Milanolu hekim ve matematikçi Girolamo Cardano, "Şeylerin Çeşitliliği Üzerine" adlı eserinin birinci kitabına evrenin en büyük sorularıyla başlar: Kâinat bir midir yoksa çok mudur, sonlu mudur sonsuz mudur, yaratılmış mıdır yoksa ezelî midir. Bu açılış pasajında Cardano, dünyayı on bir cisimden ibaret bir düzen olarak resmeder ve gök feleklerini yerden en yüce yıldızlar göğüne dek sıralar. Güneş'in mi yoksa yerin mi merkezde durduğu sorusunu ise, henüz Kopernik'in kuramının yankılandığı bir çağda, bilerek askıda bırakır.
Bu evren bir mi yoksa çok mudur; eğer birse, sonlu mu sonsuz mudur; eğer sonluysa, kendi dışında bir şey barındırır mı, yoksa hiçbir şey mi; eğer kendi dışında bir şey barındırıyorsa, o hareketli mi yoksa hareketsiz midir; ve yaratılmış mıdır yoksa yaratılmamış mıdır. İşte, başlangıcı en aşikâr şeylerden alarak, yalnızca en iyi bilinen ve en göze çarpan olana dokunarak söyleyelim ki dünya yalnızca on bir cisimden ibarettir.
Bu cisimler şunlardır: ilkin yeryüzü ve onunla birlikte, çevresinde değil beraberinde, su; sonra bu ikisinin çevresinde göğe dek uzanan hava. Ay bunu bir gök, küre yahut felek gibi kuşatır; ardından Merkür, sonra Venüs, Güneş, Mars, Jüpiter, Satürn ve en yüce yıldızlar göğü gelir. Ne var ki Güneş bizzat dünyanın ortasında durup da yeryüzü onun çevresinde mi döner; yoksa bütün bu yolların hepsinden daha iyi bir başka yol mu vardır; bunu söylemekten kaçınıyorum, çünkü bunların bir kısmı Ebediyetin Sırları üzerine kitaplara aittir.
Dünya yalnızca on bir cisimden ibarettir.
Özgün metin (İngilizce)
Bu metin neden önemli
Girolamo Cardano (1501-1576), Rönesans'ın en velut ve en aykırı zihinlerinden biriydi; hekim, matematikçi, astrolog ve doğa filozofu olarak Aristotelesçi katı modelleri reddedip gözleme ve deneye dayalı bir doğa araştırmasını savundu. 1557'de Basel'de basılan "De rerum varietate" (Şeylerin Çeşitliliği Üzerine), elementlerin bileşiminden insan fizyolojisine, göğün düzeninden mekanik sanatlara uzanan devasa bir ansiklopedik eserdir. Bu açılış bölümü, Kopernik'in "Göksel Kürelerin Devinimleri Üzerine" adlı yapıtının yayımlanmasından yalnızca on dört yıl sonra kaleme alınmıştır; Cardano'nun Güneş merkezli düzen ile yer merkezli düzen arasındaki tercihi askıda bırakması, çağın kozmolojik belirsizliğinin dikkat çekici bir tanığıdır.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
- Kaynak eser
- De rerum varietate
- Neşir
- 1557 Latince baskı (Basel)
- Konum
- Birinci Kitap, Birinci Bölüm; Evren, Kuyruklu Yıldızlar ve Rüzgârların Hesabı Üzerine (s. 37-38)
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Source Library
