Yönelimler Cetveli: Bir Sanatın Güçlüğü Üzerine

Regiomontanus, on beşinci yüzyılın matematiksel astronomisini yeniden kuran isimlerin başında gelir. Ünlü eseri Tabulae directionum et profectionum yani Yönelimler ve İlerlemeler Cetveli, bir doğum haritasında gelecekteki olayların zamanını hesaplamaya yarayan yönelim sanatını kesin geometrik temeller üzerine oturtmayı amaçlar. Aşağıdaki pasaj, eserin Estergon Başpiskoposuna sunulan ithaf önsözünden alınmıştır. Burada müellif, astrologların bir uçurumdan kaçar gibi kaçtığı bu güç sanatın onurunu ve içerdiği zorlukları anlatır.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Bu işin güçlüğünü haklı olarak fark ettiniz; öyle bir güçlük ki bütün astrologlar ondan korkunç bir uçurumdan kaçar gibi kaçarlar. Bu meseleye dair çeşit çeşit kaidenin oraya buraya serpiştirilmiş olmasına rağmen, hepsinin içinde kendini bu ağlardan yeterince sıyırabilecek tek bir kişi bile yoktur. Hali, dördüncü kitabında yönelim sanatının doğum yargısının tamamlayıcısı olduğunu söyler. İşte bu yüzden, düğümleri çözecek cetveller derlemenin zahmete değer olduğuna karar vermiştir; oysa böyle cetveller çağımızda hiçbir yerde bulunmamaktadır.

Parmalı bir başdiyakoz, müellifin izinden giderek altıncı iklimin ortası için bu türden cetveller düzenlemiştir; ne var ki bunlar cılızdır ve Batlamyus ile onun şarihinin fikrinden uzaktır; hatta müellifin kendi görüşünden bile uzaktır. Zira müellifin kendisi, katı bir küre içinden meridyen ile ufku kesen bir yarım dairenin yardımıyla yönelim yapma yöntemini pek över ve Batlamyus'un da aynı kanaatte olduğuna inanır.

Yönelim sanatı, doğum yargısının tamamlayıcısıdır.

Özgün metin (İngilizce)

You rightly observed the difficulty of this matter, which all astrologers indeed avoid like a horrific cliff. There is no one among all of them who can sufficiently extricate himself from such nets, even though multifarious precepts for this task may be found here and there. Hali, in his fourth book, asserts that the art of directions is the completion of natal judgment. For this reason, he decided it was worth the effort to compile tables for resolving knots, which are nowhere to be found in our time. A certain Archdeacon of Parma, following the author, devised such tables for the middle of the sixth climate, yet they are feeble and far from the mind of Ptolemy and his commentator, even far from the opinion of the author himself. For he himself highly praises the method of directing through a solid sphere by the office of a semicircle intersecting the meridian and horizon, and he believes that Ptolemy felt the same.

Bu metin neden önemli

Yönelim (direction), klasik astrolojide bir doğum haritasındaki göstergelerin gökküre boyunca ilerletilerek gelecek olayların zamanının hesaplanmasıdır ve dönemin en zor tekniklerinden biri sayılırdı. Regiomontanus bu önsözde, kendi adıyla anılacak ev bölme sistemini de temellendiren yaklaşımı savunur: yönelimi, meridyen ile ufku kesen bir yarım daire aracılığıyla katı küre üzerinde yürütmek. Andığı Hali, Batlamyus'un Tetrabiblos'una şerh yazan Ali bin Rıdvan'dır; eleştirdiği Parmalı başdiyakoz ise önceki cetvellerin yetersizliğini simgeler. Böylece pasaj, sanatın hem saygınlığını hem de Regiomontanus'un onu düzeltme iddiasını ortaya koyar.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye

Kaynak eser: Tabulae directionum et profectionum (Yönelimler ve İlerlemeler Cetveli), Regiomontanus; Estergon Başpiskoposu Johannes'e ithaf önsözü
Neşir: Ed. Joannes Angelus; Tabella sinus recti ilavesiyle, 1490
Konum: Sayfa 8 (ithaf önsözü); Bibliotheca Regia Monacensis nüshası
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →

← Kütüphaneye dön