Ömer Hayyam'ın rubaileri arasında evrenin düzenine ve kaderin önceden yazılmışlığına dair olanlar en çok yankı uyandıranlardır. Aşağıdaki dörtlükler yaratılıştan önceki karanlığı, ezelin ilk ışığını ve iyilikle kötülüğe kayıtsız kalarak her şeyi yazan kozmik Kalem'i anlatır. Bu satırlarda gökyüzü bile kaderin karşısında çaresizdir ve insana düşen tek şey kendi payına razı olarak metanetle durmaktır.
Ezelin şafağı henüz ışığını saçmadan önce ıssız kaosun ve gecenin diyarları üzerine iyiliğe de kötülüğe de aldırmayan Kalem yazısını yazdı. Onu ne keder değiştirebilir ne de sonu gelmeyen bir çaba yeniden kaleme alabilir. Her kederimiz ve gelip geçen her sevincimiz daha yaratılış doğmadan çok önce takdir edilmişti.
Öyleyse göğü suçlama; çünkü her şey önceden buyrulmuştur ve gök, çaresiz topraktan da çaresizdir. Bu yüzden ölümlü bedenin var olduğu sürece hiç korkma ve kaderin sınırları içinde sağlam dur. Zâl oğlu Rüstem bile olsa düşmana boyun eğme; Hâtim Tâî olsa dahi dosttan bir şey esirgeme.
Zira yazılan şey uzun da olsa kısa da olsa hep aynı kalır ve gözyaşları ona bir avuntu veremez. Kaderin damlası ne bir eksilir ne bir artar; sen ömür boyu süren acı ve kederden başka bir şey bilmesen bile bu böyledir.
Göğü suçlama; çünkü her şey önceden buyrulmuştur ve gök çaresiz topraktan da çaresizdir.
Özgün metin (İngilizce)
Bu metin neden önemli
Ömer Hayyam (1048-1131) İslam'ın altın çağında yaşamış İranlı matematikçi, astronom ve şairdir. Cebir üzerine çalışmaları ve Celâlî takviminin düzenlenmesindeki rolüyle tanınır. Rubaileri ise kaderin önceden yazılmışlığı, göklerin düzeni ve varoluşun geçiciliği gibi kozmolojik ve varoluşsal temaları işler. Bu dörtlüklerdeki "Kalem" ile "Levh" imgeleri İslam geleneğinde kaderin ezelde yazıldığı Levh-i Mahfûz inancına gönderme yapar. Metin Edward FitzGerald'ın klasik İngilizce manzum çevirisine dayanan Chicago (McClurg) baskısındandır ve Bodleian, Nicolas, Whinfield gibi kaynaklarla karşılaştırmalı olarak sunulmuştur.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
- Kaynak eser
- Rubaiyat of Omar Khayyam (Ömer Hayyam; çeviren Edward FitzGerald)
- Neşir
- FitzGerald çevirisi (1859), Chicago: A.C. McClurg baskısı; dörtlükler 21-24, sayfa 46-47
- Konum
- Sayfa 46-47, dörtlükler 21, 22, 23, 24 (translation alanı)
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Source Library
