Bîrûnî on birinci yüzyılda kaleme aldığı Kadim Milletlerin Kronolojisi adlı eserinde zamanın kendisini bir gök hareketi olarak tanımlar. Aşağıdaki pasaj eserin ikinci bölümünü açar ve yılı, güneşin tutulum çemberi üzerindeki bir tam dönüşü olarak ele alır. Bîrûnî burada yalnızca bir tanım vermez. Ptolemaios ile Sindhind astronomlarının çelişen görüşlerini yan yana koyar, gözlem araçlarının küçüklüğünü göksel cisimlerin uçsuz bucaksızlığı karşısında itiraf eder ve hakikate ancak sabırlı, tekrar tekrar yenilenen gözlemle yaklaşılabileceğini söyler. Bu, kadim bilgenin ölçme edimine duyduğu derin saygının ve kendi bilgisinin sınırları önündeki alçakgönüllülüğünün bir belgesidir.
Şöyle derim: Yıl, güneşin tutulum çemberi üzerinde, evrensel devinimin tersi yönde ilerleyerek bir kez dönmesi ve deviniminin başlangıç noktası olarak kabul edilen aynı noktaya geri gelmesi demektir. Böylece güneş, yolculuğunda dört mevsimi kuşatır: ilkbahar, yaz, sonbahar, kış. Bu mevsimlerin dört ayrı tabiatını içine alır ve daima yola çıktığı noktaya döner.
Ptolemaios'a göre bu dönüşler birbirine eşittir, çünkü o güneşin apojesinin hareket ettiğini tespit etmemiştir. Buna karşılık Sindhind'in yazarlarına ve çağdaş astronomlara göre bu dönüşler eşit değildir, zira onların gözlemleri güneşin apojesinin hareket ettiğine inanmalarına yol açmıştır. Böyle bir dönüşün gün ve günün kesirleri cinsinden uzunluğuna gelince, astronomik gözlemlerin sonuçları birbiriyle uyuşmaz. Aralarında hatırı sayılır bir fark vardır.
Ne var ki kısa bir zaman diliminde bu fark güçlükle sezilir. Ama uzun vadede, bu fark ikiye katlanıp defalarca çoğaltıldığında ve tümüyle toplandığında, çok büyük bir yanılgı belirir. İşte bu yüzden bilge kişiler, gözlemlere devam etmemizi ve olası hatalara karşı tetikte olmamızı ısrarla tavsiye etmişlerdir.
Bilge kişiler, gözlemlere devam etmemizi ve olası hatalara karşı tetikte olmamızı ısrarla tavsiye etmişlerdir.
Özgün metin (İngilizce)
Bu metin neden önemli
Bîrûnî (973-1048) Harezm doğumlu, Orta Çağ İslam dünyasının en büyük polimatlarından biridir. El-Âsâru'l-Bâkiye (Geçmiş Çağlardan Kalan İzler) olarak bilinen bu eser, farklı milletlerin takvimlerini, çağlarını ve bayramlarını karşılaştırmalı biçimde inceler. Eser, E. Sachau tarafından 1879'da Londra'da Kadim Milletlerin Kronolojisi başlığıyla İngilizceye çevrilip Oriental Translation Fund adına yayımlanmıştır. Bu pasajın bulunduğu ikinci bölüm, günlerden oluşan aylar ve yıllar üzerinedir. Bîrûnî burada gökbilim gözleminin doğasını tartışırken kaynakçasında hem Batlamyus'un Almagest geleneğini hem de Hint kökenli Sindhind astronomisini yan yana getirir. Bu karşılaştırmalı ve eleştirel tutum, onun bilimsel yönteminin ayırt edici çizgisidir.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
- Kaynak eser
- The Chronology of Ancient Nations (Al-Âthâr al-Bâqiya), Chapter II, p. 33
- Neşir
- Translated and edited by C. Edward Sachau; London, printed by W. H. Allen and Co. for the Oriental Translation Fund, 1879.
- Konum
- Chapter II, "On the Nature of That Which Is Composed of Days, viz., Months and Years," page 33 (Sachau translation)
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Source Library
