Metallerin İlk Maddesi Üzerine
1546 tarihli Pretiosa Margarita Novella baskısından bir ağaç baskı: bir yılanla birbirine bağlanmış, üstlerinde gezegen ve simya simgeleri taşıyan yedi asa. Yedi metalin ve onlara karşılık gelen gök cisimlerinin birbirine bağlı doğasını simgeler.
Simya

Metallerin İlk Maddesi Üzerine

Pretiosa Margarita Novella
Petrus Bonus· 1546· Özgün: İngilizce· Source Library
SimyaTürkçe çeviriAçık erişim

Ferraralı hekim ve simyacı Petrus Bonus, on dördüncü yüzyılda kaleme aldığı bu incelemede simyayı doğa felsefesinin bir dalı olarak savunur. Aşağıdaki pasajda metallerin yeraltındaki oluşumunu anlatır: cıva ile kükürdün, dişi ile erkek gibi birleşerek madeni meydana getirişini. Doğa burada bilge bir usta gibi tasvir edilir; simyacının işi ise onun izinden gitmektir.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Şu hâlde bütün metallerin ilk maddesi, toprağın maden kovuklarında en küçük parçalarına dek eşit ve güçlü biçimde karışmış, ince bir toprağa katılmış olan yapışkan, yanmaz ve ince bir nemdir. Onların yakın maddesi ise bu güçlü karışımdan doğan cıvadır.

Ne var ki madde kendi kendini var edemediğinden, bilge ve basiretli doğa ona kendine özgü bir etken güç kattı: yani kükürdü. Öyle ki onu sindirip pişirerek bir metalin biçimine dönüştürebilsin. Zira kükürt, toprağın bir tür yağıdır; kendi madenlerinde ölçülü bir kaynatmayla oluşan, koyulaşıp katılaşan bir maddedir. Kükürdün cıvaya olan bağı, erkeğin dişiye olan bağı gibidir; etken gücün kendine özgü maddesiyle olan bağı gibidir.

Kükürdün kimi türü yaradılışça eriyebilir, kimisi ise değildir. Bu yüzden doğa, eriyebilir kılmak istediği şeylere eriyebilir kükürt kattı; ki maddenin gizil gücünden benzer bir erimeyi çekip çıkarabilsin. İşte metallerin ateşte erimesinin ve ateşten uzakta katılaşmasının sebebi budur, gerçi cıva kendi yaradılışınca daima sıvı hâldedir.

Kükürdün cıvaya olan bağı, erkeğin dişiye olan bağı gibidir.
Özgün metin (İngilizce)
The primary matter of all metals is therefore a viscous, incombustible, and subtle moisture, incorporated into a subtle earth, equally and strongly mixed through their smallest parts in the mineral caverns of the earth. Their proximate matter is quicksilver generated from that strong mixing. But since matter does not bring itself into being, wise and sagacious nature joined to it a proper agent, namely sulfur, so that by digesting and cooking it, she might convert it into the form of a metal. For sulfur is a certain fatness of the earth, generated in its own mines through moderate decoction and thickened and hardened. Sulfur relates to quicksilver as the male to the female, and as the active agent to its specific matter. Some sulfur is meltable by its nature, and some is not. Therefore, for whatever things nature wished to make meltable, she added meltable sulfur to them, so that it might draw out a similar liquefaction from the potential of the matter. And this was the cause of the melting of metals in fire and their solidification outside of fire, even though quicksilver by its own nature is always liquid.

Bu metin neden önemli

Petrus Bonus (Pietro Bono), on dördüncü yüzyılın başlarında yaşamış Ferraralı bir hekim ve simyacıdır. Pretiosa Margarita Novella (Yeni Değerli İnci) adlı eseri, simyanın sahte uygulayıcıların hilelerinden ayrı, meşru bir bilim olduğunu savunmak için yazılmıştır. Bonus, metallerin doğada yavaşça olgunlaşan varlıklar olduğunu, simyacının ise bu doğal olgunlaşmaya yardım ettiğini ileri sürer. Bu pasaj, dönemin Aristotelesçi doğa felsefesiyle simya öğretisini birleştiren cıva-kükürt kuramının açık bir özetidir. Eser ilk kez 1546'da Venedik'te Janus Lacinius'un derlemesiyle basılmış, sonraki yüzyıllarda Theatrum Chemicum gibi büyük simya külliyatlarına alınarak geç Orta Çağ'ın en etkili simya metinlerinden biri hâline gelmiştir.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye
Kaynak eser
Pretiosa Margarita Novella (The New Precious Pearl), Petrus Bonus
Neşir
Venedik, 1546 (Janus Lacinius derlemesi); Source Library sayısal nüshası
Konum
Sayfa 195 ("OF METALS" bölümü)
Çeviren
Şira Nur Uysal
Dijital nüsha
Source Library
Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →
← Kütüphaneye dön