Göğün Küresi
Sacrobosco'nun "Göğün Küresi" eserinden bir armiller küre gravürü: diz çökmüş bir bilgin, göğün halkalı modelini bir tomarla birlikte tutarken betimlenmiştir.
Kozmoloji

Göğün Küresi

Johannes de Sacro Bosco (Sacrobosco)· 1491· Özgün: İngilizce· Source Library
KozmolojiTürkçe çeviriAçık erişim

Robert Recorde'un ünlü "Bilgi Kalesi" (Castle of Knowledge, 1556) adlı İngilizce astronomi eseri, ortaçağ boyunca Avrupa'nın gökbilim alfabesi sayılan bir metnin İngiliz diline aktarılmış çocuğudur: Johannes de Sacrobosco'nun "Sphaera mundi", yani "Göğün Küresi". Recorde'un kendi eseri açık kütüphanede bulunmadığı için, onun doğrudan kaynağı ve konu ikizi olan bu asıl metinden, göksel kürenin tanımıyla açılan birinci bölümün girişini seçtik. Sacrobosco burada yalın ama derin bir soruyla başlar: İnsan gökyüzüne çıkamadığına göre, göğün düzenini nasıl kavrayacaktır? Cevabı, elde döndürülebilen yapma bir küredir. Bu pasaj, evrenin bir modele sığdırılabileceği inancının Rönesans'a devrolan berrak bir ifadesidir.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Hiçbirimiz gökyüzüne çıkıp oradaki çemberleri ve dereceleri göremez, onları dilediği an ve dilediği biçimde döndüremez. Geçmişte kalan şeyleri insan gözleyemez. Olacak şeyleri beklemeye ise insan ömrü yetmez. Şimdiki şeyleri de yaşarken kimse bütünüyle göremez. Bir yerde gündüzken başka bir yerde gecedir. Bir insana yıldız doğarken bir başkasına batar. Aynı yıldız aynı anda herkese aynı yerlerde görünmez. Kimine göre küre dosdoğru belirir, kimine göre türlü türlü eğik durur.

İşte bu yüzden yapma bir küreye sahip olmak hem hoş hem de elverişlidir. Öyle bir küre ki elle istendiği gibi çevrilebilsin, ortak konum ve her parça onda görülebilsin, bütün dereceleri ve çemberleri onda seçilebilsin. Böyle bir örnek sayesinde şimdiki, geçmiş ve gelecek şeyleri, göğün o doğal küresine ait olan şeyleri kolayca kavramamız hiç değilse mümkün olur.

Hiçbirimiz gökyüzüne çıkıp oradaki çemberleri göremez. İşte bu yüzden elle döndürülebilen yapma bir küreye sahip olmak hem hoş hem de elverişlidir.
Özgün metin (İngilizce)
No one of us ascends to the heavens to see the circles and degrees of them, and to revolve them whenever and however one pleases. For those things that are in the past, a man cannot observe them, nor would the age of man suffice to wait for things that are to be; and things that are present, no one can see everything while he is alive. Now in one place it is day, in another night; to one man a star rises, to another it sets, nor is it seen by all people in the same places at the same time. To some, the sphere shows itself straight, and to others obliquely in many ways. For these reasons, it is good and convenient to have an artificial sphere, which can be turned by hand at will, and where the common situation and part can be viewed, and all its degrees and circles can be perceived; at least it is opportune that, by means of such an example, we may easily understand things present, past, and future, and those things which are of the natural sphere of heaven.

Bu metin neden önemli

Bu satırlar, İngiliz Sarayı hekimi ve matematikçisi Robert Recorde'un 1556 tarihli "Bilgi Kalesi" adlı eserinin ardındaki entelektüel çekirdektir. Sacrobosco'nun 13. yüzyılda yazdığı "Sphaera mundi", yüzyıllar boyunca Avrupa üniversitelerinde gökbilimin temel ders kitabı olarak okutulmuştu. Buradaki alıntı, seçtiğimiz baskının 9. sayfasındaki birinci bölümün açılışıdır ve "kürenin tanımı" başlığını taşır. Metnin kalbindeki fikir sadedir ama çığır açıcıdır: İnsan tenden bedeniyle göğe yükselemediği için, evrenin düzenini ancak elle tutulur bir maketle, yani armiller küre denen halkalı gök modeliyle kavrayabilir. Recorde bir nesil sonra bu Latince mirası İngilizceye taşıyıp genişletecek ve İngiliz okuruna Kopernik öncesi kozmolojinin kapılarını aralayacaktır.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye
Kaynak eser
Sphaera mundi (The Sphere of the World) — Johannes de Sacro Bosco, Venedik 1491 baskısı; Georg von Peuerbach'ın "Theoricae novae planetarum" ve Regiomontanus'un ekleriyle birlikte
Neşir
Venedik, 1491 (Inc. 836); Sacrobosco'nun risalesine Peuerbach ve Regiomontanus eklemeleriyle birlikte basılan derleme
Konum
Birinci Bölüm ("Kürenin tanımı üzerine") girişi, sayfa 9 (translation alanı); Source Library dijital nüshası
Çeviren
Şira Nur Uysal
Dijital nüsha
Source Library
Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →
← Kütüphaneye dön