Hayat Çeşmesi: İlâhî İradenin Suret ve Maddeye Dökülüşü

Eser hakkında

On birinci yüzyılın ortalarında Endülüs düşünce dünyasında yetişen Süleyman İbn Gabirol, Yahudi edebiyatı ve felsefesinin kesişim noktasında duran özgün bir figürdür. Zaragoza ve Malaga gibi dönemin canlı ilim merkezlerinde şekillenen entelektüel hayatı, Arapça üzerinden gelişen felsefi birikimle doğrudan temas halindedir. Eserleri Latince dünyasında Avicebron adıyla anılan düşünür, Grek felsefi mirasını, özellikle de Yeni Platoncu geleneği İslami ve Yahudi tefekkürünün geliştiği bu verimli coğrafyada yeniden yorumlamıştır. Onun yaklaşımı, dinî dogmatik çerçevelerden ziyade evrensel ontolojik ilkeleri arayan saf felsefi bir zihniyetin ürünüdür.

Müellifin temel felsefi çalışması olan Yenbûu'l-Hayât, Latinceye Fons Vitae olarak aktarılmış ve bir üstat ile talebe arasındaki diyalog kurgusuyla inşa edilmiştir. Eser, varlığın nihai yapısını anlamak amacıyla tümel madde ve tümel suret kavramlarını merkeze alır. İbn Gabirol, yaratılmış olan cismani ya da ruhani her cevherin bu iki kurucu unsurdan teşekkül ettiğini savunur. Beş kitaptan oluşan metin boyunca diyalektik bir sorgulama yürütülür ve en alt basamaktaki maddi mevcudattan en üst derecedeki manevi akıllara kadar uzanan hiyerarşik kozmoloji adım adım çözümlenir. Bütün bu yapının varlık kazanması ve bir arada tutulması ise yaratıcı bir aracı ilkeye bağlanır.

Seçilen bu pasaj, eserin nihai ve en kapsamlı bölümü olan beşinci kitabın otuz yedinci kısmından alınmıştır. Okur bu diyalogda, evrendeki ikiliğin ötesine geçen ve suret ile maddeyi birbirine bağlayan faal ilkenin tanımlanma çabasına şahit olur. Yazar, yazı ve levha benzetmesi, soyut metafizik kavramları zihinde canlandırmayı kolaylaştırırken, metne yaklaşırken bu analojinin hiyerarşik ilişkileri belirlemedeki rolüne dikkat edilmelidir. Okur, parçayı salt kuramsal bir tanım olarak değil, varlığın katmanlarına sirayet eden düzenleyici ve canlılık verici kudretin işleyişini gösteren felsefi bir model olarak değerlendirebilir.