Takdir Üzerine: Kâinat Rastlantının Değil Aklın Eseridir

Plotinos, Üçüncü Ennead'ın "Takdir Üzerine" başlıklı ilk kitabına, evreni kör bir rastlantının ürünü sayan Epikurosçu görüşü reddederek başlar. Ona göre kâinatın düzeni, atomların gelişigüzel çarpışmasından değil, zamandan önce var olan Akıl'dan doğar. Takdir, geleceği hesaplayan bir zanaatkârın tedbiri gibi düşünülemez; o, her şeyin kendisine göre biçimlendiği ezelî yasadır. Aşağıdaki pasaj, kadere ve kötülüğe dair bütün tartışmanın dayandığı bu temel ayrımı, yani rastlantı ile ilahi düzen arasındaki karşıtlığı ortaya koyar.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Bu evrenin özünü ve düzenini kendiliğinden gelen bir rastlantıya bağlamak akıldışı ve akıldan yoksun bir tutumdur; zira böyle bir görüş, Akıl'la bağdaşacak hiçbir Akıl taşımaz. Bu iki görüşten diğeri, yani olup biten şeylerin Takdir'e tâbi olmamasının ne muhtemel ne de asla mümkün olduğu daha önce açıklığa kavuşturulduğuna göre, insan böyle bir takdirin mahiyetini merak edebilir.

Öyleyse Takdir, bir tür gözetim gibi ya da bir işi gözeten bir hesap gibi düşünülmemelidir; sanki bir yapı ustası yahut bir mühendis, gelecek şeyler için tasarı kuruyormuşçasına. Fakat biz deriz ki Akıl, dünyadan önce vardır. Zaman bakımından önce değil, kendi doğası gereği daha kadîm olduğu için. O, bu dünyanın nedenidir. O, bu dünyanın varlığının ilk örneği, modeli ve yasasıdır.

Akıl, dünyadan önce vardır. Zaman bakımından önce değil, kendi doğası gereği daha kadîm olduğu için.

Özgün metin (İngilizce)

To attribute the essence and constitution of this universe to spontaneous chance is irrational and mindless, for such a view would not possess Reason in any way consistent with Reason. Since the other of these views has already been made clear—that it is not likely, nor is it at all possible, that such things as happen should fail to be subject to Providence—one might wonder about the nature of such a providence. Providence, then, is not to be thought of as a kind of guarding, or as a reason regarding a task, as if a builder or a mechanic were to plan for future things. But we say that Intellect exists before the world. Not prior in time, but because it is older by its own nature. It is the cause of this world. It is the archetype and paradigm, the law of this world's existence.

Bu metin neden önemli

Plotinos (MS 204-270), antik geç dönem felsefesinin en büyük düşünürü ve Neoplatonizm'in kurucusudur. Öğretilerini yazıya dökmeyi öğrencisi Porphyrios üstlenmiş, altı dokuzluk (Ennead) halinde düzenlediği elli dört risaleyi MS 300 dolaylarında yayımlamıştır. Üçüncü Ennead'ın "Takdir Üzerine" başlıklı iki kitabı (III.2 ve III.3), evrendeki kötülüğün ilahi düzenle nasıl bağdaştığını ve kaderin özgür iradeyle ilişkisini ele alır. Buradaki pasaj, Rönesans'ta Marsilio Ficino'nun Latince çevirisiyle Batı düşüncesine taşınan aynı Yunanca metnin erken İngilizce çevirisinden alınmıştır.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye

Kaynak eser: Plotinus, Enneads I-VI; Porphyry, Vita Plotini (Üçüncü Ennead, "Takdir Üzerine", Birinci Kitap / III.2)
Neşir: Yunanca elyazması nüsha, 1464 (SourceLibrary.org İngilizce çevirisi, CC BY-SA 4.0)
Konum: Üçüncü Ennead, Takdir Üzerine Birinci Kitap (III.2), s. 155
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →

← Kütüphaneye dön