Yüce Aklın İzinde: Nâsır Hüsrev'in Bilgelik Arayışı

İsmailî düşüncenin en derin şairlerinden Nâsır Hüsrev, Sefernâme'nin girişine yerleştirdiği bu özyaşamsal manzumede, kırk iki yılın ardından kendisini "yüce akıl"ı aramaya iten o büyük iç sarsıntıyı anlatır. Bütün kitapları okumuş, çağdaşlarının hepsini geride bırakmış bir bilge olarak, yaratılmışların ötesinde daha yetkin bir varlığın bulunması gerektiğini sezer. Kuşlar arasında doğan, taşlar arasında yakut, yıldızlar arasında güneş nasıl en soylusuysa, varlık mertebelerinin de bir doruğu olmalıdır. Bu, ruhun cehaletten bilgiye yükselişini anlatan katıksız bir Yeni Eflatuncu tasavvurdur.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Gök kubbe benim için kırk iki yılı ölçüp biçmişti. Söz nimetiyle donatılmış varlığım, yüce aklı tanımak için çabalıyordu. Bir bilginin, göğün düzeni, günlerin dönüşü ve yaratılmış olan her şey üzerine verdiği dersleri dinlemiş, bütün kitapları okumuştum. Kendimi bütün akranlarımdan üstün buluyordum; lâkin içimden diyordum ki, bütün yaratılmışlardan daha yetkin bir varlık olmalı: nitekim kuşlar arasında doğan, hayvanlar arasında deve, ağaçlar arasında hurma ve taşlar arasında yakut böyledir; kitaplar arasında Kur'an, mâbetler arasında Kâbe böyledir; tıpkı kalbin insanın en soylu parçası, güneşin de yıldızların ilki oluşu gibi.

Cehaletin verdiği keder, yüzüme sarı bir gülün rengini vermiş; boyumun servisini vakitsizce bir kubbe gibi eğmişti. İnsan miske benzer, fakat bilgi onun kokusudur; âlim bir madene benzer, bilgi ise onun içindeki değerli taştır.

İnsan miske benzer, fakat bilgi onun kokusudur; âlim bir madene benzer, bilgi ise onun içindeki değerli taştır.

Özgün metin (İngilizce)

The celestial vault had measured forty-two years for me; my being, gifted with speech, had sought to know the supreme reason. I had listened to the lessons of a scholar on the ordering of the firmament, the rotation of the days, and all that has been created; I had read all the books. I found myself superior to all my peers, but I said to myself that there must be a being more perfect than all creatures: such as the falcon among birds, the camel among animals, the palm tree among trees, and the ruby among stones; such also as the Qoran among books and the Ka'abah among edifices; just as the heart is the noblest part of man and the sun the first of the stars. The sorrow caused by ignorance had given my face the color of a yellow rose; it had bent prematurely like a vault the cypress of my stature. Man is like musk, but knowledge is the perfume; the scholar is like a mine and knowledge is the precious stone within it.

Bu metin neden önemli

Bu satırlar, Nâsır Hüsrev'in (1004-1088) gençlik dönemine dair bir kasidesinden alınmış olup Charles Schefer'in 1881 tarihli Fransızca Sefernâme çevirisinin girişinde aktarılır. Şair, İsmailî davetine bağlanmadan ve o meşhur yedi yıllık yolculuğuna çıkmadan önce, kâtiplik hayatını bırakıp hakikati aramaya koyulmasına yol açan iç dönüşümü anlatır. Metnin özü Yeni Eflatuncudur: varlık, cansız maddeden bitkiye, hayvana, insana ve nihayet meleğin ötesindeki idrak edilemez mertebeye doğru yükselen bir hiyerarşi olarak tasavvur edilir. Her âlemde bir "en yetkin"in bulunması gerektiği düşüncesi, Plotinos'tan İslam felsefesine geçen Bir'e yükseliş öğretisinin İsmailî hikmet diline tercüme edilmiş hâlidir.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye

Kaynak eser: Safar-nameh (Book of Travels), giriş bölümü, çeviren Charles Schefer, s. 32-33
Neşir: Publications de l'École des Langues Orientales Vivantes, Paris, 1881 (Fransızca tenkitli çeviri)
Konum: Giriş (Introduction), sayfa 32-33; Nâsır Hüsrev'in gençliğine dair kaside
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →

← Kütüphaneye dön