Hayat Pınarı: Tümel Madde ve Tümel Suret Bilimi

Endülüslü İbrani şair ve filozof Süleyman ibn Cebirol'ün on birinci yüzyılda kaleme aldığı Fons Vitae, yani Hayat Pınarı, ortaçağ Neoplatonizminin en özgün metinlerinden biridir. Üstat ile Öğrenci arasında geçen bir söyleşi biçiminde ilerleyen eser, tek bir çekirdek öğreti etrafında döner: İlk Yaratıcı dışında var olan her şey, hem duyulur hem de akledilir olan her varlık, madde ile suretten meydana gelmiştir. Aşağıdaki bölüm, bu öğretinin can alıcı noktasını sergiler.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Var olan her şey, en yüce uçtan en aşağı uca dek sürüp giden kesintisiz bir uzanış ise ve en aşağı uç madde ile suretten meydana gelmişse, bundan şu kesinlik doğar: varlığın bütünü, en yüce ucun başlangıcından en aşağı uca kadar, yine madde ile suretten mürekkeptir.

Öğrenci. Artık besbelli olmuştur ki akledilir şeylerde madde ve suretten başka hiçbir şey yoktur. Gerçekten de en kesin olan şudur: yaratılmış olan her şeyde yalnızca bu ikisi bulunur.

Üstat. Bununla birlikte, çeşitli akledilir maddelerin ve suretlerin birbirleriyle olan düzenlenişi hususunda sana verdiğim sözü de yerine getirmeliyim. Bu, akledilir şeylerin dahi tümel maddeye ve tümel surete sahip olduğunu sana daha da açık kılacaktır.

Öğrenci. O hâlde bundan başla.

Üstat. Ne var ki bütün bu akledilir maddeler ve suretler, madde ile suretin aynı özsel anlamını paylaşır. Bu yüzden tıpkı duyulur şeylerde olduğu gibi, bir tümel kavrama varırlar. Zira maddenin özünü paylaşan tikel maddeler bulunsaydı, hepsinin ortaklaştığı o nokta, ister istemez tümel madde olurdu.

İlk Yaratıcı dışında madde ve suretten başka hiçbir şey yoktur.

Özgün metin (İngilizce)

If everything that exists is a continuous extension from the highest extreme to the lowest extreme, and the lowest extreme is composed of matter and form, it is established by this that the whole of existence, from the beginning of the highest extreme to the lowest extreme, is also composed of matter and form. Disciple. It is certainly clear now that in intelligible things there is nothing but matter and form. Indeed, it is most certain that in everything created, there are only these two. Master. Along with this, I must also fulfill the promise I made to you regarding the ordering of various intelligible matters and forms with one another. This will make it even clearer to you that intelligible things also possess universal matter and universal form. Disciple. Begin, then, with this. Master. But all these intelligible matters and forms share the same essential meaning of matter and form. Therefore, they result in a universal concept, just as occurred with sensible things. For if there were particular matters sharing in the essence of matter, the point in which they all communicate must be universal matter.

Bu metin neden önemli

Fons Vitae, özgün olarak Arapça yazılmış, ardından İbraniceye ve on ikinci yüzyılda Latinceye çevrilmiştir. Latin dünyası eseri Avicebron adlı bir yazara mal etmiş, uzun süre onun bir Müslüman ya da Hristiyan olduğunu sanmıştır. Yazarın aslında Yahudi şair İbn Cebirol olduğu ancak on dokuzuncu yüzyılda Salomon Munk tarafından kanıtlanmıştır. Buradaki metin, Clemens Baeumker'in 1895 tarihli tenkitli Latince basımından alınmıştır. Eserin merkezindeki tümel madde ve tümel suret öğretisi, Skolastik düşünceyi derinden etkilemiş, Duns Scotus gibi filozofların ruhani cevherlerde bile madde bulunduğu görüşünü beslemiştir.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye

Kaynak eser: Fons Vitae (Hayat Pınarı), Birinci Bilgeliğin Kısmı Üzerine, Yani Tümel Madde ve Suret Bilimi; Dördüncü İnceleme, Bölüm 6-7
Neşir: Clemens Baeumker tenkitli basımı, Beiträge zur Geschichte der Philosophie des Mittelalters, Cilt I, Münster 1895
Konum: Dördüncü İnceleme (Treatise IV), bölüm 6-7; basımın 295-296. sayfaları
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →

← Kütüphaneye dön