Bernardino Telesio'nun "Nesnelerin Doğası Üzerine" (De Rerum Natura) adlı eseri 1800 öncesinde İngilizceye çevrilmemiş olduğundan ve kütüphanede çevrili bir nüsha bulunmadığından, konuya en yakın gerçek birincil kaynağı seçtik. Telesio'nun doğrudan öğrencisi ve savunucusu olan Tommaso Campanella'nın "Nesnelerin Duyusu ve Sihir Üzerine" (De Sensu Rerum et Magia, 1620) adlı yapıtı, Telesio kozmolojisinin en dizgeli açılımıdır. Aşağıdaki pasaj Birinci Kitap'ın açılış bölümüdür ve Telesio'nun çekirdek öğretisini birebir dile getirir: sıcak ile soğuk evrenin etkin ilkeleridir, unsurlar ve bütün dünya duyu taşır, kozmos yaşayan bir varlıktır.
Hiçbir varlığın kendinde bulunmayan bir şeyi başkalarına veremeyeceğini başka yerde göstermiştik. Bunu neredeyse bütün bilgeler de kabul eder ve deneyim de bize yeterince öğretir. Çünkü ışığın karanlığı doğurduğunu hiçbir zaman görmedik. Sıcağın soğuğu doğurduğunu da görmedik. Dikenin yatıştırdığını ya da ağır olanın yükselttiğini de görmedik. Mesih'in dediği gibi devedikeninden incir toplanmaz. Aynı şey bütün nesnelerde açıkça görülür. Gerçekten de sıcak olan bir kütle soğuyabilir ama soğuk sıcaktan üretilemez. Sıcak da soğuğa dönüştürülemez. Araya giren soğuk tarafından kuşatıldığında bile sıcak güçlenir ve büyür. Soğuk ise ona sıcaklık katmaz. O kendiliğinden çoğalır çünkü doğası gereği yayılıcı ve çoğaltıcıdır. Bu ise kendiliğinden kısır olan şeylerde görülmez.
Ne var ki herkesin tanıklığıyla hayvanlar duyu taşır ve duyu yoktan doğmaz. O hâlde nesnelerin nedenleri olan unsurların duyu taşıdığını, üstelik hepsinin taşıdığını kaçınılmaz olarak bildirmek gerekir. Çünkü unsurlardan birinde bulunanın hepsine ait olduğunu göstereceğiz. Bu yüzden gök ve yer ve dünya duyu taşır. Hayvanlar ise onun içinde kalır. Tıpkı insan bedeninin karnındaki kurtçuklar gibi. Bu kurtçuklar insanın anlağını, istencini ve duyusunu algılamaz çünkü onun duyusuyla orantılı değildirler.
Gök ve yer ve dünya duyu taşır. Hayvanlar ise onun içinde kalır. Tıpkı insan bedeninin karnındaki kurtçuklar gibi.
Özgün metin (İngilizce)
Bu metin neden önemli
Telesio (1509-1588) doğa felsefesini Aristoteles'in soyut kategorilerinden koparıp duyulur ilkelere dayandırmak istedi. Ona göre evrenin etkin güçleri sıcak ile soğuktur. Sıcak gökten yayılır ve genleştirir, soğuk yerde toplanır ve büzer. Madde ise bu iki gücün üzerinde çalıştığı edilgin zemindir. Bu görüşten doğanın canlı ve duyarlı bir bütün olduğu düşüncesi çıkar. Telesio'nun öğrencisi Campanella bu çekirdeği daha ileri götürdü ve bütün dünyanın Tanrı'nın yaşayan bir heykeli olduğunu, unsurların ve parçaların duyu taşıdığını savundu. Aşağıdaki bölüm bu geleneğin temel savını verir: etkide olan nedende de vardır, öyleyse unsurlar ve dünya duyu taşır. Bu kozmoloji ilerleyen yüzyılda Bruno, Bacon ve erken modern doğa biliminin canlı evren tasavvurlarını besledi.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
- Kaynak eser
- Tommaso Campanella, De Sensu Rerum et Magia (Nesnelerin Duyusu ve Sihir Üzerine), Birinci Kitap, Birinci Bölüm; Telesio ekolünün Nesnelerin Doğası kozmolojisinin temel metni
- Neşir
- Frankfurt am Main, Egenolff Emmel baskısı, 1620 (Latince)
- Konum
- Birinci Kitap, Birinci Bölüm ("Whatever is in the effects is also in the causes"), sayfa 17
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Source Library
