Rönesans İtalya'sının en velut zihinlerinden biri olan Girolamo Cardano, İncelik Üzerine (De Subtilitate) adlı devasa eserinde bütün dünyayı tek bir bina gibi tasavvur eder. Aşağıdaki pasaj, eserin önsözünden alınmıştır. Cardano burada doğa araştırmacısının işini, herkese ortak olan kozmik evin içinde uzun süre gizli kalmış hazineleri bulup çıkarma çabası olarak resmeder. Göklerin seyrinden unsurların gizli güçlerine uzanan bu bakış, bileni neredeyse Yaratıcıyı taklit eder bir konuma yükseltir.
Peki ya biri, hepimize ortak olan bu bütün dünya evinde, bugüne dek pek uzun süre gizli kalmış bir şeyi bulup çıkarabilmişse ne demeli? Bunu bulanın haklı olarak sevinmesi ve kendisine gösteren zata şükretmesi gereken, övgüye değer bir iş değil midir bu?
Göklerin o hızlı ve türlü türlü seyri üzerine, kuyruklu yıldızların ve rüzgârların sebepleri üzerine, unsurlar ve onların içinde barınıp büyük güç taşıyan şeyler üzerine ne söyleyeyim? Bitkiler, taşlar, hayvanlar, sanatlar, milletlerin âdetleri üzerine ve kadîmlerden inip yitmişken bunlar sayesinde yeniden bulunan nice büyük ve ağır meseleler üzerine ne söyleyeyim?
Hem doğanın nice gizli güçleri üzerine de ne söyleyeyim, öyle ki bir bakıma Yaratıcıyı taklit etmek istemiş sayılalım.
Hepimize ortak olan bu bütün dünya evinde, uzun süredir gizli kalmış bir şeyi bulup çıkarmak, övgüye değer bir iş değil midir?
Özgün metin (İngilizce)
Bu metin neden önemli
Girolamo Cardano (1501 - 1576), İtalyan hekim, matematikçi ve doğa filozofuydu; kübik denklemlerin çözümüyle ve doğanın gizli güçlerine dair kapsamlı yapıtlarıyla tanınır. İncelik Üzerine (De Subtilitate, ilk baskısı 1550), maddenin unsurlarından gök cisimlerine, taşlardan makinelere kadar uzanan sistemli bir doğa araştırmasıdır. Cardano burada durağan Aristotelesçi modelleri reddederek gözleme ve deneye dayalı bir yaklaşımı öne çıkarır. Bu pasaj, eserin 1559 tarihli Almanca çevirisinin (Offenbarung der Natur) önsözünden gelir ve yazarın kozmolojik hırsını açıkça ortaya koyar: bütün dünyayı tek bir ev olarak görüp onun gizli düzenini çözmek.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
- Kaynak eser
- De Subtilitate (Offenbarung der Natur und natürlicher Dingen auch mancherley subtiler Würckungen), Girolamo Cardano, 1559 Almanca baskısı; İngilizce çeviri Source Library (CC BY-SA 4.0)
- Neşir
- 1559 Almanca baskısı (Offenbarung der Natur), De Subtilitate'nin çevirisi
- Konum
- Önsöz, s. 17 (Preface / Vorrede)
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Source Library