Bütün Tanrılara ve Tanrıçalara Dua

Eser hakkında

Proklos, Geç Antik Çağ düşünce dünyasının biçimlendiği beşinci yüzyılda Atina Akademisi çevresinde ürün vermiş yetkin bir filozoftur. Plotinos ve Iamblikhos gibi öncellerinin geliştirdiği Neoplatonik ilkeleri kapsamlı bir metafiziksel dizgeye kavuşturan düşünür, klasik Yunan felsefesinin pagan dini duyarlıkla harmanlandığı bir dönemin temsilcisidir. Hıristiyanlığın Roma dünyasında egemen hale geldiği bu çağda Proklos ve öğrencileri, Platoncu metinleri yalnızca mantıksal birer tartışma alanı olarak değil, kadim tanrısal bilgeliğin ve ruhsal arınmanın temeli olarak görmüşlerdir. Düşünürün felsefi mesaisi, aklın sınırlarını aşan aşkın hakikati teolojik bir çerçevede anlamlandırma gayretine dayanır.

Bu yaklaşımın somutlaştığı temel çalışmalardan biri, yazarın Platon'un Parmenides diyaloğu üzerine kaleme aldığı yedi kitaplık kapsamlı şerhtir. Eser, diyalogdaki diyalektik tartışmaları varlık hiyerarşisinin katmanları ve Bir ilkesinin aşkınlığı bağlamında tahlil eder. Proklos, mantıksal akıl yürütmeyi metafiziksel bir temaşanın basamağı kılarak varlığın çokluktan birliğe doğru yönelen kozmik düzenini adım adım açıklar. Şerhin bütününde rasyonel çözümleme ile teurjik yönelim iç içe geçer; düşünce, nihai hedefi olan tanrısal birlik tecrübesine hazırlanmak üzere disipline edilir.

Açılış bölümünde yer alan bu dua, şerhin kuramsal ağırlığına girmeden önce zihni dünyevi yanılsamalardan arındırmayı amaçlayan bir eşik niteliğindedir. Okur, bu yakarışı rasyonel felsefeden kopuk bir ritüel olarak değil, antik düşüncede bilginin ahlaki ve ontolojik bir hazırlık gerektirdiği inancının ifadesi olarak değerlendirmelidir. Metin, aklın maddi bağlardan kurtularak bütünü kavramasını ve Platon'un diyaloglarında işaret edilen yüksek hakikate hazır hale gelmesini talep eden bir tefekkür çağrısıdır. Bu yönüyle pasaj, antik metinlerde felsefe yapma eyleminin ontolojik ciddiyetini ve zihinsel dönüşüm arzusunu gözler önüne serer.