Manzum Simya Kitabı: Râzî'ye Atfedilen Sırlar
Laboratuvarında Râzî (Muhammed bin Zekeriyyâ er-Râzî), tüten bir potayla deney yaparken; ressam Ernest Board.
Simya

Manzum Simya Kitabı: Râzî'ye Atfedilen Sırlar

Ebû Bekir er-Râzî (Rhazes)· c. 1550 (Latince derleme; aslı 9.-10. yüzyıl)· Özgün: İngilizce· Source Library
SimyaTürkçe çeviriAçık erişim

Simyanın sırlarını manzum bir dille açan bu metin, elyazmasında Aristoteles'e atfedilse de gerçekte İranlı hekim ve simyacı Ebû Bekir er-Râzî'ye (Rhazes, yaklaşık 865-925) bağlanır. Büyük Eser'in yolcusuna "pehlivan" diye seslenen bu şiir, uçucu maddelerin ehlileştirilmesini, öldürülüp yeniden diriltilmesini ve nihayet Taş'a dönüştürülmesini anlatır. Bir Rönesans simya derlemesinin Latince sayfalarından çıkan bu pasaj, kadim Doğu bilgisinin Batı'ya nasıl aktarıldığının da sessiz bir tanığıdır.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Simyanın manzum kitabı burada başlar; Aristoteles'e atfedilmiş olsa da anlaşılan Râzî'ye aittir.

Ey pehlivan, eğer simya emeklerine girişmek istiyorsan, o dört çevik nesneyi ateşin yığınlarına gitmeye zorla ki havanın kanatlı kuşları ince bir dumanın içine kaçmasın, o yumuşak uçuştan kurtulup savuşmasın. Önce dirileri öldür ve öfkelerini dizginle; onları akışkan soğuklukları içinde bir araya devşir. Ta ki şu noktaya varsınlar, böylesi zincirlerle birbirine bağlansınlar ve son derece beyaz bir cevher gibi olsunlar. İçlerine işleyen su onları pişirsin ve birbirine yapıştırsın, murat edilen eser tamamlanana dek.

Zırnık, kükürt ve tuz, Nışadır adının övgüsünü kazandığı Cıva ile birleşsin. Böylece kaçmaya yüz tutmuş cıva nesneleri için nasıl belli bir bağ kullanılıyorsa, bu üçünden de taşımsı bir kütle meydana gelsin. Aynı sıvı kütlesi altında eşit ağırlıkla karıştırılıp önce kurutulsunlar, sonra ısınan dalga onları pişirsin. Bu nesneler bir taş olsun; çözülen taş yeniden, içinde parıldayan bir tür billur gibi görünsün. Bunu sık sık tekrarla; ta ki ilâhî kaynayan hararet onu bir kütle hâlinde derleyip kendisi bir taş oluncaya dek.

Ey pehlivan, o dört çevik nesneyi ateşe zorla ki havanın kanatlı kuşları ince bir dumanın içine kaçıp savuşmasın.
Özgün metin (İngilizce)
Here begins the book of Alchemy composed in verse, ascribed to Aristotle, but it appears to be by Rhazes. If you desire, O Athlete, to undergo Alchemical labors, compel these four agile things to undergo the funeral pyres, so that the winged birds of the air do not flee into thin smoke, fleeing from the soft flight. Mortify the living ones first, and restrain their furies, gathering them together by their fluid coldness, until they come to this point, joined after such chains, so that they may become just like an exceedingly white gem. Let the water which penetrates them cook them and glue them together, until the desired work is reached. Let arsenic, sulfur, and salt be associated with Mercury, to which the title of Ammonia gave its praise; so that just as a certain connection is used for those things of Mercury that have been put to flight, so a stony mass of the three is made. Mixed with equal weight under the same mass of liquid, let them be dried first, and afterwards let the heating wave cook them. Let these things become a stone, and again a stone having been resolved, a species of crystal shining within it. Repeat this often, until the divine boiling heat gathers it into a mass so that it itself becomes a stone.

Bu metin neden önemli

Ebû Bekir er-Râzî, Ortaçağ İslam dünyasının en büyük hekim ve simyacılarından biriydi; simyaya dair meşhur eseri "Kitâbü'l-Esrâr" (Sırlar Kitabı) ve onun devamı sayılan "Sırru'l-esrâr" (Sırların Sırrı) ile tanınır. Latin Batı bu mirası "Rhazes" adıyla devraldı ve onun öğretileri, burada görüldüğü gibi kimi zaman Aristoteles gibi daha eski otoritelere atfedilerek Rönesans simya derlemelerinde dolaştı. Metindeki "dört çevik nesne", "pehlivan" ve nihaî "Taş" imgeleri, Büyük Eser'in klasik simya diline aittir: uçucu maddelerin sabitlenmesi, öldürülüp diriltilmesi ve billurlaşmış bir cevherde birleştirilmesi. Cıva, zırnık, kükürt ve tuzun birleşimi ise laboratuvar pratiğinin somut çekirdeğini oluşturur.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye
Kaynak eser
Alchemical Compendium — Rupescissa, Aquinas, Rhazes (Collection of Alchemical Texts, PH338), manzum simya kitabı (s. 255), Latince, yaklaşık 1550
Neşir
Latince derleme, yaklaşık 1550; Bibliotheca Philosophica Hermetica (Embassy of the Free Mind), Amsterdam
Konum
Bibliotheca Philosophica Hermetica (Embassy of the Free Mind), Amsterdam; raf numarası PH338; dijitalleştirme: Allard Pierson, Amsterdam Üniversitesi
Çeviren
Şira Nur Uysal
Dijital nüsha
Source Library
Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →
← Kütüphaneye dön