Rehber · Zaman

Kutsal Zaman Nedir? Büyük Yıl, Kozmik Çağlar ve Ebediyet

Kadim insan için zaman, akıp giden boş bir çizgi değil, hesaplanan, bölünen ve kutsanan bir düzendi. Gök cisimlerinin aynı hizaya gelip çağların yeniden başladığı Büyük Yıl'dan, dünyanın bir başlangıcı olup olmadığı tartışmasına, farklı milletlerin kendi çağ hesaplarına kadar, zaman üzerine düşünmek aynı zamanda kozmosun düzenini düşünmekti. Bu sayfada o düşünceyi, dönemin kendi metinlerinden okuyabilirsiniz.

Kürelerin uyumu ve Büyük Yıl

Cicero, Devlet Üzerine adlı eserini genç Scipio'nun bir rüyasıyla bitirir: kahraman göğe yükselir ve kürelerin arasından evrenin düzenini seyreder. Beş yüzyıl sonra Macrobius bu kısa rüyayı bütün bir kozmoloji dersine çevirdi. Scipio'nun Rüyası Şerhi, gök kürelerinin uyumunu, ruhun yıldızlardan inişini ve zamanın en büyük ölçüsü olan Büyük Yıl'ı ele alır; bütün gök cisimlerinin aynı hizaya gelip çağların yeniden başladığı bu devir kavramı, buradan Batı düşüncesine yayıldı.

Zamanın tanrısı Satürn

On sekizinci yüzyılın en iddialı mit yorumcusu Antoine Court de Gébelin'e göre eski mitler rastgele masallar değildi; rahiplerin zamanı ve çağları halka aktarmak için kurduğu şifreli anlatılardı. Satürn, Merkür ve Herkül adlı incelemesi, zamanın tanrısı Satürn'ün (Kronos) ardındaki takvim ve çağ bilgisini çözümler.

Milletlerin kendi zaman hesabı

Bin yıl önce Bîrûnî, insanlığın zamanı kaç farklı biçimde böldüğünü tek bir eserde topladı: İran, Yahudi, Süryani, Arap ve Yunan takvimleri, çağların başlangıçları, bayramlar ve dünyanın yaşı üzerine hesaplar. Kadim Milletlerin Kronolojisi, karşılaştırmalı takvim biliminin kurucu eseridir; zamanın evrensel değil kültürel bir kurgu olduğunu erken ve tarafsız bir gözle belgeler.

Ebediyet ve zamanın başlangıcı

On yedinci yüzyıl Cizvit yazarı Jeremias Drexel, Ebediyet Üzerine adlı eserinde sonsuzluk fikrini klasik felsefe ve kutsal metinlerden derleyerek işler. Daha kadim bir tartışma ise altıncı yüzyılda İskenderiyeli Philoponus'un Neoplatoncu Proclus'a karşı yazdığı Proclus'a Karşı adlı eserde sürer: dünyanın bir başlangıcı var mıydı, yoksa hep var mı oldu? Bu tartışma, sonraki yüzyıllarda İslam kelamında ve Hristiyan skolastiğinde yankılanmaya devam etti.

Basılı ilk takvimler

Regiomontanus'un 1474'te Nürnberg'de bastığı Kalendarium, matbaanın ilk yıllarında basılan en eski bilimsel takvimlerden biridir. Döner kağıt çarkları, tutulma diyagramları ve ay tablolarıyla, zamanı ölçmenin ve bayramları hesaplamanın kadim sanatını doğrudan görsel olarak gösterir.

Bu rehberdeki kaynak metinler

Zaman

Macrobius'un Scipio'nun Rüyası Şerhi: Kürelerin Uyumu ve Büyük Yıl

Macrobius Ambrosius Theodosius
Zaman

Satürn, Merkür ve Herkül: Zamanın Tanrısı ve Çağların Şifresi

Antoine Court de Gébelin
Zaman

Bîrûnî: Kadim Milletlerin Kronolojisi

Ebû Reyhan el-Bîrûnî
Zaman

Ebediyet Üzerine: Zamanın Ötesindeki Düzen

Jeremias Drexel
Zaman

Proclus'a Karşı: Dünyanın Bir Başlangıcı Var mıydı?

Ioannes Philoponus
Zaman

Regiomontanus Kalendarium'u: Basılı İlk Takvim ve Zamanın Hesabı

Johannes Regiomontanus
Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

← Kütüphaneye dön