Simyanın sırlarını manzum bir dille açan bu metin, elyazmasında Aristoteles'e atfedilse de gerçekte İranlı hekim ve simyacı Ebû Bekir er-Râzî'ye (Rhazes, yaklaşık 865-925) bağlanır. Büyük Eser'in yolcusuna "pehlivan" diye seslenen bu şiir, uçucu maddelerin ehlileştirilmesini, öldürülüp yeniden diriltilmesini ve nihayet Taş'a dönüştürülmesini anlatır. Bir Rönesans simya derlemesinin Latince sayfalarından çıkan bu pasaj, kadim Doğu bilgisinin Batı'ya nasıl aktarıldığının da sessiz bir tanığıdır.
Simyanın manzum kitabı burada başlar; Aristoteles'e atfedilmiş olsa da anlaşılan Râzî'ye aittir.
Ey pehlivan, eğer simya emeklerine girişmek istiyorsan, o dört çevik nesneyi ateşin yığınlarına gitmeye zorla ki havanın kanatlı kuşları ince bir dumanın içine kaçmasın, o yumuşak uçuştan kurtulup savuşmasın. Önce dirileri öldür ve öfkelerini dizginle; onları akışkan soğuklukları içinde bir araya devşir. Ta ki şu noktaya varsınlar, böylesi zincirlerle birbirine bağlansınlar ve son derece beyaz bir cevher gibi olsunlar. İçlerine işleyen su onları pişirsin ve birbirine yapıştırsın, murat edilen eser tamamlanana dek.
Zırnık, kükürt ve tuz, Nışadır adının övgüsünü kazandığı Cıva ile birleşsin. Böylece kaçmaya yüz tutmuş cıva nesneleri için nasıl belli bir bağ kullanılıyorsa, bu üçünden de taşımsı bir kütle meydana gelsin. Aynı sıvı kütlesi altında eşit ağırlıkla karıştırılıp önce kurutulsunlar, sonra ısınan dalga onları pişirsin. Bu nesneler bir taş olsun; çözülen taş yeniden, içinde parıldayan bir tür billur gibi görünsün. Bunu sık sık tekrarla; ta ki ilâhî kaynayan hararet onu bir kütle hâlinde derleyip kendisi bir taş oluncaya dek.
Ey pehlivan, o dört çevik nesneyi ateşe zorla ki havanın kanatlı kuşları ince bir dumanın içine kaçıp savuşmasın.
Özgün metin (İngilizce)
Bu metin neden önemli
Ebû Bekir er-Râzî, Ortaçağ İslam dünyasının en büyük hekim ve simyacılarından biriydi; simyaya dair meşhur eseri "Kitâbü'l-Esrâr" (Sırlar Kitabı) ve onun devamı sayılan "Sırru'l-esrâr" (Sırların Sırrı) ile tanınır. Latin Batı bu mirası "Rhazes" adıyla devraldı ve onun öğretileri, burada görüldüğü gibi kimi zaman Aristoteles gibi daha eski otoritelere atfedilerek Rönesans simya derlemelerinde dolaştı. Metindeki "dört çevik nesne", "pehlivan" ve nihaî "Taş" imgeleri, Büyük Eser'in klasik simya diline aittir: uçucu maddelerin sabitlenmesi, öldürülüp diriltilmesi ve billurlaşmış bir cevherde birleştirilmesi. Cıva, zırnık, kükürt ve tuzun birleşimi ise laboratuvar pratiğinin somut çekirdeğini oluşturur.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
- Kaynak eser
- Alchemical Compendium — Rupescissa, Aquinas, Rhazes (Collection of Alchemical Texts, PH338), manzum simya kitabı (s. 255), Latince, yaklaşık 1550
- Neşir
- Latince derleme, yaklaşık 1550; Bibliotheca Philosophica Hermetica (Embassy of the Free Mind), Amsterdam
- Konum
- Bibliotheca Philosophica Hermetica (Embassy of the Free Mind), Amsterdam; raf numarası PH338; dijitalleştirme: Allard Pierson, Amsterdam Üniversitesi
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Source Library
