Dünyanın Sureti: Âlemin Biçimi ve Dört Unsur

Ortaçağ Batı Hıristiyanlığının en çok okunan kozmografya elkitaplarından biri olan Dünyanın Sureti (Imago Mundi), evrenin düzenini bir aynaya bakar gibi gözler önüne sermeyi amaçlar. Honorius Augustodunensis bu satırlarda âlemi bir yumurtaya benzetir: gökyüzü kabuk, saf esîr ak, bulanık hava sarı ve yeryüzü ise ortadaki damladır. Ardından her şeyin kendisinden var olduğu dört unsurun döngüsel dönüşümünü anlatır. Aşağıdaki pasaj, eserin bu kurucu kozmolojik bölümünden alınmıştır.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Dünyanın Sureti burada başlar. Dünyanın biçimi üzerine: Dünyaya mundus denir; çünkü her yandan devinir gibidir ve sürekli bir hareket içindedir. Şekli bir top gibi yuvarlaktır, fakat unsurlarına göre bir yumurta gibi katmanlara ayrılmıştır. Nasıl kabuk dışarıdan akı sarıyor, ak sarıyı kuşatıyor ve sarı içinde bir damla yağ barındırıyorsa, işte bu dünya da her yandan bir kabuk gibi gökle çevrilidir; saf esîr ak gibidir, bulanık hava sarı gibidir, yeryüzü ise havanın içine bir damla yağ gibi kapatılmıştır.

Unsurlar adeta maddenin bağları oldukları için böyle anılır; ilk madde ise hyle diye adlandırılır. Her şeyin kendisinden meydana geldiği dört unsur vardır: Ateş, Hava, Su ve Toprak. Bunlar bir çemberi andırır biçimde birbirine dönüşür: ateş havaya, hava suya, su toprağa çevrilir; yine toprak suya, su havaya, hava da ateşe döner. Nitelikleri sanki birer kol gibi birbirini kavrayarak, uyumsuz tabiatlarını uyumlu bir ahitte birleştirir.

Şekli bir top gibi yuvarlaktır, fakat unsurlarına göre bir yumurta gibi katmanlara ayrılmıştır.

Özgün metin (İngilizce)

Here begins the Image of the World. Concerning the form of the world: The world is called mundus, as if moved on all sides, for it is in perpetual motion. Its figure is round in the manner of a ball, but distinct in its elements like an egg. For just as the shell surrounds the white on the outside, and the white surrounds the yolk, and the yolk contains a drop of fat, so this world is surrounded on all sides by the sky like a shell, the pure ether is like the white, the turbulent air is like the yolk, and the earth is enclosed within the air like a drop of fat. Elements are called as if "ligaments of matter," and yle is the primary matter. There are four elements of which all things consist: Fire, Air, Water, and Earth. They revolve into each other in the manner of a circle: fire is converted into air, air into water, water into earth; again, earth is converted into water, water into air, and air into fire. With their qualities like certain arms, holding each other, they combine their discordant nature into a concordant pact.

Bu metin neden önemli

Honorius Augustodunensis on ikinci yüzyılın önde gelen din bilgini ve halk için yazan bir ansiklopedistti. Imago Mundi, kitap kıtlığı çeken pek çok kişiyi eğitmek üzere kaleme aldığı üç kitaplık bir kozmografya derlemesidir; kendi deyişiyle içine büyük geleneğin doğruladığından başka hiçbir şey koymamıştır. Buradaki yumurta benzetmesi geç antik ve erken ortaçağ kozmolojisinin ortak mirasıdır; küresel yeryüzü ile onu kuşatan gök katmanlarını tek bir görsel imgeye indirger. Dört unsurun döngüsel dönüşümü ise Empedokles ve Aristoteles çizgisinden gelen fizik anlayışının Hıristiyan doğa felsefesine taşınmış hâlidir. Metnin görsel karşılığı olan mappa mundi geleneğinde dünya salt deneysel bir mekân değil, ilahi tarihin sahnesi olarak tasavvur edilir.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye

Kaynak eser: Honorius Augustodunensis, De imagine mundi (Image of the World), incunabulum, 1473. Görüntü kaynağı: Bayerische Staatsbibliothek, Münih (bsb00044209). İngilizce çeviri: Source Library.
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →

← Kütüphaneye dön