Lokrili Timaios adına anılan bu kadim inceleme, evrenin nasıl var olduğunu iki temel ilke üzerinden açıklar. Her şeyin ardında akılla iş gören Zihin ile bedenlerin gücüne göre zorla iş gören Zorunluluk vardır. İyi olan ilke Tanrı diye adlandırılır ve en güzel şeylerin kaynağıdır. Bu Pythagorasçı öğreti, İdea, Madde ve duyulur şeyler arasındaki ilişkiyi kurarak dünyanın yaratılışını betimler. Aşağıdaki pasaj, Thomas Stanley'nin 1660 tarihli Felsefe Tarihi eserinde yer alan İngilizce çeviriden alınmıştır.

Türkçe çeviri (önizleme) · Çeviren Şira Nur Uysal

Lokrili Timaios şunları söyledi. Her şeyin iki ilkesi vardır. Biri Akla göre iş gören şeylerin ilkesi olan Zihin, öteki ise bedenlerin güçlerine göre zorla var olan şeylerin ilkesi olan Zorunluluk. Bunlardan biri iyi tabiatındadır ve Tanrı diye adlandırılır. En güzel şeylerin ilkesidir. Ardından gelenler ve yardımcı nedenler ise Zorunluluğa bağlanır.

Çünkü her şey bunların yavrusudur. İdea, Madde ve duyulur şeyler. İlki doğmamıştır, kımıldamaz, kalıcıdır, özdeşlik tabiatındadır, akılsaldır, yapılan şeylerin örneğidir ve değişmezdir. İşte bu İdeadır. Madde ise üçüncü tözün mührü, anası, dadısı ve doğuranıdır. Zira benzerlikleri kendi içine alarak ve adeta onlarla nitelenerek bütün üretimleri tamamlar.

Bu maddenin ebedi olduğunu, ancak kımıldamaz olmadığını, kendiliğinden biçimsiz ve şekilsiz bulunduğunu, fakat bütün biçimleri kabul ettiğini ileri sürdü. Bu iki ilke birbirine karşıttır. Biçim erkek ve baba tabiatındadır. Madde ise dişi ve ana tabiatındadır. Üçüncüsü ise bunların yavrusudur.

Özgün metin (İngilizce)

Timæus the Locrian said these things: There are two principles of all things: the Mind, of things effected according to Reason; and Necessity, of those which are by violence, according to the powers of bodies. Of these, one is of the nature of good and is called God, and is the principle of the best things; the consequent and concausals are reduced to Necessity. For all things are the offspring of these: Idea, Matter, and Sensibles. The first is ungenerated, immovable, permanent, of the nature of identity, intellectual, the exemplar of things that are made, and immutable. This is Idea. Matter is the print, mother, nurse, and producer of the third essence; for, receiving likeness into itself, and being, as it were, characterized by them, it perfects all productions. This matter he asserted to be eternal, but not immovable, in form of itself, and without figure, but receiving all forms. These two principles are contrary. Form has the nature of male and father; Matter of female and mother; the third is their offspring.

Bu metin neden önemli

Lokrili Timaios'a atfedilen bu metin, Platon'un ünlü Timaios diyaloğunun Pythagorasçı bir özeti niteliğindeki sözde Platoncu bir incelemedir. Yunanca aslı Dor lehçesiyle yazılmış, evrenin akılsal bir örneğe göre kurulmuş canlı ve akıllı bir varlık olduğu görüşünü sistemli biçimde sunar. Buradaki İngilizce çeviri, Pythagorasçı okulun öğretilerini derleyen Thomas Stanley'nin 1660 tarihli Felsefe Tarihi eserinin üçüncü cildinde yer alır ve incelemenin açılış bölümünü, yani ilkeler öğretisini aktarır.

Eser hakkında

Lokrili Timaios adına bağlanan Evrenin Ruhu ve Doğa Üzerine başlıklı inceleme, antik kozmoloji ve metafizik geleneğinin kesişim noktasında duran kadim metinlerden biridir. Tarihsel olarak Pythagorasçı çevrelerle ve Platoncu mirasla doğrudan irtibatlandırılan bu gelenek, maddi evrenin düzenini aşkın ve akılsal ilkelerle açıklama çabası güder. Thomas Stanley, 1660 yılında yayımladığı Felsefe Tarihi adlı kapsamlı çalışmasının üçüncü cildinde bu metni İngilizceye kazandırarak erken modern dönem Avrupa felsefesine taşımıştır. Stanley'nin İtalik okul ve Pythagorasçı felsefe bağlamında sunduğu bu aktarım, antik düşüncenin temel kozmolojik kabullerini on yedinci yüzyılın entelektüel dünyasında yeniden dolaşıma sokmuştur.

Eserin bütünü, kozmosun varlık yapısını, işleyiş yasalarını ve doğanın temel kurucu unsurlarını dizgeli bir biçimde ele alır. Metnin ana savı, evrenin kör bir tesadüf sonucu değil, akılsal bir tasarım ile maddi zorunluluğun etkileşimi sayesinde varlık kazandığı yönündedir. Yaratılış süreci; değişmeyen ve akılla kavranan İdea, biçimleri kabul eden edilgen Madde ve bu ikisinin birleşiminden doğan duyulur varlıklar üçlüsü üzerinden temellendirilir. Bu çerçevede eser, doğadaki uyumun salt fiziksel unsurlarla açıklanamayacağını, biçim ile maddenin karşıtlığı ve tamamlayıcılığı üzerinden dengelenen bir düzen bulunduğunu ayrıntılı biçimde açıklar.

Sayfamızda yer alan pasaj, incelemenin ilkeler başlığını taşıyan açılış kısmını oluşturur ve eserin felsefi omurgasını doğrudan ortaya koyar. Pasajda Zihin ve Zorunluluk ikiliği tanımlanarak tanrısal aklın iyi olanı hedeflediği, Zorunluluğun ise ikincil nedenleri düzenlediği belirtilir. İdeanın değişmez baba, Maddenin ise alıcı ana olarak konumlandırıldığı bu ontolojik şema, okura metnin geri kalanında işlenecek olan kozmolojik açıklamaları çözümlemek için açık bir kuramsal anahtar sunar. Okurlar bu metne yaklaşırken, antik varlık felsefesinin soyut kavramları canlı birer ilke gibi tasavvur eden metaforik dilini dikkate almalıdır.

Bu eser Kozmoloji Koleksiyonu'nun parçasıdır →

Künye

Kaynak eser: The History of Philosophy, Vol. III (Pythagoras, Italick School, Chaldean) — Timæus the Locrian, Of the Soul of the World, and of Nature (s. 147)
Neşir: Thomas Stanley, The History of Philosophy, Vol. III, 1660
Konum: Sayfa 147 (bölüm başlığı: Of the Soul of the World, and of Nature; alt başlık: Principles)
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY-SA 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin, değiştirirseniz aynı lisansla paylaşın). Kullanım & lisans →

Bu Çeviriye Atıf

Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Evrenin Ruhu ve Doğa Üzerine. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/timaios-lokrili-evrenin-ruhu-uzerine

Özgün Sayfalar60 sayfa

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

← Kütüphaneye dön

Bu metin neden önemli

Eser hakkında

İlgili eserler

Dzyan Stanzaları: Evrenin Uyanışından Önceki Karanlık

Evrenin Birliği ve Sonsuzluğu Üzerine

Evrenin Duyusu: Dünya, Yüce Tanrı'nın Yaşayan Bir Tapınağıdır

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol