Ferraralı hekim ve simyacı Petrus Bonus, on dördüncü yüzyılda kaleme aldığı bu incelemede simyayı doğa felsefesinin bir dalı olarak savunur. Aşağıdaki pasajda metallerin yeraltındaki oluşumunu anlatır: cıva ile kükürdün, dişi ile erkek gibi birleşerek madeni meydana getirişini. Doğa burada bilge bir usta gibi tasvir edilir; simyacının işi ise onun izinden gitmektir.
Şu hâlde bütün metallerin ilk maddesi, toprağın maden kovuklarında en küçük parçalarına dek eşit ve güçlü biçimde karışmış, ince bir toprağa katılmış olan yapışkan, yanmaz ve ince bir nemdir. Onların yakın maddesi ise bu güçlü karışımdan doğan cıvadır.
Ne var ki madde kendi kendini var edemediğinden, bilge ve basiretli doğa ona kendine özgü bir etken güç kattı: yani kükürdü. Öyle ki onu sindirip pişirerek bir metalin biçimine dönüştürebilsin. Zira kükürt, toprağın bir tür yağıdır; kendi madenlerinde ölçülü bir kaynatmayla oluşan, koyulaşıp katılaşan bir maddedir. Kükürdün cıvaya olan bağı, erkeğin dişiye olan bağı gibidir; etken gücün kendine özgü maddesiyle olan bağı gibidir.
Kükürdün kimi türü yaradılışça eriyebilir, kimisi ise değildir. Bu yüzden doğa, eriyebilir kılmak istediği şeylere eriyebilir kükürt kattı; ki maddenin gizil gücünden benzer bir erimeyi çekip çıkarabilsin. İşte metallerin ateşte erimesinin ve ateşten uzakta katılaşmasının sebebi budur, gerçi cıva kendi yaradılışınca daima sıvı hâldedir.
Kükürdün cıvaya olan bağı, erkeğin dişiye olan bağı gibidir.
Özgün metin (İngilizce)
Bu metin neden önemli
Petrus Bonus (Pietro Bono), on dördüncü yüzyılın başlarında yaşamış Ferraralı bir hekim ve simyacıdır. Pretiosa Margarita Novella (Yeni Değerli İnci) adlı eseri, simyanın sahte uygulayıcıların hilelerinden ayrı, meşru bir bilim olduğunu savunmak için yazılmıştır. Bonus, metallerin doğada yavaşça olgunlaşan varlıklar olduğunu, simyacının ise bu doğal olgunlaşmaya yardım ettiğini ileri sürer. Bu pasaj, dönemin Aristotelesçi doğa felsefesiyle simya öğretisini birleştiren cıva-kükürt kuramının açık bir özetidir. Eser ilk kez 1546'da Venedik'te Janus Lacinius'un derlemesiyle basılmış, sonraki yüzyıllarda Theatrum Chemicum gibi büyük simya külliyatlarına alınarak geç Orta Çağ'ın en etkili simya metinlerinden biri hâline gelmiştir.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
- Kaynak eser
- Pretiosa Margarita Novella (The New Precious Pearl), Petrus Bonus
- Neşir
- Venedik, 1546 (Janus Lacinius derlemesi); Source Library sayısal nüshası
- Konum
- Sayfa 195 ("OF METALS" bölümü)
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Source Library
