Bernardino Telesio, on altıncı yüzyıl İtalyan doğa felsefesinin en cesur seslerinden biriydi. Ona göre tabiatın tümü üç ilkeye dayanır: edilgen bir cisim olan madde ile onun üzerinde etkiyen iki karşıt ve cisimsiz güç, Sıcaklık ile Soğukluk. Göğü gökyapan sıcaklık, yeryüzünü yeryapan ise soğukluktur. Telesio'nun kendi eseri kütüphanede bulunmadığından, aynı geleneğin dolaysız varisi ve savunucusu olan Tommaso Campanella'nın metnini sunuyoruz. Campanella'nın ilk kitabı doğrudan Telesio'yu savunmak için yazılmıştı; aşağıdaki pasaj da bu kozmolojinin en berrak özetini verir: Tanrı'nın boş uzaya yerleştirdiği maddeye Sıcaklık ile Soğukluğu uygulaması ve bu ikisinin çekişmesinden bütün bir evrenin doğması.
Tanrı boş uzayın ortasına maddeyi yerleştirdi; yani henüz biçimlenmemiş, biçim almaya elverişli bir Cismi. Ona iki etkin nedeni uyguladı: Sıcaklık ile Soğukluk. Bu ikisi ortak kütle üzerinde onu kendilerine mal etmek için etkidikçe Dünyanın iki temel Cismini meydana getirdiler. Sıcaklık, alt edilip inceltilen maddeden gökleri; Soğukluk ise ele geçirip yoğunlaştırdığı bölümden yeryüzünü üretti.
Zira daha güçlü olan Sıcaklık kendi payını çabucak inceltti. Her yöne çevreye doğru sıçrayarak yukarı dediğimiz yere yaklaştı ve düşmanı Soğukluktan kaçtı. Bir çember biçiminde sürülünce Gökleri genişletti. Kimi yerlerde kendi inceliğinin soğuk tarafından kavranıp yenildiğini hissedince kendini bir araya topladı ve parladı; işte orada Gök, Yıldız adını alır.
Ardından Güneş yeryüzünün çevresinde dönerek ve ona saldırarak maddeyi inceltirse hava ile buharı doğurur. Maddeyi eritirse suyu; katılaştırırsa taşları; her ikisini de yaparsa bitkileri yaratır. Maddeyi aynı anda eritir, katılaştırır ve inceltirse hayvanları meydana getirir. Çünkü Cismin, sıcaklık ve soğukluğun onu belirli suretlere biçimlendirmesinden gelen yapıdan başka hiçbir yapısı yoktur.
Sıcaklık, alt edilip inceltilen maddeden gökleri; Soğukluk ise ele geçirip yoğunlaştırdığı bölümden yeryüzünü üretti.
Özgün metin (İngilizce)
Bu metin neden önemli
Bu pasaj, Bernardino Telesio (1509-1588) ile başlayan ve Tommaso Campanella'nın taşıdığı doğa felsefesi geleneğinin çekirdeğini gösterir. Aristoteles'in dört öge ve soyut biçim öğretisine karşı çıkan bu düşünce, evreni yalnızca iki etkin ilkeye indirger: Sıcaklık ve Soğukluk. Bunlar edilgen madde üzerinde çekişir; sıcaklık genişletip inceltir, soğukluk yoğunlaştırıp katılaştırır. Göklerin, yerin, suyun, taşın, bitkinin ve hayvanın tümü bu iki gücün derece derece farklı etkilerinden doğar. Campanella'nın burada sunduğu kozmogoni, duyulara ve gözleme dayanan yeni bir doğa bilimi arayışının erken ve etkileyici bir ifadesidir; bu çizgi ilerleyen yüzyılda Bacon ve Galileo'ya uzanan yolun taşlarından birini döşemiştir.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
- Kaynak eser
- Prodromus Philosophiae Instaurandae (Felsefenin Yenilenmesinin Habercisi), Tommaso Campanella, 1641; Bernardino Telesio'nun "Şeylerin Tabiatı Üzerine" geleneğinin dolaysız varisi
- Neşir
- 1641 baskısı, Latince; İngilizce çeviri Source Library (CC BY-SA 4.0)
- Konum
- Sayfalar 34-35 (Compendium on the Nature of Things bölümü); kaynak metin "translation" alanı
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Source Library
