Yahudi Meryem'in Sanatı: Tribikos ve Damıtmanın Doğuşu

Simyanın kurucu annesi sayılan Yahudi Meryem, geleneğe göre üç ağızlı damıtma aygıtı olan tribikosun mucididir. Panopolisli Zosimos, üçüncü yüzyılda kaleme aldığı incelemede, bu aygıtı doğrudan Meryem'e bağlar ve onun kendi ağzından yapım tarifini aktarır. Aşağıdaki pasaj, bir kadının elinden çıkan bu erken laboratuvar buluşunun, sonraki bütün imbik ve damıtma sanatına nasıl kaynaklık ettiğini gösterir.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Şimdi sana tribikosu, yani üç gagalı imbiği tarif edeceğim. Gelenek yoluyla Meryem'den bize ulaşan bu aygıt, deri tulum yöntemi diye anılır ve şöyledir. Meryem der ki: Dövülmüş bakırdan üç boru yapınız; bunların levhası ince olsun, kalınlığı bir bakır tavanın yahut kek kalıbının biraz üzerinde bulunsun, uzunluğu ise bir buçuk arşın olsun.

Böylece bu üç boruyu hazırlayınız; kalınlığı bir avuç genişliğinde tutunuz ve bakır kabın ağzını da bununla orantılı yapınız. Üç borunun ağzı, hafif bir testinin boynuna uyacak biçimde olsun. Bakır kabın dibinde, borulara uyan üç yuva bulunsun; borular yerleşince lehimlensin, üst kısımda ise buhar için bir açıklık kalsın.

Sonra kükürdü içine koyduğunuz toprak bir tabağın üzerine bakır kabı yerleştiriniz. Ekleme yerlerini ekmek hamuruyla sıkıca mühürleyiniz. Boruların uçlarına da büyük ve kalın cam kavanozlar takınız ki aradan geçen suyun ısısından çatlamasınlar. İşte biçimi budur.

Gelenek yoluyla Meryem'den bize ulaşan bu aygıt, deri tulum yöntemi diye anılır.

Özgün metin (İngilizce)

Next, I will sketch the tribikos, three-beaked alembic, for you. This instrument, which is handed down by tradition through Maria, is called the "leathern-bag" method; it is as follows: "Make," she says, "three tubes of beaten copper, having a thin plate with a thickness slightly thicker than that of a copper frying pan or cake-tin, with a length of one and a half cubits. Make, therefore, three such tubes, and make the thickness equal to the length of a palm, and the opening of the copper vessel proportional. And let the three tubes have the opening of a neck of a light-weight jar. And concerning the bottom of the copper vessel, the three sockets fitting the tubes, and when fitted they should be soldered, with the top having a spirit-vapor. And having placed the copper vessel upon an earthenware dish containing the sulfur, having sealed the joints with bread-dough, place large, thick glass jars at the ends of the tubes, so that they do not break from the heat of the water being carried in between. This is the shape."

Bu metin neden önemli

Yahudi Meryem (Meryem Peygamber olarak da anılır), MS birinci ile üçüncü yüzyıllar arasında İskenderiye'de yaşadığı düşünülen efsanevi bir simyacıdır. Kendi yazıları günümüze ulaşmamış, ancak Panopolisli Zosimos onun tariflerini uzun uzadıya aktardığı için sözleri korunmuştur. Ona atfedilen tribikos, kerotakis ve su banyosu (bugün mutfak diline geçmiş haliyle benmari, yani bain-marie) gibi aygıtlar, damıtma ve süblimleştirme tekniğinin temelini kurmuş, laboratuvar kimyasının binlerce yıllık aletlerine öncülük etmiştir. Bu pasaj, Marcellin Berthelot'nun 1887'de Yunanca özgün metinlerden derlediği Kadim Yunan Simyacıları Koleksiyonu içinde yer alır.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye

Kaynak eser: Collection des anciens alchimistes grecs (Kadim Yunan Simyacıları Koleksiyonu), Cilt 2-3, Zosimos, III. L. Bölümü: Tribikos ve Boru Üzerine, s. 142
Neşir: Marcellin Berthelot (der.), Paris, 1887; Yunanca özgün metinden İngilizce çeviri
Konum: Cilt 2-3, s. 142; Bölüm III. L. (Tribikos ve Boru Üzerine)
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →

← Kütüphaneye dön