Takdir Üzerine: İyilere Neden Kötülük Gelir
Pallas Athena, Talih ile Erdem arasında (gravür, 1556). Kaynak: Source Library.
Neoplatonizm

Takdir Üzerine: İyilere Neden Kötülük Gelir

De Providentia
Lucius Annaeus Seneca· MS 1. yüzyıl (bu çeviri: 1643 baskısı)· Özgün: İngilizce· Source Library
NeoplatonizmTürkçe çeviriAçık erişim

Seneca, dostu Lucilius'un kadim bir soruyu ona yönelttiğini anlatarak başlar: Dünyayı bir Takdir yönetiyorsa, iyi insanların başına neden bunca kötülük gelir? Filozof bu tek itirazı çürütmeyi üstlenir ve yanıtını evrenin düzenine dayandırır. Göklerin ölçülü dönüşü, yıldızların değişmez dizilişi, en küçük tohumdan doğan devasa varlıklar; bunların hiçbiri raslantının işi olamaz. Görünürdeki kargaşanın ardında bile gizli bir yasa, her şeyi gözeten bir aklın izi vardır.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Bana sordunuz Lucilius, dünyayı bir Takdir yönetiyorsa, iyi insanların başına neden yine de bunca kötülük geliyor. Bu soruya, Takdir'in evrene gerçekten başkanlık ettiğini ve Tanrı'nın bizimle ilgilendiğini kanıtlamak üzere kurulmuş tutarlı bir eserde daha yerinde bir yanıt verilirdi. Ne var ki bütünden bir parçanın koparılmasını ve asıl mesele el değmeden dururken tek bir itirazı çürütmemi istediğinize göre bunu yapacağım. Görev zor değildir; çünkü tanrıların davasını savunacağım.

Şimdilik, dünyanın bu görkemli yapısının onu koruyacak biri olmadan ayakta kalamayacağını göstermeye gerek yok; ne de yukarıdaki yıldızların bir araya gelişi ve ayrı ayrı uçuşu raslantının işidir. Hareketini tesadüfe borçlu olan cisimler çoğu kez düzensizliğe düşüp hızla çarpışırken, göklerin bu çevik dönüşü ölçüsüz bir yasayla yönetildiğinden, karada ve denizde nice şeyi, değişmez bir dizilişle parıldayan nice ışığı durmaksızın var etmeyi sürdürür. Bu düzen başıboş maddenin işi değildir. Raslantıyla bir araya gelen şeyler, öyle bir ustalıkla birbirine bağlanmaz ki en ağır cisim olan yeryüzü kımıldamadan dursun ve çevresinde hızla dönen göğün uçuşunu seyretsin; ne de en küçük tohumlardan devasa varlıklar doğsun.

Görev zor değildir; çünkü tanrıların davasını savunacağım.
Özgün metin (İngilizce)
You have asked me, Lucilius, why, if a Providence rules the world, it still happens that many evils befall good men. This would be more fittingly answered in a coherent work designed to prove that a Providence does preside over the universe, and that God concerns himself with us. But since it is your wish that a part be severed from the whole, and that I refute a single objection while the main question is left untouched, I shall do so; the task is not difficult—I shall be pleading the cause of the gods. For the present purpose it is unnecessary to show that this mighty structure of the world does not endure without some one to guard it, and that the assembling and the separate flight of the stars above are not due to the workings of chance; that while bodies which owe their motion to accident often fall into disorder and quickly collide, this swift revolution of the heavens, being ruled by eternal law, goes on producing so many things on land and sea, so many brilliant lights shining in fixed array. This order does not belong to wandering matter, and things that came together by chance do not hang together with such artistry that the heavy weight of the earth sits motionless, watching the flight of the sky as it speeds around it, or that huge things are born from the tiniest seeds.

Bu metin neden önemli

Bu metin, Batı düşüncesinde talih ile erdem arasındaki gerilimi en berrak biçimde ortaya koyan Stoacı klasiklerden biridir. Seneca'nın sorduğu soru yalnızca felsefi değil, aynı zamanda kişiseldir: Sürgündeyken kaleme alınan bu deneme, kötülüğün ardında bir kör tesadüf değil, gözeten bir düzen arar. Kozmik uyumun ilahi bir aklın kanıtı sayılması, Stoacılığı sonraki Neoplatonik Takdir öğretilerine bağlayan köprüdür; evreni yöneten yasa fikri, hem geç antik çağın hem de Rönesans hermetizminin ortak mirasıdır. Metin, felaketin bir ceza değil, ruhu sınayan bir fırsat olduğu düşüncesine giriş yapar.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye
Kaynak eser
Moral Essays of Seneca, Volume I (De Providentia / On Providence)
Neşir
Moral Essays of Seneca, Cilt I, Latince metin ve İngilizce çeviri (1643 kaynak baskısı)
Konum
Kitap I, Lucilius'a: Takdir Üzerine, kısım 1-2 (açılış paragrafları)
Çeviren
Şira Nur Uysal
Dijital nüsha
Source Library
Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →
← Kütüphaneye dön