Zohar: Emirler ve Yaratılışın İşi

Eser hakkında

Zohar, genel kabule göre on üçüncü yüzyılın sonlarında Kastilya bölgesinde yaşayan Moses de León tarafından yazıya geçirilmiş veya derlenmiş, Yahudi mistisizminin en kapsamlı külliyatıdır. İber Yarımadası’nda yeşeren Kabbalah geleneğinin entelektüel ve manevi zirvesini temsil eden bu metin, İkinci Tapınak sonrası dönemin kadim bilgesi Şimon bar Yohay ve çevresine atfedilen diyaloglar ekseninde kurgulanmıştır. Ortaçağ İspanya’sının çoğulcu ve felsefi arayışlarla yüklü ortamında biçimlenen külliyat, uzun süre el yazmaları halinde gizli çevrelerde dolaştıktan sonra on altıncı yüzyıl ortalarında Mantua neşriyle birlikte geniş bir okur kitlesine ulaşmıştır. Eser, harflerin, kelimelerin ve sayıların batıni manalarını inceleyen teosofik Kabbalah ekolünün temel başvuru kaynağı haline gelmiştir.

Külliyatın bütünü, Tevrat bölümlerini takip eden çok katmanlı bir tefsir şeklinde yapılandırılmıştır. Zohar’ın ana savı, Tanrı’nın gizli ve bilinemez özü ile yaratılmış âlem arasındaki ilişkinin, Sefirot adı verilen on ilahi tezahür veya nitelik aracılığıyla gerçekleştiğidir. Yaratılış, insanın ahlaki eylemleriyle doğrudan irtibatlı, dinamik ve sürekli bir süreç olarak tarif edilir. Külliyat, Kutsal Kitap’ın lafzi anlamının ötesine geçerek metnin arkasındaki kozmik dengeyi ve ilahi âlemdeki kutupların ahengini açığa çıkarmayı amaçlar. Bu çerçevede hem ibadetler ve yasaklanmış fiiller hem de evrenin varoluşsal yasaları, birbirini tamamlayan kozmolojik dinamikler olarak ele alınır.

Elinizdeki pasaj, Vayikra bölümünde yer alan ve ahlaki buyruklar ile Tekvin anlatısını doğrudan bağdaştıran karakteristik bir metin parçasıdır. Burada Şabat, anne babaya hürmet ve cana kıymama emirleri; yeryüzünün yeşermesi, gök cisimlerinin yaratılışı ve canlıların türeyişi ile denk tutulur. Okur, bu sayfayı incelerken ahlak yasalarının soyut kurallar bütünü olarak değil, varlığın fiziksel ve manevi sürekliliğini temin eden kurucu ilkeler şeklinde tasarlandığını göz önünde bulundurmalıdır. Zohar, Güneş ile Ay ve Gelin ile Kral gibi sembolik eşleşmeler üzerinden, yeryüzündeki amellerin göksel uyumu doğrudan beslediği fikrini dikkatli bir hermeneutik yöntemle temellendirir.