Hafıza Tiyatrosu: Doğunun Beyaz ve Batının Kara Sahnesi

Eser hakkında

Onyedinci yüzyılın başında yaşamış İngiliz hekimi ve filozofu Robert Fludd, dönemin Hermetik düşünce, Kabala ve Rönesans doğa felsefesi geleneklerinin kesişim noktasında duran üretken bir müelliftir. Eserlerini Oppenheim ve Frankfurt gibi dönemin önde gelen basım merkezlerinde neşreden Fludd, makrokozmos ile mikrokozmos arasındaki bağıntıları araştıran felsefi çizgide yer almıştır. Bilimsel devrimin eşiğindeki Avrupa entelektüel ortamında, gözlem ve akıl yürütmeyi kadim sembolizm, tıp ve okült prensiplerle harmanlayan düşünür, insanın iç dünyasını evrensel tasarımın ayrılmaz bir aynası olarak değerlendirmiştir.

Eserin yer aldığı Utriusque Cosmi Historia külliyatı, evrenin ve insan bedeninin doğaüstü, doğal ve doğaya aykırı hallerini bütüncül bir yapıda ele alır. Künyesi verilen ikinci cilt, özellikle insan doğasını yani mikrokozmosu merkezine yerleştirmektedir. Yazar, bu ciltte sadece fiziksel anatomiyi veya hekimlik uygulamalarını incelemekle kalmaz; zihnin işleyişini, anlama yetisini ve kadim çağlardan beri retoriğin temel araçlarından biri kabul edilen hafıza sanatını dizgesel biçimde irdeler. Eserin temel savı, zihinsel kapasitelerin geliştirilmesinin ancak zihnin yapısının evrenin doğal düzeniyle ve göksel ritimlerle uyumlu hale getirilmesiyle mümkün olacağı fikrine dayanır.

Sayfamızda sunulan pasaj, hafıza mekanlarının soyut mimarisini tasvir eden kurucu bir bölüme aittir. Pasajda aktarılan Doğu ve Batı tiyatroları, zihinsel sahnelerin gündüz ve gece, aydınlık ve karanlık gibi zıt kutuplar üzerinden nasıl inşa edileceğini açıklar. Okur bu metni incelerken, taştan yapılma fiziksel bir binadan ziyade esirî buhardan teşekkül eden, beşerî bilincin içine yerleştirilmiş dinamik bir imgeleme egzersiziyle karşılaşmaktadır. Bu anlatım, ezber tekniklerini salt pedagojik bir yöntem olmaktan çıkarıp zihni kendi içinde tiyatral bir sahneye dönüştüren felsefi bir deneyim olarak okunabilir.