Almagest: Göğün Küresel Olarak Devindiği Üzerine
Yermerkezli gök küresini gösteren armillar küre gravürü, Sacrobosco geleneğinden (1632). Batlamyus'un Almagest'inde betimlenen küresel gök ve merkezdeki yer tasavvurunu yansıtır.
Kozmoloji

Almagest: Göğün Küresel Olarak Devindiği Üzerine

Batlamyus (Claudius Ptolemaeus)· MS 2. yüzyıl (bu basım: 1538, İskenderiyeli Theon şerhiyle)· Özgün: İngilizce· Source Library
KozmolojiTürkçe çeviriAçık erişim

Batlamyus'un Almagest'i (Yunanca Megálē Sýntaxis, "Büyük Derleme"), MS ikinci yüzyıldan başlayarak bin yılı aşkın süre boyunca gökbilimin başyapıtı sayıldı. Aşağıdaki pasaj, eserin Birinci Kitabının açılış bölümünden, göğün ve yerin küreselliğine dair temel varsayımların serimlendiği yerden alınmıştır. Burada Batlamyus, tüm gökbilimsel derlemenin dayanacağı ilkeleri ortaya koyar: gök küreseldir ve küresel olarak döner, yer de duyulara göre her yanıyla küresel biçimdedir. Dağların ve denizlerin oluşturduğu engebeler, bütünün büyüklüğü karşısında öylesine önemsizdir ki, kürenin biçimini bozamazlar.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Genel tasavvur şöyle olacaktır: önceden kabul edilmiştir ki gök küreseldir ve küresel olarak taşınır; yer ise, yukarıda öğrettiğimiz üzere, denizleri ve dağlarıyla birlikte bütün parçaları göz önüne alındığında, duyulara göre kendisi de küresel biçimdedir. Zira bunlar, bütün yerin büyüklüğüne, hatta anılan parçalara oranla pek küçük yükseltiler meydana getirir. Nasıl ki bir karış çapında, herhangi bir malzemeden yapılmış bir yer küresine bir kum tanesi iliştirilse ya da bunun gibi ufacık bir çukur açılsa, küresel biçim duyu bakımından değişmezse, yer üstünde de öyledir: büyüklüğüyle kıyaslandığında, üzerindeki dağlar ve çukurlar pek küçük kaldığından, kürenin duyuya görünen biçiminde bir değişme yaratmazlar.

Yerin ve en yüksek dağın büyüklüklerini inceleyerek, bunu ileride, buna dair bölümde ispatlayacağız. Böylece o, çevresindeki görüngülerden anlaşıldığı üzere yerin küresel olduğunu varsayar.

Gök küreseldir ve küresel olarak taşınır; yer de her yanıyla, duyulara göre küresel biçimdedir.
Özgün metin (İngilizce)
The general would be such, having taken beforehand that the heaven is spherical and is carried spherically, and that the earth is itself spherical in shape to the senses, as taken in all its parts, as we taught above, along with the seas and the mountains. Since these make minimal elevations in relation to the magnitude of the whole earth, or even the mentioned parts, just as if an earth sphere were constructed from some material, having a diameter of a foot, and a piece of sand were fastened to it, or some minimal hollow of this sort were made bare, the spherical shape would not be altered in relation to the sense; so too, on the earth, in relation to the comparison of its magnitude, the mountains and the hollows in it, being minimal, will not cause an alteration of its shape in relation to the sense of the spherical. By making an examination of the magnitudes of the earth and the greatest mountain, we will prove this same thing next, in the chapter concerning this. Therefore, he assumes it to be spherical, as it is understood to be such from the phenomena surrounding it.

Bu metin neden önemli

Bu pasaj neden önemlidir? Çünkü Batlamyus burada, on beş yüzyıl boyunca Akdeniz ve İslam dünyasının gök tasavvurunu belirleyecek olan yermerkezli evren modelinin kurucu ilkelerini tanımlar. Göğün ve yerin küreselliği, yerin evrenin merkezinde durması ve göğe kıyasla adeta bir nokta kadar küçük kalması düşüncesi, Kopernik'e dek gökbilimin sarsılmaz çerçevesi olmuştur. Dağların bütünün büyüklüğü karşısında bir kum tanesi kadar önemsiz kaldığı benzetmesi, kadim düşüncenin ölçek ve orantı duygusunu çarpıcı biçimde gösterir. Kutsala Dönüş'ün kozmoloji izleğinde bu metin, göğü düzenli, ölçülebilir ve kutsal bir bütün olarak kavrayan kadim bakışın temel taşıdır.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye
Kaynak eser
Μεγάλη Σύνταξις (Almagest), Birinci Kitap, "Göğün Küresel Olarak Taşındığı Üzerine" bölümü; İskenderiyeli Theon şerhiyle, 1538 Basel basımı
Neşir
1538 Basel basımı (Yunanca metin, İskenderiyeli Theon'un şerhiyle); çeviri Source Library tarafından, CC BY-SA 4.0
Konum
Birinci Kitap, s. 17 (kaynak taramasında sayfa 17), "Göğün Küresel Olarak Taşındığı Üzerine" bölümü başı
Çeviren
Şira Nur Uysal
Dijital nüsha
Source Library
Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →
← Kütüphaneye dön