Bir kitap değil, bir külliyat
Corpus Hermeticum ("Hermetik Külliyat"), tek bir yazarın kaleme aldığı bütünlüklü bir eser değildir; muhtemelen farklı yazarlar tarafından, MS 1. ile 3. yüzyıllar arasında, Helenistik Mısır'ın Yunanca konuşan entelektüel çevrelerinde üretilmiş, sonradan bir araya toplanmış risalelerden oluşur. Ortak nokta, hepsinin öğretiyi Hermes Trismegistos'un ağzından aktarmasıdır — tarihsel bir kişi değil, Yunan tanrısı Hermes ile Mısır'ın bilgelik tanrısı Thoth'un kaynaşmasından doğan efsanevi bir bilge.
Külliyat Bizans el yazmalarında on yedi risale olarak korunmuştur. İkinci risalenin ("Genel Vaaz") yalnız başlığı kalmış, metni kaybolmuştur — bu bile külliyatın ne denli eski ve kırılgan bir aktarım zincirinden geldiğini gösterir.
Risaleler tek tek
Aşağıda, Kadim Kütüphane'de tam çevirisi bulunan risaleler kalın işaretlenmiştir; diğerleri temsili seçkilerle önizleme halindedir.
- I. Poimandres, İnsanların Çobanı — külliyatın açılış ve en ünlü risalesi. İlahi bir Varlık, Hermes'e evrenin doğuşunu, Işık ile Karanlığın ayrışmasını, İlk İnsan'ın Doğa'ya aşkla düşüşünü ve ruhun yedi gök katından geçerek Tanrı'ya dönüş yolunu vahyeder.
- II. "Genel Vaaz" — metni kayıp, yalnız başlığı biliniyor.
- II. Asklepios'a (bazı numaralandırmalarda III) — hareketin mantığından yola çıkarak cisimsiz uzayın ve Tanrı'nın doğasının tartışıldığı bir diyalog: "Tanrı Akıl değildir, Aklın var olmasının Nedenidir."
- III/IV. Krater ya da Monad — Tanrı'nın insanlara akılla vaftiz olsunlar diye gönderdiği bir kadehin (krater) alegorisi.
- V. Görünmez Olan Tanrı En Çok Görünendir — kozmosun düzeninde ve insan bedeninin biçimlenişinde görünmez Tanrı'nın nasıl en açık biçimde görünür olduğu.
- VI. İyilik Yalnız Tanrı'dadır — mutlak İyiliğin yalnız doğuşsuz olanda bulunabileceği, dünyadaki her şeyin kötülükle karışık olduğu öğretisi.
- VII. Bilgisizlik, İnsanlığın En Büyük Hastalığıdır — cehaletin bir "sarhoşluk" olarak betimlendiği kısa ve şiirsel bir çağrı.
- VIII. Var Olan Hiçbir Şey Yok Olmaz — ölümün bir yanılsama olduğu, bedenlerin çözülüşünün bir yok oluş değil bir dönüş (apokatastasis) olduğu öğretisi.
- IX. Düşünce ve Duyu Üzerine — insan aklının Tanrı'nın tohumlarıyla mı yoksa daimonik enerjiyle mi dolduğuna göre iyi ya da kötü düşüncelerin doğduğu, gerçek Gnostiğin kötüyü iyiye dönüştürebildiği öğretisi.
- X. Anahtar (Yunanca Kleis) — külliyatın en uzun ve en sistematik risalelerinden biri, önceki risalelerin bir özeti ve sentezi niteliğindedir.
- XI-XVII. Akıl'dan Hermes'e, Gizli Vaaz, ve diğer geç risaleler — ruhun yeniden doğuşu, evrenin sonsuzluğu ve Tanrı-insan ilişkisi üzerine çeşitli metinler.
Kim çevirdi, kaynak ne kadar güvenilir?
Kadim Kütüphane'deki Corpus Hermeticum çevirileri, teosofist ve klasik filolog G.R.S. Mead'in 1906 tarihli üç ciltlik Thrice-Greatest Hermes: Studies in Hellenistic Theosophy and Gnosis (Üç Kere En Büyük Hermes) adlı eserinin ikinci cildine (Translations) dayanır. Mead 1933'te öldüğü için bu çeviri artık kamu malıdır; Cornell ve Toronto üniversite kütüphanelerinin taramaları archive.org'da açık erişimdedir. Kadim Kütüphane bu İngilizce çeviriyi doğrudan Türkçeye aktarır ve her sayfada özgün tarama sayfalarına bağlantı verir.
Corpus Hermeticum'a nereden başlamalı?
En doğal giriş noktası, külliyatın açılışı ve en meşhur metni olan Poimandres'tir — hem en dramatik anlatıya sahiptir hem de sonraki tüm risalelerin temelini atar. Ardından, Tanrı'nın doğası üzerine kısa ve berrak argümanlar sunan II, V ve VI risaleleri okunabilir; bunlar birbirinden bağımsız okunabilecek kadar kısa ve özerktir. Daha geniş bağlam için Hermetizm Nedir? rehberine bakılabilir.