Batlamyus'un Almagest'i (Yunanca Megálē Sýntaxis, "Büyük Derleme"), MS ikinci yüzyıldan başlayarak bin yılı aşkın süre boyunca gökbilimin başyapıtı sayıldı. Aşağıdaki pasaj, eserin Birinci Kitabının açılış bölümünden, göğün ve yerin küreselliğine dair temel varsayımların serimlendiği yerden alınmıştır. Burada Batlamyus, tüm gökbilimsel derlemenin dayanacağı ilkeleri ortaya koyar: gök küreseldir ve küresel olarak döner, yer de duyulara göre her yanıyla küresel biçimdedir. Dağların ve denizlerin oluşturduğu engebeler, bütünün büyüklüğü karşısında öylesine önemsizdir ki, kürenin biçimini bozamazlar.
Genel tasavvur şöyle olacaktır: önceden kabul edilmiştir ki gök küreseldir ve küresel olarak taşınır; yer ise, yukarıda öğrettiğimiz üzere, denizleri ve dağlarıyla birlikte bütün parçaları göz önüne alındığında, duyulara göre kendisi de küresel biçimdedir. Zira bunlar, bütün yerin büyüklüğüne, hatta anılan parçalara oranla pek küçük yükseltiler meydana getirir. Nasıl ki bir karış çapında, herhangi bir malzemeden yapılmış bir yer küresine bir kum tanesi iliştirilse ya da bunun gibi ufacık bir çukur açılsa, küresel biçim duyu bakımından değişmezse, yer üstünde de öyledir: büyüklüğüyle kıyaslandığında, üzerindeki dağlar ve çukurlar pek küçük kaldığından, kürenin duyuya görünen biçiminde bir değişme yaratmazlar.
Yerin ve en yüksek dağın büyüklüklerini inceleyerek, bunu ileride, buna dair bölümde ispatlayacağız. Böylece o, çevresindeki görüngülerden anlaşıldığı üzere yerin küresel olduğunu varsayar.
Gök küreseldir ve küresel olarak taşınır; yer de her yanıyla, duyulara göre küresel biçimdedir.
Özgün metin (İngilizce)
Bu metin neden önemli
Bu pasaj neden önemlidir? Çünkü Batlamyus burada, on beş yüzyıl boyunca Akdeniz ve İslam dünyasının gök tasavvurunu belirleyecek olan yermerkezli evren modelinin kurucu ilkelerini tanımlar. Göğün ve yerin küreselliği, yerin evrenin merkezinde durması ve göğe kıyasla adeta bir nokta kadar küçük kalması düşüncesi, Kopernik'e dek gökbilimin sarsılmaz çerçevesi olmuştur. Dağların bütünün büyüklüğü karşısında bir kum tanesi kadar önemsiz kaldığı benzetmesi, kadim düşüncenin ölçek ve orantı duygusunu çarpıcı biçimde gösterir. Kutsala Dönüş'ün kozmoloji izleğinde bu metin, göğü düzenli, ölçülebilir ve kutsal bir bütün olarak kavrayan kadim bakışın temel taşıdır.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
- Kaynak eser
- Μεγάλη Σύνταξις (Almagest), Birinci Kitap, "Göğün Küresel Olarak Taşındığı Üzerine" bölümü; İskenderiyeli Theon şerhiyle, 1538 Basel basımı
- Neşir
- 1538 Basel basımı (Yunanca metin, İskenderiyeli Theon'un şerhiyle); çeviri Source Library tarafından, CC BY-SA 4.0
- Konum
- Birinci Kitap, s. 17 (kaynak taramasında sayfa 17), "Göğün Küresel Olarak Taşındığı Üzerine" bölümü başı
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Source Library
