İngiliz hekim ve simyacı William Salmon, "Medicina practica" (1692) adlı yapıtının önsözünde, kendi çağının tıbbını kadim bilgeliğin köklerine bağlar. Bu satırlarda, simyanın efsanevi atası sayılan Hermes Trismegistus'un adını, mertebesini ve insanlığa aktardığı büyük sırrı anlatır. Salmon, tıp ile simyayı ayrı iki uğraş değil, tek bir bilgi ağacının dalları olarak görür ve okuru, altını yapan taşın ötesinde bütün göksel ve yersel erdemleri barındıran evrensel iksirin izine düşürür.

Türkçe çeviri (önizleme) · Çeviren Şira Nur Uysal

Paracelsus ile Nollius'un dediğine göre, dünyada var olan her şeye dair kusursuz ve tam bir bilgiye sahip olduğu için ona Üç Kere Ulu adı verilmişti. Nitekim şu Aureus yani Altın Risale ile onun İlahî Pymander'i buna tanıklık eder. O, bütün varlıkları üç saltanata böldü: Madensel, Bitkisel ve Hayvansal. Bu üçünün bilgisinde ve kavranışında herkesi geçti ve gelecek kuşaklara, muammalı bir üslupla da olsa, Filozofların Quintessence'ını yani Evrensel İksir'i tarif ederek bıraktı. Onu, bütün göksel ve yersel erdemlerin kabı olarak var etmişti.

Bu Büyük Sırrı, izleyen yapıtında ele alıp bildirdi. Bu yapıtın bir bölümünün, Hebron Vadisi'nde bir Zümrüt Levha üzerine kazınmış olarak bulunduğu da söylenir. Johannes Functius, kronolojisinde onun Musa'nın çağında, Kanun çölde verilmeden yirmi bir yıl önce yaşadığını söyler.

Özgün metin (İngilizce)

And as Paracelsus and Nollius say, he was called "Thrice Greatest" for having a perfect and exact knowledge of all things contained in the world (as this Aureus, or Golden Tractate, and his Divine Pymander witness). He divided these things into three kingdoms: Mineral, Vegetable, and Animal. In the knowledge and understanding of these three he excelled, and transmitted to posterity (though in an enigmatic style) the description of the Philosophers' Quintessence, or Universal Elixir, which he made as the receptacle of all celestial and terrestrial virtues. He discussed and delivered this Great Secret in the following work, part of which is also said to have been found engraved upon an Emerald Tablet in the Valley of Hebron. Johannes Functius, in his chronology, says he lived in the time of Moses, twenty-one years before the Law was given in the wilderness.

Bu metin neden önemli

Metin, Salmon'un yapıtının önsözünden alınmıştır. Burada anılan Hermes Trismegistus (Üç Kere Ulu Hermes), Helenistik dönemde Mısır tanrısı Thoth ile Yunan tanrısı Hermes'in birleşiminden doğan efsanevi bir bilge figürüdür ve simya ile hermetik geleneğin kurucu atası sayılır. Salmon'un sözünü ettiği "Aureus" yani Tractatus Aureus (Altın Risale) ile Zümrüt Levha (Tabula Smaragdina), simya edebiyatının en temel iki kaynağıdır. Quintessence ise dört unsurun ötesinde, tüm maddenin özünü barındırdığına inanılan beşinci unsurdur; evrensel iksir düşüncesiyle iç içe geçer.

Eser hakkında

On yedinci yüzyılın son çeyreğinde eserler veren İngiliz hekim ve yazar William Salmon, Erken Modern Dönem İngiltere’sinde pratik tıp ile hermetik felsefeyi bir araya getiren isimler arasında yer alır. Dönemin tıp anlayışı, klasik tıp öğretileri ile Paracelsus çizgisindeki kimyasal ve spagirik yaklaşımların iç içe geçtiği bir geçiş sürecini tecrübe etmekteydi. 1692 yılında yayımlanan Medicina practica adlı çalışması, Salmon’un şifa sanatını kadim simya külliyatıyla destekleme ve tıbbı evrensel doğa yasaları çerçevesinde açıklama arzusunu yansıtır. Yazar, bu dönemde yaygın olan Hermetik uyanışın izlerini takip ederek tedavi yöntemlerini salt fiziksel bir müdahale olmanın ötesine taşımayı amaçlamıştır.

Medicina practica, yaygın hastalıkların tedavi yöntemlerini açıklamaya yönelik pratik bir hekimlik rehberi olarak tasarlanmakla birlikte, kuramsal temelini simya felsefesinden alır. Eser, hastalığın doğasını ve sağaltım araçlarını incelerken, minerallerin, bitkilerin ve canlılar aleminin dönüştürücü potansiyeline odaklanır. Salmon’un ana savı, tıp ile simyanın birbirinden ayrılamaz bir bütün oluşturduğu ve bedenin tedavisinin doğanın en yüksek cevheriyle mümkün kılındığı yönündedir. Yazar, klasik unsurların ötesinde konumlanan cevherin kavranmasını hekimliğin nihai aşaması sayarak, evrensel iyileştirici gücün doğadaki karşılığını kuramsal ve uygulamalı metinler eşliğinde gözler önüne serer.

Eserin önsözünden seçilen bu pasaj, kitabın tıp meselelerine geçmeden önce kurduğu felsefi ve tarihsel meşruiyet zeminini göstermesi bakımından belirleyici bir konumdadır. Salmon burada, kadim bilgeliğin kurucu figürüne ve geleneksel metinlere atıfta bulunarak aktardığı tıp bilgisini köklü bir geleneğin devamı olarak sunar. Okur, bu satırları yalnızca tarihsel bir anlatı olarak değil, aynı zamanda Erken Modern Dönem hekimlerinin doğa bilgisine, varlık mertebelerine ve şifanın nihai kaynağına hangi zihinsel çerçeveden yaklaştıklarını anlama imkânı sunan kuramsal bir anahtar olarak değerlendirebilir.

Bu eser Simya Koleksiyonu'nun parçasıdır →

Künye

Kaynak eser: Medicina practica, or, practical physick. Shewing the method of curing the most usual diseases (Salmon, William, 1692), Önsöz, s. 7-8
Neşir: 1692 baskısı (İngilizce)
Konum: Önsöz (The Preface), paragraf 6-7, s. 7-8
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY-SA 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin, değiştirirseniz aynı lisansla paylaşın). Kullanım & lisans →

Bu Çeviriye Atıf

Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Üç Kere Ulu Hermes ve Filozofların Quintessence'ı. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/salmon-medicina-practica-hermes-trismegistus-quintessence

Özgün Sayfalar60 sayfa