Homeros'un Altın Zinciri: Doğa Nedir ve Her Şey Kimden Doğar

Metindeki [okunamadı] işaretleri hakkında: Bu eserin kaynak taramasında Yunanca, İbranice ve benzeri alfabelerle dizilmiş kelimeler yer alır. Optik karakter tanıma bu harfleri güvenilir biçimde okuyamadığı için, çeviride o noktalar tahmin edilmek yerine [okunamadı] olarak işaretlenmiştir. İşaret, çevirinin atladığı değil, kaynağın okunamadığı yeri gösterir; ilgili yerler özgün nüshanın sayfa görsellerinden izlenebilir.

HOMEROS'UN ALTIN ZİNCİRİ, NAŞİRİ, Anton Kirchweger KAOS EŞYANIN BOZULUŞU (BÜTÜNLEŞME İŞLEMİ) YENİDEN DOĞAN EVRENSEL BUHAR Gizli İlim Mukaddes ve Şeytani Mahiyette SİMYA, BÜYÜ, KABALA, GÜL-HAÇÇILIK VE FARMASONLUK ÜZERİNE nadide kadim ve yeni risaleler mecmuası 25. CİLT ANNULUS PLATONIS (EFLATUN'UN HALKASI) yahut Anton Joseph Kirchweger'den Tabiatın Menşei, Muhafazası ve Fesadı Dahil Olmak Üzere FİZİKO-KİMYEVİ İzahı 1781 Berlin Hermann Barsdorf Yayınevi Gül-Haç neşrinden harfiyen basılmıştır ANNULUS PLATONIS AUREA CATENA HOMERI (Homeros'un Altın Zinciri) yahut TABİATIN ve Onun MENŞEİ, MUHAFAZASI VE FESADININ fiziki, kimyevi BİR İZAHI

Hakiki tabiat meclisinden tetkik edilmiş, tashih edilmiş ve Anton Joseph Kirchweger tarafından baştan sona eklenen mühim şerhlerle zenginleştirilmiştir 2. Baskı 1781 Berlin tarihli nadir Gül-Haç nüshasının aslına sadık kalınarak harfiyen istinsah edilmiştir 1921 Aurea Catena Homeri Annulus Platonis Hermes'in Yukarısı ve Aşağısı Kaos

Spiritus Mundi uçucu, Spiritus Mundi Spiritus Mundi sabit Maddelerin ilki doğrudan Hayvanlar, Nebatlar, Madenler, Spiritus Mundi yoğunlaştırılmış Kaos'tan saflaştırılmış Nihai mükemmellik, ; Öz ve R karışık. Cisimden münezzeh latif. Asitli cismani. Alkali cismani,. Ay-altı cisimleşmişlerin Azoth'u. canlar. nebatlar. madenler. sabit, yahut saf. kemale ermiş, yahut Beşinci Özü Cihanın. `[okunamadı]`

Mukaddime Aurea Catena Homeri (Homeros'un Altın Zinciri) meşhur bir kitaptır, yahut doğrusu, meşhur bir kitaptı, zira bugün kütüphanelerimizde yüzlerce yılın tozu altında unutulmuş ve metruk kalmıştır, Geçmişte ise sayısız insan onu okumuş ve tetkik etmiştir, hatta o devrin en mühim şahsiyetleri dahi, mesela Goethe, eserin bir diğer adı olan Annulus Platonis'ten ("Eflatun'un Halkası") pek çok ilham verici fikir devşirmiştir. Semadan gelir semaya yükselir ve yeniden aşağıya yere inmek zorundadır ebediyen tebeddül ederek. Eserin üçüncü ismi olan Superius et Inferius Hermetis'in (Hermes'in Yukarısı ve Aşağısı) beşinci özü işte budur.

Bütün yaratılışın, tabiatı ne olursa olsun, birbirine son derece sıkı bir biçimde "zincirlendiği" ve kenetlendiği, doğanın bütününe derinden gizli bir rabıtanın nüfuz ettiği, her bir şeyin bir sonrakine bağlı olup nesnelerin birbirine istinat ettiği fikri kadar, bu gizli rabıtanın bir "yukarı" ve "aşağı", bir "gidiş yolu" ve "dönüş yolu" suretinde, daima değişen bir devridaim halinde tecelli ettiği düşüncesi de, bizzat kendisinin bir vakitler ikrar ettiği üzere, Goethe’nin Aurea Catena Homeri’de en ziyade beğendiği "muhtemelen fantastik" ikili fikirdi.

Ve bu muazzam doğa felsefesi mefkûresi, tam bir asır boyunca bu kitabın diğer geniş bir okur zümresini de meftun eden mefkûrenin ta kendisiydi.

Bugün, daha evvel zikredildiği üzere, muhteviyatı hepimizin zihninde hâlâ varlığını sürdürse de kitabın kendisi çoktan unutulmuştur.

Yalnızca "hermetik sanata" meyleden kimse tesadüfen bu "mücevhere" rastlayacaktır, ve bu "felsefi Yakut Taşı (Garfunkelstein)" hermetik karanlığı aydınlatacaktır.

Ve yalnızca "gerçek bir sanatçı" pes etmeyecek, bir defa, iki defa, üç defa eserin üzerinde sebat gösterecektir. "Kapı daima açıktır, odaya gir ey dostum!" Aperta jam porta, intra in conclave, amice!

Ve hakikaten, bu kitabın sarayına dahil olan ve ona alelacele bir bakıştan fazlasını bahşeden kimse, nihayetinde "bütün kapılardan geçerek çıplak kraliçenin yatağına vasıl olacaktır."

O kimse, "yüreği ve böbrekleri" yoklayan "tabii kralla" da karşılaşacaktır, qui scrutatur corda et renes.

Ve her ikisi birden, Kraliçe ve Kral, "zincirin" neşet ettiği devrin ruhunu ona ifşa edecektir.

Bu ruh, bir "tohum" sıfatıyla, diğer mistik-simyevi metinlerin de kavranmasına imkân tanıyacaktır.

"Böylece başlıyor ve siz muhterem kardeşlerime, gerek deruni kıymeti hasebiyle, gerekse geçmişteki ve yakın zamandaki pek çok müellif tarafından muhtelif suretlerde tahrif edildiğinden ötürü, nazariyenin izahlarının yanı sıra ameli izahlarla da dakik ve vazıh kılınmış bir eseri takdim ediyorum; pirlerimizce ‘klasik bir ders kitabı’ addedilen ve hususiyle alt derecelerdeki talebeler için mezkûr ilme bir zemin teşkil etmek maksadıyla zaruret haline gelmiş bir eseri."

1781 tarihli Aurea Catena Homeri "Gül-Haç baskısının" mukaddimesinde böyle denmektedir.

Ve eserin tamamını burada kelimesi kelimesine aktaramayacak olsak dahi, bu arada her hususa, bilhassa da teferruata mutabık kalmamak kaydıyla,

yaklaşık 200 sene evvel kaleme alındığı hakikat ruhunu ve ikna kudretini yeniden canlandırmak isteriz.

Bu gayret, "hermetizmin" şu veya bu tabisini bizzat asıl metni okumaya sevk edebilir.

İşte o vakit insan, iki asırlık muazzam terakkinin hususi suallerin cevabına ne derece büyük bir aydınlanma getirdiğini, buna mukabil umumi âlem ve insan muammalarının halline ise ne kadar az katkı sağladığını idrak edecektir.

Bunlar mevzubahis olduğunda, evvelce ne kadar akıllı idi dwells o kadar akıllıyız. Ne olursa olsun, bir Aurea Catena Homeri müellifine tahkirle bakmamız için hiçbir sebep yoktur.

GİRİŞ "Homer’in Altın Zinciri"nin Muhtelif Müellifleri ve Çeşitli Baskıları Üzerine

İlk defa 1723 senesinde basılan, lakin bundan evvel el yazması nüsha halinde tedavül eden Aurea Catena Homeri müellifinin hüviyeti uzun müddet meçhul kalmıştır, yani "avam" nezdinde meçhuldür. Halbuki "malumat sahipleri" bunu bilmekteydi!

Bu malumat sahibi zatlardan biri de 1702 senesinde Celle’de doğan ve 1761’de Kopenhag’da vefat eden Rudolf Johann Friedrich Schmidt idi; kendisi tıp doktoru, Hamburg’da hekim ve simyacı, aynı zamanda Darmstadt/Hessen "Saray Müsteşarı (Hofrat)" idi.

Simya tarihçilerinden layıkıyla itibar görmeyen ve hakkında bazı tetkiklere dayanan mühim bir eserin yakında neşredileceği bu Saray Müsteşarı Schmidt, el yazmaları, simyevi ve tıbbi kitaplardan müteşekkil geniş külliyatının tamamını vasiyetnamesiyle Hamburg şehri kütüphanesine tevdii etmiştir.

Kitapları arasında Aurea Catena Homeri’nin 1738 Leipzig baskısı da mevcuttur.

Schmidt, Enchiridion Alchymico-Physicum - sive Disquisitio de Menstruis Universalibus vel Liquoribus Alchahestinis Philosophorum, etc., Jenae 1739* serlevhalı eserinde de müşahede edilebileceği üzere, üzerinde derin bir tesir bırakan "altın zincir" hakkında geniş vukuat sahibiydi. Sevdiği kitapların derkenarlarına notlar düşmek gibi bir itiyadı vardı ki bu notlar bugün bizler için pek kıymetli vesikalar teşkil etmektedir.

Aurea Catena Homeri’nin cep boy nüshası da baştan sona bu minvalde "şerh edilmişti" ve mukaddime sayfasında şu kayıt yer almaktaydı, "Doctor Kirchweger Stirius natione pro

Autore Catenae Aureae Homeri se confessus est."**

Schmidt’in 1738 yahut 1739 (!) tarihli bu kaydından, simyanın mümtaz tarihçisi ve yazarı Hermann Kopp kadar memnuniyet duyabilecek bir başka biyobibliyografik araştırmacı muhtemelen çıkmazdı.

Filhakika Kopp, kendi kaleme aldığı Aurea Catena Homeri’de (Braunschweig 1880) aynı neticeye varmakta, Avusturya Salzkammergut Mıntıkası Saray Müsteşarı ve Hekimi Doktor Anton Joseph Kirchweger von Forchenbrunn’un (8 Şubat 1746’da Yukarı Avusturya Gmunden’de vefat etmiştir) eserin müellifi olduğunu teyit etmektedir. Kopp bu hükme, diğer delillerin yanı sıra ancak 1786 senesinde Viyana’da neşredilen bir el yazması fihristinden hareketle varmıştır.

.*Bu "simyevi-fiziki el kitabı yahut felsefi cıva çözücüleri ile filozofların Alkahest’inin tetkiki vb.", "Genel Çözücüler Hakkında" başlığı altında Almanca tercümesiyle "Yüksek Doğa Bilimleri ve Kimya Mecmuası"nda (Magazin für die Höhere Naturwissenschaft und Chemie, Tübingen 1784) bulunabilir.

**Avusturya Steiermarklı Doktor Kirchweger, kendisini Homer’in Altın Zinciri’nin müellifi olarak ikrar etmiştir. Aynı Kirchweger’e ait bir başka kitap daha mevcuttur,

Microscopium Basilii Valentini, etc. (Berlin 1790!), ki bu eserde "kendi" Aurea Catena’sına bir düzineden fazla atıfta bulunur; aynı durum üçüncü el yazması olan Ars Senum seu Pandora redux için de geçerlidir.

Ne var ki bu sonuncusu, hermetik edebiyat tarihçilerinin tamamı nezdinde bütünüyle meçhul kalmıştır.

Aurea Catena Homeri iki kısımdan ibarettir. Sonraki baskılara üçüncü bir kısım ilave edilmiştir (De transmutatione metallorum).

Lakin bu kısım muhtemelen Kirchweger’in kaleminden çıkmadığı cihetle, her ne kadar müellifi bu üçüncü kısımda "ilk iki kısımdakinden çok daha parlak bir ışık" bulacağımızı temin etse de burada nazarıitibara alınmayacaktır.*

Aurea Catena Homeri’nin ilk baskısı 1723 senesinde imzasız olarak şu başlıkla neşredilmiştir, Aurea Catena Homeri.

Veya, “Doğanın ve doğal şeylerin kökeninin, bunların ne şekilde ve neden doğup meydana getirildiklerinin ve doğurarak tekrar yok eden şey her ne olursa olsun, doğanın kendi talimat ve düzenine göre kendi asli türlerine nasıl yıkıldıklarının en yalın biçimde gösterildiği ve baştan sona en güzel gerekçeleri ile nedenleriyle tasvir edildiği bir açıklama.

Yeryüzüne ait olanı anlamazsanız, göksel olanı nasıl anlayacaksınız? Frankfurt ve Leipzig, Yayıncı Johann Georg Bohme, 1723.”

Bu 1723 tarihli nüshanın, (Kopp’a göre) yalnızca inisyaller ve diğer süslemeler bakımından ayrışan iki baskısı mevcuttur.

Ardından şu baskılar gelmiştir, 1728 Frankfurt ve Leipzig 1738 Frankfurt ve Leipzig 1738 Leipzig. (Kopp tarafından bilinmemektedir, fakat 'Hofrat' Schmidt’in cep boyutu nüshası hâlihazırda Hamburg Şehri Kütüphanesindedir.)

1754 Jena (Kopp şüpheyle yaklaşmaktadır) 1757 Jena 1759 Viyana (Kopp şüpheyle yaklaşmaktadır) 1762 Frankfurt ve Leipzig. (Tıp doktoru Ludovicus Favrat tarafından hazırlanan Latince metin.) 1763 Frankfurt ve Leipzig. (Favrat’ın hazırladığı Latince metin. Kopp tarafından bilinmemektedir. Hamburg Kütüphanesinde mevcuttur.) 1771 Berlin. (Annulus Platonis.

Kopp tarafından ihtilaflıdır). 1781 Berlin ve Leipzig. (Annulus Platonis.) *Üçüncü bölümün müellifinin de Kirchweger olduğunu reddeden delillerin tetkik yeri burası değildir.

Ayrıca 'Basilius Valentinus’un Mikroskobu' adlı eseri onun yazdığı hususunda da şüpheliyim. Neşredilen son (1781) Gül-Haç baskısı şu başlığı taşımaktadır, “Annulus Platonis veya yaratılışı, muhafazası ve yıkımı doğrultusunda doğanın fiziksel-kimyasal açıklaması, hakiki doğa bilimcilerden oluşan bir cemiyet tarafından yeniden ıslah edilmiş ve birçok mühim mütalaa ile genişletilmiştir.

Berlin ve Leipzig, Yayıncı George Jacob Decker, 1781.” 'Phlebochron' imzalı önsözün ardından 'bölümlerin fihristi' gelmektedir ve bundan önce ise 1) bir illüstrasyon ile 'Abyssi Duplicatae veya iki kez uçucu ve sabit uçurum figürünün manzum açıklaması', 2) zincir illüstrasyonu (kapağa bakınız) ile 'Annuli Platonis veya Homeros’un altın zincirinin manzum açıklaması', 3) bir 'mütalaa' yer almaktadır.

Bu iki 'Carmina'nın [NOT: Latince manzum metinler] bir kopyasını burada sunmuyoruz, zira kitapta bulunandan farklı bir muhtevaya sahip olmasalar da, yapay sözcüklerle yüklü o keskin üsluplarını herkesin idrakine sunmaya çalışmak fevkalade zahmetli bir iş hâlini alacaktır. Buna mukabil, bahsi geçen 'mütalaa' şunları zikreder, “Bu Platonik Halka, aşağıda yer alan dizelerde ve bizzat eserin bütününde açık ve eksiksiz bir surette izah edilmektedir.

Görünüşe göre Platon, bunu Pythagoras’ın doğa biliminden iktibas etmiştir, ki bu ilim, ardıllarının öne sürdüğü birtakım korkunç ve katiyetle Pythagoras’a ait olmayan kaideler müstesna tutulursa, Musa’ya dayanan felsefe ve hermetik felsefe ile tam bir uyum içindedir.

Her iki pek meşhur filozof, Robert Fludd ve Heinrich Cornelius Agrippa, birkaç hezeyanlı cümle haricinde, bu hakikati gayet latif bir şekilde göstermişlerdir.

İkincisinin gizli felsefeye dair üç kitabı (de Philosophia occulta) fevkalade kıymetlidir ve Fransızcaya tercüme edilmeye layık görülmüştür.

Bu eserler, Pythagoras’ın felsefesi ve 'Kabala' üzerine bir açıklama ile şerh ihtiva eder. Müellifin ana tezi şunu vazeder,

Doğada, gizli kuvvetlerin teşkil ettiği muayyen bir irtibat ve müşterek bir çekim mevcuttur, bu durum, fevkani bir kuvvetin kendi tahtani mıknatısları vasıtasıyla en uzaktaki mahluka değin uzanan şualarını aralıksız neşretmesine sebebiyet verir, en alttaki dahi mütemadi bir kuvvet marifetiyle artan bir mertebede yukarıya doğru temayül gösterir, binaenaleyh hakiki 'Magus', gizli kuvvetleri cezp etmeye yarayan kâfi derecedeki mıknatıslar olarak gözünün önündeki eşyayı istimal eden kimsedir (L.I. a 37, 2902) Önsözün kendisi, belki bir hata neticesinde yahut en azından kusurlu bir ifadeyle, müellif olarak muayyen bir 'Cromau’da tıp hocası ve Mahren’de taşra tabibi olan, aynı zamanda Homerus ismini benimsediği gizli kardeşliğimizin muteber bir azası bulunan Forchenbrunn’lu Herwerd' ismini zikreder. Kardeşlik adı 'Homerus' olan böylesi bir Gül-Haç mensubunun hakikaten var olup olmadığı katiyetle tespit edilememektedir.

Lakin Aurea Catena, namını ne böyle bir 'birader'den ne de malum Yunan şairi Homeros’tan almıştır.

Bununla birlikte, Aurea Catena ibaresine Homeros’un dahil edilmesi, Homeros’ta ve Homeros’tan bu yana altın zincirin doğayı kendi içinde rapteden zincirin remzi olarak kabul görmüş olmasından ileri gelir.

Platon’un halkaları da işte böyle bir remiz teşkil eder. Homeros’un 'zincir'i ve Platon’un 'halkalar'ı ile belirli bir benzerlik arz eden diğer mefhum, Prevorst’lu Scherin’in 'daireler'idir.

Fakat bunlar bilhassa temaşaya dayalı deruni, ruhani bir aleme aittir ve oradan harici, müşahede edilebilir tabiat alemine aktarılırlar.

İç alem ve dış alem sadece ayrı ayrı var olmakla kalmaz, aynı zamanda her biri diğeriyle muntazam bir nizam içinde ve karşılıklı bir irtibat halinde mevcuttur, zira nihayetinde bunlar tek bir alemdir.

Hiçbir şey tecrit edilmiş bir surette bilinemez, bilakis her şey ancak diğer şeylerle olan irtibatı ve münasebeti dahilinde görülmelidir.

Lassalle bir vakitler bu hususu gayet dakik bir surette ifade etmiştir, “Hiçbir şeyin kendinde bilinemeyeceği, her şeyin yalnızca doğal ve manevi kainattaki 'nereden gelip' 'nereye gittiğine' dair uzvi münasebeti dahilinde bilinebileceği, yani ancak bütünle veya mutlak hakikatle olan rabıtası içinde idrak edilebileceği fikri, bugüne değin serdedilmiş en derin felsefi düşüncelerden biridir.” Önsözden şu satırları iktibas etmek isteriz, “Müellif bu eserde, nevzuhur felsefecilerin ziyadesiyle nefret ettiği, evrenin umumiyetle tarif edilen evrensel ruhu içinde bütün şeylerin hakiki kökenini şüpheye yer bırakmayacak biçimde sergilemektedir, öyle ki bu aydınlanmış kaideleri takdir etmeyen kimse kendi körlüğü içinde debelenmektedir.

Lakin zihni daha esnek, tecessüs sahibi kimseler için, diğer felsefi neşriyatta nafile yere arayacakları o nur parıldayacaktır.

Zira geçmişin bize ibretle öğrettiği üzere, filozofların ekserisi muhtelif sistemlerinde birbirleriyle tezat teşkil ederler.

Birçok modern felsefeci, eşyanın ruhani tabiatıyla alakadar olmamakta, her şeyi mekanik hareketlerin kanunlarına göre izah etmeye gayret göstermektedir.

Ekserisinin sırf yapay tabiat dairesinde kalması bundandır, bunun hiçbir temeli olmadığını idrak eden diğerleri ise, çocukluktan beri muhafaza ettikleri peşin hükümlerden vazgeçmek ve hakikatle kemale ermek yerine, en zevksiz skolastik melankolinin içinde kalmayı yeğlemektedir.” “İstisnasız her bir şey,” der Homerus bizzat, “az veya çok pıhtılaşmış yahut katılaşmış bir durumdaki işbu evrensel dünya ruhundan gayrısı değildir.”

Lakin bu hususa dair tafsilat daha sonraki bir zamana bırakılmıştır. Aurea Catena Homeri’de tebliğ edilen 'hakiki doğa bilimi', meşhur Tabula Smaragdina’nın [Zümrüt Levha] muhteviyatında da özetle (in nuce) yer almaktadır.

Önsözde şöyle denmektedir, "Bizim haklı olarak felsefi sembolik kitaplarımızın en zarifi ve aynı zamanda hermetik felsefenin bir kutsal kitabı olarak kabul ettiğimiz Zümrüt Levha'sında (Smaragdenen Tafel) üç kez yüce Hermes'imiz (Trismegistos), hakiki doğa biliminin mezkûr sistemini öylesine dar bir hacimde, buna mukabil öylesine derinlemesine ve öğretici bir tarzda sunmuştur ki yeryüzünde yaşamış olan tüm doğa filozoflarının en muhteşeminin, yani Musa'nın o yanılmaz kurallarıyla ayrıntılarda dahi uyuşmaktadır.

İşte bu sebeple merhum müellifimiz, Annulo Platonis adlı eserinde pek güzel açıklandığı üzere, mezkûr eserin Zümrüt Levha'ya dair hakiki ve etraflı bir şerh sayılabileceğinden hareketle, bahsi geçen bu mükemmel, kadim abideyi kendi 'muntazam izleği' olarak seçmiştir.

Sevgili ve muhterem kardeşlerim, Ariadne'nin bu izleğini daima gözlerinizin önünde tutabilmeniz ve müellifimizin kurallarının bu bakımdan denetlenebilmesi gayesiyle... bunu burada Alman dilinde ve bilginlerin hazzı için de aslının kaleme alındığı Fenike dilinde sunacağım."

Şayet on üçüncü yüzyıldan bu yana tüm simyacıların ve doğa bilimcilerin yüksek hürmetine mazhar olmuş Zümrüt Levha'yı neşretmekten imtina ediyorsak, bunu veciz kısalığı sebebiyle anlaşılamaz olmasından ötürü yapmaktayız, zira geniş açıklamalar gerektirecektir ve buradaki fikirler zaten Aurea Catena Homeri'de dile getirilmiştir. Phlebochron adını kullanan önsöz yazarının kim olduğu bilinmemektedir. Bununla birlikte daha yakın dönem Berlin Gül-Haçlılarından Joh. Gottfr. Jugel (1707 - 1786) ile Joh. Christoph Wollner'in (1732 - 1800) 1781 baskısını temin ettiklerini bilmekteyiz. Mezkûr eser bilhassa Hamburg Gül-Haç çevresinde olmak üzere geniş çapta okunmuş ve şerh edilmiştir.

MÜLÂHAZALAR

Bu Platonik Halka, takip eden sayfadaki mısralarda ve bizatihi eserin bütününde açıkça ve son derece öğretici bir surette tefsir edilmektedir.

Öyle görünmektedir ki Platon bunu, ardıllarının (ki muhakkak Pythagoras'tan neşet etmemişlerdir) bazı temel hatalı mefhumları haricinde, Musa'nın ve Pythagoras'ın felsefesiyle uyuşan Pythagorasçı doğa biliminden iktibas etmiştir.

Robert Fludd ile Heinrich Cornelius Agrippa, birkaç ufak yanlış ifade bir yana, bunu hakikaten pek güzel ispat etmişlerdir.

Sonuncusunun gizli felsefe üzerine üç kitabı ("De Philosophia Occulta") oldukça iyidir ve Fransız diline tercüme edilmeye layık görülmüştür.

Pythagoras felsefesinin ve Kabala'nın bir izahını ve tevsiini ihtiva ederler.

Agrippa'nın temel ilkesi, doğada gizli kuvvetler arasında muayyen bir irtibatın ve müşterek bir hususiyetin mevcut olduğu yönündedir.

Bunlar, üstün bir kuvvetin [NOT: Kaynaktaki 'Foxe' dizgi hatası, 'Force' (kuvvet) kastedilmektedir] ast mıknatısları vasıtasıyla, en süfli mahlukata kadar uzanan kesintisiz bir devridaim içinde ışınlarını saçmasına sebebiyet verir.

Ve bilakis, süfli olan, tekabül eden bir cezp etme vasıtasıyla yükselen bir merdiven üzerinden en ali olana çıkabilir.

İşte bu sebepten ötürü şöyle demiştir, "Gözler önünde açıkça duran şeyleri, sanki gizli kuvvetleri cezp etmeye mahsus birer mıknatısmış gibi kullanan kimse hakiki bir Magus'tur". (L.L. [okunamadı]/37/39) Not,

Bir şiiri bir dilden diğerine tercüme etmenin güçlüğü sebebiyle kafiye terk edilmiş ve mananın sade bir aktarımı verilmiştir. Bu şiir arka sayfada sunulmuştur. HWN SCALA PHILOSOPHORUM CABALISTICA MAGIA a r DE MYSTERIIS NUMERIS QUATERNARII. QUINARII ATQUE SEPTENARII. Bu, Ezeliyet, Başlangıç

ve iyilik ile kötülüğü bilme Ağacı hakkındadır, ki ondan [okunamadı] bugün pek çok insan hâlâ ölümü yemektedir. [okunamadı] REMOTA HERMETIS AVREA

Hakikaten bilge bir kimsedir o kimse ki bu merdivenden [okunamadı] iner ve bu Ağacın meyvesinden yer, öyle ki Tanrı ve Doğa ona lanet etmesin. Yıkım olarak. SAPIENTIBUS SATIS EST DICTUM. Şeklin İzahı ABYSSI DUPLICATAE Çifte Uçucu ve Sabit Dipsiz Derinlik (Abyss) Bir dipsiz derinlik (uçurum) diğerini çağırır.

Birlikte bir el buketi teşkil ederler. Uçucu olan tamamen sabit hale gelmeli, Buhar ve su toprağa dönmeli.

Gök dahi dünyevi olmalı, Yoksa toprağa hiçbir tat girmeyecektir. En yüksekteki en Alçak olmalı, En Alçaktaki ise yeniden En Yüksek. Sabit olan tamamen uçucu hale gelmeli, Su ve Buhar toprak olmalı. Toprak ta Göğe doğru uçmalı, Gök, Toprağın merkezine sokulmalı, Böylece Gök ve Toprak tersine dönmeli, Şayet en Alçak olan en yüksek olacaksa.

Uçucu Ejderha sabit olanı öldürür, Sabit olan ise uçucuyu Ölüme zorlar. Böylece ifşa edilmiş olarak Durmalıdır, Beşinci öz ve yapabileceği şeyler.

Şüphesiz modern şairlerimiz, bu iki izahta yer alan harikulade şeyleri daha güzel ve şiir kaidelerine daha muvafık bir surette söylerlerdi.

Bilhassa idrak dolu bir vukufiyet, lirlerini bu yüce hakikatlere akort etseydi!

Mamafih, bu mısraları bütünüyle eski zamanlardaki biçimiyle basmak için birden fazla sebebimiz mevcuttur.

DOĞANIN MENŞEİ, MUHAFAZASI VE TAHRİBİNİN FİZİKO-KİMYASAL İZAHI, hakiki doğa bilimcilerden müteşekkil bir Cemiyet tarafından, Anton Joseph Kirchweger'in mühim şerhleriyle gözden geçirilmiş ve neşredilmiştir, İkinci Baskı, 1781 tarihli nadir Gül-Haç Baskısının aslına sadık ve harfi harfine metnidir. Resimli. Berlin W 30, Hermann-Barsdorf, Neşr. 1921. ANNULI PLATONIS'İN İZAHI [okunamadı]

Homeros'un Zinciri şöyle ispat olunur, Kaos birbirinden ayrıldıktan sonra (a) Uçucu bir ruh onu dövüp işlemelidir. (b) Adı Spiritus mundi'dir. (b) Kırağı, çiy, kar, yağmur ve yukarıdan gelen her şey Sadık bir refakatle onunla nişanlanmıştır. Aşağıya düştüğünde, yukarı alemlerden gelen Dünyanın uçucu tohumu burada saklıdır.

Ondan bir cisim edinir Gözlerimizin önünde gözle görülür şekilde parıldadığında. Ot

Nitrum bütün dünya tarafından bilinir. D Bütün kudretini anlatacak kim vardır? Pek çok şeyi dövüp şekillendiren odur.

Aşağı alem ona tabidir, Yukarıdaki de ondan müstağni kalamaz. Doğanın tamamını o doğurmalıdır.

O her şeyin babasıdır, Dünyanın kalelerini fethedebilen. Kudreti ona Yaratan tarafından bahşedilmiştir. Hükümranlığı gök, yer ve deniz üzerindedir.

Her şeydeki Âdem odur, Havva da ondan neşet etmelidir.

Bütün yeryüzü bereketli hale geldiğinde, O sabit olup artık çakmadığında, Ve Havva onun yanı başında oturduğunda gayeye ulaşılmış olacaktır.

Güneş, ay, deniz ve yeryüzü Kelim kesilmeyen bir hareketle onu Havva'ya çevirir.

Hararet ve bürudet ile, denizin durmaksızın hareketiyle, Âdem ile birlikte yükselir Havva. (c)

Ki ona adi Tuz ve Alkali denir, Tüm dünyanın evlatlarını kendi kanıyla besleyen.

Zira erkek ile kadın bir araya geldiğinde, Onlardan kusursuz bir meyve dövülüp vücuda getirilecektir.

Çünkü Ekşi ve Alkali Tuz, Her çorbaya yağını verir. (d) Bu keyfiyet, hayvanların uçucu alemiyle ispat olunur. Ne uçucu, ne sabit, iyi belle. Nebati Hermafrodit dahi gösterir, Neden dövülüp vücuda getirildiğini.

Sabit cevherler ve taşlar delildir ki, Güherçile ve Tuza aittirler (yahut mahsusturlar).

Ateş ve Hava, Su ve Toprak, Ondan faal cüzü talep eder. Vaktaki o soylu alem tohumu sabit kılındığında.

Buhar ve su dahi toprağa indirildiğinde, İşte o vakit hasıl olur ve nihayete erer, Tüm cihanın en ali mertebede muteber tuttuğu şey.

Sabit kılınmalıdır uçucu olan, Sudan ve buhardan toprağa dönmeli. Ve dahi kırmızı, kuru bir kana tehavvül ettiğinde, Alem-i cihanın hazinesi ve en yüce hayrıdır. Yetkin bir kemalat, Ki defeder cümle fakirliği ve illeti.

DİPNOTLAR

(a) Sayfa 15'in kenarında gösterilen işaret [NOT: simya veya astroloji remzi kastedilmektedir], şu an için hakkında hiçbir şey söylenemeyecek olan büyük bir sırrı ihtiva etmektedir.

(b) Burada Güneş remzinin verilmesinin sebebi, Dünya Ruhu'nun yahut felsefi Güneş'in Tanrı'nın ustabaşısı olması, yukarıda ve aşağıda bulunan her şeyi dövüp vücuda getirmesi, binaenaleyh semavi hadiseleri de husule getirmesidir, onun makamı bilhassa güneşte olup, hilkatin dördüncü gününde İlahi kadir-i mutlak tarafından oraya çekilmiş ve hapsedilmiştir.

(c) Annulo Platonis adlı eserimizde bu mühim mebhas üzerine hayli tafsilat bulunduğundan, burada yalnızca Welling'in kelamını (Kısım I, Bölüm 3, Fasıl 19) nakletmekle iktifa edeceğiz, şöyle buyurur, "Onun küresi bütün alemden mürekkeptir, fevkani ve tahtani nurun şuasını haizdir.

Binaenaleyh, uçucu ve alkali sabit kısımlardan mürekkep olup, tabiatın bir mucize tuzudur".

Bu müellif, Origenes'in dalaletine bulaşarak kendini lekelemiş olmasaydı, her veçhile lekesiz ve itirazdan azade sayılırdı.

Bununla birlikte bu hal, beyanları hakikat dairesinde ve mevzumuza taalluk ettiği müddetçe ondan istifade etmemize mani teşkil etmez.

(d) Burada, iki katlı cıvanın kendisinden hazırlandığı ve vasıtasıyla her şeyin saf tentüral tabiata tehavvül ettiği Felsefi Zaç'ın (vitriol) mahiyetini müşahede etmekteyiz. Netice itibarıyla, hakikaten de yağlı ve leziz çorbalar bahşeder, Hakikatten bihaber ehliyetsizler buna ister inansın, ister inanmasın.

madencilikle, madenlerin tasfiyesi ve dökümüyle meşgul olarak, Büyük Eser'in ikmali, Altın Post'un fethiyle bir tutulmuştur.

MUKADDİME

Pek muhterem, sevgili Kardeşler, Yine bir Gül-Haç neşriyatı, diyecektir nice ham ve ehliyetsiz alim, Auserlesene Bibliothek der neuesten Litteratur mecmuasına (Yeni Edebiyat Seçkisi Kütüphanesi, Cilt IX, No. LXVI, S. 428 vd.) külliyatımız üzerindeki Plumenock tesirine dair gayet manasız, lakin bir o kadar da kaba bir tenkit derceden o davetsiz münekkit ile birlikte.

Fakat, hakiki alimlerle sahtelerini tartmakta birkaç bin yıldır kullanageldiğimiz akıl terazisinde bu sansürcü pek hafif tartıldığı için ona cevap vermeye tenezzül edilmediği gibi, onun safında yer alanları da aynı akıbet beklemektedir. Bu sebeple sadede geliyor ve Yüce Üstatlarımız tarafından muteber ve klasik bir asıl ders kitabı addolunan, tabiat ilminin temeli olarak bilhassa alt derecelerdeki talebelere mütalaası emredilen bir eseri siz pek muhterem Kardeşlerime takdim ediyorum.

Bunun sebebi, eserin deruni kıymeti ve gerek kadim gerekse asri birçok muharrir tarafından tahrif edilmiş bulunan hakiki tabiat ilmine dair asli umdelerimizi, hem nazari hem de ameli bakımdan vazıh ve sarih surette tefsir etmesidir. Filhakika, mürur-ı zamanla bu tedrisata ne denli vahim hataların sirayet ettiğini tefekkür eden her fert, artık kitapçılarda nüshası kalmamış eserleri yeni tabılar vasıtasıyla umumun istifadesine sunma gayretimizden ötürü cümle cihanın bize şükran duymak için haklı sebepleri bulunduğuna bizzat kani olacaktır.

En kati tecrübelerle mücerrep kılınmış, hakiki ve halis tabii felsefeye dair eldeki bu eseri de tam bir hakkaniyetle bahsi geçen muteber kitaplar meyanında saymaktayız (a).

Hakkın rahmetine kavuşmuş bulunan muharririn namı Herwerd von Forchenbrunn idi.

Kendisi Croman'da tıp muallimi ve Moravya'da köy hekimi olup, aynı zamanda aralarında Homerus namıyla yad edildiği gizli uhuvvetimizin pek muhterem bir azasıydı.

Müellif bu eserinde, asrın adamlarınca ziyadesiyle yerilen ve nefretle karşılanan cihanşümul Dünya Ruhu vasıtasıyla cümle eşyanın hakiki menşeini öyle mukni bürhanlarla sergilemektedir ki, bu tasfiye edilmiş umdeleri tasvip etmeyenler ancak kendi cehalet ve basiretsizlikleriyle avunurlar.

Hakikati tahsile teşne, müteharri bir zihin için ise, diğer felsefe kitaplarında nafile arayacağı o nur burada parıldayacaktır.

Zira bilgelerin ekseriyeti, vazettikleri muhtelif meslek ve nazariyelerde şaşılacak surette birbirleriyle tezada düşmektedir.

Asrın heveslilerinin birçoğu ruhani cevherlere dair hiçbir kelam işitmek istememekte, her hadiseyi mekanik hareket kanunlarıyla şerh etme davası gütmektedir.

Bu sebeptendir ki ekserisi suni tabiat merhalesinde takılıp kalır, mamafih böyle bir nazariyenin akıl dışılığını idrak eden diğerleri ise, gençliklerinde zihinlerine zerk edilen peşin hükümleri terk edip hakikatin bendesi olmak yerine, mektep medrese usulünün o lezzetsiz, kaba kederine sarılmayı yeğler. Halbuki bu kabil kimseler Tekvin Kitabı'nın ilk babını bitaraf bir nazarla okumalı, Cenab-ı Hakk'ın nuruyla aydınlanmış bir tabiat bilgini olan Musa'dan daha faik görünmeye yeltenmemeli, kendi kararmış dimağlarının arzusuna göre onun ne söylemiş olmasını temenni ediyorlarsa kendilerine doğrudan vahyedileni dinlemelidirler, o vakit efkarlarını tebdil edeceklerdir.

Yalnızca, derim ki, insana ve hayvana bir baksalar, evet, cümle ağaçları, çiçekleri, nebatatı, taşları ve madenleri kemaliyle tefekkür etseler, bunların cüzlerini müellifin tarif ettiği ve hikmet mekteplerimizde talim olunduğu veçhile teşrih etmeyi bilseler, büyük bir hayretle müşahede edeceklerdir ki,

aralarındaki en kadim ve en evvelkiler başta olmak üzere, bazı filozoflarımızın gayet iyi bildiği ve derk ettiği cihanşümul Dünya Ruhu mevcuttur. Hülasa,

Görülen her şey, yaşayan ve büyüyen her şey semereli tabiat tarafından meydana getirilir, evet, yerin altındaki en sahici ve en muhkem mahluklar bile o büyük Dünya Ruhu ile can bulur, yahut Kardeşimiz Homeros'un ifade ettiği veçhile, "Her bir şey ve hepsi, taş, deri ve bacak, her madende ne varsa hepsi pıhtılaşmış ve sabitlenmiş Dünya ya da Hayat Ruhudur (b)" ve onunla doludur, aksi takdirde tabiatta hayatın, yağmurun ve hareketin bulunması imkânsız olurdu.

Zira bu Ruh; insanlarda, hayvanlarda, nebatatta ve cevherlerde, evet, her bir münferit şeyde doğrudan sebep, terkip ve çoğalmadır (c).

Ona haklı olarak kadiri mutlak Mimar'ın Ruhu, dünyayı idare eden yaratıcı, her şeyin gözeticisi, bütün zürriyetin mebdei denebilir; ulu YAHVE'den hakiki F I A T (d) olarak sadır olur ve yaratılır, tabiatı fevkinde ve tahtında teşkil eden, kendi içinde birleşmiş Ruhtur, her şeyin kendisiyle yaşadığı ve iş gördüğü hakiki ANIMA MUNDI'dir (e), onsuz hiçbir insanın, hayvanın yahut nebatın yaşayamayacağı hakiki MERCURIUS VITAE'dir (f), billur suyuyla ulvi ışığın dahil olduğu ve vasıtasıyla cesedin, yani en alttaki suyun tenvir ve tebdil edildiği (g), daha evvel ezilmiş (h), adeta ölmüş hayatının yeniden diriltildiği (i) abıhayattır.

Makamı Şamayin'in ulvi tabakalarındadır; oradan ilk nüzulünde, bilgelerce Kaotik Su diye tesmiye olunan mezkûr tabiata tekasüf etmiştir.

Bu, şekil veren Dünya Ruhu'nun yahut eski Platoncuların doğuran tabiat (Natura genetrix) dedikleri Tanrı'nın o ulu muavin nazırının ilk mahfazası ve meskenidir.

İmdi, bu Kaotik Su, havanın daha kaba katmanları arasından süzülüp arzî mıntıkamıza yaklaştıkça, semavi seyelanları sebebiyle daha da kesif bir tekasüf derecesine bürünür.

Hayvanlar ve nebatat âleminin beslenip büyümesine medar olduktan sonra, yeraltı Pluton'unun sahalarına vasıl olur, orada arz küresinin merkezindeki ateşin yardımıyla madenleri ve metalleri meydana getirir. Lakin mezkûr cisimler menşelerini bu umumi tevlit edici pederden alsalar dahi, marazlı ve tuzlu madergâhlarında, insan tabiatına zıt düşen ve bahsi geçen merkezi ateş tarafından cevherlerine pek kuvvetle işlenmiş bulunan muayyen bir zararlı, yakıcı aşındırıcı sebebiyle sakatlanmışlardır. Yine de Homeros'umuzun eserinin tatbiki kısmında ifşa ettiği tatlılaştırma kılavuzu vasıtasıyla bu lekeden arındırılabilir, şekerin tatlılığına tebdil edilebilir ve üç tabii âlemin mahsulleri için makbul kılınabilir. İşte, pek muhterem, aziz Kardeşler, aklın ve tecrübenin temeline dayanan, mukaddes ilahi kelamın tasdikiyle teyit olunan, ecdadımız tarafından Mısırlılara nakledilip onlar vasıtasıyla bütün kavimlere ve gizli uhuvvet cemiyetlerine ulaştırılan ve hâlâ oralarda talim edilen Annuli Platonis'imizin ilk yahut nazari kısmı budur. Bahsi geçen pederşahi ecdadımız arasında Üç Kere Büyük Hermes'imiz, yıldızlar arasındaki güneş gibi parlamaktadır.

Felsefi remiz kitaplarımızın en asili ve tabir caizse Hermetik Felsefenin Mukaddes Kitabı olarak tarafımızca haklı bir hürmet gören Zümrüt Levha'sında, hakiki tabiat ilminin mezkûr nizamını öylesine vukufla ve

öylesine az bir sahifede talim buyurmuştur ki,

yeryüzünde yaşamış en mükemmel tabiat ilmi mualliminin, yani Musa'nın şaşmaz kaideleriyle tam bir mutabakat içindedir.

Merhum müellifimizin mezkûr kadim abideyi kendisine daimi bir rehber ittihaz etmesinin ve Annuli Platonis'inde onu Zümrüt Levha'nın etraflı bir şerhi sayılabilecek derecede mükemmelen açıklamasının sebebi de budur. Pek muhterem, aziz Kardeşlerimizin Ariadne'nin bu rehber ipini daima zihinlerinin önünde tutabilmeleri, müellifimizin kaidelerini bu sayede tetkik edebilmeleri ve bazı boşboğazların kadim zamanların bu pek kıymetli vesikasına daha yakın devirlerin uydurması yaftası yapıştırmak suretiyle şüphe düşürme gayretlerindeki akıl dışılığı bizzat teşhis edebilmeleri için, bu metni burada Almanca olarak, lakin ulema hatırına, aslında yazılmış olduğu Fenike lisanında dercediyorum. "Hakikattir ve yalan değildir, katidir ve cümle hakikatlerin en doğrusudur ki, altta olan üstte olana, üstte olan da altta olana benzer; öyle ki bununla tek bir şeyin mucizevi alametleri elde edilebilir.

Ve nasıl ki bütün şeyler Bir olandan, evvelden onu tefekkür eden Tek Varlığın iradesiyle yaratıldıysa; bütün şeyler de temellük suretiyle bu Tek Varlıktan neşet eder.

Güneş onun babasıdır, Ay anasıdır, rüzgâr onu karnında taşımıştır. Mürebbiye-i dadısı topraktır. Bütün âlemdeki her kemalatın babası budur. Toprağa tebdil edildiğinde kudreti tamama erer.

Toprağı ateşten, latif olanı kabadan, nezaketle ve büyük bir vukufla ayırmalısın.

O, topraktan göğe yükselir ve tekrar gökten toprağa iner; böylece üsttekinin ve alttakinin kudretini cem eder. Buna muvaffak olduğunda,

bütün dünyanın haşmeti senin olacak ve cümle zulmet senden kaçacaktır.

Bütün kuvvetlerin en kavi kuvveti budur, zira her latif ve uçucu şeyi mağlup eder, kaba olana nüfuz eder. Dünya böyle yaratılmıştır.

Ve bu tek şey vasıtasıyla en harikulade işler icra olunur. İşte bundan ötürü bana Üç Kere Büyük Hermes denilmiştir, zira hakikatin üç cüzüne sahibim.

Güneşin ameliyesine dair söylediğim her şey kemale ermiştir." Mısır hikmetinin mezkûr emsalsiz abidesinin aslında, kadim Hamilerin hakiki ana lisanı olan Fenike dilinde kaleme alınmış olduğundan şüphe edilemez; meğerki müellifinin, Menes idaresinde henüz meskûn olmayan Mısır'ı şenlendirenlerin memlekete beraberlerinde getirdikleri ve mezkûr lisanın en eski kızı olan Mısır lehçesinin henüz tek bir hecesi dahi bilinmezken yaşamış ikinci Hermes olduğu kabul edilsin (k), ki zaten öyle kabul edilmelidir. Nitekim Kriegsmann mezkûr mesele hakkındaki şerhinde bu hakikati sağlam hüccetlerle ispat etmektedir (l).

Bahsi geçen Zümrüt Tablet'in [Teevsid Tablet], mezkûr dilde elimizde bulunan en eski belge olduğundan şüphe etmek için de aynı derecede az sebep vardır. Bu bakımdan, yüksek simyanın dostu olmayan bilgili Cizvit Athanasius Kircher (n), Petrus Lambecius (o), Olaus Borrichius (p), hatta damıtıcı Bay G. H. Burghart (q) dahi bunu kabul etmişken ve adı geçen sonuncu zat, gençliğinden itibaren benimsediği atomcu mekanik ilkeler uyarınca, metinde gayet açık şekilde gösterilen doğanın evrensel, biçimlendirici ve yüce Ruhunu idrak edememesine rağmen, "Bu Tabula Smaragdina, kim olursa olsun Hermes'ten neşet etmiş en eski ve belki de en hakiki belgedir," diyerek bunu ikrar etmişken, muayyen bir J. L. ab Indagine L.M.'nin (m) böylesi kadim bir devri inkâr etmekten haya duymaması pek gülünçtür.

Adı geçen ab Indagine'in (r), VISITA INTERIORA TERRAE vb. şeklindeki yapmacık yazıtın bunun kanıtı olduğunu iddia ederek bu asırlık eseri bir Latin müellifin emeğine mal etmesi de aynı derecede gülünçtür. Doğrusu pek âlâ bir muhakeme, Scilicet! Bahis konusu metni havi olacak büyüklükte bir zümrüde hakikaten hakkedilip edilmediği yahut bunun yalnızca bir teşbih kabilinden mi böyle adlandırıldığı hususunda, kendisiyle kedi dalaşı misali bir ulema münakaşasına girmek niyetinde değilim. Mamafih, Hermes'in vakıf olduğu sanata aşina kimselerin bu denli büyük bir cevheri meydana getirebileceği akıldan uzak da değildir. Ne var ki, mezkûr Tablet'i şüpheli ve muhtevasını müphem saymasını mazur görmem kabil değildir, zira sair vakitlerinde pek çok faydalı iş ortaya koymakta ve bu nevi ilimlerde zaman zaman yersiz olmayan deliller serdetmektedir, öyle ki hikmet akademimizde tahsil görmemiş olması haricinde bir eksiği de görünmemektedir.

Hermes'in yaşadığı asra dair muhtelif müellifler [PREE PER] arasında da bundan daha az tenakuz mevcut değildir. Hatta bazıları onun bir kuruntu olduğunu, yeryüzünde asla bulunmadığını ileri sürerler, bunların başında ise Johannes Heinrich Ursinus (s) gelir. Yukarıda zikredilen ab Indagine (t), onun Musa olduğunu ispata yeltenir, halbuki ikincisi tufandan hemen sonra, yani ikinci binyılda yaşamışken, bu zat ancak dördüncü binyılda yaşamıştır (u). Lakin en gülünç olanı, Famae remissae ad Fratres Roseae et aureae Crucis müellifinin, hakiki âlimlerden tek bir kişi dahi bu reye iştirak etmediği halde, Hermes'in bir Grek ve Atina Kralı olduğunu ispata kalkışmasıdır.

Sözü lüzumundan fazla uzatmamak adına, felsefe talebelerimizin, Hortulanus'un (v) güzel şerhini havi Hermes'in Tableti'ni, bizim Annulo Platonis'imiz ile birlikte mütalaa etmekten büyük fayda temin edeceklerini burada kaydetmekle iktifa edeceğim.

Elimizdeki eserin ikinci yahut tatbiki kısmı, evvelki nazari kısım kadar dikkate şayandır. Zira müellif ilk kısımda eşyanın bir kül halinde tevellüdünü en derin vukufiyet ve vuzuhla tahlil ettiği gibi, bu ikinci kısımda da onların çürümesini ve tabii tahlilini ele almaktadır.

Burada Kaotik Suyun ve hassaten onun semavi zürriyetinin hakiki yeniden doğuşu ayan beyan gösterilmekte, mayayı ayırmaksızın, mezkûr cisimlerin bütün cüzlerinin tam bir uçuculaştırılması vasıtasıyla bunun nasıl hasıl edileceği de izah edilmektedir.

Bu son ameliyeden, doğanın üç âlemine mahsus, kendi silsilelerinden yaratılmış her bir cismi yumuşatmaya, uçuculaştırmaya ve yeniden sabit kılmaya, ayrıca onları insanlar ve metaller için tesirli bir ilaca dönüştürmeye muktedir, fevkalade faydalı radikal çözücülerimiz (menstruum) hasıl olur (w).

Fakat yeraltı âleminin mahlukatı, insan tabiatına muzır yakıcı bir cevheri ve aşındırıcı bir varlığı massetmiş olduğundan, müellifimiz (Fasıl X) bu zehrin nasıl yumuşatılacağını, terbiye edileceğini ve hayvani beden için şifalı, bal gibi tatlı bir ilaca dönüştürüleceğini talim etmektedir.

Şayet Biraderimiz Homerus bu yolu göstermekten ve tatlılaştırmaya dair muktazi usulleri talim etmekten başka hiçbir şey yapmamış olsaydı dahi, irtihalinden sonra bile kendisine en derin şükranlarımızı borçlu olurduk.

Nihayet, on birinci ve son fasılda, pek çok taarruza maruz kalmış Alkahest yahut Alka est bahsine gelir. Bazıları bu meşhur mayiyi, hem asitli hem de alkali maddeleri aşındırıcı bir vasıta olmaksızın ve bakir saflığından hiçbir şey kaybetmeksizin hallettiği varsayılan, gayet basit bir töz (Ens simplicissimus) telakki ederler. İrenaeus Philaletha, Starkey ve Biraderimiz Helmont'un bu hususta yazdıklarından, onun idrara yahut idrar tuzuna müteallik bir tuzdan mamul olması icap ettiği neticesini çıkarabiliriz.

Medhedilen meziyetlerinin ne dereceye kadar hakikat yahut asılsız olduğunu veya kadim bilgelerin beşinci özüyle yahut cıvanın uçucu ruhuyla kıyas kabul edip etmeyeceğini tafsilatıyla tetkik etmek istemem, zira Basilius Valentinus ile diğerlerinin sena ettiği şey de tam olarak budur.

Müellifimiz basılmamış yazılarının birinde, Helmontiyen Alkahest'in tesirinin sair çözücüler (menstruum) ile ispat edilebileceğini iddia eder. Bunları hünsa çözücüler olarak tesmiye eder ve hem asitler hem de alkaliler ile sükunetle, gürültüsüzce (Sine Strepitu) birleştiklerini, bu suretle hiçbir çökelti vermeksizin çoğaldıklarını, asit ile idrara müteallik olanın arasında bir vasat teşkil ettiklerini beyan eder.

En asil markazite dair muhtelif hünsa eriticiler (Menstrua Homogenea) ve bu mübarek madenin terbiyeleri haşiyelerimizde bulunacaktır, bunları samimi bir beşeriyet muhabbetiyle bütün eczacı simyacılara tavsiye ederiz.

Bu Annuli Platonis'in üçüncü kısmı hakkında da bir çift sözümüz vardır. İlk iki kısmın tabına üç farklı nüsha halinde ilave edilmiş üç nevi baskısı mevcuttur. Lakin bunların hiçbiri muteber olmadığından ve kamilen Homerus'umuza haksız yere atfedildiğinden, hiçbirini tabetmemeyi ve üçüncü kısmı külliyen çıkarmayı münasip gördük.

Nihayet, bu küçük eserin ehemmiyeti hiçbir tavsiyeye muhtaç değildir. Bununla beraber, eserin şamil olduğu sahada basiretle amel etmek isteyenler için elzemdir.

Şimdiye değin evvelki bütün tablar hakkında muhtelif kariin tarafından, ayrıca bazı yeni Biraderler, yani Latin lisanına vakıf olmayanlar tarafından şikayetler vuku bulmuştur. Bu malumat noksanlığı sebebiyle zihinlerinde birtakım şüpheler kalmakta yahut şüpheye düşmektedirler, zira hemen her sayfada anlamadıkları Latince kırıntılar zuhur etmekte, bunların sıhhatle tercüme edilip edilmediğini merak etmektedirler.

Bununla beraber, müellifin Moravya Almanyasına has tahrir tarzı herkesi usandırmaktadır. Öyle yorucudur ki, pek çok kari kitabı yarıda bırakmamak ve başka bir işle iştigal etmemek için nefsini zorlamak mecburiyetinde kalmaktadır.

Bu durum, bilhassa şurada burada hiçbir aceminin kolaylıkla idrak edemeyeceği muğlak kısımların bulunmasından ileri gelmektedir.

İşte bu sebeple, genç talebelerimizin istifadesi adına, mezkûr şikâyetleri gidermek, muğlak kısımları sarih şerhlerle aydınlatmak, Latince metinlerin ve münferit kelimelerin yerine Almanca karşılıklarını bihakkın koymak ve umumi manada eserin tamamını daha açık, daha kolay ve daha kullanışlı kılmak için gayret gösterilmiştir. Binaenaleyh, pek muhterem ve sevgili Kardeşler, bu gayet faydalı risaleyi, latif tabiatın sevilmeye ve tapılmaya layık Yaratıcısının şan ve senası yolunda, kendi taliminiz ve muhtaç hemcinslerinizin tesellisi için istimal ediniz, bu maksatla sizleri Ruhun kudretiyle Semanın bereketli İnayetine huşu ile emanet eder, mukaddes sayı vasıtasıyla, tebeddül etmez bir sadakat ve uhuvvet muhabbetiyle, mutad Hristiyan-uhrevi temennimizle kalırız, Phlebochron. DİPNOTLAR, Bu kitabın eski başlığı şudur, Aurea Catena Homeri.

Son baskılara, mektebimizden neşet etmemiş, gayrisahih ve tahrif mahsulü bir üçüncü kısım ilave olunmuştu.

Bizler, müteveffa müellifin hakiki kardeşleri ve bu kitabın yegâne meşru varisleri sıfatıyla, tarafımızdan neşredilen bu yeni tabıda eserin başlığını dahi tebdil etmeyi muvafık gördük.

Kısım I, Fasıl 23, s. 272. Philalethae Anthrosoph. mag., s. 210. Zoroaster’in Clav., art., s. 3. Jo. Agricola, Popp. Tract. de Mercurio içinde, s. 757. Grosser Bauer, s. 7.

Mikrokosmische Vorspiele müellifi, bu hususa dair s. 25’te şöyle yazmaktadır, “Hikmetin hizmetine girdiğimizde ve Tanrı tarafından beyan olunan, hakiki bir nur hüviyetindeki kelamı karanlıktan halas eylediğimizde, gerek sema gerekse arz onu beslemek, ziyadeleştirmek ve kemal-i mutlak mertebesinde tevellüt ettirmekle meşgul olur.”

Bunu iyi belleyiniz, zira burada yalnızca cümle tentürlerin değil, kadim devirlerin hakîmlerine ait azametli tılsımlı Taşın da esası mündemiçtir.

Tabiatın üçlü âleminde halk edilmiş bütün cisimlerin derununda, hapsedilmiş, tabir caizse bir zatın tesmiye ettiği veçhile büyülenmiş bir hazine (Thesaurus incantatus) suretinde mevcuttur, ezilmiş ve kilitlenmiştir, [NOT: NB, Latince "nota bene" yani "iyi belleyiniz, dikkat ediniz" ibaresinin kısaltmasıdır], ta ki hava ve onun asidi marifetiyle fermantasyona uğratılana ve ruh serbest bir feveran kazanana dek, yahut sanat erbabının inayetiyle, umumi ya da hususi vasıtalar tarikıyla, lakin en ziyade hayret verici surette, çifte tılsımlı ateş vasıtasıyla bukağılarından azat olunur.

Cabala chymica, 1753 senesinde Philosophia Salomonis namıyla intişar eden baskıda Grosse und Kleine Bauer’e ilave edilmiştir, s. 169 ve devamı. Bkz. Compass der Weisen, Mukaddime, s. 30 ve devamı.

Şayet vakit ve bu Mukaddimenin hudutları elverseydi, allame Samuel Bochart’ın Canaan adlı eserinden iktibas edilen bu kelam daha mufassal bir surette ispat olunabilirdi. Şu namı taşımaktadır, HERMETIS TRISMEGISTI Tabula Smaragdina vindicata per W.C. Kriegsmannum, 1657, 8. Müellifin chemico-physical Nebenstunden adlı eserinde. Hof, 1780. 8. S. 16 s. 12. Obelisc. Pamphil. l. 2. c. 4 içinde. Dipnotlar (mabadi), Prodrom. Histor. literat. l. 1. c. 1 içinde. Hermete Aegyptiaco. c. 4 içinde. Müellifin Distillierkunst adlı eserinde.

Breslau, 1736, sekizlik baskı, s. 30. Aynı eser, s. 12 ve devamı. Diss. de Zoroastre, Hermete et Sanchoniathone içinde, Norimb. 1661. 8. Aynı eser, s. 11 ve devamı. Bkz. Compass der Weisen, Mukaddime, s. 30 ve 41, 42. Friedrich Rothscholz tarafından Nürnberg’de 1728-1731 senelerinde üç sekizlik cilt halinde tabedilen Theatrum Chemicum’un Almanca tercümesindedir. S. Bkz. Versammlungsreden, Kısım VIII. FASILLARIN FİHRİSTİ KISIM 1

De Generatione Rerum, Tabii eşyanın tevellüdü ve zuhuru üzerine, Sayfa Fasıl I..... Tabiatın Ne Olduğu 33 Fasıl II....

Cümle Eşyanın Neyden Doğduğu ve Nasıl Hâsıl Olduğu 39 Fasıl III... Cümle Eşyanın Nasıl Doğduğu ve Meydana Çıkarıldığı 52 Fasıl IV....

Evrensel Tohumun Ne Suretle Zuhur Ettiği ve Doğduğu 58 Fasıl V.....

Parçalanmış ve Ayrışmış Kaotik Hilelik Suyun Nasıl Yeniden Doğduğu ve Umumiyetle Anima Seu Spiritus Mundi Tesmiye Olunan, Cümle Eşyanın Evrensel Umumi Tohumu Haline Geldiği 64 Fasıl VI.... Sema ve Tesiri Üzerine 69 Fasıl VII... Hava ve Tesiri Üzerine 77 Fasıl VIII.. Su ve Tesiri Üzerine 81 Fasıl IX.... Arz ve Tesiri Üzerine 85 Fasıl X.....

Hakiki Evrensel Tohumun yahut Yeniden Doğmuş Spiritus Seu Anima Mundi’nin, Meşhur Âlem Ruhunun Keşfi 100 Fasıl XI....

Âlemdeki Cümle Eşyada Nitrum ile Tuzun Bulunduğunun Sarih İspatı 118 Fasıl XII...

Cümle Sularda ve Topraklarda Nitrum ile Tuzun Bulunduğu 125 Fasıl XIII..

Bu İkisinden Meydana Gelen ve Tekrar Bunlara İnhilal Eden Hayvanatta, Nitrum ile Tuzun Bulunduğu 127 Fasıl XIV...

Bu İkisinden Meydana Gelen ve Tekrar Bunlara İnhilal Eden Nebatatta, Nitrum ile Tuzun Bulunduğu 131 Fasıl XV....

Bu İkisinden Meydana Gelen ve Tekrar Bunlara İnhilal Eden Madeniyatta, Nitrum ile Tuzun Bulunduğu 135 Fasıl Fasıl Fasıl Fasıl Fasıl Fasıl Fasıl Fasıl XVI [okunamadı]

Çürüme Tesmiye Olunan, Tabii Eşyanın Cümle Doğumunun ve Zevalinin Müsebbibi Sıfatıyla Tabiatın Cümle Kapısı ve Anahtarı Üzerine Çürümenin Hakikatte Ne Olduğu ve Neyden İbaret Bulunduğu Çürüme Marifetiyle Neyin Husule Geldiği ve Bu Suretle Neye Vasıl Olunduğu

Uçucunun Nasıl Bir Asit ve Bir Asidin Tekrar Bir Alkali Haline Gelebileceği, Bilakis Alkalinin Nasıl Bir Asit, Mezkûr Asidin ve Uçucunun ise Nasıl Bir Alkali Olduğu Evrensel ve Tikel Asit ile Alkalinin Ne Olduğu

Hayvanatın Zuhurunun Ne Olduğu, Hangi Cüzlerden Mürekkep Bulunduğu ve Tekrar Hangi Cüzlere İnhilal Ettiği

Nebatatın Zuhurunun Ne Olduğu, Hangi Cüzlerden Mürekkep Bulunduğu ve Tekrar Hangi Cüzlere İnhilal Ettiği

Madeniyatın Zuhurunun Ne Olduğu, Hangi Cüzlerden Mürekkep Bulunduğu ve Tekrar Hangi Cüzlere İnhilal Ettiği

DİĞER KISIM De Generatione Rerum et Anatomia Rerum, Tabii Eşyanın Zevali ve Teşrihi Üzerine. Fasıl [okunamadı] Fasıl [okunamadı] Fasıl [okunamadı] Fasıl [okunamadı] Fasıl [okunamadı] Fasıl VII.... Fasıl VIII... Fasıl [okunamadı] Fasıl [okunamadı] Fasıl XI... Zeyl [okunamadı]

Tabiatın Başkalaşmış Kaotik-Hilelik İlk Başlangıçları, Kendisinin İlk Cevheri Olan Nitrum ve Tuza Nasıl Tebdil Eylediği, Bunları Tekrar Nasıl Buhara Döndürdüğü. Tabiatın Hayvanatı Nasıl Zevale Uğrattığı. Tabiatın Nebatatı Nasıl Zevale Uğrattığı. Tabiatın Madeniyatı Nasıl Zevale Uğrattığı, İfsat Ettiği ve Tebdil Eylediği.

Kaotik Suyun Parçalanması yahut Teşrihi, Birleşmesi ve Beşinci bir Cevher Suretinde Yeniden Doğuşu Üzerine. Evvelki Uzun Fasıldan Nihayetinde Ne Çıkarılması Gerektiği. Hayvanlar Âlemi Mahlukatının Teşrihi. Nebatlar Âlemi Mahlukatının Teşrihi. Yeraltı Âlemi Mahlukatının Teşrihi. Tatlılaştırma Kılavuzu. Alkahest Üzerine ve Ne Olduğuna Dair Son Fasıl.

Gerald Heym'ın AMBIX'ten iktibas edilen, Homeros'un Altın Zinciri üzerine makalesi.

BÖLÜM III, Madenî İşler. (Bu kısım metnin aslında yer almamakta olup muhtemelen sahtedir.

Bununla birlikte derleyen HWN, metni kıymetli addetmiş, böylece bu nadide parça buraya dahil edilmiştir!)

FASIL I, Tabiatın Ne Olduğuna Dair

TABİAT, görünen ve görünmeyen âlemleri ihtiva eden, bünyesinde hem görünen hem de görünmeyen mahlûkatı barındıran, tamamı yalnızca Tanrı'nın zâtı (varlığı) ve mevcudiyeti sayesinde işleyen, Yaratan tarafından bir araya getirilmiş o mezctir. İnsanoğlunun hilkati daha iyi kavrayabilmesi için, tabii ve görünür olan âlemler ile tabiatüstü ve görünmez olan âlemler birbirinden tefrik edilmiştir, fakat nihai tahlilde bunun bizim için bir ehemmiyeti yoktur, zira her şeyin ve bütün mevcudatın Tanrı tarafından Kaos'tan ve o Büyük Yokluk'tan yahut Boşluk'tan tabii surette halk edildiğine itikat ederiz. (b.) 1.

Âlem tabiri, gözlerimize ister görünsün ister görünmesin, yaratılmış bütün varlıkların mecmuunu ifade eder.

İşte bu sebepledir ki bu tabirden yalnızca üzerinde ikamet ettiğimiz yeryüzü kütlesini değil, Güneş'i, Ay'ı, bütün seyyareleri ve yıldızları, bunların içinde vücut bulduğu o nihayetsiz fevkayı ve bunların dahilinde yaşayan, hareket eden ve barınan diğer bütün mahlûkatı anlarız. 2.

Diğer taraftan Tabiat tabiriyle, Kadir-i Mutlak Yaratan tarafından ezeli ve yaratılmamış Kelâm'ı vasıtasıyla cihanın bidayetinden itibaren bütün bu yaratılmış mevcudatın üzerine nakşolunmuş, tebeddül etmez bir veçhede işleyen hareket kanununu anlarız.

Bu kanun, hem umumi manada bütün cihanın hem de hususi manada yaratılmış her bir şeyin mevcudiyet tarzını husule getirir. Hekimlerin şu kaidesi mucibince,

Omnis actio agentis se habet ad dispositionem subjecti patientis, yani, hareket ettirenin yahut failin bütün tesiri, hareket ettirilecek nesnenin veya o fiile maruz kalan, edilgen alıcının bünyesine göredir.

Her şeyin içinde her şeye can veren, var eden ve ifna eden O müteharrik Zat ise pek çok bahse konu kılınan Âlem Ruhu'dur.

Büyük Sendivogius'umuz Tabiat kelimesini kullandığında ve ona cisimler içinde amelini icra eden "uçucu bir ruh" tesmiye ettiğinde O'nu kasteder. O, yaratılmış bütün şeylerde bir ve aynıdır.

O Küllidir, lâkin mahlûkatın dahilindeki Hareket Kanunu, Kadir-i Mutlak'ın şu kudretli Kelâm'ı sebebiyle, yaratılmış sayısız nevilerin ahvaline tevfikan hadsiz hesapsız surette farklıdır, yani izafi olarak başkadır,

Her biri nevine göre büyüsün, tohum versin ve çoğalsın (Tekvin I). İşte tamı tamına bu hareket kanununun üzerine nakşolunduğu şey, edilgen (maruz kalan) kısımdır. Bilakis külli Âlem Ruhu, bütün mahlûkatta fail olan kısımdır.

Lâkin her ikisi birden (bir vahdet halinde) ele alındığında, Tabiat tesmiye ettiğimiz şeyi teşkil eder. Bu fail ve münfail mefhumuna dair zihinde sarih, sade ve büsbütün mekanik bir tasavvur hâsıl etmek için kâğıt değirmenlerini, un değirmenlerini, tahıl değirmenlerini, öğütme değirmenlerini, dibek değirmenlerini ve bunlara benzer sayısız makineyi düşünmek kâfidir.

Bunların hepsi kendilerine mahsus fiili ikmal etmek üzere tek bir kudret menbaı, meselâ su tarafından sevk edilir, lâkin iç tertibatlarının muhtelif oluşuna göre farklı suretlerde işlerler.

Birbirlerinden farklı şekilde sevk edilseler de her biri, esasen, Usta Başı (Üstat Zanaatkâr) tarafından iç bünyesine yerleştirilmiş istidattan başka türlü sevk edilmez ve neticede muayyen bir Hareket Kanunu husule gelir.

Böyle bir makine misalinde su, külli Spiritus Mundi'ye, yani Âlem Ruhu'na benzer, iç tertibat ise mahlûkattaki o pek sık zikredilen tebeddül etmez hareket kanununa müşabihtir. ZEYL KABİLİNDEN TALİMLER

I. Binnetice bütün Tabiat ve mahlûkat iki esas menşeden ibarettir, bunlar, ruhani bir varlık olan fail yahut müteharrik ile onu hareket ettiren ruha nispetle müttehas veya cismani bir varlık olan, harekete maruz kalan yahut münfail (edilgen alıcı) kısımdır. İZAHAT,

Hava, en latif ve en tesirli unsur olan ateşe nispetle cismanidir ve edilgen alıcıdır (maruz kalandır).

Su müttehas ve cismanidir, suya nispetle fail ve Ruhani bir varlık olan Hava tarafından hareket ettirilir ve müessir kılınır.

Toprak, Toprağa nispetle müteharrik ve fail bir Ruh olan Su tarafından sevk edilir, aşılanır, nemlendirilir ve bereketlendirilir. Lâkin her şey, evvelce zikredildiği üzere, aslını ararsak külli Âlem Ruhu marifetiyle müessir kılınır. II.

Mademki Tabiat'ın tesirleri yalnızca tabii şeylerin yaratılmış* hassalarına muvafık surette vuku bulur ve Mademki Sanat, Tabiat'ı sadakatle takip etmek mecburiyetindedir ve onun yardımı olmaksızın faydalı hiçbir şey hâsıl edemez, o halde külli Âlem Ruhu'na ve amelin icra edildiği tabii şeylerin yaratılmış hassalarına dair evvelemirde doğru bir marifet kesbetmeksizin girişilen her nevi ameli Tabiat tahkikatı, beyhude ve semeresiz kalmaya mahkûmdur. * yahut, fıtri. III.

Fakat her kim bu fail Ruh'u ve mahlûkatın her bir nevinde onlara mahsus temayüzlere nispetle yukarıda zikredilen hareket kanununu kemaliyle idrak ederse, Kanun Koyucu'yu da O'nun nihayetsiz hikmetinde, ezeli kadir-i mutlaklığında, ezeli adaletinde ve ezeli merhametinde tanıyacaktır.

O kimse tabiat ilmine noksansız sahip olur ve Hermetik felsefenin en ali mertebesine vasıl olur. 3.

Bu en ali mertebeye tırmanmak kimilerine imkânsız görünse dahi, ilim tahsiline ve inayet nuru Mesih'te hakikaten yeniden doğmaya meftun tabiat âlimi yeise düşmemeli, tahkikatına emniyetle başlamalıdır. Lâkin safsatacıların adet edindiği veçhile, mahiyetini bilmediği bir şeyi eline almamalı yahut ne olduğunu bilmeden ondan bir şey peydahlamaya kalkışmamalıdır.

Bunun yerine, bidayette, tetkikat ve tahkikatının mevzuu olarak aynı anda birkaç şeyi değil, yalnızca tek bir şeyi intihap etmelidir.

Her şeyden evvel o nesneyi enine boyuna tanımalı, akabinde onun zatında mündemiç hareket kanununa tevfikan ondan ne hâsıl edilebiliyorsa yalnızca onu vücuda getirmelidir.

Onu büsbütün tahkik edip kemaliyle tanıyana ve böylelikle kendi önüne koyduğu nihai tabii gayeye erişene değin ameli terk etmemelidir. Zira Sanat çoklukta vücut bulmaz (der

en büyük muallimlerimizden biri ve onunla birlikte hekim üstatlar heyetinin tamamı).

Lâkin sonra başka bir şeyin tahkikatına geçebilir, bu defa işinde çok daha kolay muvaffak olacaktır, zira her mahlûk Tabiat'ın bir kitabı addedilmelidir, nitekim filozoflarımızın o pek latif kelâmından da bu anlaşılmalıdır, yani, bir kitap diğerini açar ve izah eder.

Bu veçhile, tasavvur olunabileceğinden çok daha evvel, Hermetik hikmetin en ali mertebesine hissedilmez bir suhuletle erişebilir.

Zira Tabiatın bütünü, halkaları birbirine kusursuzca bağlanan dairesel bir zinciri andırır.

Aydınlanmış, maneviyat sahibi bir insan, çalışmaları ve tetkikleri vasıtasıyla nihayet bu ilk halkayı kâmil manada bilme mertebesine eriştiğinde, bilgisini bundan ikinciye, ondan üçüncüye ve bu suretle tüm daire boyunca bir halkadan diğerine doğru genişletmesi kendisi için pek kolay olacaktır.

Ve Rabb’in bu sadık hizmetkârı olan Tabiat dahi, Lütuf ışığında hakikaten yeniden doğmuş gayretli bir araştırmacıya bizzat kılavuzluk edecektir. DİPNOTLAR

(a) Müellifimizin Tabiat kelimesine getirdiği açıklama elbette yanlış değildir, fakat bu mevzuya dair ne berrak ne de eksiksiz bir anlayış (yahut mefhum) sunacak bir tarzda tertip edilmiştir.

Bu sebeple, bu bölüme âlim kardeşlerimizden birinin dersini kelimesi kelimesine dâhil edeceğiz. Şüphesiz okunmaya değerdir. Bu metin, Kısım I, sahife 34-37 arasında bulunmaktadır.

(b) Bkz. "Freimaurerische Versammlungsreden", Amsterdam, 1779.8, Cilt 10, ve burada zikredilen hususlar, Kısım II, not (a), keza sahife 34, "Kıdemli Bir Kardeşin Şerhi",

BÖLÜM II, HER ŞEYİN KİMDEN YAHUT NEDEN DOĞDUĞU VE NASIL MEYDANA GELDİĞİ ÜZERİNE

Kavranması imkânsız olan Tanrı, her şeyi kendi iradesine göre (yahut dilediği veçhile) boşluktan veya o büyük Hiçlikten (a) halk etmiştir.

O, hükmetti ve diledi, ağzından kudretinin mukaddes Kelâmı’nı çıkardı.

FIAT! [NOT: "Olsun!" buyruğu] ki bu, ölçülemez bir buhar, pus, sis ve duman hâlini aldı. (b) Bu duman, durmaksızın artması neticesinde çözüldü ve herkesçe bilinen o kaotik suya doğru koyulaştı (yahut kesifleşti).

İşte, tüm sekenesiyle birlikte büyük âlemin kendisinden var edildiği su budur, Tanrı’nın doğaüstü ve tabii bütün şeyleri kendisinden halk ettiği su budur ve bizden önce gelmiş olan ile bizden sonra gelecek olan tüm şeylerin kadim menşei yine bu sudur (c).

TÜM TABİATIN VE MAHLÛKÂTIN KENDİSİNDEN HÂSIL OLDUĞU BÜYÜK BOŞLUK YAHUT HİÇ-BİR-ŞEY ÜZERİNE BİR DERS 1.

Burada, ezeli ve Mutlak Kadir Olan’ın, sonsuz Hikmetiyle Güneş’i, Ay’ı ve yıldızları birer ölçü tayin ettiği o vakitlerin başlangıcından evvel, ruhlar âlemini kendisinden halk ettiği kadim boşluk [NOT: Metindeki bozuk İbranice ifade muhtemelen "Tohu ve Bohu" yani yaratılış öncesi kaos ve boşluktur] hakkında talim vermiyoruz, zira bu talimat daha yüksek bir mertebenin Kardeşlerine aittir.

Bunun yerine, Lüsifer’in Tanrı’ya karşı isyanından ve sukutunun tamamlanmasından itibaren başlıyoruz.

Mutlak Kadir Olan, Lüsifer’i gezegen-dünyamızın o geniş ve uçsuz bucaksız sahasında yaşayan sayısız mahlûkat lezyonlarının tüm bu orduları üzerine hükümdar tayin etmişti.

Böylelikle, Rabb’in Ruhu ile fevkalade aydınlanmış o yaratılış müverrihi olan pek mümtaz Musa’nın, Yaratılış Kitabı’nda kaydedip bizlere bıraktığı o hatasız öğretiye ittiba ediyoruz. 2.

Başlangıçta, diye yazar, Tanrı göğü ve yeri yarattı. Şöyle ki, Seher Oğlu Lüsifer, tüm hiyerarşisinin Tahtları, Hükümranlıkları ve daha alt mertebedeki ruhları üzerindeki ihtişamı ve kâmil kudreti dâhilinde kendi iradesine göre hükmetmeyi arzuladığı, ve böylece, kendisini mutedil bir sükûnet, kâmil bir huzur, neşe ve sevinç içinde pek azametle aydınlatmış olan ve kendisi tarafından büyük bir parlaklıkla tüm Tahtlarına ve melek ordularına aksettirilen Tanrı’nın semavi nur-sularının ışımasına direnmeye başladığı anda, Elohim, yani Hâkimler yahut Tanrı’nın ezeli adaleti, mezkûr nur-sularının bu latif ışımasını derhâl geri çekti, böylelikle Lüsifer ile ardıllarının yakalandığı, faal kuvvetinin şiddetli haşinliğiyle birbirine çekildiği o kudretli ateşi uyandırdı ve (tam da bu ateş, helak oluş sürecinde hükümranlığının bütün o muazzam fezasında dehşetli buharlar girdaplandırırken, ki bunlar giderek daha fazla koyulaşmış ve nihayet suya çözünerek, kısmen cıva kükürdü yahut koyulaşmış ateşli su suretinde mülkünün bütün çevresine yapışmıştır) ebedi cezaları için su ve ışıktan mahrum, karanlık ve ağır bir kütleye hapsedildiler. Musa’nın yaratılış tarihinin ve vakanüvisliğinin başlangıcı olarak kabul ettiği nokta işte burasıdır.

Buradan anlıyoruz ki, yukarıda iktibas edilen sözleriyle 'yer' derken mezkûr karanlık, atıl kütleyi, gök derken ise bu Kütlenin haricinde kalan şeyi kastetmiştir, keza henüz bu suyun yaratılışından tek bir hece dahi bahsetmeden evvel, zikredilen kelimelerin hemen akabinde niçin şunları yazdığını da anlarız, "Yer ise biçimsiz ve boştu, enginin yüzü üzerinde karanlık vardı ve Tanrı’nın Ruhu suların yüzü üzerinde hareket ediyordu." İşte

o vakit, İlahi İntikam Ateşi’nin yukarı sürdüğü ve karanlık kütlenin dört bir yanında genişleyen o kudretli buharlardan çözülen bu sular, yayılımları boyunca faal bir ruh ile doldular, ki bunun vasıtasıyla yaratılışın Kadir Kelâmı, yaratılışın altı Gününde gezegen dünyamızın tüm mahlûklarını meydana getirdi.

Tüm tabiatın ve mahlûkâtın kendisinden neşet ettiği o büyük Hiçlik tesmiye ettiğimiz şey işte budur.

Eski devirlerin bazı insanları, bu engin yayılımın tamamına ve içinde barınan her şeye boşluk namını vermişlerdir.

Bunu, onun kendi içinde hakikaten hiçbir şey olmadığına dair hatalı bir zanna kapılarak değil, yaratılış ameliyesiyle onun içinde tedricen vücut bulan mahlûkâtın hiçbir suretinin başlangıçta bilfiil mevcut olmaması, buna mukabil hepsinin birer imkân olarak orada bulunması sebebiyle yapmışlardır, tıpkı bir kimsenin mesela bir hokka içindeki mürekkebe bir Hiçlik yahut bir boşluk diyebileceği gibi.

Kendi içinde ve kendi başına mürekkep, hakikatte hiçbir harfi, rakamı, çizgiyi, noktayı, kelimeyi, sayıyı, deseni, hitabı, hesabı yahut şekli fiilen barındırmaz, ancak bunları sırf birer potansiyel olarak haizdir, ki mahir ve kâmil bir yazı

üstadının yaratıcı eli, zamanla bunların hepsini ondan biçimlendirebilir ve tabir caizse yaratabilir. ZORUNLU NETİCE TALİMLERİ I. Bundan ötürü her şey BİR olanda, yani mezkûr sularda neşet etmiştir. Ve (bütün hakiki bilgelerin malum kaidesine göre,

Bir şey neden hasıl oluyorsa, yine ona geri dönüştürülebilir) binaenaleyh her şey o BİR olana, ateşli, faal bir suya geri dönüştürülebilir.

Talebelerimiz, üzerinde daha ziyade tefekkür etmek üzere bunu bundan böyle zihinlerine derinlemesine nakşetmelidir. Mademki Tabiat ve İnsan, edilgen ve etken bir cevherden mürekkeptir

(Bkz. Ders S 2.I) ve Lüsifer tüm melekleriyle birlikte,

kendisinin ve ardıllarının yalnızca İlahi Işık Saçıcıların latif ışımasının muharrik ameline göre istimal etmeleri icap eden Ezeli Kadir-i Mutlak’ın ilahi feyzi ile yaratılmışlardır, o hâlde şu netice çıkar, II.

Daha yüksek mertebeden Meleklerin yanı sıra, her birinin tabiatı ve özellikleri uyarınca, daha alt mertebedeki Meleklerin daha yüksek olanlara nispetle tabir caizse somut ve alıcı olmaları hasebiyle, içlerinde tesir gösterebilecekleri ve üzerlerinde hüküm sürebilecekleri daha alt Melek mertebelerinin de yaratılmış olduğu görülür.

Bunun neticesinde Melek mertebeleri, her Etkenin (Agens) kendi Edilgeni (Patiens) karşısındaki münasebetinde olduğu gibi, son derece daha yüce (latif) bir tabiata ve vasıflara doğru dereceden dereceye edilgenleşerek yükselir.

Lucifer, Taht Prensleri vasıtasıyla kendi meleklerinin bütün hiyerarşisi üzerinde yegane hükümdar olarak hareket etmek ve yalnızca İlahi Işık-Suyunun latif ışımasının yukarıda zikredilen faal hareketine karşı edilgen kalmak mecburiyetinde olduğundan, ebedi Kadir-i Mutlak’ın, bütün Ebediyet boyunca hüküm sürmesi gereken bu büyük ruhu ne denli parlak, şanlı ve fevkalade görkemli bir tabiat ve seciye ile donattığını buradan idrak edebiliriz.

Lakin o, kendi iradesine göre hükmetmek ve eylemek istediğinden, yukarıdaki Işık-Sularının kendi içine akışını tıkamış, onlara nispetle tabii-edilgen bir halden kendi kendine eyleyen bir hale geçmiştir.

Bunu yapmakla, kendi hiyerarşisindeki bütün mertebelerin ve kendi varlığının tabiatını tersine çevirmiş, bunun tabii bir neticesi olarak da aleminin helaki bir zaruret halini almıştır. Buradan hareketle, Lucifer’in donatıldığı bu büyük fazileti pek ala anlamış olduğu neticesine varabiliriz. Lakin kendi iç tabiatında, bunu ya hiç idrak edememiş yahut pek noksan idrak etmiştir,

bunu ikrar etmeye de niyetli olmamıştır, zira aksi takdirde, kendi başına buyruk iradesinden korkunç bir dehşetle doğan kendi harabiyetiyle birlikte aleminin altüst oluşunu ve yıkımını önceden görür ve bundan sakınırdı, böylesi üstün ihsanlar için de Yaradan’a ebediyen şükran duyardı. Bize şunu öğreten de tastamam budur, III.

Kendi içsel nefis bilgisinin yokluğundan ötürü kabiliyetlerini kendilerine bunları bahşeden Yaradan’a değil de kendi üstünlüklerine atfeden, her şeyi yalnızca kendi kibrine ve vehmettikleri hikmete göre tartan, hükme bağlayan ve ele almak isteyen dünyanın sahte-alim çocuklarının, temas ettikleri ve içinde amel ettikleri her şeyi ifsat ettikleri şeytani bir tabiata sahip oldukları görülmektedir. Hikmetin hakiki bir evladı ise bilakis, ruha ve hakikate uygun olarak, evvelemirde kendi kalbinde nefsini bilmeli, yukarıdaki ışığın latif ışımasının kendi içinde akmasına ve tesir etmesine izin vermelidir.

Binaenaleyh, dünyevi bedenleri tentür bedenlerine dönüştürmeyi aklından dahi geçirmeden evvel, Mesih’in kanı vasıtasıyla hakiki bir yeniden doğum yoluyla kendi dünyevi tabiatının semavi bir tabiata tebdil edilmesine nail olmak üzere, hakiki bir tevazu içinde ve kendi iradesini yok sayarak, Tanrı’nın tabiattaki hareket eden nurunu sebatla takip etmelidir. Sevgili Kardeşler, ruhumuzun kuvveti nispetince üzerinize hararetle dileyeceğimiz, lakin sizlere bahşedemeyeceğimiz lütuf ve inayetler!

Lakin bu, sebatkar hakiki dua ve ihlaslı bir gayret ile yukarıdan temin edilebilir. Yukarıdakilere, Muhterem Kardeşimiz Hannan’ın Meclis Nutukları’nın (Versammlungsreden) ikincisi ve üçüncüsü olan iki emsalsiz nutku, keza büyük Hiçlik’in onuncusu da eklenebilir.

Böylelikle bu hususta kafi derecede bir fikir edinmiş olacaksınız. Bu suyun (c dipnotunda zikredilen) menşei, ebedi Tanrı ve O’nun söylenmiş kelamıdır (dad). O kelam, kudret dolu bir ruhtur.

O ruh, gözle görülür ve elle tutulur bir biçimde bir buğuya ve sise, buğu ve sis de somut bir surette bir suya tebdil oldu. İşte şimdi burada bir şeyin içine dercedilmiş iki şeyi buluruz, bunlardan biri su olan görünür şey, diğeri ise onun içinde gizlenmiş ruh olan görünmez şeydir. Ruhsuz su, bir recolaceum* yahut kudretsiz bir nesnedir, susuz ruh ise bir hiçtir yahut bekadan mahrumdur, zira ruhun cismani veya bedeni şeylere tesir edebilmesi için bir bedene ihtiyacı vardır.

Zira Tanrı, ruhun su vasıtasıyla bütün mahlukatta her şeyi var etmesini murat etmiştir, zira su her şeyle kolayca karışır ve onun vasıtasıyla ruh yumuşatabilir, nüfuz edebilir, tevellüt ettirebilir ve keza her şeyi yeniden helak edebilir. *(bkz. Bölüm 5, kısım III) Su, süje, yahut beden, kılıf ve alettir.

Ruh ise faal amil (yahut, faal ilke), meşhur Dünya Ruhu, anima & spiritus mundi, Tanrı’nın her şeye tesir eden ruhu ve kudreti, evrensel tohum, sperma universi, hakiki etken (agens), bütün tabii şeylerin demircisidir. Başlangıçta, menşei itibarıyla bu su ve ruh, kolayca tahmin edilebileceği üzere, gayet uçucu ve kararsızdı, bir buğu, sis ve duman-suyuydu. Buradan herkes onun menşeinin ne olduğunu ve hangi başlangıçtan neşet ettiğini istidlal edebilir. Bu husus, daha sonra vazıh bir biçimde ortaya konabilecek ve izah edilecektir.

Alemin buğudan neşet ettiği, buğunun suya, suyun da buğuya dönüştüğü hakikaten aşikardır.

Doğrusu, yer-su küresinden atmosfer yahut Havaya merkezi hararetin sevkiyle süblimleşen buğu, duman, sis ve sudan gayrı gök ile yer arasında hiçbir şey görmeyiz.

Şayet feleklerin latif akıntılarını yahut buğularını görebilseydik, aşağıdan yukarıya doğru süblimleşen bu buğuların içine yukarıdan aşağıya doğru dahil olan tesirleri de görebilirdik. Lakin bunu karanlık cismani gözlerimizle yapamadığımızdan, bunu kıyas (tefekkür) yoluyla kavramalı,

"büyük alemde bulunan şeyin küçük alemde de bulunabileceği" ve yukarıda olanın aşağıda olana benzediği hakikati uyarınca, kimyevi tatbikat ile ona elimizle dokunurcasına müşahede etmeliyiz. Bu gibi buğuların sudan yükseldiğini evvelemirde yaz mevsiminde, güneş suları ısıttığında, onları buğuya çevirip havaya çektiğinde görürüz, keza daha evvel yağmur yağmış olup da ardından güneş açtığında, yağmurla ıslanmış damların nasıl tüttüğünü ve buğulandığını, bu buğuların havaya karışarak nasıl yeniden buharlaştığını müşahede ederiz. Köylü ocağındaki tenceresinde, güğümünde yahut kabında su kaynattığında, suyun buğulandığını ve tüttüğünü görür, dilerse hepsini kaynatıp saf buhara tebdil edebilir. Lakin sis ve duman bulutlar halinde yoğunlaştıktan sonra buharın suya dönüştüğünü fark ederiz.

Bu gibi bulutlar akabinde yağmura, kara ve suya yoğunlaşır ve yeniden menşelerine geri düşerler.

Tarlasındaki çiftçi, sıcağın altında çalışmak zorunda kaldığında, bütün bedeninin buğu ve buhar saldığını büyük bir zahmetle hisseder. Bu buhar giysilerine çöker ve orada suya dönüşür, öyle ki ter dediğimiz küçük dereler halinde sırtından aşağı akar. Damıtma ile meşgul olanlar da aynı şeyi görür, yani sıvıların başlığa buhar halinde yükseldiğini, orada yoğunlaştığını, borudan sızarak küçük dereler halinde aşağı aktığını ve bu suretle buharların suya dönüştüğünü müşahede ederler. Yukarıdakilerden hareketle, Tanrı'dan sonra bu koca dünyanın ilk maddesinin, kaotik su yahut suya dönüşmüş buhar olduğu sonucuna varabilir ve bundan emin olabiliriz.

Ve bize göre ikincisi bir ve basittir, fakat sayıca iki kısımdır, yani su ve tinsel öz, görünür ve görünmez; su Patiens, tinsel öz ise Agens'tir.

Bu ikisinden her şey ve cümle varlık, dünyanın sonuna değin durmaksızın doğar, muhafaza edilir, tekrar yok edilir ve keza yeniden doğurulur (h). Gizli hikmetin menbaına ve pınarına erişmek isteyen kimse, bunu iyi bellesin ve sonraki bölümlerde bu merkezin etrafında dönsün.

O vakit bu tinsel özün her şeydeki hep olduğunu, yani tüm dünyanın cümle mevzularına kudretiyle pay edildiğini görecektir; ve bütün şeyler bu birleşmiş Bir'den meydana geldiğinden, en nihai çözünmelerinde yine bu Bir'e dönerler, yani tabiatın getirdiği değişimler vasıtasıyla çevre yeniden merkeze rücu eder.

Bunu bihakkın idrak eden kimse, tabii nesnelerin parçalanmasında hiçbir şüpheye ya da tereddüde düşmesin,

Zira o, uçucu olanı sabite ve bilakis dönüştürür; tatlıyı ekşiye ve tersine; kokmuş olanı rayihalıya; zehri tiryaka çevirir, çünkü hepsinin tek bir kökten neşet ettiğini (i) ve en şiddetli arzusunu vakfettiği şeye yeniden döndürülebileceğini bilir. Zira bunlar maddeleri bakımından değil, yalnızca araz cihetiyle; daha az yahut daha çok uçuculukları veya sabitlikleri cihetiyle; daha uzun yahut daha kısa süren hazımları veya olgunlaşmaları cihetiyle birbirlerinden farklıdırlar.

Bundan ötürüdür ki yüksek idrak sahibi bütün filozoflar şöyle nida eder, "Bizim maddemiz dünyanın cümle nesnelerindedir, çevremizdeki her şeydedir, insan nereye bakarsa baksın onu her an elleriyle kavrar, üzerine basar, burnunun ucunda uçar ve ona sık sık ayağı takılır".

Bu yalnızca laf arasında söylenmiştir. Yine de filozoflar, mevzuların intihabında bir vasıta bulmuşlar ve bu tinsel özün en yoğun, en mükemmel, en çabuk ve en hızlı nerede bulunacağına bizi sevk etmişlerdir.

Her ne kadar o her şey ve cümle varlık olsa da, muayyen bir nesnede daha ziyade, daha kuvvetli ve daha saftır; mamafih bunun haricinde her şeydeki heptir (j). Böyle düşünen filozoflar, fikirlerini malum eski avcı selamı ile desteklerler, Âdem'in maddeyi cennetten beraberinde getirdiği rivayet edilir.

Fakat mademki cennet bu lanetli yeryüzünde değil, fevkalade semavi ve saf tabakalarda aranmalıdır, oradan deva mahiyetindeki ve başkalaştırıcı tentürlerin maddesinin de behemehal oradan alınması gerektiği neticesinin çıktığını söylerler, Gerçi yaratıcının bereketi olarak cümle tabii nesnelere zerk edilen Hayr'ın meşum Düşüş sebebiyle yutulduğu ve bir sırra tehavvül ettiği inkâr edilemez.

Bu sır, kutlu maddenin lanetli olandan hakiki manada tefrik edilmesinden ibarettir.

Ve böylece "bunun cennette vuku bulamayacağı, ancak Düşüş'ten sonra kabil hale geldiği ve bilgelerimizin Âdem'in onu cennetten beraberinde getirdiğini vazetmelerinin asıl sebebinin de tam olarak bu olduğu" neticesi hasıl olur.

Bu sırrın nasıl keşfedileceği ve kutlu maddenin lanetli olandan cümle mahlukatta nasıl ayrılacağı, gizli mekteplerimizde hepsi tek bir amaca hizmet eden muhtelif usullerle vazıh ve sadık bir surette gösterilmektedir.

Yani biz bu Sanatı, talip Yaratan'ın ve O'nun mahlukatının marifetine ersin diye talim ederiz. Fakat hem insanlar hem de madenler için tiryakların en kolay ve en hızlı şekilde yoğunlaşmış halde bulunacağı yer,

N.B. yer altı mahlukatı alemidir (madenler alemi); nitekim "Compass der Weisen", Kısım II, Paragraf I'de bu hususta mufassalan serdedilenlere dikkatlice kulak verenlerin ikna olacağı üzere, Homerus Biraderimiz bu hususta tamamen haklıdır. DİPNOTLAR

(a) Asrımızın tabiat alimlerinin, mekteplerimizde kabul gördüğü manasıyla bu iddiaya karşı uydurdukları şeyler, Gold- und Rosenkreuzer Cemiyeti'nin Versammlungsreden adlı eserinin 10'uncusunda (Amsterdam 1779, 8) Biraderlerimizden birinin nutkunda kısaca ele alınmaktadır.

Fakat bu mevzu mühim olduğundan, Bölüm I (a)'da tarafımızdan dercedilen ilk metni kaleme alan Muhterem Birader'in telif ettiği bir diğer dersi de buraya ilave edeceğiz.

(b) Yukarıdaki (b) notuna ve zikredilen nutukların 9 numaralısına bakınız, orada 228. sayfada hikmet üstadımızın bu meseleye fevkalade parlak bir ışık tutan latif sözleri okunabilir. Buna Cornel. Drebbel'in Jos. Ferd. Kleeblatt'ın bazı nadir küçük kimyevi risalelerin yeni neşrinde (Frankfurt ve Leipzig 1768, 8, Bölüm I) yer alan Tabiatın Unsurları Üzerine adlı muhtasar risalesi de eklenebilir.

Kutlu cemiyetimizin hakiki ve pek muhterem bir azası tarafından kaleme alındığından ve nevinin mükemmel bir numunesi olduğundan, bu risaleyi umumiyetle herkese ve bilhassa cümle Biraderlere tavsiye ederiz. (c) Bu, Aziz Petrus'un İkinci Mektubu 3, 5-7'de zikrettiği sudur,

Öyle ki Tanrı'nın kelamıyla yer sudan teşekkül etmiş ve sudan vücut bulmuştur.

İyonya Mektebi'nden kadim Grek Biraderimiz Thales, mezkûr suyu gayet iyi biliyordu.

Bu müstesna bilgiyi, kendisini hikmet mabedine dahil eden üstatlarından, Mısırlı Biraderlerden ve peygamberlerin talebelerinden tahsil etmişti.

Bu sebeple memleketine avdet ettiğinde, genç Biraderlerine yaratılmış cümle nesnelerin ilk mebdeinin su olduğunu talim etti.

Şimdilerde muasır alimlerimizin büyük bir kısmı, onun bununla alelade memba suyundan, nehir suyundan ve yağmur suyundan gayrı bir şeyi kastetmediğine kanidir. Mamafih bu hususta pek haklı sayılmazlar.

Thales, diğer cümle suların anası ve doğuranı olan kaotik su ile onun semeresi olan suyu birbirinden tefrik etmesini pekala bilmekteydi.

Bu dölün, yani yağmur suyunun, ilahi kadir-i mutlaklık tarafından o ilksel kaotik suya dercedilmiş mükemmeliyetlerin büyük bir kısmını kendi içinde barındırdığı ve Güneş tarafından döllenen Ay'ın feyizleriyle öylesine nitelendirildiği, böylece kendi içinde gizlenmiş olan umumi cıvayı, tabiatın her üç âlemindeki muhtelif doğumlara onların koruyucusu sıfatıyla ulaştırabileceği kendisince meçhul değildi.

Lakin Biraderimiz Homerus ana eserinde bu meseleyi gayet etraflıca ele aldığından, Thales'in mezkûr kanaatinin kardeşlik mektebimizde bize çürütülemez bir ilke olarak aktarıldığı ve zamanın sonuna dek bu minval üzere muhafaza edileceği haricinde burada başkaca bir şey söylenmemiştir.

(a) Görünen ve dokunulan her şeyin yanı sıra görünmeyen ruhani şeylerin de Tanrı'dan neşet ettiği ve O'nun hikmetli tertibi uyarınca evvelemirde kelamda veya hikmette içerildiği, yani, Kelam'dan ezeli Tabiat zuhur eder, bundan da

(a) mikrokozmik mukaddimelerin ifade ettiği veçhile, Tabiat'ın zahiri cüzü zuhur etmiştir, bu doğrudur. (Bkz. Musa'nın Yılanı, Danzig, 1755, 8, S. 16, s. 12).

Tanrı'nın kelamının yahut hitabının manasızca veya en ufak bir tesir bırakmaksızın kaybolup giden kuru bir sesten ibaret olduğuna inanmamalıyız. Asla!

Tanrı'nın ağzından çıkan kelimeler katıksız nur ve hayattır.

Onlar asla edilgen değildir, bilakis daima etkindir, bütünüyle cevheri olan saf bir kuvvettir. Mikrokozmik mukaddimelerin layıkıyla izah ettiği üzere (Bkz. Musa'nın Yılanı, S. 21, s. 22), "Tanrı'nın bu cevheri kelamı ve nefesi vasıtasıyla her şey söylenmiş ve görünmeyenden görünene çağrılmıştır (İbraniler XI.3)." (İngilizce Kitab-ı Mukaddes nüshası, "Âlemlerin Tanrı'nın kelamıyla vücuda getirildiğini, öyle ki görünen şeylerin görünür olanlardan yapılmadığını iman ile anlarız."), aynı zamanda insanların sözlerinin dahi gerçeklikten yoksun olmadığını iddia ederler.

Zira insan soğuk kış mevsiminde sözlerini bir pencereye doğru sarf ettiğinde, bir zıt (oppositum) olarak soğuğun, diğer taraftan gelen ılık ve nemli nefesi dondurup pıhtılaştırdığı görülebilir.

İnsan kelamı veya nefesi cevheri bir şey olarak kabul edilmek icap ettiğinde, ebedi Tanrı'nın telaffuz edilen kelamını ne kadar daha ziyade cevheri bir şey olarak tanımamız gerekir!

Mesih'in, insanların hesap gününde sarf ettikleri her boş sözün hesabını vermek mecburiyetinde olduğunu buyurmasının sebebi de budur.

Şayet hepsi muhafaza edilmemiş olsaydı, bütün insanların sözleri nasıl tekrar bulunabilirdi?

O, bütün yerküreyi çevreleyen hava dairesinin tüm sözlerimizi ihtiva edecek kadar geniş olduğuna ve gelecekte bir gün (nihayetinde Yehova havayı tabii hayatın büyük kitabı kabilinden açtığında), onları tıpkı telaffuz ettiğimiz şekliyle yeniden takdim edeceğine inanır (Bkz. Age., S. 29, 30, s. 22 vd.).

Pek ziyade müsamahasız kimi ilahiyatçılar ve filozoflar, kadir-i mutlaklığın müsebbibi olan "Ol!" kelamının cevheri bir mahiyet taşıdığını yahut Tanrı'nın nefesinin yalnızca görünür mahlukatın mevcudiyetine ve devamlı bekasına vesile olmakla kalmayıp, aynı zamanda onların içine ilahi bir kuvvet aşıladığını, bu sayede kendileri için tayin edilmiş hareket kanunu uyarınca, varlıklarına biçilen hudutlar sona erip ebedi istirahat günü başlayana dek kesintisiz bir devridaim (yahut yaşam tarzı) içinde böylesine payidar kalabildiklerini kabul etmek istemezler. Bununla Spinozacılığı ve Stoacılığı cebren isnat etmek isterler.

Bununla birlikte, büyük Kardeşliğimizin nizamı uyarınca Verbum Electri'nin onuncu Freimaurerische Versammlungsreden içinde gösterdiği üzere, hiçbir surette bu hatalarla itham edilemez. (e) Bu ilksel kaotik suya Eug. Philaletha tarafından Antiquity of Magie, s. 129'da "Tanrı'nın İkinci Tabiatı" ve "Mübarek Teslis'in Çocuğu" adı verilir.

(f) Burada "küçük âlem" dediği şey, hem insan-ı kâmil hem de mecazi manada Filozof Taşı olarak telakki edilebilir. On birinci Freimaurerische Versammlungsreden metnini dikkatle okuyunuz.

Böylelikle bu meseleye daha yakından nazar edebilmek için hiç de azımsanmayacak bir ışık elde edilir.

Bu görünmez, uçucu, her şeyi meydana getiren ruha Sendivogius tarafından Tabiat denir ve yine onun sözleriyle, "Tabiat, cisimlerin içinde kendi işini gören uçucu bir ruhtur," diye tarif edilir.

İlk başlangıçların ayniyeti (identitas principiorum), hikmet mektebimizde öylesine sarih bir surette ispatlanmış bir akidedir ki, talebelerimizin de meçhulü olmayan bir husus hakkında uzun uzadıya lafazanlık etmek pek gülünç kaçacaktır.

Müellif burada eski devirlerden bu yana bitmek bilmez kafa karışıklıklarına yol açmış bir meseleye temas etmektedir.

Yalnızca sofistler değil, aynı zamanda mütebahhir doğa bilimcileri de Filozof Taşı'nın, her türlü hususiyetten tecrit edilmiş, tek ve gayet alelade bir maddeden zaruri ve mukadder olarak hazırlanabileceğini düşünmüşlerdir.

Onlara göre bu muayyen cisimlerde olsa olsa pek cüzi hususiyetler bulunmaktaydı, Düşüş'ten sonra bunların artık Tabiat'ın hakiki evlatları olmadığını, yalnızca bir hizmetkâr payı aldıklarını ve üzerlerine öylesine lanet bulaştığını, bu laneti onlardan bütünüyle ayırmanın imkânsız olduğunu söylerlerdi.

Çoğunun metalleri tamamen faydasız ve elverişsiz bularak reddetmelerinin sebebi de budur.

Welling bizzat kendisi de bu fikre kısmen iştirak etmiştir, nitekim malum eserinin üçüncü kısmının 12. babında yer alan ve şu şekilde başlayan sözleri buna şahadet eder, Sal, Sulphur ve Mercurius, harikulade bir Spiritus.

Her kim buna sahipse kâfidir, lakin insanın o büyük Düşüş'ü vasıtasıyla bu Dizge'nin her yerine sirayet eden ve unsuri olduğu nispette her köşesine sızan lanetin içinde onu aramayınız, vesaire.

BÖLÜM III HER ŞEYİN NASIL DOĞDUĞUNA DAİR

Yukarıda serdedilenlerden ispat olunmuştur ki, Tanrı'dan sonra, bu ulu ve geniş dünyadaki her bir şeyin ilk maddesi (prima materia), o ilksel akıntı, yani su ve ruhtur. O iki katlı buhar yoğunlaşarak suya dönüştü ve bu su, içine gaybi olarak aşılanmış ruh tarafından ısıtıldı, kızdırıldı ve kaynar hale getirildi.

Böylece kendi içinde işlemeye, kabarmaya, mayalanmaya, köpürüp kabarcıklar çıkarmaya, kokuşup taaffün etmeye başladı. İptisada bu su, tıpkı memba suyu kabilinden, berrak ve parlak, şeffaf, safi, kendine has bir tadı veya kokusu olmayan bir haldeydi, lakin faal ruhu vasıtasıyla bulanıklaştı, kendisinden toprağı doğurdu ve etrafa fena, cansız bir koku yaydı.

Farklı kısımlara ayrıldı, ruhani-latif bir kısma, yarı ruhani ve yarı cismani bir kısma ve bütünüyle cismani bir kısma. Başlangıçta bir ve iki idi. Şimdiyse bir, iki ve üç, keza dört ve beştir.

Başlangıçta yalın bir su olarak birdi, içinde ruhu saklayan bir su olarak ikiydi, kimyacıların öğretisine göre uçucu, asit ve alkali, yani Spiritus, Anima, Corpus demek olan uçucu, yarı uçucu, yarı sabit ve sabit bir mertebeye ulaştığı için üçtü, dört unsura, yani ateş yahut göğe, havaya, suya ve toprağa ayrıldığı için dörttü, yok olabilir dört unsurun haricinde kusursuz ve yok edilemez bir Varlık olarak kendini sunduğu için de beşti. Bu su bütünüyle çürüdükten sonra Rab, her biri kendi hususi nizamına ve kanununa göre olmak üzere, en kaba olanı geride bırakarak birbiri ardınca latif olanı nezaketle ayırdı. Zira bir zorunluluk gereği latif olan kabadan önce, kaba olan en kabadan önce, ince olan kesiften önce, kesif olan daha kesiften önce ve bu da en kesif olandan önce yükselir.

Kuşkusuz her şey, çocukların öğrendiği gibi, karşılaştırma derecelerine, yani yalın dereceye (positivum), üstünlük derecesine (comparativum) ve en üstünlük derecesine (superlativum) göre cereyan eder. En latif kısımdan Tanrı göğü ve sakinlerini vücuda getirdi, çünkü o en ince, en berrak, en saf, en ruhani, hayat ve canla dopdolu, en diri, ateşli, velut ve müteharrik kısımdı. Bir sonraki ve bir derece daha kaba olan kısımdan Tanrı semayı var etti, akabinde Hava geldi, sonra Su ve ardından Toprak.

Böylece Tanrı onları birbiri ardınca ayırdı, kendilerine İsimler ile tesir etme kudreti bahşetti ve her birine kendi benzerini meydana getirmesini buyurdu. Tohumlarının içine yerleştirilmiş olan İlahi Kelam vasıtasıyla çoğalmalarını emretti ve onlar da tohumlarının böylece ölümsüz kılınan üreme özellikleri sayesinde kendi türlerini devam ettirdiler.

Gök kendi sakinlerini ve yıldızları, Hava göktaşlarını (bu ıstılah, her biri saf bir toprak barındıran meteorlar, yağmur, kar ve dolu dahil olmak üzere atmosferde zuhur eden her şeyi ifade eder), Su balıklarını, hayvanlarını ve bitkilerini, keza kayalarını yahut taşlarını ve madenlerini, Toprak ise bitkilerini, hayvanlarını ve madenlerini meydana getirecekti. (a.) Fakat Tanrı çoğalma kudretini yalnızca bu ayrılmış unsuri kısımlara bahşetmekle kalmadı, her bir münferit mevcuda da (bilhassa bu ayrılmış unsuri kısımlarda kendi varlığını teşkil edenlere) bahşetti ve her biri kendi çoğalma kudretine malik olmalıydı. (b) Bununla birlikte Tanrı, hususi olarak, tüm bunların tamamından evrensel bir tohumun ve spermanın hasıl olmasını murat etti, zira Tanrı ilk Kaotik Su'yun artık ayrıldığını ve yaratılmış bütün şeylerin helak olması haricinde, başlangıçta olduğu gibi bir daha asla BİR olamayacağını gördü.

Bu sebeple O, bu dördüne, yani Gök yahut Ateşe, Havaya, Suya ve Toprağa, merkezlerinden bir tohum üretmelerini emretti, ki bu tohum dördünü yeniden birleştirecek ve cümle mevcudatın doğumu, muhafazası, helaki ve yeniden doğuşu için kendi zatından evrensel bir tohum neşredecekti. Bunun vuku bulacağından emin olmak adına O, Fail ve Münfail ilkelerini (aktif ve pasif ilkeleri) bütün alemlerin her bir kısmına ve mevcudatına bir bütün olarak yerleştirdi, bunlar vasıtasıyla her bir mevcut daimi bir hareket içinde tutulacak, ısınıp nihayet hararetli hale gelecekti.

Bu ısınma her şeyin kendi kendine buharlaşmasına, sızmasına ve kendi bedeninde onsuz da yapabileceği o fuzuli maddeyi terleyerek dışarı atmasına sebep olur. Bu nevi ter ve buhara ekseriyetle yukarıdan gelen tesir ve aşağıdan gelen akıntı tesmiye olunur.

Lakin bu buhar, doğum ameliyesi esnasında kendi doğurgan döl yatağında suya dönüşür ve bu su da iki katlı bir sudur, zira tam da ondan hasıl olduğu ve aynı zamanda onunla aynı şekle, surete, tesire ve hassaya malik bulunduğu için, ilk Kaotik Su'yun yerini alabilir.

Bu husus, müteakip kısımlarda daha etraflıca izah edilecektir. Buradan şu neticeye varabiliriz, (1) Tanrı evrensel ve umumi bir tohumun ve bütün evrenin spermasının (sperma totius universi) üretilmesini emretmiştir, (2) unsurların, yani Gök, Hava, Su ve Toprağın her birinin tohumlarının üretilmesini emretmiştir ve (3) Tabiatın üç aleminin her birinden münferit mahlukların tohumlarının üretilmesini emretmiştir.

Evrensel olandan unsuri olana, oradan da tikel olana uzanan bu nizam, kusursuz bir alçalan nizamdır. Çoğalma ve üreme kudretinin bu suretle bütün dünyaya yayılması böyle buyurulmuştur. (c.) Göğün yeni bir tohum uyandırdığı aşikardır, zira durmaksızın yeni tesirler ve yeni haller müşahede etmekteyiz.

Ve böylece, hülasa etmek gerekirse, baba nasıl yeni bir tohum üretirse, ananın da kaçınılmaz olarak yeni bir semere doğurması gerektiği neticesi çıkar. Binaenaleyh baba sıfatıyla Gök, aşağıya doğru inen, Havaya, Suya ve Toprağa hasredilmiş bütün tohumlarda yeni bir şeye sebep olur. Buradan da bütün yeni doğumların aşağıdan yukarıya doğru vuku bulması gerektiği neticesi hasıl olur. (d.)

Yine aşikardır ki her bir hususi tohum evrensel tohuma tabidir ve evrensel tohum, büyüğün küçüğe doğru daimi nüzulüyle hususi tohumlar hasıl eder, bunun aksi istikametinde de nizam aynıdır. Bu evrensel tohumun nasıl ve ne suretle husule geldiğini ve bundan hareketle hususi tohumların (yahut evrensel ve hususi alem ruhunun [Spiritus mundi universalis & particularis]) nasıl zuhur ettiğini kavramak için, okuyucu bundan sonraki fasılları layıkıyla hatırında tutmalıdır.

DİPNOTLAR

(a) Buraya kadar serdedilen her şey, Tekvin Kitabı'nın birinci faslında görülebileceği üzere, her bakımdan Vahy'e benzemektedir.

Mukaddes kardeşliğimizde İlahi Kelam ile tam bir mutabakat içinde olanlardan gayrı hiçbir öğretinin verilmediği bundan da sarihtir. Tabiatın bu işleyişine biz de ameliyelerimizde uymak mecburiyetindeyiz.

Yedinci mertebeye ve Süleyman'ın tahtına en yakın durabilmek için, evvela KAOS'u layıkıyla tanımalı, dört unsuru ne şekilde güzelce tefrik edeceğimizi, üç ilkeyi yahut başlangıcı, yani tuz, kükürt ve cıvayı Tabiata uygun olarak nasıl açığa çıkarıp birleştireceğimizi bilmeliyiz.

(b) Aksi takdirde, Sanat marifetiyle birbirinden ayrılan bir cismin kısımlarının tabii olarak yeniden birleşmesi ve üçüncü bir şey teşkil etmesi mümkün olmazdı.

(c) Ay-altı aleme ait cümle şeyler bu tohum yahut kaotik su vasıtasıyla muhafaza olunur, mahlukattaki bütün yeni tebeddüller onunla hasıl edilir ve her şey tesir sahibi bir halde onunla idame ettirilir.

Cümle mevcudatın böylesine hayranlık uyandıran bu ilk başlangıcıysa, tabii ilimlerin kaidesi ve temel direğini muhafaza etmesi, beslemesi ve tazelemesi maksadıyla kendi merkezinde daima gizli duran "Tabiatın saf ışığından" (Mütercimin notu, Bu, Paracelsus'un meşhur "lumen naturae"sidir) gayrı bir şey değildir.

Şayet bu ışık bilinirse, Tabiat'ın bütünü apaçıktır, lakin bilinmez ve perdelenirse, Tabiat'ın bütünü karanlık ve saklı kalır, N.B. yahut en azından görülemeyecek kadar karanlık ve kesif bulutlarla örtülür.

Bu sebeple, Tabiat'ın ışığını yahut nesnelerin hakiki ilmini örten bu karanlığı, tutuşturulmuş bir ışıkla kovmamız iktiza eder.

Lakin nesnelerin cisimleri birer gölge ve karanlıktır, N.B. ki Tabiat'ın ışığı bunlarla perdelenir, şayet bu sert ve kesif cisimler, merkezlerinde gizlenen mezkûr ışığın parıldayıp ışıldamasına müsaade edecek veçhile letafet kazanmazlarsa, doğan güneşi göremeden, karanlıkta ve gecede kalmaktan gayrı bir şey elde edemeyiz.

Tebdili kabil olmayan şu küçük risaleye bakılsın, Geheimnis der Verwesung und Verbrennung aller Dinge (Bütün Nesnelerin Çürüme ve Yanmasının Sırrı), Frankfurt 1759, 8. s. 19 ve devamı.

Gelgelelim bu ışık, Biraderimiz Homeros'un bu fasıl boyunca gösterdiği üzere, mayalanma ve ardından gelen çürüme haricinde, içinde saklı yattığı karanlık kabuklardan keşfedilip ayrılamaz, Başka her hususta olduğu gibi bunda da hikmetli Tabiat'a daima uymamız ve Tabiat'a muvafık hareket etmeyi arzulamamız hasebiyle, tefekküre dalan okuyucular için Welling'in mayalanmaya dair o latif sözlerini, her ne kadar biraz uzunca olsalar da, aynen dercedeceğiz.

Mezkûr sözler, kendisinin malum eserinin II. Kısım, 4. Fasıl, 3. Paragraf, 239. sayfasında ve devamında yer almakta olup şöyledir,

"Mayalanmanın öylesine çok ve muhtelif sebeplerini buluruz ki, bunları saymakla tüketmek neredeyse kabil değildir.

Acidum ve alkali vasıtasıyla hayli muteber bir delil elde edilebilir, gerçi hakikatte bu dahi kafi değildir.

[okunamadı]'nın cevherinin keskin bir alkali kül suyu vasıtasıyla tamamen kırmızı bir [okunamadı]'ya çözündürülebileceği, sürünen bütün altın böceklerince malumdur. Böyle bir

çözeltide [okunamadı]'nın her üç principium'unun (menşeinin) bir arada bulunduğunu hiçbir aklı başında kimse inkar edemez.

İmdi, çözünmüş bir [okunamadı] ihtiva eden böylesi bir kül suyunun ısıyla birlikte dayanılmaz bir koku neşreden hayret verici bir mayalanmaya dönüştüğü başımıza gelmiştir, ki bu hal pek çoklarını hayrete düşürmüştür.

Her bir kükürt ve alkalinin tabiatını fehmeden kimse, bu mayalanmanın sebebini de suhuletle anlayacaktır.

Aynı veçhile, her bir tuzun cismani şeklini ve suretlerinin değişebilmesi, büyüyüp kabarması için iki şeye, mesela bir alkali ile bir acidum'a üçüncü bir nesnenin nasıl iltihak etmesi icap ettiğini bilen kimse hedefine en tez vakitte vasıl olacaktır. Bu hareket akabinde batıcı bir nüfuza ve tutuşmaya sebebiyet verir. Bu tutuşma ise mayalanmanın ta kendisi olan topyekun bir kabarmaya yol açar.

Bu hal, Ruh'un nüfuz etme arzusu ile ele alınan mevzunun cismi yorulana dek sürer, böylelikle biri diğeri tarafından itlaf edilir.

Bu küçük cisimlerin cenginde, ruh artık zaptedilemez, ya firar eder yahut damıtma vasıtasıyla pek kolayca defedilir.

İşte bu sebepten ötürü, doğru hedefi ıskalamamak adına, mezkûr üçüncü nesneyi (yani Ruh'u) pek iyi tanımaya gayret gösterilmelidir.

Kabz edici tatların mayhoşluğuna neyin sebep olduğunu anlayan kimse, şüphesiz o şaşmaz yolu bulacaktır!

Müellifimizin burada serdettiği kelam latiftir ve hakikate muvafıktır, zira bu tohumun yukarıdaki nurani sularda neşet ettiği ve binaenaleyh semavi bir menşee sahip olduğu hususunda hiçbir hakiki filozofun şüpheye düşmesi muhtemel değildir. Onlar buna Aden suyu derler

ve tecrübe ile bilirler ki, N.B., nasıl gök kubbenin altındaki sularda, yani Pişon'un mecrasında semavi ecramın tabii tesirleri kilitli bulunuyorsa, bütün nesnelerin tohum-kudretleri de onda saklı yatar. Bakınız Freimaurerische Versammlungsreden XI, s. 263.

Lakin bütün cevvi tesirleri külliyen reddeden ve her şeyi mekanik hareket kanunlarıyla izah eden modern atom parçalayıcılarımız, Tabiat'ın her üç alemindeki tevellüt ameliyesini nasıl anlaşılır kılacaklardır? (Yahut, buna dair nasıl bir idrak sunacaklardır).

Cisimlerin cevherindeki bir kısım birleşme ve ifrazatları kabul etmelerine rağmen, her türlü hayati ilk mebdeleri ve bunların tesirlerinin inkıtasını inkar ettikleri için, vaktiyle Plütarkhos'un onların ceddi mesabesindeki muallimleri Empedokles, Epikuros ve saire hakkında verdiği hükmün aynısına duçar olmaları icap etmez mi, zira onlar Tabiat'taki tevellüdün zatı mahsus özelliklerin getirdiği taayyür kanununa göre değil, teraküm neticesindeki siklet nispetine göre vukua geldiğini iddia etmişlerdi (bknz. agy. s. 294).

Binaenaleyh genç Biraderlerimize, bu ayartıcı tabiat ilminden itina ile sakınmaları ve eldeki eserde gayet vazıh ve ikna edici surette beyan olunan, cerhedilmez ve en muhkem temellere dayanan meslek ve kaidelerimize sarsılmaz bir rabıta ile sarılmaları tavsiye olunur.

IV. FASIL: KÜLLİ TOHUMUN NE SURETLE TEVELLÜT EDİP DÜNYAYA GELDİĞİNE DAİR

Cenab-ı Hak basit Kaos'u dört katlı bir surete, yani unsurlara tefrik ettikten hemen sonra, onların üzerine şu emri vazetti, Crescite & Multiplicamini! (Semere veriniz ve çoğalınız!) Not,

Gök ve Hava; Pederdir, zevctir, agens'tir, faal kısımdır.

Su ve Toprak; Validedir, zevcedir, patiens'tir, münfail kısımdır. Bu dördü, ki aslen yalnızca ikidir, Cenab-ı Hak ulu Alemin kütlesini bir taşa eriteneciye dek, bütün nesnelerin tevellüdü, muhafazası ve zevali için, kendi batınlarından yahut Merkezlerinden, ilk madde (prima materia) dahilinde (yani yeniden doğmuş Kaotik bir Su yahut İptidai Kaos içinde) bir tohumu tekrar uyandırmak üzere bir araya gelmelidir. (a.) Bu tohumu, yahut yeniden doğmuş Kaos'u, yani Spiritus Mundi'yi vücuda getirecek olanların adedi, evvelce işaret olunduğu üzere dörttür, Gök (yahut Ateş), Hava, Su ve Toprak. Bütün bu dördü birbirine büsbütün zıt görünür ve bir uç diğeriyle mukayese edildiğinde hiçbir hayırlı netice hasıl edemezler, gelgelelim münasip bir surette birleştiklerinde Halik'ın kendilerine emrettiği her şeyi ifa ederler. Zira felsefi kaide daima hakiki olmalı ve hakiki kalmalıdır, yani,

Non transire posse ab uno extremo ad alterum extremum absque medio, (vasıta olmaksızın bir uçtan [nesneden] diğer uca geçilemez). Her sanatkar buna dikkatle nazar etmelidir.

Zira sayısız binlercesi, sırf bu noktayı mülahaza etmedikleri ve buna kulak asmadıkları için hata eder ve hüsrana uğrarlar. (b.) Zira Gök, Hava ve Su vasıta olmaksızın asla Toprak olamaz, Toprak da Gök ile Toprak arasındaki vasıtalar olan Su ve Hava bulunmaksızın asla Gök haline gelemez. Aynı veçhile, Gök

hava olmaksızın pek güç su haline gelebilir, ne de toprak suyun vasıtası olmaksızın hava olabilir. Gök latif, saf, berrak, seyyal ve uçucudur, toprak ise bilakis kaba, kesif, karanlık ve ziyadesiyle sabittir.

Bu ikisi, hassaları icabı birbirine zıttır.

Zira bir kimse en uçucu olan göğü, en sabit olan yer ile birleştirmek ve pıhtılaştırmak dilese, bunu asla başaramazdı,

Çünkü en uçucu olan, azıcık bir sıcaklık tatbik edildiğinde kendi kaosuna geri uçar ve sabiti geride bırakır. Bu hal, tüm tabiat boyunca her şeyde vuku bulur,

En uçucu ile en sabit, bir vasıta olmaksızın asla raptedilemez veya birleştirilemez.

Sanatkâr, maddesini, vaktini ve parasını zayi etmemek için bunu daima aklında tutmalıdır. Dolayısıyla, göğü yahut ateşi yere dönüştürmek dileyen kimse, ilkin onları kendi vasıtaları ile birleştirmelidir.

O vakit, herhangi bir sıcaklıkta derhal ve kalıcı surette birleşeceklerdir, oysa evvelce bu birleşmeleri için tabir caizse bir ebediyet gerekirdi. Göğün bir vasıta olarak havaya yükselmesine izin verilsin, her ikisi de latif olduğundan bir mücadeleye mahal kalmaksızın derhal birleşeceklerdir.

Birleştiklerinde, onlara hava ile yer arasındaki vasıta olan suyu veriniz, yine derhal birleşeceklerdir.

Ardından onlara yeri veriniz, böylece birleşme, en latif olandan bir sonraki latif mertebeye, bundan kesif olana ve oradan da en kesif olana doğru inişle tamamlanır, en latif olandan doğrudan doğruya en kesif olana değil, münasip ara merhaleler vasıtasıyla gerçekleşir. Aynı şekilde, aksi istikamette, yeri su ile suya çeviriniz, onu hava vasıtasıyla havaya dönüştürünüz, sonuncusunu da gök ile ve gök vasıtasıyla göğe tahvil ediniz, Zira müşterek maddelerine ve kökenlerine göre onlar birdir.

Netice itibarıyla, biri diğerinin yardımcısı ve rehberi olmalı, biri diğeri vasıtasıyla hazırlanmalıdır. Böyle olması icap eder ve Tabiat’ın bu kaidesi çiğnenemez, göğü hava ile, havayı su ile, suyu yer ile birleştiriniz. Yahut aksine,

Yeri su ile, suyu hava ile, havayı gök veya ateş ile birleştiriniz. O vakit gök yere, yer de göğe döner.

Zira gök gayet latiftir, hava da latiftir lâkin gökten bir derece daha kesiftir.

Aynı şekilde, su havadan bir derece daha koyu ve kesiftir, yer de sudan bir derece daha koyu ve kesiftir.

Bu cihetle, Tabiat’ın bizzat kendi mükemmel nizamına göre adım adım ilerlemek icap eder. O vakit doğru, temerküz etmiş bir ahenk peyda olacak ve onları bir beşinci öze yükselten hakiki bir ameliyat hasıl olacaktır. Bütün simyevi

ameliyatlar bu veçhile ilerlemelidir, aksi takdirde pek az şey elde edilir. Lâkin biri çıkıp itiraz edecektir, İzahınız burada pek doğru görünmüyor.

Suyun havadan birkaç derece daha kesif olduğu ve aynı şekilde yerin sudan pek çok derece daha kesif olduğu aşikâr iken, havanın Sudan yalnızca bir derece daha latif olması ve suyun da Yerden yalnızca bir derece daha latif bulunması reva mıdır? Bu itirazı bertaraf etmek için sanatkâr idrak etmelidir ki, gök, hava, su ve yer nasıl letafet ve kesafet derecelerine ayrılmışsa, bu dört unsuri derece de kendi içlerinde mertebelere ayrılmıştır. Zira en kesif yer, en ince su ile veya en kesif su, en latif hava ile yahut en koyu hava, en latif Gök ile derhal karışmaz, Hayır!

Zira muhtelif yer cinslerinde ve keza muhtelif su

cinslerinde, bir yerin diğerinden daha kesif ve koyu olduğu fark edilebildiği gibi, diğer unsurlarda da aynı durum müşahede edilebilir. Tabiat’ın burada kendi derecelerine

yeniden dönmesinin ve en latif Göğü daha az latif olanla,

bunu da en az latif olanla karıştırmasının sebebi budur. Birleştiklerinde,

en latif havaya ve ardından, birleşmelerinin akabinde, gittikçe daha koyulaşan Havaya akarlar.

Bundan sonra, latif suya, bu su daha koyusuna ve oradan da en koyu suya dökülür.

Bu ise ancak ondan sonra latif yer ile karışır, ta ki bilahare gittikçe daha koyu ve kesif hale gelip bir taşa dönüşerek donana kadar, Lâkin şimdi kimse bu derecelerin, muayyen bir eşmerkezli küredeki gibi birbiri üzerinde durduğunu zannetmesin, HAYIR!

Tabiat, koyu Yeri ince olanla, evet, Su ve Hava ile karıştırmış ve Ateşi (Göğü) de onun içine cebren sokmuştur. Aynı surette Tabiat, kesif ve latif suları da bir araya getirmiş, keza havayı ve göğü de öyle meczetmiştir ki, gözlerimiz aradaki farkı neredeyse güçlükle sezer.

Lâkin latif olanın kesif olandan nasıl yükseldiği ve ondan nasıl ayrılabildiği, ancak tabii ayrıştırma esnasında görülebilir.

Tabiat amelinde nöbetleşe pek intizamlıdır ve öyle bir surette içiçe geçmiştir ki, farklı dereceleri bir anda bir araya fırlatıp atmaz, latif olan şeyleri sırasıyla ardı ardına kor, misal olarak, Tarladan yahut çayırdan, hangisini dilerseniz biraz toprak alınız, üzerine su döküp iyice karıştırınız ki su ile yer yekdiğerine güzelce karışsın.

Sonra bunları bir müddet kendi haline bırakınız, göreceksiniz ki su kesif toprağı dibe çöktürür ve yalnızca nahif yerin çıkmasına müsaade eder, yani tuzun. Bu da derhal su ile birleşerek bir bakir yer meydana getirir. Lâkin bu yerin özü süzüldüğünde, su

fazlasıyla zayıf düştüğünden diğer kesif toprağa artık tesir etmeyecektir. Bakir yerin bizzat kendisini,

su ile ve su vasıtasıyla ilkin suya çevirmeniz gerekmesinin hikmeti budur.

Yani onu ruhani bir suya damıtmalısınız, zira bu sayede mezkûr su, geriye kalan daha latif toprağı kesif olandan ayırma ve onu kendine benzetme kuvvetini yeniden kazanır, öyle ki o da suya tahvil olur ve bu daha kuvvetli su, sırasıyla, geride kalan yahut bakiye toprağa tesir eder.

Tabiat bütün âlemdeki her şeyde, daima münasip ara merhaleler vasıtasıyla, çözerek ve pıhtılaştırarak bu tarzda iş görür.

Sanatkâr buradan öğrenmelidir ki Tabiat bizzat kendisi, bütün yollarında ve işlerinde, gözlerimize öyle görünse dahi her şeyi gelişigüzel değil, bir kaide, nizam ve vezin dairesinde karıştırır.

Binaenaleyh, sanatkâr zahiri görünüşü değil, gizli sırrı görüp kavramalı ve amel-i yed ile Tabiat’ın derinliklerine nüfuz etmelidir. O vakit bir tasarruftan diğerine geçecek ve hikmeti gittikçe daha ziyade kavrayacaktır.

DERKENARLAR

Müellifimizin burada taş tesmiye ettiği şey, Aziz İncilci Yuhanna’nın gizli Vahiy’inin XXI. Babında bir şehir timsali altında pek mutantan bir surette tavsif ettiği, o yeniden doğmuş tentürlü yerden gayrısı değildir.

Bu husus pek mühim bir nokta olup, üç cüzün imtizacında fevkalade dikkatle gözetilmelidir.

Yazarımız bunu burada, hem yükselişte (kabalıktan sübtilliğe geçişte) hem de inişte (sübtillikten kabalığa geçişte) gayet sarih biçimde açıklamıştır.

Bu durum, onların ateşte böylesine kısa bir müddet zarfında kalıcı, renklendirici bir tentür haline geldikleri şeklinde anlaşılmamalıdır, bilakis yalnızca yaratılmış bir cismin ilk bileşenleri safça ve Tabiat uyarınca bir araya geldiğinde, onlardan yalnızca balgamın ayrılabileceği, onun da zaten cismin kurucu parçalarına hakikatte dahil olmadığı anlamına gelir.

Burada ilk sebep açık, anlaşılır ve tafsilatlı bir surette serdedilmiştir, açıkça ayrıştırılmış ve tabii ağırlıklarına göre yeniden birleştirilmiş bir tabii cismin üç bileşeni, yeniden birleşme anında suyun suya nüfuz etmesi gibi birbirine bihakkın nüfuz edip kaynaşmış görünebilse de, hakiki ve en derindeki yeniden birleşimleri ile akabindeki ayrılmazlıkları için neden yine de uzun bir zamana muhtaçtırlar.

Bu sebeple genç Kardeşlerimiz, bu mühim faslı ve dahi diğer bütün fasılları bir defadan fazla okumak ve sonra tekrar mütalaa etmekle kalmamalı, Tabiatın ve Sanatın hakiki öğretisinin sahih kaidelerini zihinlerine derinlemesine nakşetmek gayesiyle üzerinde etraflıca tefekkür etmelidirler.

Deus creavit omnia in numero, pondere & mesura, yani, Tanrı her şeyi kendine mahsus sayı, ağırlık ve ölçü ile yaratmıştır. Bu, kadim bir simya kanunudur.

BÖLÜM V

BÖLÜNMÜŞ VE AYRIŞTIRILMIŞ KAOTİK SUYUN NASIL YENİDEN DOĞDUĞU VE UMUMİYETLE DÜNYA RUHU (SPIRITUS MUNDI) DİYE ADLANDIRILAN, BÜTÜN ŞEYLERİN UMUMİ BİR ASLİ (VEYA: İLK) TOHUMU HALİNE GELDİĞİ HAKKINDADIR.

Yukarıda zikredilenlerden ötürü, Sanatın aşığı olan kimse, cümle bilgelerin öğretilerine muvafık olarak, kadim ve ezeli Kaosun dört kısma nasıl taksim edildiğini, Tanrının geri dönülmez emriyle göğe veya daha doğru bir ifadeyle ateşe, havaya, suya ve toprağa ayrılmış olduğunu görür ve anlar.

Tanrı, ikinci bir emre kadar bunların tekrar bir arada akıp karışmamasını buyururken, aynı anda çoğalma Kelamı vasıtasıyla, bütün şeylerin doğumu, muhafazası, yok oluşu ve yeniden doğuşu uğruna, bölünmüş kaotik suyu veya evrensel tohumu, Dünya Canını yahut Dünya Ruhunu durmaksızın tenasül ettirmelerini ve doğurmalarını da ferman eylemiştir. İmdi bu durum, binlerce yıldır ayrışmış duran ilk Kaosu nereye yeniden sevk edeceğini merak eden pek çok kimseye tuhaf görünebilir. Evet, bu gariptir.

Evvela, bir çiftçi bunu işittiğinde, her gün cismani gözleriyle görmesine ve elleriyle tutmasına rağmen pek hayrete düşecektir.

Lakin başka bir isimle yad edildiğinden, onun ne olduğunu ve altında neyin gizlendiğini idrak edemez.

Tarlalarının ve çayırlarının onunla neşvünema bulması, kendisinin ve sığırlarının onunla beslenmesi ona yeter de artar bile, daha ötesine kafa yormaz.

Fakat bir alim ve Sanata yeni başlayan bir talip, sarih olduğundan ötürü buna daha ziyade dikkat kesilmelidir.

Zira bir kimse asıl gayeyi ve başlıca sebebi kavrayamazsa, o vakit Sanatta nasıl muvaffak olacaktır?

Pek çok kimsenin, her bir şeyin menşei üzerine zerre miktar tefekkür dahi etmeksizin doğrudan ve düşüncesizce ameliyelere atılmaları hasebiyle, Sanata ancak utanç ve yüz karası getirecek surette intisap etmeleri cidden esef vericidir.

İmdi, ateş, hava, su ve toprak olan dört unsurun, Kaosta tek bir maddeden ve temelden neşet ettiği muhakkaktır.

Bu sebepledir ki, biri diğerine, "Ben senden gayrı, daha necip yahut daha adi bir maddeden doğdum," diyemesin diye, hiçbiri diğerinden farklı olamaz. Hayır!

Madde birdir, lakin fark şundan ibarettir, gök, çürüme vasıtasıyla sübtil ve uçucu hale gelmiş, hava ile birlikte en yükseğe uruc etmiştir.

Toprak ve su ise, sabitlenmiş ve ağırlıklarıyla derinliklere batmıştır. Lakin gök sabit kılındığında, o aynı zamanda topraktır, toprak uçucu ve sübtil kılındığında ise, o aynı zamanda göktür. Aynısı hava ve su için de muteberdir.

Zira birinin diğerine inkılap edebilmesi kabil olmalıdır, aksi halde tek bir maddeden var olamazlardı ve biri diğerine tebeddül edemeseydi, artışlarında veya azalışlarında hiçbir tahavvül vukua gelemezdi. İşte bu dördü Kaostan husule gelmiştir, fakat Kaos, tek bir şeyde mezcolmuş iki nesneden, sudan ve ruhtan gayrısı değildi.

Bu ikisi sonra dörde taksim oldu ve bu dördü de sudan ve ruhtan başka bir şey değildir.

Buradan da anlayabiliriz ki, su ve ruh, dört unsurun, göğün, havanın, suyun ve toprağın bütün cüzlerine intişar etmiştir ve bu dört unsurda, ister sıvı ister kuru, ister çözünmüş ister pıhtılaşmış halde bulunsun, bu su ve ruha tesadüf edilmeyecek tek bir zerre dahi mevcut değildir.

Böylece bütün alemdeki her bir zerre, sudur ve ruhtur, ezeli Yaratıcının çözülmüş ve pıhtılaşmış kelamıdır.

Zira kelam su olmuştur ve binaenaleyh her şey onunla can bulur ve Kelamın ta kendisidir. İmdi şu da malumdur ki, bir nesne ne kadar latif ve sübtil ise, o kadar saf, zinde ve müteharriktir, lakin ne kadar kaba ise, o kadar hareketsiz, atıl ve uyuşuktur.

Bir şey ne kadar müteharrik ise, o kadar ruhanidir ve bu hareket vasıtasıyla büsbütün hareketli hale gelir.

Hareket ise hararet tevlit eder ve ne kadar çok hareket ettirilirse, o derece sıcak olur.

Bu sebeple, bitişiğinde bulunanı da ısıtır ve hararetlendirir. İkrar etmek gerekir ki gök gayet sübtildir ve sübtilliği hasebiyle daima hareket halindedir, bu daimi ve mütemadi hareketi vasıtasıyla da ısınır.

Buhar bir Kaotik Su olduğundan ve Kaotik Sudan meydana geldiğinden, bu ısınma Göğün buğulanmasına, buhar neşretmesine ve terlemesine sebebiyet verir.

Lakin bu buhar yahut ter, Tanrı ona hudutlar tayin ettiğinden ötürü kendi üzerine yükselemediği için, kendi altına nüfuz etmek mecburiyetindedir, böylece yukarıdan Havaya iner ve orada en kaba kısmı Hava tarafından tutulup hapsedilir. En

sübtil kısmı ise, ona olan meyli sebebiyle tekrar Göğe yükselir ve

bu minval üzere, Hava onu da zapt edebilsin diye, böylesi mütemadi bir devri daim neticesinde kesifleşip kabalaşıncaya değin

aşağı ve yukarı seyrine devam eder. İşte Hava vasıtasıyla nasipdar olduğumuz Göksel tesir ve semavi tohum budur. Gök müteharrik olduğundan, hemcivanı olan Havayı da harekete sevk eder ve müteharrik kılar.

Hava Suyu, bu da Toprağı harekete geçirir ve böylece dördü kusursuz bir düzen içinde hareket eder.

Bu tür bir hareket, bir çarkın diğerini, onun da bir başkasını sürdüğü saat mekanizmalarında gözlemlenebilir. Cennet kendi feyzini bahşettiği gibi Hava, Su ve Toprak da kendi feyzlerini sunar. Böylece bir araya gelerek evrensel (yahut genel) tohumu veya Spiritus Mundi'yi, yani Dünya Ruhunu meydana getirirler.

Yazar muhtemelen bir yandan en ufak bir nazari bilgisi dahi olmaksızın, ellerine küflü eski bir parşömen parçası geçtiğinde cıvayı derhal altına dönüştürebileceklerine inanan sabırsız sofistleri, diğer yandan da modern Demokritosçu (demokratik değil) atomcuları hedef almaktadır.

İlki, tabiat vasıtasıyla eşsiz ve yüce Yaratıcı'yı idrak etmek olan Hermetik cihan hikmetinin hakiki nihai gayesine asla erişemeyecektir.

Zira "insan Tabiatın ve Sanatın bu sırrını bir reçete yoluyla elde edebilseydi, Cenab-ı Hakk'ın hakiki marifetinin yüce hikmetine, Tabiatın deruni temeline ve bilhassa kendi zatına asla vakıf olamazdı." Bkz. Amor Proximi risalesi, Frankfurt ve Leipzig, 1746, Sayfa 83.

Bunlar, Philaletha'nın Anthroposoph adlı eserinin Önsözünün 163. sayfasında Peripatetikleri kınadığı şu sözlerle haklı olarak ayıplanabilir, onlar "Tanrı'ya, içlerine hayat üflemeden tahta ve taşlarla inşa eden bir zanaatkâr nazarıyla bakarlar; oysa dünya, Tanrı'nın bir yapısı olarak, maden filizlerinin, nebatatın ve sair şeylerin tüm doğumlarına ve çoğalmalarına sebep olan devingen, canlı bir ruhla doludur."

Hal böyleyken, tabiatın bu araştırmacıları, yalnızca faal ruhlarla meşgul olan ve tabiatla olan mesaisinde güzel tabiatın Yaratıcısının Elementleri ayrıştırırken takip ettiği usule riayet eden hakiki Hermetik simyada nasıl bir muvaffakiyet elde edebilirler? Yazarın burada hava hakkında söyledikleri fevkaladedir.

Gerçi modern fizikçiler bu elementin mahiyetine dair pek çok latif ve faydalı söz söylemişler, hatta aerometri yahut hava ölçme sanatı adını verdikleri müstakil bir ilim dahi icat etmişlerdir.

Mezkûr havayı muayyen bir ağırlık derecesine ve genleşme kuvvetine sahip seyyal bir madde olarak tarif ederler.

Ağırlığını (yahut mezkûr elementin sıkıştırma kabiliyetini) ve genleşme kuvvetini, Wolf'un Anfangsgründe der Aerometrie ve Versuche (Tecrübeler) adlı eserlerinde tüm kısımlarıyla gayet sarih ve tafsilatlı şekilde izah ettiği havalı tulumba (antlia pneumatica) ile ispat ederler.

Fakat onun muayyen bir hararet ve bürudet derecesine malik olduğunu, hava durumundaki ve mevsimlerdeki başkalığın bu vasıflara bağlı bulunduğunu da fark ettiklerinden, hararet ve bürudeti termometre ile, ağırlığını barometre yahut hava göstergesi ile, havanın kesafetindeki tebeddülleri manometre yahut hava ölçme aleti ile, rutubetindeki tebeddülleri ise higrometre yahut hava terazisi ile tayin etmeye çalışmışlardır.

Bu tetkikler alelade hayatta büyük fayda temin eder, mamafih meselenin havanın batıni ve fiziki mahiyeti olduğu durumlarda, bu elementin zahiri tesirlerine dair mezkûr bilgiden hususi bir faide devşirilemez.

Lakin eldeki ve sonraki esas metni tefekkür, ihtimam ve derin bir murakabe ile okuyup tartmaktan büyük menfaat hâsıl olacaktır.

Dört elementin bu neşesi, her şeye hükmeden, avam tabiat âlimlerinin nefretini kazanan fakat hakiki filozoflarca meziyetinden ötürü pek el üstünde tutulan, mezkûr her şeyin umumi banisi, akıl sır ermez Tabiat Ruhudur.

Nezaketi, safiyeti, ziyadesiyle uçucu vasfı ve zeval bulmazlığı sebebiyle fani elementlerle ihtilat edemeyince, beşer hislerinin kavrayamayacağı akıl almaz bir süratle semaya yükselmiş ve bu minvalde beşinci element haline gelmiştir. Filozoflarımız bu sebeple şöyle der,

Quintum Elementum est Spiritus aethereus incorruptibilis, yani, "Beşinci Element, esiri ve zeval bulmaz bir Ruhtur."

Bu ali meskenlerden, seyyarevi feyzler vasıtasıyla ateşin en latif buharlarına, bunlar vasıtasıyla onun daha az latif kısımlarına, bunlarla birlikte havanın en latif buharlarına ve akabinde pıhtılaşmanın ilk mertebesini iktisap ettiği daha az latif kısımlara ve nihayet sevgili Kardeşimiz Homerus'un etraflı haşiyesine muvafık olarak, gök hadiseleri vasıtasıyla vukua getirdiği, idame ettirdiği, beslediği, helak ettiği ve yeniden ihya ettiği cisimlere nüzul eder.

Ne var ki, ilahi kadir-i mutlak tarafından kendisine bahşedilen kudret ve iktidarı yalnızca yerküremizin sathında ve yukarısında icra etmez, oradaki vazifesini ifa etmek, maden atölyelerinde yeraltı mahluklarını vücuda getirmek ve onları yaratıcı hikmetin ezelden takdir buyurduğu kemal derecesine eriştirmek maksadıyla onun en deruni merkezine dahi nüfuz eder.

Binaenaleyh, ayaltı alemin tüm cisimlerinde mevcuttur ve hiçbiri onsuz yahut onun çizdiği tarzın haricinde hayat süremez.

Tüm filozofların bir düsturunun şu olması bundandır, "Bizim erdişi felsefi cıvamızdan başkası olmayan bu cıva (yani filozofların cıvası) her şeyde bulunabilir ve Güneş dairesi altında, bu ilahi tali mimarın pıhtılaşmanın az yahut çok muhkem bağları ardında gizlenmediği hiçbir nesneye tesadüf edilemez." (Nihil sub sole existit, in quo non reperiatur argentum vivum, Hermaphroditus noster adamantinus).

Sanat, onu pıhtılaşmasının muhkem bağlarından azat etmekten ibarettir ki bu Sanat, mukaddes Uhuvvet'teki yoldaşlarımız için eldeki bu Altın Zincir'in dikkatle mütalaa edilmesi sayesinde fevkalade suhulet kazanacaktır.

BÖLÜM VI: GÖK VE TESİRLERİ (YAHUT FEYZLERİ) HAKKINDADIR

Kaos'un tefrik edilmesinden sonra Gök, gayet latif bir buğu, hafif, saf ve uçucu olarak ilk ve en mühim, en seyyal, idraki en müşkil ve en yüce element idi.

Bu sebeple en tepeye çıktı, hayat dolu en latif cüz olan en ali makamı ihraz etti ve en faal element hüviyetini kazandı. Gök kubbenin primum agens, yani her şeyin ilk faili ve babası, eril tohumu, ruhu yahut diriltici abıhayatı, Nektar ve Ambrosia'sı, seyreltilmiş bir hava ile su ve uçucu bir toprak olmasının hikmeti budur. Gök ve hava, yukarıda zikrolunduğu üzere, feyzlerini kendi fevklerine değil, Hâlik'in nizamlı ve sarih fermanı mucibince kendi altlarına, toprağa ve su küresine doğru akıtırlar. Onlar aşağıya doğru cevelan ettikçe, su ve toprak da yukarıya, semaya ve havaya doğru taşar. Şimdi, en müteharrik olan sema, dinmek bilmez hareketiyle hararetlenip alevlenir ve kendi mevcudiyeti için zaruri olduğu üzere, büsbütün hissettirmeksizin ve nazarımızdan nihane bir surette buğulanmaya, tütmeye ve terlemeye başlar.

Cennetin dışarı sızan buharları, sahip oldukları akış kudretiyle daha yükseğe çıkamazlar, bilakis bu buhar, bir alttaki küreye, yani Havaya dahil olmak mecburiyetindedir.

Hava ne ziyadesiyle latif ne de pek kesif olduğundan, Cennet onun içinde tutulur ve havanın hassas buharlarıyla karışır, birleşir ve pıhtılaşır.

Bu ikisi, her ikisi de iyice kaynaşana dek daimi bir git-gel hareketiyle (buğu ile) sindirilir ve deveran eder, bunun ardından suyun ve toprağın alttaki sızıntıları

kolayca özümsenir ve artık evrensel tohumu yahut Dünya Ruhunu, yani yeniden doğmuş kaotik suyu vücuda getirebilir.

O vakit, cennet yalnızca havaya dahil olursa, sonrasında sıradaki unsurlar olan su ve toprak ile birleşmesi onun için daha kolay hale gelir. Lakin bir hakikat aşığı, cennetin hava ile, hakeza havanın su ile ve suyun toprak ile birleşmesi için uzun bir zamana muhtaç olduğunu düşünmemelidir. Asla!

Bilakis karşılaşır karşılaşmaz, birleşme bir anda vuku bulabilir. Genişleme ve deveran yahut hareket vasıtasıyla bu birleşmeye kendilerini ne kadar uzun süre ve ne kadar çok hazırlarlarsa, sonrasında o kadar çabuk surette dumanın dumanla, suyun suyla birleşmesi gibi birbiri içine eksiksizce karışır ve birleşirler.

Zira cennetin, havanın, suyun ve toprağın dörtlü birleşimi saf, latif bir buhar, pus yahut duman vasatında vuku bulduğundan, bir buğu, pus veya dumanın diğeriyle, bir suyun diğeriyle süratle birleştiği ve karıştığı kolaylıkla kabul edilebilir, bilhassa da mutlak surette tabii bir meyle, bir ve aynı maddeye ve ortak bir kökene sahip oldukları düşünülürse. Şimdi bir kimse, cennetin durmaksızın kendinden dışarı akarak miktar yahut kudret bakımından eksilip eksilmediğini sual edebilir, zira bir şeyin tabii bir yolla durmaksızın kendinden vermesi ve özü ile kudretinde bir eksilme olmaksızın içine hiçbir şey almaması imkansız görünür. Tıpkı hareket ve gayret neticesinde durmaksızın ve şiddetle terleyen, böylelikle zayıf ve bitkin düşerek kudretini kaybeden bir insan gibi.

Böylece insan, daha cüzi bir şeyle yaptığı hatalı bir kıyas neticesinde daha külli bir şeye dair böylesi bir hükme varabilir. (a.) Bu minvalde, Cennetin en ufak bir tebeddüle maruz kalmadığı, yahut artma veya eksilmeye müsait olmadığı kolayca anlaşılabilir. Lakin müellifimiz burada esiri ve yok edilemez olan bu

cennetten değil, ateşten bahsetmektedir ve cennet tesmiyesi altında bu unsurun layıkıyla fehmedilmesini arzu etmektedir.

Yukarıda zikredilen araya girişi, öğretilerinin devamında etraflıca tartışılmış ve aklıselim sahibi hiç kimsede buna dair en ufak bir şüphe kalmayacak derecede tavzihe kavuşturulmuştur.

*Ex nihilo nihil, in nihilum nil posse reverti* [Hiçten hiçbir şey çıkmaz, hiçbir şey hiçe dönemez], hakikati Tabiatın her devirdeki kesintisiz ve ebedi tesirleriyle teyit edilen kadim bir kaidedir. *Nam corruptio unius est generatio alterius* [Zira birinin bozulması, diğerinin tevellüdüdür].

Ve malum olduğu üzere, fani olan her şey, zeval bulmasıyla kendisini teşkil eden cüzlere yeniden ayrışıp dağıldığından, dört faal unsuri vasfın ve bunların kaplarının, yahut aynı kapıya çıkmak üzere dört unsurun, aralıksız tesirleri ve bunlardan neşet eden tebeddüller sebebiyle hiçbir zayiata uğramayacağı da aynı derecede hakiki ve aşikar kabul edilebilir.

Bilakis, Kaostan ilk taksim edildikleri andaki aynı kuvvette, tamamen aynı adette, vezinde ve mikyasta daima baki kalmalıdırlar, ta ki bir gün ateş galebe çalana, Yaratanın iradesi mucibince hararet içinde eriyene ve yeni bir cennet ile yeni bir yeryüzü suretinde yeniden dökülene dek (II. Petrus III). Buna cevap vermek kolaydır ve bu 'düğüm', akabinde gelecek olanlarla çözülecektir.

Zira bir husus katidir ve gözlerimizle idrak edilebilir, cennet ile yer arasındaki bu muazzam fezayiş, durmaksızın ve kesintiye uğramaksızın buğu, sis, duman, bulut ve buharlarla doludur ve bu buharlar, yoğunlaşır yoğunlaşmaz yağmura, kara, çiğe, kırağıya ve doluya tahavvül eder.

Hemen akabinde, yukarıdan ve aşağıdan gelen hararet yeniden nüksederek tebahhura sebebiyet verir, öyle ki bu buharların tevellüdünde hiçbir kesinti olmaz. Lakin biz bu buharları umumi bir tesmiyeyle 'Hava' diye adlandırırız.

Tıpkı buğulanan yahut nefes veren her şeyin, kendi tabiatına, aynı zamanda Yaratanın emri ve nizamına muvafık olarak, benzerini yeniden kendine çekmeyi arzu etmesi gibi, cezbettiği şeyi özümseyip bütün azalarından geçirdikten sonra, bunun fazlasını yahut posasını bu maksatla tâyin edilmiş menfezlerinden dışarı atmakla da tabii bir mecburiyet ve emir tahtında mükelleftir. Keza, bolca nefes veren ve terleyen bir insan, tabii bir arzu yahut mecburiyetle ve canını kaybetme ve boğulma tehlikesi karşısında, havayı, yiyeceği ve içeceği yeniden soğurmaya ve bunu kendisi kılacak şekilde özümsemeye mecbur kalır, bu suretle kaybını telafi eder, hayatını tazeler ve canlandırır.

Fakat hava, yiyecek ve içeceğin bu şekilde alınması yahut tadılması insanın bekası için bütünüyle elzem olmadığından, bunları mezkur gaye için tâyin edilmiş menfezlerinden tekrar dışarı atar, şöyle ki, en latif olanı terleme vasıtasıyla, daha kesif olanı idrar, burun ifrazatı ve tükürük vasıtasıyla, en kesif olanı ise dışkı vasıtasıyla defeder.

Bu dışarı atıldığında, tabii bir yolla yeniden taze hava, yiyecek ve içecek alır ve defetmek üzere tekrar bir fazlalık yahut posa husule getirir.

Bu devridaimde, hava, yiyecek ve içeceğin tabiatı insanın dahilinde bütünüyle değişmiş ve insani Archeus (b) tarafından insanın özüne öyle bir tevil edilmiştir ki, posalar önceki tabiatlarına, yani hava, yiyecek ve içeceğe dair en ufak bir alamet dahi göstermez.

Ayrıştırma sanatının (yahut, simyanın) kendi ameliyatında ispat edebileceği üzere, artık tamamen gayrı bir surete bürünmüştür ve uçucu tuz ile doymuş insani bir öz ve hayati ruhlar halini almıştır. Hakeza cennet, hava, su ve toprak da zayiatlarını derhal kendi benzerleriyle ikame ederler. Cennet, aşağıdan yükselen buharları kabul eder, bu buharlar yolda ne kadar uzun süre kalırlarsa, o nispetle incelir ve son dereceye kadar hazırlanırlar.

Ayrıca cennetin kaybını ve akışını ikame etmek maksadıyla, havanın tamamının bütün letafet derecelerinden geçerek gök kubbeye ve oradan da en ali makama kadar çekilmişlerdir.

O vakit cennet bundan muhtaç olduğu kadarını alır, kendi tabiatına dönüştürür ve doyuma ulaştığında, tabii bir temayüle uyarak fazlalığı yahut posayı kendinden uzağa, yeniden gök kubbenin içine iter.

Hava da kendisini doyurur ve hem yukarıdan hem de aşağıdan fasılasız gelen bütün buharları teksif eder.

Fazlalığı çiye ve yağmura çözer ve bunları bir taşkınlık olarak aşağıdaki küreye, suya sunar.

Su ise kendi koyu fazlalığını silkip atar ve onu toprağa devreder.

Toprak bu akışla aşırı yüklenir, yahut doyar, ve içine yerleşmiş merkezi ısısı vasıtasıyla bu suyun gereksiz kısmını yeniden savar, onu buhara ve buğuya, sise ve dumana çözer ve havaya doğru sürer.

Yaradan, en bilgece bir nizamla, bu artma ve eksilme, soğurma ve defetme devridaimini Tabiatın içine yerleştirmiş ve kendi iradesine göre dünyaya bir son verene dek bunu sürdürmesini ona emretmiştir. Sanatın aşığı buradan açıkça görür ki, her şey tam da kendi dışarı attığı şeyle, lakin evvelce gerçekleşen bir başkalaşım marifetiyle beslenmelidir, o halde dışkı veya ifrazat dediğimiz şey bir kez daha bizim gıdamız olur, nitekim insan ekmek yer, şarap, bira, meyve tüketir.

Bunlardan dışkı hasıl eder ve bunlar yeniden tarlalara taşınır.

Üzerlerine tohum ekilir ve insanın gıdası, kendi dışkısından yeniden neşet eder.

Aynı şekilde bir ağaç, kış yapraklarını soyup aldığında, bu yapraklar köklere doğru düşer ve

köklerin içine sızan ve kendi ata Ağacını besleyip

bereketlendiren özsuya dönüşür. Kişi bunu dikkatle müşahade etsin, onun içinde Hermes'in Yukarısı ve Aşağısını (Superius & Inferius Hermetis), Homeros'un Altın Zincirini (Catena Aurea Homeri) ve Platon'un Halkasını (Annulus Platonis) kolayca teşhis edecektir, yani bir şey diğerine dönüşür ve şeylerin ebedi devridaimi vasıtasıyla evvelce ne idiyse yeniden aynısına yahut benzerine rücu eder (c). Bu neticeye varmak pek kolaydır, zira hakikatte tek bir töz (d) mevcuttu ve her şey yalnızca ondan hasıl oldu, ve bir şey neyden hasıl olduysa, ona dönerek nihayetinde yeniden onun içine rücu etmelidir.

Her şey su idi ve her şey yeniden su olmalıdır, çünkü su onun ilk başlangıcı idi.

İmdi, bir kimse bu idraki müteakip eserin tamamına tatbik etsin, o vakit Sanatımızda bu hiç de azımsanmayacak bir terakki olacaktır. Şimdi, sırada o olduğundan, bu münasebetle Havayı ele alacağız.

DİPNOTLAR

Gök kubbenin kendisinden ibaret olduğu cevher, Yaratılışın ilk gününde Kaostan ayrılan ve Alemin Yüce Mimarı tarafından ikinci günde Gök kubbenin altındaki Sulardan tefrik edilen yukarıdaki Sular ile birleşen ilksel, esiri Işıktan başka bir şey değildir. (Tekvin I, 6-8) Bu Işık, yani evrensel Alem Ruhu, Gök kubbenin üzerindeki Sular ile birleşmesinden sonra dahi dünya sistemimizin muharrik kudreti yahut hareketidir, ki bu birleşmenin ardından o, bütün görünür alemin en saf, en latif ve en yalın varlığı olan evrensel cıva haline zaten gelmiş bulunuyordu.

Hiçbir zıt nesneden asla etkilenmez, hiçbir tepkiye asla maruz kalmaz ve ayrıca atmosferimizden sabit yıldızlar dairesine yahut yukarı aleme kadar uzanan muazzam fezayı bütünüyle kendi içinde ihtiva eder. (Not, Gök kubbeyi en başta harekete geçiren bizzat cıvadır!) Bkz. Welling, Kısım II, Bölüm I, Paragraf 29, s. 181.

Kusursuz talimleri hasebiyle bu müellif dikkatle ve mükerreren okunmayı hak eder.

Yine de Kardeşlerin zihin yormaması gereken birtakım paradoksal tabirler kullanır.

Gök kubbenin gezegen sistemimiz üzerindeki tesirleri, keza bu sistemin hayali fikirler (ideas imaginativae) üzerindeki yahut müessir fikirlerin teşkil ettiği kamil bir nizama göre vukua gelen tesirleri mevcut iken (Oettinger'in "Philosophie der Alten" -Kadimlerin Felsefesi- eseri, Kısım II, s. 20), o (cıva) aynı zamanda hakiki ve ifna edilemez Beşinci Unsurdur (Quintum elementum est Spiritus aethereus incorruptibilis), bkz. Espagnet, Enchiridion Physicae Restitutae, kural 114.

Bütün şeylerin Hakiki Yaradanı ve Usta Sanatkarı, ulu FIAT kelamından tevellüt eden ve onunla yaratılan her bir neslin başlangıcı [okunamadı] (Bkz. Zerdüşt'ün "Clav. Art." eseri),

Metinlerimizde pek sık okunan ve dünyadaki tüm şeylerin deruni sebebini imleyen bu kelime (archeus), yaratılmış bütün şeylerde Tabiatı teşkil eden evrensel Alem Ruhundan yahut Cıvanın Ruhundan başka bir şey değildir. İnsanda

ise onun bütün fonksiyonlarına hükmeden hayatın asli menşeidir. Bu sebeple ismini Grekçede "Başlarım" manasına gelen bir kelimeden almıştır, zira o, bütün mahlukatın hayatının başlangıcı ve menşeİDİR.

Bütün bunlar öylesine vazıhtır ve herkesçe her gün müşahede edilebilir ki, filhakika hiçbir tavzihe yahut ilave izahata hacet bırakmaz.

Asli menşelerin (yahut ilk başlangıçların) ayniyeti (Identitas principiorum), hikmet mekteplerimizde öylesine sıklıkla ispatlanmış bir mefhumdur ki, bundan ancak Hermetik felsefenin ilk esaslarını henüz özümsememiş bir kimse şüphe duyabilir.

Bütün görünür mahlukatın kendisinden neşet ettiği evrensel ilk maddeyi (prima materia) Grekler "Her Şeydeki Her Şey" diye tesmiye etmişlerdir.

Şairane temayüllerine binaen ondan bir ilah vücuda getirmişler, bunu kimi vakit Zeus yahut Jüpiter ile, yani Alem Ruhu ile karıştırmışlar ve onu,

taraflarınca gayrıresmi olarak Hyle yahut Sylva diye de adlandırılan Kaosun hakimi saymışlardır.

Tanrı huzurunda istirahat eden aziz Kardeşimiz Homeros, bu ilk ve evrensel töze kaotik bir su der (Bkz. yukarıda, Bölüm II), ve bütün görünür şeylerin onun içinde vücut bulup ondan doğduğunu cerhedilemez biçimde gösterip ispat etmiştir. Henkel (Flor. Saturniz., Bölüm IV, s. 119'da) ve diğer modern tabiatşinaslar buna ne kadar itiraz ederse etsin, bu hakikat baki kalacaktır. Zira Welling'in sağlam temellere dayanan şerhine göre (Kısım I, Bölüm I, Fasıl 16, s. 14), bu su, tıpkı yukarıdaki su ile tayin edilip bereketlenen diğer bütün sular gibi, yıldızlarda mevcut bulunduğu veçhiyle bütünün bizzat kendisine olduğu gibi, en cüzi ve en akıl sır ermez cüzlerinde dahi Şamayim'in (Gök kubbenin) tamamına maliktir.

BÖLÜM VII HAVAYA VE ONUN TESİRİNE DAİR

Hava, ulu Kaosun tefrik edilmesinden sonraki diğer kurucu cüzdür.

Gök kubbe ile birlikte bütün şeylerin demircisi ve amil eril tohumudur.

Gök kubbe ruh ve hayattır, Hava ise ruhların ve hayatın canı ve muhafızıdır, binaenaleyh mikrokozmosun hayati ruhudur.

Hava, latif bir buğu yahut buhara tahavvül etmiş bir sudur. Gök kubbeden daha yoğun ve daha kaba bir buhardır.

Bundan ötürü, kesafeti sebebiyle, Gök kubbenin latif tesirini yakalar ve onu kendi içine, kendi havari tabiatına ve cevherine tebdil etmek maksadıyla pıhtılaştırır.

Ardından, müşterek menşeleri hasebiyle, daha aşağıda bulunan, daha da kesif, sulu ve topraksı buharları da kendi muadili olarak masseder, onları hem kendisiyle hem de gökle birleştirir. Üstelik hareketleri ve devridaimleri vasıtasıyla onlardan bir vahdet meydana getirir.

Nihayetinde ardından gelen buharlar yukarıdan aşağıdaki kısma doğru durmaksızın yoğunlaşır, çiy, yağmur, kar yahut kırağıya dönüşerek çözünürler, bu semavi hadiseler [NOT: "meteors" sözcüğü burada atmosferik olaylar anlamındadır] kendi ağırlıklarıyla üzerimize, suya ve toprağa dökülerek işlerini sürdürür ve ikmal ederler. Buradan anlaşılacağı üzere hava, Gök ile Su ve Toprağı birleştiren ilk vasıtadır, o olmasaydı gök, su ve toprak ile uzlaşamazdı.

Külli semavi tesiri bütünüyle masseden ilk unsur odur, bu semavi tesir vasıtasıyla daha aşağıdaki sulu ve topraksı ifrazatı bir cemiyete dönüştürür, onları bağlar ve birleştirir, böylece kendi küresi dahilinde bütün şeylerin evrensel tohumunun bidayetini teşkil eder. Zira yukarıda zikredildiği üzere bir buhar diğeriyle, bir su diğeriyle, bir toprak da diğeriyle kolayca imtizaç eder. Fakat toprak doğrudan doğruya bir buharı kolayca celbedemez yahut latif bir buharla karışamaz.

Hava en sabit kısmın cüzi bir miktarını tutacak olsa bile, ekseriyeti yine uçup giderdi.

Bunun yerine, şayet buhar Suya inkılap ederse, Su ne denli kesif olursa Toprak ile o denli iyi imtizaç eder ve daha kuvvetli pıhtılaşması marifetiyle Toprağa da dönüşür.

Bilakis Toprak, Su ve Havanın tesiriyle durmaksızın artan tasfiyeler neticesinde Suya ve Havaya tahavvül eder. Bu sebeple Tabiat, bir uçtan diğerine doğrudan değil, vasıtalar (yahut orta yollar) eliyle tesir eder.

Zira her gün müşahede ettiğimiz üzere, daha önce Gök ve Hava bahsinde izah edildiği gibi, Toprak ve Su da dumana ve buhara dönüşmek mecburiyetindedir. Birbirine mücavir unsurlar ancak müsavi letafette oldukları takdirde birleşebilirler.

Birleşmeleriyle bir tohum hasıl ederler, bu tohum yağmura ve çiye yoğunlaşır, cümle semavi kuvvetlerin merkezi ve haznesi sıfatıyla Suyun ve Toprağın üzerine düşer, bütün hayvanlar, nebatat ve madenler bundan hasıl olur, bozulur ve yeniden doğar.

Maria Prophetissa'nın buyurduğu gibi, "Bir buhar yahut buğu, (benzer tabiatta olan) diğerini celbeder yahut pıhtılaştırır." Aynı surette Hava da Göğü celbeder ve pıhtılaştırır.

Gök, Hava ile birleşerek Suya doğru daha da kuvvetle yoğunlaşır.

Su, Hava ve Gök ile birlikte Toprağın içine daha da ziyade massolunup pıhtılaşır, hatta nihayet derecede, taşa ve madene dönüşür. Böylece Gök Topraksı, cismani, görünür ve dokunulur hale gelir.

Buna mukabil Su Toprağı çözer, Hava Suyu ve Toprağı inceltip buğuya ve buhara çözündürür, Gök ise Suyu ve Toprağı ihtiva eden Havayı çözüp inceltir ve onları kendi tabiatına tebdil eder, öyle ki daimi tahavvüller dahilinde biri diğerine gâh sabit, gâh uçucu surette inkılap eder. O vakit yeniden zikredilir, Aurea Catena Homeri, Annulus Platonis

Superius & Inferius Hermetis, Yukarıda olan Aşağıda olan gibidir, ve Aşağıda olan da Yukarıda olan gibidir.

Yukarıda zikredildiği üzere maddenin kendisinde bir tefavüt yoktur, her şey yalnızca araz marifetiyle vuku bulur. [NOT: Metindeki "NB." ibaresi "nota bene", yani "dikkat ediniz" manasındadır.]

Toprak sabit bir göktür, gök ise uçucu bir topraktır, hava latifleşmiş yahut incelmiş bir sudur, su ise yoğunlaşmış yahut kesifleşmiş bir havadır. Buradan müşahede olunabilir ki, birinin uçucu diğerinin sabit, birinin akışkan yahut çözünmüş, diğerinin kesif yahut pıhtılaşmış olması haricinde biri diğerinden farklı değildir, uçucu olan sabit, sabit olan uçucu, pıhtılaşmış olan çözünmüş ve çözünmüş olan pıhtılaşmış kılındığında, biri diğerine tebdil edilmiş olur ve buna rağmen daha evvel ne idiyse yine odur, yani eşyanın ilk maddesi (prima materia). Nihayetinde Tabiat, makrokozmosun böbrekleri ve husyeleri olarak tesmiye edilse sezadır, zira bilhassa onda makrokozmosun cümle kökensel, cevheri neminin ictimaı vuku bulur ve bütün kozmik nizamın hülasası onda toplanır, burada o kadar zaman ve bunca yıldır bölünmüş olan kadim Kaos, cümle tabii eşyanın doğumu, muhafazası, helaki ve yeniden doğuşu uğruna her gün ve her saat yeniden tevellüd eder ve baştan doğar. Zira aşağıda tafsilatıyla izah edileceği üzere, bütün canlı mahlukatın hayatını ve bekasını kendisinden aldığı çiy ve yağmur, yeniden doğmuş bir Kaostan gayrı nedir ki?

Cümle nebatat ve madenler ondan neşet edip neşvünema bulur ve bütün bunlar, aşağıda muhtelif misallerle beyan edileceği üzere, havada hasıl olup kuluçkaya yatar.

Şayet bu kemaliyle, sarih bir surette, Vazıhan ve Tabiata muvafık felsefe yapmak değilse, felsefe yapmaktan ne kastedildiğini bilmiyorum.

Burada ne atomcu kukla oyunlarına ne de keyfi olarak varsayılmış hipotezlere rastlanır, aksine her şey, Yaratan tarafından o güzel Tabiata nakşedilmiş hareket kanunları mucibince, tabii tahavvüller dahilinde her gün idrak edilebileceği veçhiyle sergilenmektedir.

En aziz Kardeşlerim, sizlere tabii ilminizin temeli olarak öyle bir kitap verilmiştir ki feyizlisiniz, katmerli feyizlisiniz, bunun vasıtasıyla en yüksek ilmin zirvesine erişemeyenler dahi, cisimler fiziğinde nafile yere arayacakları tabii ilme dair hakiki ve halis bir mefhum iktisap edebilirler.

BÖLÜM VIII SU VE ONUN TESİRİ HAKKINDADIR

Gök ile hava gibi, su ile toprak da birbirine aittir ve bu dördü dahi yekvücut halinde birbirine aittir,

Zira toprağın suya, suyun da toprağa ihtiyacı vardır, aynı surette gök havaya, hava da göğe muhtaçtır ve bütün bunlar hep birlikte birbirini ihata etmek mecburiyetindedir.

Aksi takdirde biri diğeri olmaksızın ne vücut bulabilir ne de fiilde bulunabilir. Su, büyük Kaosun inbisatından sonraki üçüncü asli menşedir ve ilk Patiens yahut edilgen cüzdür, ay-altı âlemdeki bütün doğumları gıda ile beslemek mecburiyetinde olan büyük âlemin dişi tohumu yahut çözücüsüdür (menstruum), toprakla birlikte cümle eşyanın anasıdır. Su, pıhtılaşmış bir gök, kesifleşmiş bir hava, akışkan bir topraktır. Suya inkılap etmiş buğudur.

Su aynı zamanda gök, hava ve toprak arasında bir vasattır, havanın tuttuğu göğün toprağa dahil edilmesini, onunla karışmasını, toprağa tahavvül etmesini ve pıhtılaşmasını temin eden diğer bir vasıtadır. Zira gök havaya, hava da suya, çiye, yağmura yahut kara inkılap eder etmez, aşağıdaki daha kesif olan suyun ve toprağın üzerine dökülürler, onlarla imtizaç ederler, derunlarındaki asli ruh hasebiyle kendiliklerinden ısınmaya, mayalanmaya ve çürümeye başlarlar.

Ruh, suda bu şekilde işler ve hususi meyvelerini gün ışığına çıkarıp onları münasip analar (meniler, vb.) vasıtasıyla var edene dek birbirinin içinde çalışır. Bundan ötürü sanat erbabı, bizzat Doğanın kendisinden hikmet öğrenmelidir, zira Doğa,

göğü yere dönüştürmek için yalnızca tek bir aracıyla, havayla yetinmez, hem havayı hem de suyu kullanır. Aynı

şekilde sanat erbabı da Doğaya uygun hareket etmeli ve Sanatını Doğanın kaidelerine göre ayarlamalıdır.

Çoğu insan, eserinde unsurları birleştirmek için ne kadar da sık ter döker, yine de onları terkip edemez, Unsurlar, yağ ve su gibi yahut Su ve Toprak gibi üst üste dururlar, yahut her ikisi iki ateş gibi şiddetle çarpışır ve camı kırar. (b.) Sanat erbabı, kavuşumu gerçekleştirmek için hararetle bir çare aramalıdır, ki bunu bulmak kolaydır. İleride, onu bulmanın yolu ifşa edilecektir.

Zira tek bir aracı yetersiz kalırsa, iki aracı kullanmalıdır ve bunlar da bir netice vermezse, zıt olanları değil, aynı türden üç aracıyı almalıdır.

Yeraltı âlemine ait mevcudat ile bu aynı sahadan gelen diğerleri birbirine uyar, nebatat âlemine ait şeyler aynı sahadan gelen diğerleriyle kolayca birleşir ve keza hayvanat âlemindekiler de kendilerine benzeyen diğerleriyle öylece terkip olur. Çünkü aralarında neredeyse hiçbir fark yoktur.

Hepsi tek bir maddeden neşet etmişken, mineraller sabit nebatlar, nebatlar ise uçucu minerallerdir, aynı şekilde nebatlar sabit hayvanlar ve hayvanlar da uçucu nebatlardır, böylece biri diğerine kolaylıkla dönüştürülebilir.

Zira insan ve hayvan, nebatat âlemine ait mevcudatı yer ve onları Archaeus vasıtasıyla hayvani kılar, insan yahut hayvan öldüğünde ise beden toprakla örtülür ve ondan tekrar nebatlar biter.

Nebatlar ise, yerin içinden köklerine uçucu bir surette yükselen madeni buharlarla beslenir ve tamamen nebata dönüşürler.

Fakat nebatlar çürüyüp güherçileli tuzlu bir tabiata büründüklerinde, su tarafından çözülürler ve yerin yarıkları ile çatlaklarından

geçerek denize taşınırlar, orada yeniden madeni bir tabiata yükselirler.

Sanat aşığı, buradan bir Âlemin diğerine ne denli tabii bir surette dönüştüğünü artık görebilir.

Defalarca zikredildiği üzere, bu iş gelişigüzel yahut rastlantısal olarak yapılmaz, bir Âlem uçucu, diğeri ise sabit kılınır, ve bu minval üzere devam eder.

Bir Âlem daha yüksek mertebede sabit yahut daha yüksek mertebede uçucu hale geldikçe, başka bir âlemin vasıflarını iktisap eder, çünkü iki âlem arasındaki farkları evvelemirde tayin eden şey sabitlik ve uçuculuk vasıflarıdır.

Gök ve Hava, her şeyin babası ve eril tohumudur, Su ise dişil tohum ve çözücüdür (menstruum).

Toprak, yukarıdaki üç unsurun tüm yeniden doğumları ve Ebedi Yaratıcı tarafından kendilerine emredilen şeyleri içinde vücuda getirdikleri kap ve anadır. DİPNOTLAR Modern filozoflar bunu kabul etmek istemezler. Diğerlerinin yanı sıra J.G. Henkel (Flora saturnizante adlı eserinde, Bölüm

VIII, s. 314) Thales'e hücum eder ve yalnızca TEK bir şeyi yahut basit bir nesneyi cisim teşkil eden ilk köken sayarak onun fikrine karşı çıkmaya çabalar, oysa Doğa, eril ve dişil başlangıçlardan başka bir surette hareket etmez.

Ne var ki o, meselenin esasını (Status quaestionis) idrak edememektedir.

Su, Kaos'tan ayrılmasından sonra ay-altı şeylerle olan münasebetinde, Henkel'in zannettiği gibi basit bir şey değildir, bilakis muhterem Homeros'umuzun pek derin bir ifadeyle buyurduğu üzere, pıhtılaşmış bir gök, kesifleşmiş bir hava ve sıvı bir topraktır, suya dönüşmüş bir buhardır. Mutlak Kudret azametli bir (a ) ateş uyandırdı (filozoflarımız böyle der).

Bundan, çözülüp ( v ) suya dönüşen muazzam bir buhar sadır oldu. (Bkz. Versammlungsreden, No. 14, s. 228).

O, Kutsal Yazılar'da (Tekvin I) okuduğumuz ilk unsurdur, başlangıçların en kadimi ve görünen bütün şeylerin anasıdır.

Onun örtüsü olmaksızın toprak hiçbir berekete nail olamaz, zira rutubet, karışımın ve hasıl olan bereketin hakiki sebebidir (Philaletha, Anthroposoph'ta, s. 186).

Buna Plutarkhos'un de Thalete, l. I. (de Placit. Philosophor.) eseri eklenebilir.

Welling (de Sale, C.I., Kısım 17, s. 15), suyun ilk feyizbahş keyfiyet (Qualitas fecundans) yahut ilk unsur olduğunu ve bütün cisimlerin onun içinde iptidai bir halde bulunduğunu ve onda mündemiç olduğunu ifade eder.

Bakir toprak, yani hareketli kum ise, onun beyanına göre diğer unsurdur (fecunda qualitas secundaria), ilkiyle eşittir ve bundan, bu dünyanın ve yaratılmış bütün cüzlerinin nasıl su içinde durduğu anlaşılabilir (2. Petrus III, 5, 6, 7). İki zıt, bir aracı olmaksızın birleşemez.

Zira Tanrı, ilk mahluktan (yani ezeli Kaos'tan) en latif, en berrak ve en kuru olanı ayırdığında, onun zıddı (contrarium) da eşzamanlı olarak yaratıldı, yani en kaba, en karanlık, en rutubetli ve en soğuk olan vücut buldu, ki bu da toprağın kabalığı ve suyun rutubetidir.

Bunlar havanın ve toprağın kuruluğu ile mutedil kılındı, nitekim toprağın kabalığı ve kuruluğu da havanın letafeti, suyun rutubeti ve saire ile mutedil kılınmıştı.

Netice itibarıyla görülür ki, bir aracı olmaksızın hiçbir birleşme vuku bulamaz. Cornel. Drebbel, Von der Natur der Elemente, Bölüm II, okunması gayet faydalıdır, ## BÖLÜM IX TOPRAK VE TESİRİ HAKKINDA

Toprak, Kaos'tan ayrılan dördüncü ve son unsurdur, gök en üstte, hava ile su orta kısımlarda olduğu gibi, o da en alttakidir.

Gök en latif, toprak en kabadır, gök uçucu, toprak sabittir, hava ile su ise ortada yer alır, ancak letafet (incelik) ve uçuculuk derecelerine göre birbirinden farklıdır. Toprak, diğer edilgen cüz ve dişil tohumdur, bütün ay-altı şeylerin anasıdır (a).

Toprak pıhtılaşmış, sabitlenmiş bir Göktür, pıhtılaşmış bir Sudur, koyulaşmış bir Havadır, Toprağa dönüşmüş bir buhardır, sabitlenmiş pıhtılaşmış bir mevcudiyettir, tüm semavi tesirlerin ve evrensel tohumun merkezi ve kabıdır; ki ondan bütün madenler, nebatat ve hayvanat toprağın içinde ve toprak vasıtasıyla neşvünema bulur.

Lakin evrensel-genel-tohumun tevellüdünü yahut Kaos'un yeniden teşekkülünü hasıl etmek üzere toprak ve suyun ne suretle buğuya, havaya, dumana, sise ve buhara inkılap ettiğini ve havanın ta yükseklerine, evet, bizzat göğe nasıl süzüldüğünü muhtasaran izah etmek gayesiyle, şu zikredilenlere dikkat edilsin,

Mamafih işbu bahse başlarken, Sanatın aşığı sözlerimin manasını bihakkın fehmetmelidir. Zira "gök" derken kastettiğim,

Cenab-ı Hakk'ın seçilmişleriyle beraber mesken tuttuğu, her türlü tebeddül ve tabii tesirden müstesna kılınmış ve kamilen muaf tutulmuş o gök yahut Empyreum [NOT: Hristiyan teolojisinde ve antik kozmolojide en yüksek, saf ışıktan müteşekkil ilahi kat] değildir, bilakis, değişikliklerin VUKU BULDUĞU o Göktür.

Bizim Göğümüzdeki tebeddülat, Kadir-i Mutlak olan Cenab-ı Hakk'ın hususi emri mucibince, Cenab-ı Hakk'ın mülküne tesir etmez.

Bunu ifade ettikten sonra kareden niyazım, yukarıda zikrettiğim veçhile "Gök" tabir olunan şeyin son derece latifleşmiş (rakik) olduğunu ve binaenaleyh en yüksek faaliyet yahut daimi hareket halinde bulunduğunu derpiş etmesidir.

Cenab-ı Hak alemi tanzim edilmiş nizamında muhafaza ettiği müddetçe onun hareketi asla nihayet bulmayacaktır ve o, kendi hareketi vasıtasıyla bitişiğinde bulunan havayı da, göğe kıyasla çok daha yavaş olsa bile, hareket ettirir.

Hava ise kendi hareketiyle suyu harekete geçirir ve bu da sırasıyla toprağı kımıldatır, gerçi toprağın hareketi tedricen daha zayıf ve daha yavaş bir hal alır.

Havanın gök vasıtasıyla tahrik edildiği, havanın yahut rüzgarın durmaksızın hareket etmesi veya kaynaşması keyfiyetinden anlaşılabilir. Havanın suyu hareket ettirdiği ise bürhan gerektirmez.

Küçük ve büyük sulardaki, ekseriyetle denizdeki gemiciler, su kendi cezir ve dalgalarıyla pek yükseklere doğru kükrerken, sıklıkla işi bırakmak mecburiyetinde kalır yahut durgunlukta hareketsiz kalırlar.

Lakin suyun toprağı kımıldattığı, onun kesintisiz bir surette kum, çamur ve taşları taşıması vakıasından müşahede edilebilir.

Bunlar suyun bir mevkiden söküp kopardığı, yıkayıp götürdüğü ve bir diğerine taşıdığı ezilmiş topraktır (b).

Mevkiin vaziyeti nasıl iktiza ediyorsa, burada aşındırır, şurada ise dağ ve vadi halinde tekrar yığar.

İmdi, her hareket, ister hissedilir olsun ister olmasın, bir hararete sebebiyet verir.

Zira canlı hayvanlarda, yani karada yaşayanlarda, yalnızca bir ılıklık değil, bizzat bir hararet dahi hissedilebilir.

Suda yaşayan mahlukatta ise hiçbir ılıklık sezilmez yahut hakikaten pek az sezilir, evet, tabir caizse, yalnızca soğukluk bulunur.

Halbuki bütün hayat, bi-z-zarure hareketten ve ondan neşet eden hararetten hasıl olmalıdır, zira soğukluk hayatı söndürür.

Kari buradan, hissedilir ve hissedilmez bir hararetin mevcudiyeti neticesine varabilir.

Bu husus buraya dercedilmiştir zira bütün unsurların derununa, bazen hissedilebilen lakin başka vakitlerde hissedilemeyen, yine de her daim, bir ahvalde de diğerinde de, bütün unsurlarda,

Güneş ve yeraltı merkezi harareti muavenet etmek üzere hazır bulunsun yahut bulunmasın, hayat bahşeden bir hararet yerleştirilmiştir.

Zira akıl almaz derecede ufak olan her bir şey, evet, öyle küçük olduğu için ne görülebilen ne de kavranabilen bir şey dahi olsa, diğer bütün unsurlarla birlikte derununa raptedilmiş göğe maliktir.

Binaenaleyh şayet bu şeyin derununa gök raptedilmişse, görünür olsun yahut olmasın, hissedilsin yahut hissedilmesin, zaruri surette bir harekete maliktir.

Gök sükun bulmaz, onu nereden alırsa alsın bir harekete malik olması iktiza eder, velev ki sükunet halinde görünse dahi, yine de kendi görünmez sızıntılarına, tesirlerine ve kudretlerine sahiptir.

Misal kabilinden, validesinden yahut neşet ettiği mevkiden koparılmış ve kurumuş bir kıymetli taş, bir kök yahut bir nebat, büyümesi menedildiğinden ötürü ölmüş gibi görünür.

Lakin onun derununda, sükun bulmayan bilakis hissedilmez buharlaşma vasıtasıyla azim işler başaran Gök mevcuttur, öyle ki böyle bir kıymetli taş, yalnızca takıldığında değil, kendisine sırf temas edildiğinde dahi, kudret ve kuvvetinden zeval bulmaksızın ve cirmini yahut veznini tebdil etmeksizin, derununa yerleştirilmiş tabiat ve hassa mucibince insana sıhhat yahut maraz getirir.

İmdi Sanatın aşığı bunun ne olduğunu ve her bir nesnenin kendi tesirini hangi kudretten aldığını, yani gökten ve onun daimi faal hareketinden, ılıtmasından, ısıtmasından ve hararetlendirmesinden neşet ettiğini müşahede eder.

Binaenaleyh yeryüzünde, büyük olsun küçük olsun, içinde Gök ve diğer bütün unsurların temerküz etmediği hiçbir şey arama.

Akıl dahi her bir şeyin, kendisinden husule geldiği şeyin tabiat ve hassasını zaruri surette ihtiva etmesi iktiza ettiğini gösterir.

İmdi her şey ve cümle mevcudat Kaos'tan, ilk maddeden (prima materia) gelmiştir. Şayet ondan gelmişse, filhakika onun hassalarına maliktir ve bu hassalar ruh ve sudur. Ruh, muharriktir, ısıtıcı amildir. Böylece bu ruh,

alemin her tarafına öylece tevzi edilmiştir ki, suyun en küçük damlacığı ve toprağın en ufak zerresi dahi, hem seyyal hem de kuru bir halde,

onunla ve su ile baştan başa doludur. Ve tıpkı bir su damlacığının, ruhun daha az sabitlenmiş olması haricinde, bütün cüzleriyle su ve ruh olması gibi, aynı minvalde toprak zerresi de, ruhun burada daha ziyade sabitlenmiş ve pıhtılaşmış olması haricinde, bütün cüzleriyle pıhtılaşmış Su ve ruhtur. (c.) Lakin toprak ve suyun gök kadar müteharrik olmaması keyfiyeti, onların kesafet ve kaba sabalığından, yahut pıhtılaşma ve temerküzünden neşet eder.

Toprağı gök misali uçucu kıl, hareketi bakımından gök kadar süratli olacaktır.

Mamafih buradan müşahede edilebilir ki, bütün şeylerdeki cümle ihtilaf yalnızca onların uçuculuğuna yahut sabitliğine tabidir, yani sabitlik ve uçucu olan, bütün şeylerdeki tebeddüle ve muhtelif suretlere sebebiyet verir.

Ve Tabiatın bütün gayesi ve nihayeti, ay-altı alemdeki mahlukat için faydalı ve şifalı olacaksa, göğün sabitlenmesidir.

Zira bütün ay-altı alem nesnelerinin göğe nispetle kaba ve kesif olduğu aşikardır, binaenaleyh onun kadar müteharrik de değillerdir. Bu sebeple gök, onların menfaati icabı zaruri surette topraksı bir mahiyet kesbetmelidir.

Gök kendini hava, su ve dahi toprak vasıtasıyla onlara bahşetmemiş olsaydı, böylesine latif bir buğudan, bu derece fevkalade latif ve uçucu olan bir şeyden başka nasıl nasipdar olabilirlerdi?

Tanrı’nın, ay-altı alemdeki tüm varlıkların kurtuluşu ve faydası, türeyişi ve muhafazası, keza yok oluşu ve yeniden dirilişi uğruna, göğün bütün unsurların içinden geçmesini ve kendini tüm unsurlara dönüştürmesini, buna mukabil diğer unsurların da muazzam bir latifleşme yoluyla göğe tebdil olmasını takdir buyurmasının hikmeti işte budur.

Su ve toprağın, hava ile birlikte hangi vasıtalarla buğuya, dumana ve sise dönüştüğünü, bunların da bilahare havaya ve göğe nasıl tebdil olduğunu ispat edebilmemiz için, Sanat’ın aşığı olan kişi, yalnızca göğün ve diğer unsurların her yerde birbirine karıştığını ve irili ufaklı her şeyde mevcut bulunduğunu değil, aynı zamanda Gök-ve-Hava’nın, taşlar ve kemikler gibi tüm topraklarda muharrik kuvvetini ve kudretini sergilediğini aklından hiç çıkarmamalıdır, bu tesir ister az ister çok olsun kafidir, Gök ve Hava’nın mevcudiyetini faş eder. Zira hayvan gibi latif, ince ve açık bir mevcudat, kuvvetini ve hareketini, toprağa kök salmış cüsseli ve hareketsiz bir ağaçtan, hatta zahiren cansız görünen bir taştan çok daha evvel izhar edecektir. Toprak ve su daima beraberdir, zira suyun içinde toprak vardır, çünkü su topraksı çökeltiler taşır.

Toprağın içinde su vardır, zira pınarlar, kuyular ve nehirler topraktan fışkırır. Üstelik toprağın bağrında gayet büyük göller de bulunabilir.

Mademki bu malumdur, gökte havanın, havada da göğün bulunduğu dahi malumdur, zira gök, hava, su ve toprak ebediyen bir aradadır ve birbirinin içindedir, hiçbiri kendi cüzlerinin tamamında diğerini barındırmaksızın var olamaz.

İnsan ruh ve tin olmaksızın ne kadar yaşayamazsa, bir unsur da diğerinden o kadar müstağni kalamaz. Şu halde su ve toprak, gök ve hava ile doludur. Meyve vermesi matlupsa, suyun toprağı nemlendirmesi iktiza eder.

Bu nemlenme ve semeredarlık, içlerine dercedilmiş gök ve hava yahut bunların karışımındaki müteharrik tin vasıtasıyla, onlara iltihak eden harici Güneş’in ve dahili hararetin de tesiriyle bir hareket husule getirir, bu hareket bir ılımaya, ılıma bir ısınmaya, ısınma ise bir kızışmaya sebep olur. Bu kızışma, suyu tahrik edip uyandırarak buğu ve buharlara tebdil eder. Hararet ne kadar ziyade ve su ne kadar çoksa, buharlaşma, kaynama ve tebahhur da o nispette kuvvetli cereyan eder.

Bu buğu havaya karıştığında, güneşin ve havanın etrafı saran sıcaklığıyla ve rüzgar marifetiyle daha da fazla harekete sevk edilir.

Ne kadar çok hareket ederse o kadar latifleşir, öyle ki hareket ettikçe daha yükseğe vasıl olur ve ne kadar yükselirse göğe o kadar yaklaşır, lakin göğe yaklaştıkça hareketin mebdeine de o denli takarrüp eder. Bu buğunun hareket ettikçe latifleşmesinin ve azami derecede uçucu kılınmasının hikmeti işte budur.

Lakin ne kadar uçucu hale gelirse, göğün tabiatına da o nispette meyleder, nihayetinde buhar, Gök vasıtasıyla Semavi bir tabiata tebdil olur.

Gök ise Toprağa yaklaştıkça topraksı bir mahiyet kesbeder, nihayetinde Toprak vasıtasıyla Toprağa ve taşa tebdil olur. İmdi, bu buğunun havaya ve göğe nasıl dönüştüğüne dair izahat verilmiş bulunmaktadır.

Şimdi bu buharın ne menent bir şey olduğunu ve neden müteşekkil bulunduğunu tetkik edeceğiz. Toprak ve suyun ısındıklarında buhar ve buğu neşrettikleri kafi derecede malumdur.

Buna itimat etmeyen kimse varsa çiftçilere sual eylesin, onlar sebebi izah etmekten geri durmayacaklardır.

Toprakta mündemiç bir hararet bulunduğunu ikrar etmeyecek tek bir alim dahi yoktur.

Eğer toprakta mündemiç bir hararet mevcutsa, toprağın ve suyun buhar ve buğu neşretmediğine dair bütün şüpheler zail olur. Yine de böylesi bir buğu iki katlıdır, hatta dört katlıdır.

İki katlıdır, zira su ve topraktan terekküp eder, dört katlıdır, zira gök, hava, su ve toprak manasındaki bu dört unsurun neşet ettiği menşe ve ilk madde (prima materia) cihetinden dört unsurun tamamından mürekkeptir

ve evvelce zikredildiği üzere, hiçbiri diğeri olmaksızın vücut bulamaz. Bu buğuyu yalnızca ikiye, yani su ve toprağa ayırmamın sebebi, bunların gök ve havaya nispetle sabit, pıhtılaşmış buharlar olmasındandır, lakin hareketleri marifetiyle latif hale geldiklerinde su ve toprak havaya ve göğe tebdil olur. Böyle bir buğunun evvelce su olduğuna herkes kolaylıkla inanacaktır, lakin bu buğuda toprak dahi bulunduğu hakikati pek çoklarında şek ve şüphe uyandırır, gerçi bu şüphe düğümü bir kez çözüldükten sonra meseleyi artık pek münakaşa etmeyeceklerdir.

Binaenaleyh, evvelce ifade ettiğim gibi, bir unsurun diğerine kılavuzluk ettiğini, bir unsurun diğerini çözüp latifleştirdiğini hatırda tutunuz.

Gök havayı çözer ve latifleştirir, hava suyu, su ise toprağı çözer ve yumuşatır.

Buna mukabil Toprak Suyu kesifleştirir, Su Havayı, Hava ise Göğü kesifleştirir.

Bu suretle biri diğerinin mıknatısı, cezbedeni, çözeni, pıhtılaştıranı, uçuculaştıranı ve sabitleyicisi [attrahens, solvens, coagulans, volatilisans et figens] olur. Lakin her sanatkar şunları bilmeli ve hatırda tutmalıdır,

Nasıl ki Kaos dört cihetten kendi cüzlerine, mertebelerine (yahut seviyelerine, derecelerine, basamaklarına) ayrılmışsa, bu dördü de kendi içlerinde mertebelerine ayrılmıştır.

Netice itibarıyla havaya en yakın olan gök, en yüksekteki Gök olan Empyreum’a [NOT: Kadim kozmolojide en yüksek, saf ışıktan müteşekkil semavi kat] temas eden gök kadar ziyadesiyle latif değildir.

Aynı minval üzere göğe komşu olan hava, su küresine vasıl olan hava kadar kalın ve kaba değildir.

En üstteki su, yeraltı suyu kadar veya suyun altında neşvünema bulan taşlara ve nebatata zamk yahut tutkal misali yapışan balçıklı, sulu cevher kadar kesif değildir.

Zira yalnızca taşlar ve kumlar toprak demek değildir, toprağın içinde ve üzerinde [okunamadı] bulunan topraksı sular, tuzlar, zift, reçine ve balmumu dahi mevcuttur. Bunların hepsi Topraktır ve yalnızca mertebelerine, yani uçuculuk ve sabitlik derecelerine göre tefrik edilirler.

Evet, her toprak taşlar kadar gayetle sabit değildir, bilakis henüz sabitlenme yolunda olan uçucu bir toprak dahi mevcuttur. Su bu uçucu Toprağı yumuşatır, gevşetir ve çözer, onu masseder ve hararetin sevkiyle buğu suretinde beraberinde havanın ta yükseklerine, hatta kesintisiz bir hareket marifetiyle Göğe kadar çıkarır.

Yeniden doğan Kaos'un tecrübesi ve tatbikatıyla, daha yoğun olan Gök'ün latif Gök'e nazaran ince (yahut narin) bir Havaya daha kolay dönüştüğünü, en latif Havanın ise daha yoğun, kaba ve en alttaki havaya kıyasla daha yoğun olan göğe daha kolay tebdil olduğunu akıl yürütmek ve akabinde bundan bir neticeye varmak pek kolaydır.

Aynı minval üzere, aşağıdaki kaba hava, yukarıdaki latif havadan daha çabuk suya döner.

Bunun yerine, aşağıdaki koyu-balçıklı su, yukarıdaki fazlasıyla ince ve uçucu olan Suda olduğundan daha çabuk Toprağa dönüşür, bunun zıddı da bittabi geçerlidir. Uçucu ve kolayca çözünen toprak, bilhassa da bâkir tuzluluk, kurumuş bir taştan yahut kumdan daha çabuk suya tebdil olur.

Bu su, kaba ve yoğun suya nazaran Havaya daha çabuk dönüştürülebilir yahut ateş marifetiyle buharlaştırılabilir.

Aynı durum Hava ve dahi Gök için de muteberdir. Böylelikle Tabiatın ilk başlangıcını, Kadir-i Mutlak ve O’nun kelâmı vasıtasıyla buğudan suya nasıl dönüştürüldüğünü, bu suyun evvela ikiye ve akabinde dört cüze nasıl taksim olduğunu, bu dördünün bir buğu, sis, duman ve buhardan nasıl neşet ettiğini, çoğalıp semere verme ve bizzat ilk başta var edildikleri surette yeni doğumlar husule getirme emrini nasıl aldıklarını kâfi derecede izhar etmiş bulunuyoruz.

Zira bu dördü, nasıl ki o kadim buğudan neşet ettiyseler, hiçbir noksanlık olmaksızın, tamamen aynı madde ve tabiattan müteşekkil özdeş bir buğuyu, fasılasız ve elbirliğiyle doğurmak mecburiyetindedir. Bu buğu, yeniden doğum yoluyla tam manasıyla su, yani içinden her şeyin ve bütün mevcudatın yeniden doğacağı, muhafaza edileceği, helak olacağı ve dahi dünyanın sonuna dek durup dinlenmeksizin yeniden vücut bulacağı Kaotik bir Su haline gelecektir. Dört unsurun böylesi bir suyu doğurması İlahi İradeye muvafık surette vuku bulmuştur, hareketin tabii kanunları muvacehesinde bunun gayrısı da kabil değildir, nitekim onlar analarının evlatlarıdır.

Binaenaleyh, analarından aldıkları tohumun benzerini husule getirme kudretine maliktirler ve onlar tarafından meydana getirilen her şey, yahut fertler (individua), bu dört unsurun birer timsalidir. Bu dördü kuvvetlerini birleştirdiklerinde, cümle eşyanın tevellüdü, muhafazası, fenası ve yeniden doğumu için evrensel tohumu doğururlar. Bu dördü bir araya gelip birleştiklerinde nasıl müttefikan evrensel bir tohumu uyandırırlarsa, bu dört unsurun her biri kendi küresi dahilinde benzer bir doğum husule getirme kudretini de hususi surette haiz kılınmıştır. Zira gök, diğerlerine nazaran en latif, en saf, en şeffaf ve en berrak olanıdır.

Bu sebeptendir ki diğerlerinin iştiraki olmaksızın, kendiliğinden bir semere vermiş, yani hayat ve nur ile dolu olan yıldızlarını vücuda getirmiştir.

Hava kendi meteorlarını [NOT: Dönemin doğa felsefesinde gök hadiseleri ve atmosfer olayları kastedilmektedir], su kendi hayvanlarını, nebatatını ve madenlerini doğurmuştur, keza toprak da kendi hayvanlarını, nebatatını ve madenlerini neşet ettirmiştir. Bu neviler, yani yıldızlar ve nurlar, meteorlar, hayvanlar, nebatat ve madenler, ait oldukları unsur küresinin tohumundan hususi surette yeniden halk edilmişlerdir.

Her küre kendi nevisini kendi tohumundan nasıl hususi olarak meydana getirdiyse, fertlerine (individua) taksim edilmiş bu nevi de, ilk maddenin suretine muvafık olarak tohuma durma ve çoğalma emrini yeniden almıştır, öyle ki her yıldıza safiyeti ve kendini uzun müddet muhafaza etme kudreti hasebiyle uzun bir ömür bahşedilmekle kalmamış, asırlar boyunca birtakım yeni yıldızların zuhur ettiğini, bazılarınınsa kaybolup gittiğini tecrübe etmiş bulunuyoruz, ki bunu tetkik etmeyi müneccimlere ve gökbilimcilere havale ederek Havaya teveccüh ediyorum. Havada her nevi meteordan müteşekkil başka doğumlar her gün kuluçkalanmaktadır, öyle ki birinin kaybolup gitmesi veya zeval bulması, o maddenin derhal başka bir şeye vücut vermesiyle neticelenir.

Lakin bu keyfiyet, Su ve Toprak küresinde gözlerimizle ve ellerimizin temasıyla daha sarih müşahade edilebilir. Her bir hayvanın ve nebatın kemale erdiğinde, kendi nevini devam ettirmek gayesiyle tohum husule getirdiği pekâlâ görülebilmektedir.

Bu çoğalma kudreti adeta sonsuzluğa yahut hesapsızlığa uzanır, zira biri ölür yahut çürür çürümez, bir başkası veyahut on kat fazlası yeniden doğar ve meydana gelir (e). Bu hal, taşların ve madenlerin zahiren cansız görünen mahlukatında dahi müşahede olunabilir.

Zira insan topraktan ne kadar çok taş çıkarırsa çıkarsın ve bunları binlerce yıl boyunca irili ufaklı binaların inşasında sarf etse dahi bunların bir sonunu bulamaz, nitekim şimdiye değin onlarda en ufak bir eksilme yahut zeval müşahade edilmemiştir (f). Mamafih, müşahede ettiğimiz veçhile, her unsur küresi kendi fertlerini doğuruyor olsa da,

ve bunlar yekdiğerinden farklı görünse dahi, okuyucu buradan hem yukarıda zikredildiği üzere göğün ulvi nevilerinin, hem de havanın, suyun ve toprağın nevilerinin uçuculuk ve sabitlik bakımından farklılık arz ettiği neticesini çıkarmalıdır.

Aynı veçhile, her bir hususi unsur küresindeki her bir fert (individuum), uçuculuk ve sabitlik dereceleri bakımından birbirinden farklıdır. Zira göğün nur saçan mahlukatı vücuda getirmesi, onun safiyetinden, letafetinden, şeffaflığından ve berraklığından neşet eder.

Aynı surette, aşağıdaki unsurlar letafet yahut kabalık derecelerine göre latif ve kaba mahluklar husule getirirler, bütün bunlar kendi aralarında ihtilaf gösterir, bu ihtilaf ise onların az yahut çok olan uçuculukları veya sabitlikleriyle mütenasiptir. Zira Gök, bir dereceye kadar sabit madde içermeyecek denli bütünüyle uçucu değildir, bu madde ise latif Topraktır. Sahip olduğu bu toprak muhtevasına nispetle sabitliği tayin olunur.

Aynı şekilde Havanın da kendi tabiatına nispetle bir sabitliği mevcuttur, Su ile Toprak dahi benzer bir tarzda terkip olunmuştur. Toprağın Uçucusu yahut uçuculuğu, göğünkiyle kıyas edildiğinde nasıl bir sabitlik teşkil ederse, göğün toprağa nispetle sabitliği de bir akışkanlık yahut daha ziyade bir uçuculuk arz eder. Yine de bunun şu şekilde fehmedilmesi icap eder,

Nerede toprak varsa, ki diğer unsurlar gibi ondan da her şeyin içinde az yahut çok bulunur, orada kemiyetindeki fazlalığa muvafık surette bir sabitlik yahut pıhtılaşabilir tabiat mevcuttur. Bilakis, Göğün mevcut bulunduğu mahalde uçuculuk farz olunabilir.

Bir unsur şundan yahut bundan ne kadar çok veya az ihtiva ediyorsa, ameli tatbikatında da o mertebe tartılmalı ve kıymete bindirilmelidir. (g.)

Kaos'un, yahut evrensel buğunun yeniden doğumundan bahsedip durmaktaydık.

Şimdi ise bu buharı suya, başlangıçta olduğu gibi hakiki, yeniden doğmuş bir Kaos'a dönüştüreceğiz.

Gerek nazariyede gerekse tatbikatta, başlangıçta sahip olduğu, halen haiz bulunduğu ve Cenab-ı Hakk'ın dilediği müddetçe gelecekte de sahip olacağı kudretini gözler önüne sereceğiz, ta ki sanatkar ne yapmaya niyetlendiğini elleriyle kavrayabilsin ve sonrasında kesinliğini daha da pekiştirsin.

Toprak, alemin eril cüzünden gelen tohumu celbeden ve kabul eden o rahmin en necip makamıdır.

Burası Tabiatın Etna'sı yahut yanardağıdır, düşüşünden sonra topallayan o şairane topal ateş tanrısı Vulcanus'un değil, her şeye suret veren saf, semavi bir ateşin sanatını icra ettiği yerdir, zira tabiri caizse ulvi tabiatlar onun içine çökelir, bu sebeple o her şeyin dadısı ve kabul edicisidir.

Bir çağda kabul ettiğini bir sonrakine ifşa eder ve sadık bir hazinedar misali, kendisine emanet edilen şeylerin hiçbirini kendisinde alıkoymaz. Zatına mahsus vasfı soğukluktur. Bkz. Philaletha Anthroposoph, s. 185 ve devamı.

Tabiatın büzücü ve bağlayıcı kudretinin onun içine kilitlenmiş olmasının sebebi bu soğukluk keyfiyetidir, zira tabii mahlukatın yalnızca iki asli kökeni vardır, bunlar da ışık ve karanlık yahut sıcaklık ve soğukluktur, bunlardan ilki faal, diğeri ise münfaildir.

Toprak, her şeyin tohumunu ve cümle kuvvetlerini kendi içinde barındıran diğer unsurların temelidir ve tam da bu sebepten ötürü hayvanların, nebatatın ve madenlerin evrensel anası olarak da tesmiye olunur.

Binaenaleyh, gök kubbe ve diğer unsurlar tarafından döllendiğinde, akabinde her şeyi kendi rahminden hasıl eder, vesaire.

Nuisement, Filozofların Hakiki Tuzu Üzerine, ki hakiki bir ehil (adept) zatın sırlarının 10. kitabıdır, Dresden 1757, 8., Kısım VII, s. 247 ve devamı, mezkur kısım hayli dikkate değer bir kıraattir.

Bizim Avrupamızda bu hal bilhassa Hollanda, Doğu ve Batı Frizya Adaları, Dithmarschen (Holstein'da bir bölge) gibi Alman denizine nazır mevkilerde müşahede edilebilir. Medcezir dalgaları (yahut bahar gelgitleri) marifetiyle koca köyler sürüklenip gider, başka yerlerde tekrar dışarı atılarak kuru toprağa tevdî olunur.

Bu yeni toprak, üzerinde Serpillum otu yahut yabani kekik bitene kadar el sürülmeden öylece kalır, bu otun zuhuru ise toprağın kemale erdiğine ve ziraate hazır hale geldiğine delalet eder.

Akabinde, hükümdarların rızası ve bahşedilen pek çok imtiyaz ile, bent dedikleri setlerle baştan başa çevrilir, deniz dalgalarının aşındırmasından muhafaza edilir ve yeniden velut kılınır.

Hatta, bir mevkide başka bir yerden sürüklenip getirilenden çok daha fazla nahiyenin baştan başa biriktiği misaller dahi mevcuttur.

Bu tezayüdün menşei, şüphesiz denizin dibindeki ince akıcı kumdur, bu kum kuvvetli hareket ve bunun neticesinde kükürtlü-tuzlu deniz suyu vasıtasıyla toprakla ihtilat etmesi sayesinde öyle hassas bir surette istiflenir ki, mahsuldeki verimi yüz kattan ziyade olan ve gübresinin ancak on beş yılda bir tazelenmesini iktiza ettiren böylesine mükemmel bir toprak meydana getirir. Bütün devirlerin ve memleketlerin filozofları bu hususta müttefiktir. Nitekim Welling, onlarla tam bir mutabakat halinde şöyle der (de Sale, Bab I, Fasıl 16, s. 14),

Suyun gayrimaddi cüzleri dahi, yıldızlarda bulunduğu ve tayin edildiği veçhile, bütün Şamayim'i [NOT: İbranice gökler] muhtevidir.

Aynı mevkide, bakir toprak addettiği akıcı kum hakkında, suyun bir mahsulü olması hasebiyle onun her bir zerresinin Güneş'in, Ay'ın ve cümle seyyaratın bütün semavi tohumunu kendi içinde barındırması icap ettiğini yazar.

Bu, başımızın üstünde süzülen, yaratılmış cümle eşyanın aslı ve esası olan hakiki unsuri topraktır, ilk Hilkatte bütün mahlukata zerk edilmiş olan ve çoğalmaları ile bekaları için yukarıdan gelen feyizlerle onlara her gün aşılanan Sal Astrale'dir, Aden'de Adem'in ruhani bedeninin kendisinden inşa olunduğu hakiki Afar-Min-Ha-Adamah [NOT: İbranice toprağın tozu] tozudur.

Tabiatın bu tuzu her şeyde ve her bir madde için layık olan tartı, adet ve ölçüde mevcuttur ve onlardan istihsal edilebilir.

Bunun ilk pıhtılaşmaları bize çiy, yağmur, kar, dolu, kayan yıldızlar ve saire suretinde vasıl olur.

Çiy ne kadar da uçucu bir nesnedir ki, Güneş'in şualarını hisseder hissetmez derhal onlar tarafından celbolunur, halbuki kendi içinde çürüme esnasında ayan beyan hale gelen sabit bir toprak barındırır.

Yağmur, kendisini Kaos'una rücu ettirmek için çok daha kuvvetli bir hararet talep eder.

Binaenaleyh, onun içinde bundan daha bol bir miktar, yani bu meteorun çürümesinden evvel dahi kendini gösteren biraz daha kaba bir toprak bulunur. D.

Köln'deki Altes Cenapları Prens-Elektör Joseph Clemens'in hususi tabibi Giese, bunu temiz kaplarda toplamış, kendisinden başka kimsenin girmediği ve hiç toz bulunmayan bir odaya koyduğu porselen bir tabağa dökmüştür.

Kendi kendine buharlaşmaya terk etmiş ve nihayetinde geriye Kermes antimonu gibi kızıl bir topraktan gayrı bir şey kalmayacak derecede teksif etmiştir.

Bundan hastalarına yalnızca habbeler halinde vermiş ve bununla muazzam şifalar elde etmiştir.

Yalnızca sudan ibaret olmayıp aynı zamanda gayet latif bir bakir toprak ile tuzlu, cıvalı bir suyu da havi bulunan kar, dolu ve buz için de hal böyledir. Bkz. Welling, Kısım 3, Bab 2, Fasıl 10,

Mors unius est vita alterius [NOT: Birinin ölümü diğerinin hayatıdır], Tabiatın üç aleminde de kusursuz bir sıhhate sahip kadim bir felsefi kaidedir.

Makul bir surette başka türlü izahı kabil olmayan hakiki Pisagorcu tenasüh budur.

Taşların her gün vuku bulan teşekkülü hakkında pek çok şey yazılmış ve söylenmiştir, lakin bu meseleye bizim muhakemelerimize muvafık bir nazarla bakılacak olursa suhuletle izah edilebilir, nitekim Biraderimiz Zomerus müteakip paragraflarda bunu fevkalade güzel ve berrak bir veçhile icra etmiştir. Asrımızın fizikçileri taşların hasıl oluşunun sebebini,

Havanın Suda mevcut Topraksı cüzleri çökelttiğini, yani Suyu kendisiyle, yani Hava ile birleştirdiğini (Suyu buharlaştırdığını), üzerlerinden akıp gitmesini sağladığını, Toprağı kuruttuğunu ve bu teraküm etmiş kitlenin ufak cüzlerini gittikçe daha muhkem bağladığını tedris ederek, Cenab-ı Hakk'ın şekil verici ve tabiri caizse yaratıcı muavini olan bir amil ustayı hesaba katmaksızın, sırf bunların alelade yığılmasında yahut yan yana gelmesinde ararlar. (On sekizinci asırda jeoloji nazariyesi, BÜTÜN kayaların sulu bir muhitten kristalleştiği yönündeydi).

Verbum Electri, bu sistemin saçmalığını öğle vaktindeki güneş kadar açık bir biçimde gözler önüne sermiştir. Bu husus, Versammlungsreden adlı eserimizin on birincisinde, sayfa 293 ve devamında yer almaktadır.

Sicilyalı Diodoros, üçüncü kitabının nihayetinde aynı fikirleri serdeder. Yunanca bilmediğimden, onun sözlerini Latince olarak aktarıyorum,

Crystallus Lapis ex aqua oritur pura coagulata, non quidem a frigore, sed divina caloris vi, qui duritiem servet, variosque colores suscipiat, yani, "Kristal taş, soğuktan değil, hakiki anlamda ilahi bir sıcaklık kudretiyle pıhtılaşmış saf sudan meydana gelir, öyle ki sıcaklığını muhafaza edip muhtelif renklere bürünebilsin".

Bu ilahi sıcaklık kudreti, ilk ve teksif edilmiş Işıktan neşet eden esiri ateşten, Hipokrat’ın [okunamadı] [NOT: Metindeki bozuk Grekçe ibare muhtemelen Hipokrat'ın "enormon" veya benzeri bir canlandırıcı ilkesine atıftır], yani o mübarek, yaratıcı Dünya Ruhumuzdan başka ne olabilir ki?

Hermetik analitik kimyada gayet mühim bir husus, parçalanacak cisimlerin uçuculuk ve ateşe mukavemet derecelerine layıkıyla vakıf olunmasıdır, zira bu durum çok ehemmiyetli faydalar sağlayabilir.

Metalik cisimlerde, ateşe mukavemet sınıfına mensup pek çok maddeye rastlarız, bunların gevreklik veya metaneti, onları çözmek için iktiza eden felsefi çözücülerin (menstruum) olduğu kadar adi çözücülerin kuvvetinden de mühim ölçüde tayin edilebilir.

BÖLÜM X

HAKİKİ EVRENSEL TOHUMUN YAHUT YENİDEN DOĞMUŞ KAOSUN, YANİ DÜNYANIN RUHU VE CANININ (SPIRITUS SEU ANIMAE MUNDI), YA DA MEŞHUR DÜNYA RUHUNUN KEŞFİ

Geçtiğimiz bölümlerde, Kaos suyundan ve ruhundan neşet eden gök kubbenin, havanın, suyun ve toprağın, evrensel bir tohum hasıl etmek veya evvelce mevcut olan Kaos’u bütün mevcudatın çoğalması, muhafazası, helaki ve yeniden doğuşu uğruna ihya etmek emrini aldığını beyan etmiştik. İspat olunduğu üzere unsurlar, bu tohumu kendi buharlaşmaları vesilesiyle tevlid ederler.

Bu dördü birden mezkur buharı havaya sürer, bu buhar orada öteye beriye sürüklenip deveran eder, nihayetinde fasılasız üretilen ardışık buharların tesiriyle yukarıdan aşağıya doğru yoğunlaşır ve nihayet bu sayede suya dönüşür.

Biz bu suya umumi olarak çiğ, yağmur, kar, dolu, kırağı deriz, fakat hakikatte o asıl tohumdur, yeniden doğmuş hakiki Kaos’tur, ay-altı alemdeki bütün unsurların kendisinden doğduğu, muhafaza edildiği, helak olduğu ve yeniden neşet ettiği gerçek Spiritus ve Anima Mundi’dir.

İmdi, bu çiğin, yağmurun ve sairenin sahiden yeniden doğmuş Kaos ve evrensel tohum yahut Spiritus Mundi olduğuna dair miyar şudur ki, o, İptidai Kaos’tan evvelce meydana gelmiş olan bütün mahlukatın (hayvan, nebat ve maden) kendisinden hasıl olabileceği ve doğabileceği bir su olmalıdır.

Bunun yanı sıra, Gök, Hava, Su ve Toprak olmak üzere dört unsurun tamamını ihtiva edecek kudret ve kuvvete malik bulunmalıdır, şayet bu böyle ise, bu dört unsurun kendi içlerinde dercetmiş oldukları şeyleri ve her birinin husule getirdiği her şeyi de zaruri olarak ihtiva etmelidir! (a.)

Binaenaleyh şimdi deriz ki, her şey neyden hasıl olduysa yine ona rücu etmelidir. Ex quo aliquid fit, in illud iterum resolvitur,

& per quod aliquid fit, per illud ipsum resolvi atque reduci in suam primam materiam seu naturam necesse est.

Unsurlar buhar ve sudan neşet edip doğdular, yine buhar ve suya, yani çiğ ve yağmura çözünürler.

Ruhtan ve sudan zuhur ettiler, yine ruh ve su vasıtasıyla ruha ve suya döndürülürler (b). Çiğ ile yağmurun böyle bir ruh ve su yahut ilki gibi yeniden doğmuş bir Kaos olduğu, yalnızca bunların şehir filozoflarından ziyade rençperler (yahut çiftçiler) ve bahçıvanlarca belki de daha iyi bilinen gündelik tesirleriyle değil, aynı zamanda teşrihleriyle de ispat edilmektedir, zira dört unsurun tamamı bu yolla (yani teşrih, parçalama yahut analiz ile) açığa çıkarılır ve aşikar kılınır. Bu suyun gündelik tesir ve fiiliyatı, hakikaten de yalnızca her bir nebat ve otun onun sayesinde büyüyüp çoğaldığını değil, madenlerin ve hayvanların dahi zamanın sonuna dek onun vasıtasıyla doğduğunu, muhafaza edildiğini, helak olduğunu ve yeniden can bulduğunu ispatlar. Hayvanlar aleminin mahlukatı onunla beslenir ve onunla büyür, (yani Havadaki Ruh ile) zira fasılasız olarak Havayı içlerine çekerler, nebatlar aleminin mahlukatı dahi bu Sudan (yağmur suyundaki ruhtan ve saire) neşet edip büyür ve onu hayatlarının idamesi için sarfederler. Sebzeler hiçbir ispata muhtaç değildir, zira çiftçi nebatat alemindeki bu neviden bir fiiliyatı doğrudan müşahede edebilir. Yeraltı mahlukatının böyle bir sudan ve tohumdan neşet ettiği hususu kendi faslında tedris olunacaktır. Şimdi nazari olarak kısmen ispat etmiş bulunuyoruz ki yağmur ve çiğ, yeniden doğmuş evrensel Kaos’tur, büyük alemin yahut makrokozmosun evrensel-umumi tohumudur, öyle bir Spiritus ve Anima Mundi’dir ki onun içinden ve onun vasıtasıyla yalnızca evvelce doğmuş olan her şey kendi vakti

gelene kadar muhafaza edilmekle kalmaz, aynı zamanda yine bu Fail vasıtasıyla helak edilir ve yeniden doğurulur. Ve böyle bir devre dahilinde bu su, Dünyanın sonuna kadar vazifesini icra etmeye devam eder, nitekim bunu hususi bir fasılda etraflıca izah edeceğiz.

Lakin şimdi, bu bilinen evrensel tohumu yahut yeniden doğmuş Kaos’u teşrih ederek tetkik edecek ve hangi cüzleri ihtiva ettiğini göreceğiz.

Binaenaleyh, hangisini arzu ederseniz bir miktar çiğ yahut yağmur, kar, kırağı ve dolu alıp biriktirin, fakat Yağmur suyu kullanırsanız daha iyi veyahut daha süratli muvaffak olursunuz, gök gürültüsü esnasında toplananı en makbulüdür!

Bunu temiz bir fıçıda toplayın, ardından bir keçeden süzün, ta ki damlardan karışan hiçbir pislik (Bu "mist" kelimesi gübre veya çamur gibi çift manalıdır) ihtiva etmesin.

Karşınızda berrak, saf, şeffaf, billuri ve hususi bir tadı olmayan bir su bulacaksınız, görünüşü pınar suyu gibidir, hulasa, diğer saf sular gibi içip istifade edebileceğiniz fevkalade berrak bir sudur.

Bunu ılık bir yere, ne güneşin ne ayın, ne rüzgarın ne de yağmurun erişemeyeceği bir dam altına koyun.

İçine hiçbir kesafet düşmesin diye üzerini bir bezle yahut fıçı kapağıyla örtün.

Bu minval üzere bir ay boyunca kımıldatmadan bekletin, bu müddet zarfında onda evvelki tabiatına kıyasla muazzam bir tebeddül vuku bulduğunu göreceksiniz.

Zira bu su, derunundaki ruhtan ötürü, her ne kadar hissedilmez olsa da ılıklaşmaya başlar, ısınmaya ve tefrik olmaya yüz tutar.

Çürümeye, fena kokmaya başlar ve bu evvelce berrak, şeffaf olan suda bir bulanıklık hasıl olur.

Üzerinde kahverengi, süngerimsi bir toprak yüzer, bu toprak gittikçe teessüs edip büyür, ağırlaşır ve nihayet dibe çöker.

Burada, deruni ve fıtri Archeus ruhu vasıtasıyla latifin kesiften, koyunun inceden ayrıştığı müşahede edilebilir.

Zira ayrıştırdığı toprak, ince yün misali süngerimsi kahverengi renkte olup, dokunulduğunda yağlı (yahut, çamurlu) ve kaygan, sümüksü bir his verir.

Ve bu, hakiki evrensel fosil tozudur, (yahut, silisli marn veya Gur, toprak, guhr yahut diatomlu toprak ya da diatomit) (c). Sanat aşığı kimse burada gözleriyle iki şeyi, suyu ve toprağı idrak eder ki bu ikisinin içinde gök ve hava gizlenmiştir, Zira bizler karanlık gözlerimizle göğü göremeyiz.

Gerçi hava, küremizde buhar, duman yahut sis halinde uçuştuğunda onu görebiliriz, fakat burada suyun içinde çözünmüştür ve tıpkı gök gibi suyun içinde muhafaza edilmektedir.

Böylece okuyucu için halihazırda görünür iki unsur mevcuttur, su ve toprak.

Önceden yalnızca uçucu bir su vardı, lâkin şimdi çürümenin yahut ılık sindirimin faydalı tesiri sayesinde toprak kendini görünür biçimde açığa vurmuştur.

Gök ile hava ise başka bir tarikle aranıp ortaya çıkarılmalıdır. Yağmur suyu bu şekilde bulanıklaştığında, her şeyi birbiriyle iyice karıştırınız, bakır bir imbiğe koyunuz, bir fırına yerleştirip su buharlaşmaya başlayacak derecede ısıtınız.

O vakit imbikten buğunun, buharın ve dumanın yahut sisin nasıl yükseldiğini göreceksiniz; işte göğü kendi içinde ve kendisiyle birlikte ihtiva eden hava budur.

Şayet havayı yakalamak ve gök ile birlikte suya dönüştürmek isterseniz, imbik başlığını takınız, konyak damıtıcılarının yaptığı gibi bir toplama kabı ekleyiniz; başlığın içindeki buhar yoğunlaşacak ve gayet berrak, billur bir su suretinde küçük dereler gibi toplama kabına akacaktır.

Bu suyun dörtte birini çekip alınız; böylece gök ile havayı bir arada elde etmiş ve dört unsurdan ikisini ayırmış olursunuz. Göğü, ziyasından ve parıltısından tanıyacaksınız.

Zira bu su, bilhassa rektifiye edilmişse, evvelkinden çok daha parlak ve berrak yahut billur bir memba suyu gibi ışıldar. Bu ziya, onun üstün bir kudret yahut semavi bir tabiat barındırdığını gösterir.

Gök ile havayı ihtimamla damıttıktan sonra, başka bir toplama kabı takıp damıtmaya devam ediniz; suyun tamamını erimiş bal kıvamına gelene dek çekiniz, fakat tamamen kuruyacak derecede olmasın,

Zira henüz sabitleme mertebesine erişmemiş olan nazik bâkir toprağı yakarsınız.

İkinci (çekilen) damıtığa gelince, bunu da saklayınız; böylece üçüncü unsura, yani "suyun suyuna" sahip olursunuz. İmbikte geriye kalan şeye, yani hâlâ pek nemli olan toprağa gelince, onu dışarı alınız, cam bir kaba koyunuz, tamamen kuruması ve ufalanıp toz haline gelebilecek kuruluğa erişmesi için güneşe bırakınız, akabinde onu toz haline getiriniz; böylece bütün unsurları birbirinden ayırmış ve gözlerinizin önüne sermiş olursunuz, (bu, "suyun toprağıdır"). Şimdi, bu unsurların hakiki unsurlar olduğunu da ispat etmesi icap eder, aksi halde haklarında yazılanlar, yani felekler altındaki tüm varlıkların onlardan neşet ettiği külliyen yanlıştır.

Zira bu sudan nasıl yıldız yapılacağına dair semavi bir vahiy almadıkça hiç kimse göğü inşa edebileceğini zannetmesin.

Aynısı meteorlar için de geçerlidir, çünkü bu suyun kendisi de meteordan doğmadır ve ben onu kendi haline bırakıyorum.

Bunun yerine, asıl rızkımızı temin ettiğimiz, kendileriyle ve sayelerinde bir arada uyum içinde var olup yaşadığımız hayvanlar, bitkiler ve madenler âleminin mahlukatının bu dört katlı sudan doğup doğamayacağını müşahede edeceğiz. Madem öyle, şayet maden yapmak murat ederseniz bir miktar toprak alınız, bir kabak (retort) içinde hafifçe nemlendiriniz, güneşin hararetinin ulaşabileceği fakat doğrudan güneş ışınlarının vurmayacağı bir mahalle koyunuz.

Kuruduğunda, onu kendi suyuyla (ikinci damıtık) yeniden nemlendiriniz, lâkin Gök ve Hava (birinci damıtık) ile değil; bu nemlendirme (yahut "ıslatma") ve kurutma ameliyesini sıkça tekrarlayınız. Böyle yaparak, dilerseniz Toprağı tamamen maden haline getirebilirsiniz. Bu nemlendirme ve kurutma vasıtasıyla toprağın ağırlaştığını ve kumlu bir hal aldığını göreceksiniz. [NOT: Latince "nota bene", dikkat ediniz manasında kullanılmıştır.]

Havanın içeri girmesine imkân tanımak gayesiyle kabak (retort), sıkıca değil, yalnızca kâğıt bir tıkaçla kapatılmalıdır. Toprağın kumlu bir kıvama kavuştuğunu gördüğünüzde, onun madeni bir tabiat iktisap ettiğini anlarsınız, zira o artık ne nebatidir ne de hayvani; binaenaleyh madendir.

Bu kumdan kâfi miktarda elde ettiğinizde, bir kısmını alıp cevherlerin sınandığı usulle bir tahlil yapınız; bir miktar gümüş ve altın izi bulacaksınız. Lâkin zikredilen Topraktan bir nebat elde etmek dilerseniz, güneşte kurutulmuş ve toz haline getirilmiş mezkûr Toprağı alınız, suyunun (2. damıtık) iki cüzünü, Gök ve Havanın bir cüzünü alıp birbirine karıştırınız ve bahçıvanların yaptığı gibi Toprağı bununla ne çok ıslak ne de pek kuru olacak surette nemlendiriniz, doğrudan güneşin altına değil havadar bir yere koyunuz; muhtelif küçük nebatat peyda olacaktır.

Şayet içine bir bitkinin tohumunu (herhangi bir alelade tohum) koyarsanız, o tohumun meyvesi de ondan neşet edecektir.

Böylelikle, nebati doğuma nail olmuş oluruz. Şayet bir hayvan elde etmek dilerseniz, güneşte kurutulup toz edilmiş toprağı alınız, üzerine bir cüz su ile iki yahut üç cüz gök ve hava dökünüz, öyle ki akışkan erimiş bal kıvamına gelsin.

Bunu ılık bir havaya ve güneşin mutedil hararetine bırakınız, öyle ki güneş üzerine fazla yakıcı vurmasın, birkaç gün içinde farklı cinslerden muhtelif küçük hayvanların kımıldaşıp kaynaştığını müşahede edeceksiniz.

Şayet su ve nem azalacak olursa, evvelki gibi serpiştiriniz ki daima ilk baştaki kıvamında kalsın.

O vakit ilk hayvanların bazısının yok olduğunu ve onlardan başkalarının türediğini, bazısının ise bununla beslenip gitgide büyüdüğünü göreceksiniz. Burada arzu edilen her neviden hayvanı peydahlamaya matuf bir hüneri zikretmek isterdim,

fakat Yaratan'ın hilkatine müdahale etmek istediğimi kimse söyleyemesin diye bunu bir sır olarak saklayacağım, Gerçekten de Allah'ın her şeyi Yokluktan ve maddesiz yarattığını düşünmek evladır.

Bizler ise, şayet O’nu taklit etmek dilersek, her daim önceden yaratılmış ve meydana getirilmiş maddeye muhtaç oluruz, Tanrı da yarattıklarından ve yarattığı âlemden sevinç duymamızı bizlere yasaklamamış, bilakis böyle yapmamızı emretmiştir, bunu da insanın Tanrı bilgisine gitgide daha fazla eriştiği kabalistik Sanat suretinde, kendi azizlerine gizlice ifşa etmiştir (d). Ne avamın ne de beyhude yere münakaşa eden ilahiyatçıların Tanrı bilgisine asla erişememesi, tam da yanılgının başat sebebidir.

Hepsi Tanrı üzerine çekişir durur, münakaşa bittiğinde ise bizzat kendileri de hakkında kavga ettikleri şeyin hakikat olup olmadığını bilmez, bundan şüphe duyarlar.

Üstelik, yasaklanmış büyü oldukları, Tanrı’ya küfür teşkil ettiği ve O’nun sırrına ermeye cüret edildiği bahanesiyle doğa bilimlerini baskılarlar, oysa bizzat kendileri küfre düşmektedir.

İlahiyatçıların da tıpkı avam gibi daha ziyade Mammon’un peşinden koşması ve kendileri Tanrı’nın ne olduğunu, kim olduğunu bilmedikleri ve inanmadıkları halde durmaksızın Tanrı’ya giden yolu vaaz etmeleri, her türlü putperestliğin ve sapkınlığın başlangıcı ve kökenidir. Ben ise derim ki, bu bilgiye erişmek isteyen kimse işe yeryüzünden başlamalı ve Mesih’in de buyurduğu üzere, her bir mertebenin bilgisi vasıtasıyla mertebe mertebe göğe yükselmelidir,

Sizler ki dünyevi olanı ve önünüzde duranı anlamazsınız, semavi olanı nasıl anlayacaksınız? (Çevirmenin notu, Kutsal Kitap fihristinde bu alıntının tam metnini bulmak kabil olmamıştır).

Bundan ötürü herkes fehmedebilir ki bu su, yahut yeniden doğmuş Kaos, Spiritus mundi, yahut çiy, kar veya yağmur suyu, ilk (Kaos)’tan doğan her şeyin kendisinden neşet edebileceği evrensel tohumdur.

Yine bundan anlaşılır ki bu su yeryüzünü bereketli kılar ve her şey ondan türeyebilir.

Çiftçi yahut bahçıvan bunu her gün tarlasında müşahede eder ve inanmak için daha fazla ikna edilmeye ihtiyaç duymaz, onunla ıslanan her şeyin fevkalade büyüdüğünü kendi gözleriyle görür.

Fakat bu sırrın özünü, bereketi verip hasıl edenin ne olduğunu bilenler pek azdır. Gerçi herkes bilir ve şöyle der,

Şeyleri büyüten, suyun yardımıyla Ruhtur.

Hakikaten de Ruhtur, lakin uçucu bir ruh olarak ay-altı âlemde pek az şey başarabilir.

Zira bu cismani dünyevi âlemde, bu görünür cisimlerde bir fayda sağlamak isteyen her ne ise, onun da cismani olması yahut cismanileşmesi icap eder. İnsan onu tutabilmeli, dokunabilmeli ve görebilmelidir.

Binaenaleyh, bu uçucu ruh, tıpkı hayvani, nebati ve madeni tohumun görünür ve dokunulur olması gibi, dokunulabilir ve görünür bir cisim bürünmelidir. İnsanlar onunla pek sık muamele etseler de, bu hakikat pek az kişi tarafından bilinir.

Bolca elde edilebilse dahi, bu cismani ruhun yahut tohumun menşeini pek az kimse bilir.

Bunun sebebi, hakikatte taşıması gerekenden başka bir isim taşımasıdır.

Zira hakiki menşei ve kökü icabı ona Semen macrocosmi, ulu âlemin tohumu, bütün âlemin bereketi denilmelidir.

Bu tesmiye onun hakkıdır, çünkü o şeffaf, görünür bir cisim içinde, yoğunlaşmış, pıhtılaşmış, teksif edilmiş cismani tohum ve Spiritus mundi’dir,

bir kristal gibi, bir su, elleri ıslatmayan kuru bir su, bir

toprak, sulu bir toprak, ısıyla dolu, aynı zamanda buz gibi soğukla dolu, pıhtılaşmış bir gök, dünyanın bütün hazinelerinden daha hayırlı, pıhtılaşmış bir hava (e). Yine de bu ruhu gözlerinizin önüne elle tutulur ve cismani surette koymak, layıkıyla tefekkür edebilmeniz için ellerinize teslim etmek maksadıyla,

Şunu yapın, fıçıdan çürümüş yağmur suyunu alın, bir cam kaba yahut kazana koyup üçte biri kalana dek kaynatın.

Ardından soğumaya bırakın, lakin henüz ılıkken, bütün tortusundan arınacak şekilde süzün.

Şimdi onu kalay bir leğen, cam bir kap yahut ahşap bir çanak içinde soğuk bir mahzene koyun, Dünya Ruhu gece vakti iki surette zahir olacaktır, biri şeffaf ve baklava biçimli kristal bir madde.

Kabın çeperlerine ve kenarlarına yapışır, şayet kabın içine birkaç küçük tahta parçası atılırsa, onlara da yapışacaktır.

Diğer suret ise, biraz kahverengimsi bir kütle halinde dibe çöker. İşte şimdi elinizde cismani olarak dokunabileceğiniz ve görebileceğiniz ruh, evrensel Dünya Ruhu ve Semen macrocosmi, Chaos regeneratum bulunmaktadır.

Şimdi kenarlara yapışmış olanı ayrı olarak çıkarın ve saf halde muhafaza edin.

Diptekinin suyunu dikkatlice süzün ve onu da çıkarın.

Onu güneşte yahut ılık bir fırın vasıtasıyla bilhassa iyi kurutun. Güzelce saklayın.

Bu ikisiyle topal Vulcanus’a gidin, o size bunların kim olduğunu ve ne diye anıldığını söyleyecektir.

Kenarlara yapışmış olan üstteki tohumu yanan kömürün üzerine atın, derhal size adını söyleyecektir.

Adı (Sessiz olun!) NİTRAT! (Güherçile) Diğerini de kömürün üzerine atın. Pek boğuk, haşin bir sesi vardır ve dişlerini gıcırdatır. Adı tuzdur, adi yahut "hışırdayan" alkali tuz. Şimdi her iki ada da sahipsiniz (f).

Yağmur suyundan süblimasyonla elde edilen bu güherçilenin, diğer bütün güherçilelerden farklı bir tesiri yoktur. Tuz ise, diğer adi tuzlar gibi çatırdar ve patlar, bütün amellerde tesiri de aynıdır.

Bu tecrübe ile artık her şeyin özünü ve merkezini, tohumunu, Sperma macrocosmi’yi, gözlerinizin önünde açıkça görünür ve cismani olarak müşahede eder, ellerinizle tutarsınız.

Bu ikisi, ayın altında var olan ve gözlerimize görünen her şeyi meydana getirir, yaşatır, yok eder ve yeniden üretir.

Havada uçucudur ve yine uçucu göktaşları hasıl eder (g). Suda ve toprakta cismani hale gelir ve mertebelerine göre sabit, daha sabit ve en sabit cismani şeyleri husule getirir.

Ay altında, çözünme neticesinde tezahür eden bu ikisini ihtiva etmeyen hiçbir şey bulunamaz. Aşağıda daha da ispat edildiği üzere, her şey ve bütün mevcudat bu ikisinden mürekkeptir,

Biri şudur, cO j Diğeri şudur, (O ) Biri Asittir Diğeri Alkali Şu Ruhtur Şu Cisimdir Bu babadır Bu anadır Eril tohum Dişil tohum Agens universale primordiale Patiens universale primordiale Gök ve hava Su ve toprak Çelik Mıknatıs Çekiç Örs Başlangıçta bu şey tamamen uçucuydu.

Onu görebilmek için, yağmur suyunu henüz toplanır toplanmaz, çürüme vuku bulmadan evvel damıtmalıyız, böylece pek uçucu bir surette yükselecektir.

Bununla birlikte çürüme vasıtasıyla, ihtiva ettiği tortulaşma (Toprağı barındıran çökelti) sayesinde bir sabitlik temeli iktisap eder. Bu suyun uçuculuğu hayvanları meydana getirir. Bir nebze sabit hale geldikçe bitkileri husule getirir, tamamen sabitlendiğinde ise,

mineralleri üretir. Bu bakımdan, ondan mineraller meydana getirmek isteyen kimse, daha evvel söylediğim üzere, su ile toprağı bir arada tutan daha sabit ve kaba kısımları almalıdır, otlar ve nebatat elde etmek dileyen, bir miktar felek ve hava katmalıdır, ondan türlü türlü hayvanat devşirmek isteyen ise, uçucu olandan biraz daha fazlasını, yani havanın ve feleğin hayati ruhundan daha çoğunu eklemelidir, zira nebatat, hayvanat ile minerallerin tam ortasında durur.

Daha tafsilatlı gösterileceği üzere, anasından (dört unsurdan) bir hayvan husule getirilebileceği gibi, bir mineral ya da bir taş da kolaylıkla yapılabilir (her bir alem var edilebilir!). Fakat evrensel tohumu görmemizin ve ona dokunmamızın sebebi, tabiatın bağlarından ve kilitlerinden azat oluşun kapısı ve anahtarı olan çürümede (h) yatar.

Lakin çürümenin sebebi, asla durup dinlenmeyen, her şeyi yerine getirirken vasıta kıldığı bir alete, yani suya malik olduğunda, görünür ve görünmez, hissedilir ve hissedilmez surette, durmaksızın iş gören o mütemadi içsel ruhtur. Çürümeye yol açar,

uçucu olanı sabite, sabiti de yeniden uçucuya çevirir. Bu ameliye nöbetini durmaksızın sürdürür, bizzat pıhtılaştırmış olduğu taşları parçalar ve onları kuma yahut toza tebdil eder.

Ağaçları çürütür, hayvanlar aleminin mahlukatını ayrıştırır ve toza dönmüş taştan yeniden bir ağaç, çürümüş ağaçtan bir hayvan, bozulmuş hayvandan bir ağaç ve çürümüş ağaçtan bir taş yahut Mineral peydahlar, hem de bunu kesintisizce yapar.

Hiçbir köylü buna inanmaz, gerçi kapısının tahtasını kurtların nasıl yediğini, harabe duvarlarından ağaçların ve otların nasıl boy verdiğini,

ayrıca çürümüş bir öküzden odalarına sineklerin nasıl üşüştüğünü (ve göletlerde balık neslinin nasıl türediğini) her gün canı sıkılarak temaşa etmek mecburiyetindedir. Böylece Kaos'un, başlangıçtan bu yana, İlksel Buhar'dan nasıl neşet ettiğini ve aralıksız inerek dört unsura, yani Feleğe, Havaya, Suya ve Toprağa dönüştüğünü, bunların da İlksel Buharı (yahut Buğuyu) ve bundan da Kaotik Suyu durmaksızın yeniden meydana getirmekle nasıl vazifelendirildiğini izah etmiş bulunuyoruz. (i.) Uçucu, görünmez ve elle tutulmaz tohumu göstermiş olduk.

Onu görünmezliğinden çıkarıp görünür, tutulmazlığından çıkarıp elle tutulur kıldık, öyle ki artık herkes onu gözleriyle görebilir ve daha derin tetkikler vasıtasıyla kudretinin kadrini bilebilir. Bununla beraber, yeniden doğan Kaos'tan yahut yağmur suyundan hasıl olan bu evrensel tohumun, yani Güherçile'nin [WNitrum], tıpkı tuzda olduğu gibi, adi Güherçile [Witrum] ve tuzdan pek de üstün olmadığını söyleyişim, biriyle yapılabilecek her işin diğeriyle de yapılabileceğinden ve biri diğerinden daha ziyade tasfiye edilmedikçe tesirlerinde hiçbir fark bulunmayışındandır.

Fakat şayet eşit derecede saf iseler, biri diğeri gibidir ve şayet bir kimse çıkıp bunun Nitrum Vulgi lakin ötekinin Witrum Philosophorum olduğunu iddia edecek olursa, hiçbir sanatkar kendini bu yanılgıya kaptırmamalıdır, bu sırf bir batıl inançtan ibaret olur.

Adi Güherçile diğeriyle aynı tesiri husule getiriyorsa, benim nazarımda o hakikaten Nitrum Philosophorum'dur. Bunda çekinecek ne olabilir ki?

Zira o az tecrübeli laboratuvar ameleleri için her bir şeyin ille de çift olması icap eder, birine Subjectum Vulgi denmelidir, ki bu umumiyetle reddedilir, diğerine ise Subjectum Philosophorum tesmiye edilir ve bu makbul sayılır, fakat iş can alıcı noktaya geldiğinde, hangisinin Subjectum Vulgi, hangisinin Philosophorum olduğunu kendileri de kestiremezler. Derhal atılıp, evet, buna insan aklı sır erdiremez, deyiverirler.

İlla Tanrı bir mucize göstermeli ve konuyu bir rüyada yahut bir ehil (adept) vasıtasıyla ifşa etmelidir, oysa bu hal ekseriya laboratuvar amelatının kendi izansızlığından (ki uğradığı hüsranın asıl sebebi budur) ileri gelir, zira elinde ne tuttuğuna, ne eylediğine, ne tür bir neticeye vasıl olduğuna dikkat kesilmez. Ahvali tetkik etmez,

tefekkür yoluyla tesadüfi bir keşiften daha ileri bir fayda devşirmenin ardına düşmez. Bu, şunu mu yaptı? Nasıl?

Şimdi şunu ekleseydim yahut bunu çıkarsaydım ne husule gelirdi?

Bunun yerine, her ne kadar "Inventis facile est addere", yani icat edilmiş şeyleri geliştirmek kolaydır kelamını hatırında tutması icap etse de, meseleyi öylece akışına bırakır. Farz edelim ki cahil bir dülger bir evin inşasını seyreder.

Kendi kıt anlayışına göre evi bina eder ve inşaat nihayete erdiğinde, zamanla birkaç kusurun farkına varır. Buradan derhal şu neticeyi çıkarır,

Bak, şayet şöyle yapsaydım daha rahat olurdu, şuraya bir demir çubuk koysaydım daha muhkem dururdu, yahut şuraya biraz ahşap veya büyük, dayanıklı bir taş koysaydım, ya da şuraya kare, yüksek veya alçak bir oda kondursaydım vesaire.

Şimdi artık bu evi istemeyip onu satsa ve bir başkasını inşa etse, evvelki hataları tashih etmek için elinde şimdiden on kat imkan bulunurdu.

Bir laboratuvar amelesi yahut kimyager de bir hata yaptığında aynı minval üzere hareket etmelidir.

Neyin haddinden fazla, neyin noksan olduğunu, bunun nasıl bir tesir doğurduğunu, şu nesnenin nasıl bir mani teşkil ettiğini yahut nasıl bir medet sağladığını inceden inceye araştırmalıdır.

Zıt (yahut menfi) şeyleri bir araya getirmemek namına, her bir maddenin nevini ve hassalarını evvelemirde tetkik etmelidir. Karinin yağmurun evrensel Güherçilesinin [Nitrum] adi güherçileden üstün olmadığını, keza tuz için de durumun böyle olduğunu idrak edebilmesi için, evrensel Güherçile'nin adi güherçilenin menşei ve mucidi olduğunu mülahaza etmesi kafidir, evladın kanının ana ve babanın kanından neşet ettiği ve tamı tamına o ilksel bünyeye sahip bulunduğu neticesine varmalıdır, nitekim

şayet babasının neticelerini veriyorsa, bütün cevheriyle bizzat babanın ta kendisidir. Üstelik daha evvel ifade ettiğim ve bizatihi Umdenin belirttiği veçhile, "Ex quo aliquid fit, in illud rursus solvitur", yani bir şey her neyden hasıl olduysa, tam da ona tefessüh eder.

Hayvanlar, bitkiler ve madenler âleminin mahlukatı şayet sudan [Witer] ve adi tuzdan doğmuşsa, en nihayetindeki ilk kökenlerine varıncaya dek yine oraya dönmeli, onda erimeli ve ona indirgenmelidir.

Mademki her şey bundan doğmuştur ve doğan her şey yine bunda çözünmektedir, o hâlde hiçbir fark yoktur.

Her şeyin bu sudan ve tuzdan müteşekkil olduğu, ondan doğduğu ise tecrübe ile açıkça gösterilmelidir, zira onun her yerde bulunması ve her şeyin içinde mevcut olması zaruridir. Bunu müteakip bölümlerde ispat edeceğiz. DİPNOTLAR

(a) Bu evrensel tohum şayet dört unsuru birden ihtiva etmeseydi, ay-altı âlemin mahlukatında bulunan mıknatıslarla birleşmesi ve onların içinde tesir göstermesi imkânsız olurdu.

(b) Basilius Valentinus, bu ruh-sudan yahut cıvanın ruhundan şu sözlerle pek latif bir surette bahseder, "Bu su (yahut ezeli evrensel tohum), benden evvel gelmiş geçmiş ve benden sonra gelecek olan filozofların hakiki felsefi cıvasıdır, o olmaksızın ne Filozof Taşı ve Büyük Sır külli yahut cüzi olarak bilinebilir, ne de madenlerin dönüşümü vuku bulabilir.

Ve bu ruh, bütün madenlerin açılmasının olduğu kadar kilitlenmesinin de anahtarıdır.

Bu ruh aynı zamanda bütün madenlerle pek güzel kaynaşır, yeter ki o madenler onun mertebesinden gelmiş olsun, onun kanından neşet edip doğmuş bulunsun.

Zira o, binlercesinin arayıp da tek bir kişinin dahi bulamadığı hakiki primum mobile’dir, oysa bütün cihan ona muhtaçtır, uzakta aranır lakin pek yakında bulunur, çünkü herkesin gözü önündedir ve gözleri önünde süzülür." Not, Bkz. Basil Valent. kimya yazıları, ("Chymische Schriften") s. 733 ve devamı. Bu kaydedilmelidir.

(c) Bu vesileyle, modern tıbbın yahut Heinrich Cornelius Agrippa’nın De vanitate scientiarum adlı ilk risalesinin 82. bölümünde zikrettiği üzere 'Öldürme Sanatı'nın acınası inhitatını ve o vakitten bu yana mekanik sağaltım sanatının böylesine revaç bulmuş olmasını esefle anmaktan kendimizi alamıyoruz.

Bu hekim efendilerin, nazariyelerinin vazettiği semptomatik deliller yahut alametler vasıtasıyla bir marazın tabiatını veya hakiki menşeini ekseriyetle pek dakik bir surette teşhis etme ilmini asla inkâr edecek değilim. Ne var ki asıl müşkülat, birden fazla maraza has olan bu kabil arazlarda yahut tesadüflerde baş göstermektedir,

Sözgelimi, kanda bir feveran yahut kaynama vuku bulduğunda, derhal şöyle derler, Bunun ardında hararetli bir humma yatar, bir hava kabarcığı açmalıyız [NOT: hacamat yahut kan alma kastedilmektedir], Diğeri ise der, Dünyada olmaz!

Bir döküntülü yahut lekeli humma kapıdadır, ifraz ettirici ilaçlar kullanmalıyız ki materia peccans [NOT: hastalığa sebep olan bozuk madde] dış uzuvlara ulaşabilsin. Lakin nasıl olur efendiler!

Şayet ikinci ihtimal geçerli olsaydı ve siz sehven kan aldırsaydınız yahut birinci vaziyette ifraz ettirici ilaçlar kullansaydınız, hastanın zevali çabuklaştırılmış olmaz mıydı? (Not, Zannımca yazar yahut Almanca mütercim "ikinci" ile "birinci" kelimelerinin manasını birbirine karıştırmıştır.) Zira muhakkaktır ki hiçbir hastalık, onların zannına göre olması icap eden şeye dönüşecek kadar uysal değildir.

Şu hâlde mesleğe yeni başlayan genç hekimler, hekimlik icrasına girişmeden evvel iyi evrensel ilaçlar yapmayı öğrenselerdi ne kadar daha iyi ederlerdi, zira bunlar Latin mutfağında meçhul bir nesnedir.

Böylelikle hastalık üzerine uzun uzadıya laf etmekten kurtulabilirler ve Cenab-ı Hakk’ın tayin ettiği ecel vakti gelip çatmadığı müddetçe şifanın behemehal tecelli edeceğinden emin olabilirlerdi. Hastalığı teşhis edemediklerini varsaysak dahi, Böyle bir vaziyette bu umumi ilaçlar asla hiçbir şeyi ifsat etmez, nizamı bozulmuş olan Tabiatın ulu Üstadı Archaeus’un (yahut Archeus) ya da Hayat Ruhu’nun, yegâne hakiki hekim sıfatıyla vazifelerini daima yerine getirmesini sağlamaktan başka bir şey yapmazlar.

Meteorların unsurlarına ayrıştırılması dahi, onlara bütün eczacılık laboratuvarlarından çok daha kıymetli olan bu kabil pek çok ilacı bahşetmeye kâfidir.

Bu şifalı istifadeyi daha ammece malum kılmak için gece gündüz cehdeden bu zevata insanların ne derece minnettar olması icap etmez mi!

Müellifimiz bize bunun için güzel bir vesile sunmaktadır, nitekim Damerion da astral toz üzerine kaleme aldığı o latif risalesinde bunu hem nazari hem ameli olarak ispat etmiştir.

Biz de ona iktida edelim, o vakit Hipokrat’ın şu hükmünden korkmamıza lüzum kalmaz, "Eczacılık sanatı (yahut ilaçlar ve devalar sanatı), bütün ilimlerin en mümtaz olanıdır.

Lakin bu sanatı icra edenlerin cehaleti yüzünden (buna evrensel ilaçların noksanlığını da ekliyorum) cümle ilimlerin en sefili addolunur." (Hipokrat, Yasalar, başlangıcından).

(d) Bu tecrübe pek talim edicidir ve en baştaki asılların cevher birliğini, kaotik sudan neşet eden müşterek menşelerini öylesine sarih gösterir ki, aksini iddia eden kimse haklı olarak hicap duymalıdır.

Müellifin bu latif bakir toprak hakkında söyledikleri, yani en yüksek sabitleme derecesine henüz erişmediğinden ötürü onu yakmamaya itina gösterilmesi icap ettiği hususu, bütünüyle Tabiat’a müstenittir.

Lakin ondan hasıl olan mahlukat kemaline ve olgunluğuna erer ermez, içlerindeki o zeval bulmaz şekillendirici nokta, ki bu fevkalade topraktan yahut onun tuz-mıknatısından gayrı bir şey değildir, öylesine bir mağlup edilemezliğe ve kaya gibi bir metanete bürünür ki, "onun kuvveti ne yakıcı ateşin kudretiyle ne de çözücü suyun soğukluğuyla söndürülebilir, vesaire." (P.J. Fabri, Myrothecium Spagyricum, s. 111). 11.

Meclis Nutku’nda (s. 281 ve devamı) Verbum Electri bitkiler âleminden bir misale müracaat etmiştir. Şimdi burada hayvanlar âleminden iki misal zikredilmektedir,

Kerevit külü rutubetli bir mahalde yahut toprak bir kap içinde bir miktar saf yağmur yahut fırtına suyuyla nemlendirilmiş vaziyette bırakılırsa, yirmi gün zarfında sayısız küçük canlı kurtçuğun peyda olduğu görülür, şayet akabinde üzerlerine sığır kanı püskürtülürse, bunlar tedricen kerevite dönüşecektir. (Porta, tabii büyü kitabı, Nürnberg 1713, 4°, Sayfa 173 ve devamı). Bu tecrübe muteberdir.

Paris’teki bir ziyafet vesilesiyle Dygbi, bizzat kendi imal ettiği, fevkalade iri ve lezzetli bu kabil kerevitlerle dolu koca bir sahanı sofraya ikram etmiştir.

Paracelsus ise şöyle yazar, şayet bir kuş kapalı bir sırça içinde yakılır ve bu suretle kapalı olarak gübreye gömülürse, yapışkan bir nem hâsıl olacak ve nihayetinde sıcaklığın tesiriyle yeniden bir kuşa inkılap edecektir. (Porta, [okunamadı]).

Est in aere occultus vitae cibus, quem nos de nocte rorem, de die aquam rarefactam nominamus, cujus spiritus congelatus melior est, quam universa terra, Sendivogius. ("Havada hayatın gizli bir gıdası vardır ki biz ona geceleyin çiy, gündüzleyin seyreltilmiş su deriz, donmuş ruhu ise bütün yeryüzünden daha üstündür".)

Bu ikisinin, kendi sıvı-uçucu cüzleri vasıtasıyla uçucu hale geldiklerinde diğer bazı tuzlarla birleşerek meydana getirdiği o nevi şahsına münhasır ve harikulade tesirler, Versammlungsreden adlı eserimizin VIII. bölümünde, s. 211 ve devamında tafsilatıyla izah edilmiştir.

Şayet Kunckel ve onun gibi yağmur suyunda hiçbir tuz bulunmadığını iddia eden tabiat ilmi muallimleriyle münakaşaya girmeye değseydi (Bkz. Laboratorium Chymicum, II. Kısım, 2. Bölüm, sayfa 111 ve devamı), ciltler dolusu kelam edilebilirdi!

Ne var ki burada etraflıca tarif edilen tecrübeyi bizzat tatbik etmeleri (yahut tekrarlamaları) kafidir, o vakit hakikat apaçık ellerine teslim olacaktır. Bütün meteorlar (yani semavi ve havai menşeli nesneler) için de ahval böyledir.

Asil bir meteor ve hakiki bir Sperma Astrale olan Sternschneuze yahut Sternschnuppe (kayan yıldız), her köylünün de müşahede edebileceği üzere, çürüme vuku bulmadan evvel gayet uçucudur.

Fakat çürüme vasıtasıyla muayyen bir sabitleşme derecesine erişir erişmez, Kaotik Su'dan neşet etmiş ve başımızın üzerinde süzülen, kadim zamanlardan bu yana Filozoflar tarafından fevkalade methedilmiş olan, altın kadar sabit bir Toprak, o hakiki bakire toprağı çöktürür.

Bu hususta, muhterem Kardeşimiz Damerion'un meşhur Plumenic (Blumendekischen) risalesine zeyl olarak eklenmiş, astral tozun hazırlanışına dair eşsiz hitabının birkaç defa dikkatle okunmasını hararetle tavsiye ederiz.

O vakit yalnızca bu hususta değil, diğer bütün meteorların cüzlerine ayrılması bahsinde de büyük bir nur parıldayacaktır. Basilius Valentinus'un Hamburg 1640 tarihli "Simya Yazıları" adlı eserinin 109. sayfasında zikrettiği veçhile, "Çürüme, bütün çözülme ve ayrışmaların ANAHTARIDIR".

Cenab-ı Hakk'ın ve O'nun hikmetinin kendileriyle beraber olduğu Filozoflarımızın, kendilerine has o pek talim edici üslupla bu meseleyi nasıl ifade ettiklerine kulak verelim.

Şöyle ki, "á'nın havaya ve buhara sebebiyet verdiği herkesçe malumdur, lakin bu havanın, buharın yahut dumanın (yahut buğunun), bir araya toplandığında kesif ve latif bir YW haline yoğuştuğu, bunun içinde de kendiliğinden 4 ayrışma nihayet vuku bulana dek canlı bir ruhun (yani archaeus'un) durmaksızın çalıştığı, neticede kabın dibinde %> kalırken fevkinde vy ile A'nın gizlendiği saf bir Y'nin durduğu hakikati, ehil ve tecrübeli bütün Kardeşlerce pekala bilinir." [NOT: Metindeki simya sembolleri ve harf kısaltmaları kadim hermetik elyazmalarındaki unsurları ve ara maddeleri temsil etmektedir].

Bununla beraber, mezkur tecrübenin Hilkat ile bir benzerlik taşıdığı şu tavsif ile görülebilir... Bu tavsif, Versammlungsreden'in IX. numarasında, sayfa 229 ve devamı ile 231'de mevcuttur.

Bu sebeple burada tekrar edilmeyecektir.

BÖLÜM XI

GÖKTE VE DÜNYADAKİ BÜTÜN EŞYADA NİTRUM VE TUZ BULUNDUĞUNA DAİR AÇIK BİR DELİL.

Semaya uruc edemeyip onun hakikatlerini ekseriya süfli alemlerden idrak etmek mecburiyetinde olduğumuz cihetle, tek kelamla ifade edelim,

Sema nur ile doludur, nur ise ateşin bir eseri yahut semeresidir. (a) Güherçile ise sırf ateştir.

Binaenaleyh semanın, nüzul ettikçe gittikçe cismanileşen ve sabit hale gelen son derece uçucu bir güherçile (niter) olduğu neticesine varırız. Semavi güherçileye dair bu kadar kelam kafidir. (b) Şimdi havaya gelelim.

Güherçilenin ve tuzun havada mevcut olduğu şimşek, gök gürültüsü ve dolu ile bedahetle sabittir, zira şu yeryüzünde güherçile ve azotlu maddeler misali infilak eden, çakan, gürleyen ve dolu gibi yağan başkaca hiçbir cisim bulamayız. Güherçile, evvelemirde yukarıdaki semada uçucu olarak doğar, lakin havada ruhani-uçucu bir cevhere tahavvül eder, suda ve toprakta ise kesif, görünür ve tutulur bir cisme inkılap eder.

Fakat havada nasıl tutuştuğunu ve böylelikle nasıl dolu, şimşek ve gök gürültüsü hasıl ettiğini evvela nazari olarak fiziki delillerle, akabinde ameliyemizde tatbiki surette tetkik edeceğiz.

Güherçile, kendisine zıt bir madde ilave edilmedikçe ve hararetle tahrik olunmadıkça infilak etmez.

Güherçile ne kadar uçucu ve latif olursa, o kadar şiddetle patlar ve alev alır.

Aynı minval üzere, güherçilenin zıddı ne denli ince ve latif olursa, yekdiğerine o nispette şiddetle tesir ederler.

Binaenaleyh evvelce de beyan ettiğimiz gibi, semanın nurunun, hayatının ve ateşinin havada hapsolup temerküz etmesi, akabinde latif ve uçucu bir güherçileye dönüşmesi için,

tesirini gösterebilmesi gayesiyle bir zıdda da malik olması iktiza eder. Güherçileye bir contrarium, yani zıtlık teşkil etmek üzere, toprak ve su bölgesinden aşağıdan yukarıya doğru buhar, sis ve duman suretinde aynı derecede latif, uçucu bir arzi cisim, yani uçucu bir toprak yahut Sal volatile, Sal alcalicum volatile vasıl olur.

Rüzgar vesilesiyle bir araya gelip güneşin hararetli şualarıyla harekete geçtiklerinde ve ısındıklarında, yekdiğerine tesir ederler, gittikçe daha ziyade hararet peyda ederek nihayet tutuşur, infilak eder, dolu ve gök gürültüsü husule getirir ve havada dehşetli patlamalar yaratırlar, nitekim sıcak yaz günlerinde bu hal kafi derecede müşahede olunabilir. Bunun aksine, güneş pek fazla yakıcı olmadığında ise latif güherçile ile uçucu alkali sükunetle birleşirler.

Kış mevsiminde, nemli ve soğuk günlerde görülebileceği ve müşahede edilebileceği üzere, herhangi bir patlama vuku bulmaksızın imtizaç ederler.

Bunun sebebi, onların bu derece ısınıp tutuşmasına mani olan rutubet ve soğukluktur, nitekim el ameliyemiz vasıtasıyla bu hususu şu suretle katiyetle ispat edebiliriz. Alınacak güherçileyi açık ateşteki bir potada eritin, üzerine nişadır yahut idrar tuzu gibi uçucu bir alkali tuz, yahut başka bir Sal volatile, yahut kömür, kükürt, nebatat ve hayvanat yağları misali uçucu bir toprak ilave edin.

O vakit barut misali alev alacak, gürleyecek ve infilak edecektir. Toprak yahut tuz, kuru halde olmak kaydıyla, ne kadar latif ise, o kadar şiddetle parlar ve infilak eder (yahut patlar).

Bunu yalnızca kuru bir hararete maruz kaldığında icra eder, lakin ıslak yahut rutubetli bir muhitte suhuletle birleşirler. Zira bu kabil reaktif maddeler soğukta ve rutubette bir araya geldiklerinde, harekete ve tutuşmaya mahal vermeyen, patlamayı meneden üçüncü bir unsurun mevcudiyeti sebebiyle infilak etmeksizin birleşirler. Nitekim,

şayet uçucu bir idrar tuzu yahut nişadır, güherçile ile birlikte suda halledilirse, en ufak bir başkalaşma emaresi dahi göstermeksizin her ikisi de eriyip gidecektir.

Fakat şayet nem yahut su kuruyana dek buharlaştırılır, ateş üzerinde pıhtılaştırılır ve ateş bunların birlikte erimeye veya akmaya başlayacağı derecede biraz fazla kuvvetlendirilecek olursa, derhal alev alırlar ve "gök gürültüsünü" yahut patlama sesini meydana getirirler. Bu durum, patlamasının asli sebebi pek çokları tarafından aranan, lakin pek azı tarafından bulunabilen patlayan altın (Aurum fulminans) ile açıkça müşahede edilebilir, zira simyacıların hemen hepsi bu hali altındaki kükürde atfederler ki bu yanlıştır. Oysa hakiki sebep şudur,

Altın, altın suyu (aqua regia) içinde çözüldükten ve bir tartar yağı (potasyum karbonat çözeltisi) yahut bir başka alkali tuz ile çöktürüldükten sonra, dibe gayet gözenekli bir kireç [NOT: "ecaizx" dizgi hatası olup "calx" (kireç) kastedilmektedir] halinde çöker. Sıkça tatlılaştırılsa [NOT: asidinden arındırılsa] yahut yıkansa dahi patlama kabiliyeti giderilemez, altının evvelkinden daha ağır olmasına sebebiyet veren tuzlar da uzaklaştırılamaz.

Bunu şimdi tahlil edelim, altın suyu (aqua regia), kezzap (aqua fortis) ve nişadırdan, kezzap (aqua fortis) ise güherçile ve zaçtan (vitriol) yapılır, tartar yağı ise latif bir alkalidir.

Şimdi altın, altın suyu (aqua regia) yani uçucu bir güherçile ve nişadır yani uçucu bir alkali toprak içinde çözündüğünde, sabit bir alkali toprak olan tartar yağı ile çöktürülür.

Kezzap (aqua fortis), hasmı olan tartar tuzu tarafından kısmen doyurulur ve sabit kılınır, altından daha açık bir toprak olması hasebiyle de altını çöktürür.

Lakin altın, kezzabın (aqua fortis) azotlu ruhu tarafından kuvvetle doyurulmuş ve doldurulmuştur.

Binaenaleyh kezzabı (aqua fortis) kendisiyle birlikte aşağı çeker ve bir toprak olarak yanında tutar, zira her kuru toprak tuzu soğurmaya pek heveslidir.

Bu iki tuz, yani kezzabın (aqua fortis) tuzu ile nişadırın tuzu gayet latif ve uçucu olduklarından, en ufak bir hareket yahut hararet ile kolayca tahrik olur ve tutuşurlar.

Böyle bir sıcaklığı hissettiklerinde, tıpkı barutun ekseriyetle üzerindeki her şeyi patlatması gibi, altlarındaki her şeyi infilak ettirir veya patlatırlar.

Patlamanın hakiki sebebi budur, Güneş'in kükürdü (altının kükürdü) değildir.

Sebep, her ikisi de birbiriyle kuvvetle etkileşen maddeler olan uçucu güherçile ve nişadırdır. Altının aşağıya doğru patlamasının sebebi ise bizzat altının kendisinde, yani sabit bir toprak olup aşağıya doğru meyil göstermesinde yatar, buna mukabil baruttaki kömür (odun kömürü) ise yukarı doğru iten uçucu bir topraktır. Şimdi bu patlayan altın ile adi barut arasında bir fark daha görmekteyiz, zira bu patlayan altın, baruttan üç kat daha şiddetle infilak eder.

Bunun hikmeti, barutun cismani, kaba, ham bir güherçile ihtiva etmesi, patlayan altındakinin ise gayet ruhani, uçucu ve pek latif olmasıdır.

Böylesi reaktifler ne denli latif, uçucu ve ruhani olursa, o denli şiddetle infilak ederler. Tartar yağı ile çöktürülmüş olan patlayan altın, baruttan çok daha kuvvetli patlar.

Şayet tartar yağı gibi sabit bir alkali yerine, idrarın uçucu tuzu yahut amonyum karbonat gibi uçucu bir alkali alır ve altını onunla çöktürürsek, çok daha şiddetli bir şekilde infilak edecektir.

Sanatın aşığı olan zat, bu sayede patlamanın aslında altından değil, bilfiil uçucu tuzlardan neşet ettiğini görecektir.

Okuyucu, bu altının ıslak tutulması halinde patlamayacağını yahut infilak etmeyeceğini de görecektir.

Hatta altın suyu (aqua regia) içinde uzun yıllar dursa dahi yine de patlamayacaktır. Lakin

kurur kurumaz ve bir parça hararet tatbik edilir edilmez, patlamaya başlar. Barut da böyledir,

Islak ve nemli olduğunda ateş almaz, lakin kuru olduğunda tesirini derhal gösterir.

Buna tezat olarak, işbu patlayan altın kurutulup tartar yağı yahut potas gibi sabit bir alkali ve su ile ya da sair alkaliler veya tuz yağları ile kaynatıldığında, patlama kabiliyetini derhal kaybeder, zira tartar tuzunun sabit yağı, altına yapışan uçucu reaktifleri çözer ve erimeleri vasıtasıyla onları üçüncü bir unsura tebdil eder, reaksiyonu da kendi sabitliği ile bağlar, öyle ki artık bir infilak vuku bulamaz. Buradan hareketle, umumi manada bu çatırdama ve gürleme tesirinin, nitrik uçucu bir maddeden ve latif uçucu bir alkaliden yahut kömürün kükürdü gibi uçucu bir topraktan kaynaklandığı neticesine varabiliriz.

Ne kadar uçucu olurlarsa o kadar kuvvetli patlarlar, ne kadar sabit olurlarsa o nispetle daha az patlarlar. Şayet akıcı haldeki bir güherçileye yağ yahut kömür tozu, arsenik, zırnık veya kükürt ilave edilirse, reaktifin uçucu yahut sabit oluşuna göre birbirlerini nasıl defettikleri ve şiddetli bir reaksiyona sebebiyet verdikleri derhal müşahede edilebilir.

Yani patlamanın şiddet derecesi, reaktifin uçucu yahut sabit oluşuna, ne derece sabit olduğuna veya olmadığına bütünüyle bağlıdır. Şayet bilakis, akıcı haldeki güherçileye adi sabit sofra tuzu yahut tartar tuzu, bir başka sabit alkali ya da mühürlü toprak (Terra Sigillata), tebeşir veya kireç gibi hiçbir uçucu madde ihtiva etmeyen sabit bir toprak ilave edilirse, bunların şiddetle etkileşmeyip dostane bir surette birleştikleri, hararette bir değişiklik olmaksızın birbirlerini sabitledikleri ve patlamadıkları görülür. Böylelikle

havada, uçucu da olsa güherçile ve tuz bulunduğunu ve patlamanın her ikisinin mevcudiyetine delil teşkil ettiğini, bunun da yukarıda zikredildiği üzere daha sonra yağmur suyunun çürümesinde cismani olarak tezahür ettiğini nazari ve ameli bakımdan kafi derecede ispatladığımızı ümit ederiz. Şimdi havadan toprağa ve suya gelecek, her şeyin vücuda getiricisi ve yok edicisi, idame ettireni ve ifsat edicisi, yeniden dirilticisi sıfatıyla güherçile ve tuzun bunlarda da bulunup bulunmadığını görmek maksadıyla mahlukatını tetkik edeceğiz.

DİPNOTLAR

Bunda hakikat payı vardır, zira Yaradan iptidai nuru Güneş'te toplamıştı, buradan hareketle ışığın ateşin menşei olduğu, aksinin ise varit olmadığı kolaylıkla ispatlanabilir.

Lakin Homeros Kardeşimiz unsurların tefrikinden bahsettiğinden, bu husus esasen buraya ait değildir.

Burada müellifimiz, pek muhterem Kardeşlerimizin layıkıyla idrak etmesi icap eden gayet latif bir hususu beyan etmektedir, zira hakiki tabiat ilminin temeli bu birkaç kelimede mündemiçtir.

BÖLÜM XII HER SUDA VE TOPRAKTA GÜHERÇİLE VE TUZ BULUNABİLİR

Yağmurdan, kardan, kırağıdan ve saireden güherçile ve tuz elde edilebileceği, yukarıdaki tecrübe ile sabittir.

Lakin bunların her türlü toprakta ve suda dahi bulundukları, aynı minval üzere aranmalıdır.

Zira yeryüzünün sathında, tarlalarda, çayırlarda, bataklıklarda, dağlarda ve vadilerde, kireçli topraklarda ve kızıl killerde bulunan toprağı, hangisi olursa olsun, çözersek, süzüp üçte birine kadar buharlaştırır, ardından tıpkı yağmur suyunda olduğu gibi her safhada aynı usulü takip ederek kristallenmeye bırakırsak, toprağın kuvvetle doymuş olup olmamasına bağlı olarak, az ya da çok güherçile ve tuz bulunacaktır. Bu durum hususi bir ispat gerektirmez. Yapılması gereken tek şey güherçile imalatçılarına danışmaktır.

Bunu en iyi bilenler olarak, bu hususta size pek çok şey anlatacaklardır. Her türlü su ve pınarlar için de durum böyledir.

Zira bütünüyle tuzlu ve güherçileli olan ne kadar çok kuyu bulmaktayız?

Bununla birlikte ırmaklar bunu pek aşikâr surette gösterir, zira onlar hakikaten toprağın içinden akar, içlerindeki güherçile ve tuzu çözer ve bütün memleketler boyunca denize taşırlar. Ancak denizin güherçileden ziyade tuz ihtiva etmesinin sebebi, rüzgârlar tarafından durmaksızın ışınlanması, yansıtılması [NOT: reverberate, simyada alevin ya da ısının geri yansıtılarak maddeyi dönüştürmesi işlemine atıftır] ve savrulması, böylece daimi bir hareket içinde bulunmasıdır ki güherçile bu vasıtayla yansıtılır.

Ve böylesi aralıksız bir yansıma ve hareket sebebiyle patlama kabiliyetini [NOT: metindeki fulmen / fulminate, ani parlama ve infilak etme niteliğini ifade eder] kaybeder ve bir alkaliye dönüşür.

Zira güherçile, süzülmemiş toprağıyla birlikte sık sık ve hayli kuvvetle kaynatılarak kurutulur, akabinde yeniden ıslatılır ve evvelki gibi tekrar kaynatılırsa,

ne kadar çok ve ne kadar uzun kaynatılırsa o kadar donduğu görülecektir, ta ki nihayetinde tamamen sabit ve alkali bir hale gelene kadar.

O vakit bir daha asla infilak etmez, zira tuz, yansıtılmış ve sabitlenmiş güherçileden başka bir şey değildir.

Bu sabitleme işlemi, kuru yolla, sönmemiş kireç yahut sair topraklarla daha süratli gerçekleştirilir, bu esnada güherçilenin ekseriyeti muhafaza edilir, aksi takdirde kömür tozu ile infilak eder [fıslayarak söner] ve zıt reaktiflerin muamelesinde pek ziyade ve pek kuvvetle uçar.

Döküm esnasında, şayet kendisine eşit miktarda adi tuz yahut başka bir sabit alkali eklenirse daha da çabuk donar.

O vakit derhal sabitlenir, bundan sonra akmasına izin verilir, kükürt yahut kömür tozu ilave edilirse artık infilak etmez, bilakis kükürt ve kömürü kısmen kendine çeker, kendisiyle birlikte onları da kararlı kılar.

BÖLÜM XIII

HAYVANLAR ÂLEMİNİN MAHLÛKATINDA GÜHERÇİLE VE TUZ BULUNDUĞUNA, ONLARIN BU İKİSİNDEN MEYDANA GELDİĞİNE VE YENİDEN BUNLARA AYRIŞTIĞINA DAİR

Toprağı bereketlendirmesi murad edilen her ne ise güherçile ve tuzdan müteşekkil olmalıdır, aksi halde çiftçiler için pek bir gübre sayılmaz.

Bütün hayvanların güherçileli ve tuzlu olduğu, aklıselim sahibi tüm kimyevi tahlilcilerce malumdur, zira hayvanların teşrihinde ekseriyetle hem uçucu hem de sabit bir tuz ile fena kokulu, alev alabilir bir yağlılık buluruz. [okunamadı] Uçucu olanın uçucu bir tuz olduğu ismiyle sabittir. Sabit tuz ise kendini külde gösterir.

Bu yağın sıvı bir güherçile olduğu alev almasıyla ispat olunur, zira yanar ve güherçile ile onun eklentisinden gayrı hiçbir şey yanmaz.

Zira sabit tuz, sabit toprak, muhakkak ki yanmaz.

Daha mükemmel bir delil, hayvanlar âleminden elde edilen fosfor vasıtasıyla sunulur. Hayvanlar âleminin pek ziyade güherçileli olduğu, zanaatkârların bizzat kendileri, çiftçilerin çocuklarının durmaksızın idrarını yaptığı oturma ve yatak odalarını kazan güherçile imalatçıları tarafından gösterilmektedir.

Bu idrar toprağa sızar ve orada mükemmel bir güherçileye tahavvül eder. Bana hâlâ inanmayan kimse varsa, pek çok insanın defnedildiği bir mezarlığa gitsin.

Bir kabirden iyice çürümüş bir miktar toprak alsın, onu liç etsin [NOT: süzerek özünü ayırma işlemi] ve ardından hayvanlar âleminin güherçileli olup olmadığını tetkik etsin.

O vakit bu âlemde bir şeyin, neşet ettiği şeyin aynısına tekrar rücu ettiğini de keşfedecektir. Şimdi, inek ve koyun gübresi öylesine kuvvetle güherçileli değil midir ki [okunamadı] imalatçıları onu diğerlerinin arasından seçip ayırmıştır? Ve şayet o,

insanoğlu için mükemmel bir menevi gıda [NOT: spermatic, kurucu ve hayat verici tohum mahiyetinde olan] olmasaydı, Cenab-ı Hak Ahd-i Atik'te Yahudilere koyun eti yemelerini ve koyun yetiştirmelerini emretmezdi. Çiftçi, en iyi gübre olarak tarlasına inek ve koyun dışkısı atar.

Güherçilenin neşvünamayı artırdığını bilmese dahi, böylesi gübrenin toprağı en iyi şekilde bereketlendirdiğini tecrübe eder.

Aynı zamanda onların idrarını toplar ve çayırlarını bununla sular, akabinde otlar fevkalade güzel bir surette boy verir.

Tarlasını bu yolla velut kılmak için insan dışkısını da tarlasına koymaz mı?

İşte bundan, kirden ve pislikten neşet eder ekmeğimiz ve maişetimiz, gıdamız ve çoğalmamız için rızkımız.

Ve menşeimiz üzerine tefekkür ettiğimizde ikrar etmeliyiz ki, bizler yalnızca pislik ve kir arasında doğmakla kalmadık, aynı zamanda kendisiyle hayatta kaldığımız, beslendiğimiz ve çoğaldığımız, nihayetinde Mesih'in buyurduğu üzere toz ve küle, yeniden içine ayrıştığımız pislik ve kirden yaratıldık, öyle ki bizler de kendi ölü bedenlerimiz ve çürümüş leşlerimizle bizden sonra gelen Âdemoğullarının tarlalarını, çayırlarını ve bağlarını gübreleyip bereketlendirebilelim ve bu suretle onlar için yiyecek ve içecek haline gelelim. Zamanın tebeddülü sebebiyle, nice insanın, belki de kendi tarlalarında ve bağlarında gömülü ve çürümüş yatan, cesedinin suyu buğdayını ve şaraplarını dolgun ve lezzetli kılan büyükbabasının ve dedesinin, babasının yahut kardeşinin, keza evladının ölü bedeninden ne kadar tükettiğini bilmediği doğru değil midir, vatanını istila edip orada türlü marazlardan ölmüş yahut katledilmiş, tarlalarında kokuşup çürümüş, suya ve tuza ayrışmış düşmanlardan, keza telef olmuş hayvanlardan ne kadar tükettiğini söylemiyorum bile, bundan ne kadar tükettiğini, derim.

Yukarıdaki mülahazalarla mebzul miktarda ispat edilmiştir ve hiçbir filozofun bu hususta lafı uzatmasına hacet yoktur ki, hayvani mahlûkat yalnızca güherçile ve tuzdan doğup onlardan müteşekkil olmakla kalmaz, aynı zamanda işbu risalede teyit edileceği üzere, tabiatın Archeus'u yahut evrensel Hayat Ruhu vasıtasıyla yeniden onlara ayrışır. Not,

Şimdiki bedenlerimiz pekâlâ bir Viking'in kılıcındaki pastan, bir Firavun'un DNA veya RNA hücrelerinden yahut vaktiyle bir Akad domuzunun ayak parmağını teşkil eden atomlardan müteşekkil olabilir.

BÖLÜM XIV

BİTKİLERDE NİTRUM VE TUZ BULUNUR, VE ONLAR BU İKİSİNDEN MEYDANA GELİR VE YİNE ONLARIN İÇİNDE ÇÖZÜNÜRLER.

Otların ve bitkilerin çiğden, yağmurdan, sudan ve topraktan neşet ettiği her çiftçi ve bahçıvanın malumudur, nitekim deliller de bilahare bunu gösterecektir.

Zira önceki bölümlerde çiğ ve yağmurun yegâne asli unsurunun yahut cevherinin güherçile ve tuz olduğunu ispat etmiş bulunuyoruz.

Kezâ, her nevi suyun ve toprağın, bu unsurları topraksı ve susal örtüleri altında gizlenmiş asli maddeleri olarak ihtiva ettiğini de ispat ettik. Hakikaten de evrensel tohumun (Sperma universale), yani çiğin, yağmurun ve karın, ve bunların içinde gizlenip çözünmüş güherçile ile tuzun, büyümeyi sağlayan ve besleyen yegâne âmil olduğu bilinir.

Lakin zikredildiği üzere, bu ikisi bütün sularda ve çoğu toprak nevisinde mevcuttur.

Hal böyleyken, bu ikisi suda ve toprakta bulunduğunda nebatat zaruri olarak onlardan hasıl olmalıdır, zira nebatat sırf çorak topraktan yahut cevherden mahrum boş sulardan değil, evrensel tohumdan, yani güherçile ve tuzdan neşet eder. Bir pota içinde iki cüz tuz ile bir cüz güherçileyi birlikte erit. Akabinde bunu on cüz yağmur suyu ile hallet. Nebatat tohumunu bu karışımın içinde şişmeye bırak.

Güneşte tekrar kurutup bir miktar toprağa ek, kezalik, aynı tohumdan o suya batırılmamış olan bir miktar daha alıp onu da aynı toprağa, lakin evvelkisiyle bir arada olmamak kaydıyla ek.

Bundan sonra büyüme süratini, meyvenin letafetini ve her iki neşvünemanın farkını müşahede et, bitkilerin, biri diğerinden ziyade olmakla birlikte, son derece güherçileli (nitrous) olduğu,

onların yakıcı ruhundan, asiditesinden, yağlılığından ve alkali tuzundan görülebilir.

Nebatat tutuşturulduğunda nasıl kuvvetli ve parlak bir alevle parıldadığı müşahede edilebilir.

İmdi, parlayıcılık, hararet ve alev yalnızca güherçileye mahsustur ve başka hiçbir şeyden ileri gelmez. Şarabın yanan ruhu yahut herhangi bir başka ruh (spiritus) gayet latif, hatta semavi bir Nitrum değil midir? Tıpkı yıldızlar gibi latif ve güzel yanar. Yağın ise hakikaten ispata ihtiyacı yoktur.

Çiftçiler lambaları için pek çok nevi bitkinin ve hayvanın yağını kullanırlar.

Bunların birer Nitrum olduğu tutuşabilirlikleriyle sabittir. Çiftçiler, ormandan çokça yaprak ve ot toplayıp bunları büyük yığınlar haline getirdiklerinde, birlikte çürüyüp tefessüh etmelerine izin verdiklerinde ve akabinde tarlalarını bereketlendirmek üzere bu nesneyi saçtıklarında, bunu Devlet filozoflarından çok daha iyi bilirler.

Nitekim bu neviden gübrelerin nelerden müteşekkil olduğuna dair hayvanlar bahsinde yukarıda kafi derecede kelam edilmiştir, Bahçıvanlar bunun ne manaya geldiğini pek iyi bilirler ve çürüyen bir ağaçtan hasıl olan humuslu toprağı elde edebildiklerinde pek ziyade memnun olurlar.

Bunu alelade bahçe mahsulleri için fazla zengin addederler ve zarif çiçek nevileri ile ıtırlı otları gübrelemekte kullanırlar, zira Tabiatın onu fevkalade latif kıldığını, toza, çürüntüye ve toprağa tebdil ettiğini bilirler, nitekim bu çürüntü liç edildiğinde [NOT: suyla süzülerek ayrıştırıldığında] gayet latif bir tuz ve alkali hasıl eder. Ağaçların böylesi çürüntüsü ve tefessühü vasıtasıyla, nebatatın yalnızca güherçile ve tuzdan neşet etmekle kalmayıp, yine menşeleri olan bu unsurlara rücu ettiğini ve tekrar onlara dönüştüğünü görebiliriz, Tabiat mucibince bitkiler aleminin diğer mahsulleri de sırasıyla bunlardan hasıl olur.

Bu alemin hakkını teslim ettiğimi,

ve henüz muayyen kılınmamış yahut şu veya bu aleme tahsis edilmemiş olsa da, menşeleri ve doğrudan amme maddeleri sıfatıyla güherçile ve tuzu tebcil ettiğimi ümit ederim, ki bu ikisi bütün şeylere birlikte intisap eder ve Tabiatın iradesi dairesinde birbiri ardınca her şeyi tevlid eder.

Bu tecrübe muteberdir ve cümle çalışkan çiftçi ve bahçıvanlara tekrar tavsiye olunur.

Lakin her iki tuzun da geriye yalnızca sabit Alkalileri kalacak surette, kuvvetli ateşte hayli uzun müddet akıcı halde kalması icap ettiği nazara alınarak icra edilmelidir.

BÖLÜM XV

YER ALTI ALEMİNİN CÜMLE MAHLUKATINDA GÜHERÇİLE VE TUZ BULUNUR, VE ONLAR BUNLARDAN MEYDANA GELİR VE YİNE BUNLARIN İÇİNDE ÇÖZÜNÜRLER.

Sema arza ne kadar yaklaşırsa o kadar topraksı ve cismani hale gelir, ne kadar topraksı olursa o nispetle sabitlenir, ne kadar sabitlenirse o nispette az yanar, parıldar ve tutuşur.

Böylece semadan nüzul eden güherçile gayet uçucudur ve suda gizlidir. Lakin çürümede (putrefaction) zahir olur.

Topraksı ve sabit hale geldikçe alkalileşir ve bu sabitleme vasıtasıyla yıldırımlı kudretini (Fulmen) giderek kaybeder, nitekim madenlerde de görüleceği üzere.

Zira evrensel tabiatından ne kadar uzaklaşırsa, tabiatı o nispette tebeddül eder.

Böylece hayvani alemde tahsis olunduğunda başka bir tabiat ve vasıf, nebati alemde başka, madeni alemde ise bambaşka bir vasıf kesbeder.

Bununla birlikte, hayvani ve nebati alemlerdeki derecesinde sabit yahut uçucu oluşuna nazaran az yahut çok derecede, kükürt, neft, petrol gibi madeni ve kükürtlü nesnelerdeki kaba yahut latif yağlılığında, reçinesinde, ziftinde hepsinde ateşin hakimiyetini ispat eder. Lakin bazı madenler taştan neviye ait olup gittikçe sebata doğru meyil ettiğinden, parlayıcı kükürt bu sabitleme sebebiyle alev alma hassasından mahrum kalır ve başka bir derece kesbeder, yani yanmaz hale gelir.

Kükürdün ve benzeri parlayıcı nesnelerin güherçileli (nitrous) olduğunu ise cümle alev almaların güherçileden ve onun ilavesinden ileri geldiğini göstermek suretiyle yukarıda ispat etmiş bulunuyoruz.

Tuzun bizzat tuz olarak yer altı mahlukatında bulunabileceği, madenlerin evvelce bir miktar tavlandıktan sonra suyla yıkanmasıyla müşahede edilebilir.

Lakin tuzun artık tuz suretinde bu denli bol miktarda bulunmayışı, toprakta kaldığı müddet uzadıkça daha fazla toprak massetmesinden ileri gelir.

Ne kadar çok toprak çözünürse o kadar topraksı hale gelir ve bu ameliyenin müddeti uzadıkça tuz suretini terk eder, Zira kural tersine çevrilemez ve tatbikat her kimyacıya hemen her gün gösterir ki, bir şey neden hasıl olursa yine onun içinde çözünür ve bir şey neyin vasıtasıyla hasıl olursa yine onun vasıtasıyla çözünür (ex quo aliquid fit, in illud resolvitur, & per quod aliquid fit, per illum ipsum resolvitur).

Bir şey neden var edilmişse, yine onun içinde çözülecektir, ve bir şey neyden meydana getirilmişse, yine onun vasıtasıyla çözülecektir.

Nitekim birbirine kuvvetle kenetlenmiş madenleri ayrıştıracaksak, bunu tuzla yahut tuzlu ve güherçileli çözücülerle yapmamız gerektiğini görmekteyiz, zira bunlar olmaksızın madenler asla açılmaz.

Her çözücünün (menstruum) tuzlu yahut güherçileli olduğu, her kimyacının malumudur.

Buradan herkes şu neticeye varabilir ki madenler tuz veya tuzlu çözücüler (menstrua) içinde eridiğine yahut çözündüğüne göre, tuzla aynı cevherden (cevherdeş) olmalıdır, aksi takdirde onun tarafından alt edilemezlerdi.

Madenler de tuzlu bir çözücü (menstruum) içinde bir sıvıya dönüşüp erimezdi, ki böylesi bir hal zaten bir ilk maddeye irca ediliştir (Reductio ad primam), şayet sudan yahut tuzlu sudan meydana gelmemiş ve yeniden onun içinde çözünmüş olmasalardı.

Geriye kalan sululuk üçte bire kadar çekilirse, her kimyacının bunu, mükerrer damıtmalarla imbikten geçirilebilecek bir tuza yahut zaça (vitriol) dönüştürebileceği doğrudur. Madenler, bundan önceki muhtelif başkalaşımlarla doğmuştur. (a) Velhasıl, madenler mayalanmış, çürümüş tuzdan ve

toprağı kendi içinde çözen, böylelikle zaçlı ve kükürtlü bir mahiyet kazanan, fakat akabinde derece derece giderek daha ziyade sabitlenen, asitleşmiş güherçileden doğar.

Ve tıpkı ruhani bir güherçileden ve asitleşmiş bir tuzdan doğdukları gibi, madenlerin son mertebelerine varan doğuş tarihçesinde ileride daha tafsilatlı anlatılacağı üzere, yine bu nevi asitleşmiş bir güherçile vasıtasıyla ilk özlerine döndürülürler. Lakin okuyucuya bir nebze daha iyi hizmet edebilmek gayesiyle, her ne kadar madenlerin soy kütüğü kaydına taalluk etmese de, şayet hoşuna giderse, okuduğuna yahut okumuş olduğuna esef etmesin diye burada meseleyi biraz daha açacağız. Nam repetita placebunt.

Ve bunu evvelki ve sonraki misallerle teyit etmek üzere, bu alemlerin kökeni ve doğuşu vasıtasıyla, her şeyin güherçile ve tuzdan yahut tuzlu bir tohumdan hasıl olduğunu ve doğduğunu ispat edeceğiz. Hayvanların su misali bir tohumdan doğduğunu, su misali nebatat ve güherçileli hava ile hayatta kaldığını her filozof açıkça bilir.

Mukavemet edip çürüdüklerinde ise, gerisin geri suya ve balçığa, sümüksü maddeye, bütünüyle sulu, tuzlu ve güherçileli bir madde ile cevhere dönüşür ve çözünürler.

Bunun hakikaten güherçileli ve tuzlu olduğunu evvelce ispat etmiştik, aşağıda daha da ispat edeceğiz. Keza nebatat da güherçileli ve tuzlu yağmurdan, çiğden ve benzerlerinden,

aynı zamanda güherçileli toprak ve sudan doğar, ateş vasıtasıyla yeniden çözülür

ve ilk maddeleri olan [okunamadı] ile dolu [okunamadı] haline geri döner. Benzer şekilde madenler, yerkürenin çatlakları ve yarıkları arasından merkezine doğru süzülen güherçileli ve tuzlu sudan doğar,

zira bu tuzlu su, merkezdeki hararetle kuvvetle ısınır ve

saf bir ruh halinde, buhar suretinde yeryüzünün muhitine doğru yukarı sürülür.

Bu buharlar, dağların geri püskürten soğukluğu sebebiyle kayalara yapışır ve yoğunlaşarak suya dönüşür.

Fakat bu su, bünyesinde ruhani bir tuz, yani güherçile ve tuz ruhu (muriatik asit) barındırdığından aşındırıcı ve kemiricidir. (E).

Zira şayet kemirici olmasaydı, kayalara nasıl hücum edip onları çözebilirdi (b)? Binaenaleyh bu su, kayaları ve toprakları çözer.

Topraklar ise bu su vasıtasıyla yeniden tuz halinde pıhtılaşır, lakin evvelki gibi değil, tek seferde bünyesinde tutabileceği miktarda bir zaç tuzu suretinde pıhtılaşır. Ve suyun bu suretle çözemediği şeyi, su ufalayarak umumiyetle GUR tesmiye olunan latif, yağlı ve semiz bir toprağa tebdil eder.

Bu Gur, kükürde dönüşecek derecede kemirici ile dolana kadar, ardı arkası kesilmeyen kemirici buharlar tarafından durmaksızın çözülür. Zira ne kadar çok kemirici massederse, o nispette kükürtlü hale gelir.

Lakin böylesi bir kükürt, zamanın müruru ve merkezi hararet sebebiyle yanıcılığını kaybederek arseniğe tahavvül eder.

Arsenik ise markasite döner, ki bu sonuncusu artık metale dönüşme yolundaki bir sonraki maddedir, zaç (vitriol) değildir.

Kükürdün saf bir kemirici olduğu evvelemirde kokusundan anlaşılabilir,

ciğerleri kezzaptan (aqua fortis), altın suyundan (aqua regia), zaç ruhundan yahut zaç yağından (spiritus veya oleum vitrioli) daha ziyade ifsat eder, öyle ki insan güçlükle nefes alır.

Saniyen, hem çan fanus altında kükürtten hem de alelade kükürtten umumiyetle damıtılan yağından anlaşılır.

Salisen, taşları ve kemikleri sıvı kemiriciler kadar tesirli bir şekilde kalsine etmesinden, kemirmesinden ve yakmasından anlaşılır. Tebeşir yahut başka bir

sabit toprak gibi bir toprağa bu yedirilip, açık ateşte tütmesi, yani kuvvetle tütmesi sağlanarak ve kükürt gibi nasıl alev alıp yandığı müşahede edilerek, zaç yağı ile ruhunun (oleum ve spiritus vitrioli) çözünmüş kükürt olduğu görülebilir.

Lakin kükürdün evvelce güherçile olduğunu, kökeninin izini sürerek daha önce hikaye etmiştim (c). Bunların, asitleşmiş mayalı bir güherçileye yahut zaca, bunun da nihayetinde asli cevhere çözündüğünü az evvel talim etmekteydim.

Bu husus aşağıda kendi faslında dahi etraflıca izah olunacaktır. Buradan hareketle okuyucu, eşyanın menşeini doğru anlayıp anlamadığıma hükmedebilir.

Madenlerin tahlilinde ister ileri ister geri gitsin, evvelce inanmadığı şeyi bizzat müşahede edecektir.

Şayet cıva, kükürt ve tuzun (Mercurius, Sulphur ve Sal) cümle metallerin ilk maddesi olduğunu bunca bin yıl evvel yazmış bulunan ecdadımızdan gayrı bir şeyi aleme öğretmek ve onları hükümsüz kılmak istediğime inanacak olursa, ona meramımın bu olmadığını beyan ederim.

Bununla birlikte, metallerin asli maddesinin cıva, kükürt ve tuz olduğunu ifade ettikleri asrımız dünyasınca pekala bilinmektedir, lakin bunların bizatihi [okunamadı] [NOT: Metindeki bozuk "Suderatica" ibaresi, muhtemelen Paracelsusçu cevherlere ya da terlemeyle hasıl olan madeni tohumlara atıfta bulunan arkaik/bozulmuş bir terimdir] addedilmesi gerektiği en ziyade hakiki filozofların malumudur.

Yine de bana tabi olmayan yahut yalnızca Tabiatın istikametine muvafık hareket etmek arzusunda olduğuma inanmayan kimse, başkalarına tabi olsun ve onlardan daha sağlam bir mesnet edinsin.

Benim meydana çıktığıma ve aleme mal olduğuma sevinecek kimseler henüz gelecektir. Kükürt ve cıvanın güherçile ile tuzdan doğduğu filhakika aşikardır.

Toprak, güherçileyi yahut bir kemiriciyi, bir asidi ne kadar çok massederse, o nispette kükürtlü hale gelir.

Lakin alkali veya tuzlu hale getirilirse yahut aşındırıcıyı ya da kükürdü öldüren alkali-tuzlu bir mahalle düşerse, bir cıvaya veya cıva soyuna dönüşür. Şimdilik minerallerin, güherçile ile tuzdan müteşekkil olduklarına ve yeniden bunlara dönüştürülebileceklerine dair ilk özleri ve menşeleri hakkında kafi derecede söz söylemiş bulunuyoruz.

Şayet bu fasıl müsaade etseydi, bunu hem ameli hem de nazari olarak ispat etmek için kuvvetli bir saik bulunacaktı, lakin bunu sonraya saklamak daha evladır. Şu ana kadar zikredilenlerden, güherçile ve tuzun bütün makrokozmosun tohumu olduğu, tatbik ediliş tarzlarına bağlı olarak uçucu yahut sabit kılındıkları güneş gibi aşikardır.

Her ikisi de peder ve validir, fail ve kabildir, cümle eşyanın çeliği ve mıknatısıdır.

Gözle görülen Unsurlar ise, yani Hava, Su ve Toprak, bu iki özün mahfazası yahut meskenidir, her şeyi kendisinden ve kendisi vasıtasıyla hasıl edip doğurdukları rahimdir. Binaenaleyh okuyucu, kevn, fesat ve teceddüt bulan bütün şeyler hakkında kolayca hüküm çıkarabilir, zira her şeyin Tabiat'ın bizzat yaptığı gibi, uçucu yahut sabit bir surette hasıl olduğunu, baki kaldığını, helak olduğunu ve teceddüt ettiğini idrak etmiştir. Zira uçucu Ay ve Güneş'ten bir mineral yerine hayvan doğar, yarı-sabit ve yarı-uçucu Ay ve Güneş'ten nebat doğar, sabit Ay ve Güneş'ten ise mineral doğar. Dolayısıyla, yukarıda gösterilen umumi kaidelerden sonra, hususi olanları kolaylıkla tefrik ederiz.

Zira bir kimse menşei bilirse, tekamülü ve gayeyi de idrak eder, yani bidayeti, vasatı ve nihayeti. Bundan çıkaracağımız netice şudur ki, her şeyin menşei, cihanşümul-kaotik suya, yani çiye, yağmura vesaireye (yeniden doğmuş ilk maddemize) teceddüt edip dönüşen cihanşümul yahut sulu buhardır. Zira bütün sular hararet ve ateş vasıtasıyla buğuya, duman ve buhara döner, bütün buğu ve buhar da tekasüfleriyle yeniden suya rücu eder. Bunda ve cümle sularda güherçile ile tuz mündemiçtir.

Su ne kadar latif, uçucu ve ruhani olursa, o kadar fazla uçucu güherçile ve tuz ihtiva eder ve vücuda getirdiği semereler de o nispette dakik olur.

Su ne kadar kesif olursa, içindeki her iki tuz da o nispette cismani ve sabit olur, hasıl ettikleri semere de o nispette sabitleşir. Bütün ay-altı mahlukatının ilk maddesi olan bu ikisinden, güherçile ve tuzdan, ister uçucu ister sabit olsunlar, ay-altı alemindeki bütün mahluklar hayvan, nebat ve maden alemlerinde doğar, idame ettirilir, yok edilir ve yeniden doğarlar, her ne kadar hayvanlar, nebatlar ve madenlerle eşzamanlı ve onlardan daha ziyade olarak nefesleriyle havadan uçucu Ay ve Güneş'i çekseler, kendilerini semavi hususi bir gıda gibi bunlarla besleyip ayakta tutsalar da. Nebatlar ise kesifleşmiş havadan ziyade çiy ve yağmur vesaire ile inkişaf ederler. Mineraller ise gayya kuyusunun harareti sebebiyle, merkezi ateşten dağların batnına doğru yukarı süblimleşen ve orada su haline gelen kesif ve asidik bir buhardan ve yer altı havasından tevellüt eder.

Bunların hepsinde, madenlerde, havada ve suda güherçile ile tuz bir tohum gibi gizlenmiş yatar. Zikredilenler, uçuculuk ve sabitliklerindeki tefavüte göre hem Ay hem Güneş'ten terekküp eden cıva ile doğup beslendikleri gibi, yine bu tefavüte (uçuculuk ve sabitlik) göre bizzat bunlar vasıtasıyla helak edilir ve Halık her şeyi toza ve küle çevirene dek teceddüt bulurlar. Şimdi okuyucu, Tabiat'ın böylesine fevkalade uçucu bir buhardan münasip ve en güzel mertebeler vasıtasıyla evvela nasıl indiğini mülahaza ederse, en latif nazariyeye yahut tefekküre mazhar olacaktır.

Tabiat ne kadar aşağı inerse, bu mertebelere o kadar yaklaşır ve onlar vasıtasıyla giderek artan bir sabitlik iktisap eder.

Zira en uçucu olanı uçucuya, bunu yarı-uçucuya, bunu sırasıyla sabite, sabiti ise en sabite tebdil eder.

Mertebeden mertebeye nüzul ettiğinde, bu defa mertebeden mertebeye uruç eder, en sabiti sabite, bunu yarı-sabite, sonra uçucuya ve bunu da en uçucuya dönüştürür.

Yukarıda beyan olunduğu üzere, semayı havaya, suya ve toprağa çevirir, topraktan da mertebeden mertebeye, bir uçtan diğer uca su, hava ve sema vücuda getirir. En uçucu semayı uçucu havaya, bunu yarı-sabit suya ve bunu da sabit ve en sabit toprağa tahvil eder.

Yahut en uçucu semavi güherçileyi uçucu havai güherçileye, bunu yarı-sabit, cismani ve mücessem sulu güherçileye, bunu topraksı tuza veya alkaliye, bunu da daha aşağılara inerek toprağa, taşa ve minerale çevirir. Tuzun sabit bir güherçile olduğu, bunun nasıl ve ne suretle alkali ve sabit hale geldiği yukarıda kafi derecede ispat olunmuştur.

Sanatın talibi bunda, tabii eşyanın cihanşümul tekvinine dair umumi bir tavsif müşahede edebilir. Şimdi sanatkarlarca zaman zaman talep edilen hususi meseleyi, yani Tabiat'ın merkezine nüfuz edip onu uryan seyredebileceğimiz eşyanın tahlilini bir nebze ele alacağız. Binaenaleyh hakkı olduğu üzere, Tabiat'ın ana kapısıyla, her şeyin kevn, fesat ve teceddüdünün miftahı ve banisiyle bidayet ediyoruz, o olmasaydı Tabiat'ın esasına güçbela vasıl olabilirdik, simyanın bu miftahı ve can damarı çürümedir.

DİPNOTLAR

Bkz. Der grosse Bauer, s. 27, 1753 Augsburg baskısı.

Bu aşındırıcının mekteplerimizde umumiyetle hangi manada ele alındığı Compass der Weisen'da gösterilmiştir, Kısım 3, Fasıl I, S/5, s. 324 ve devamı.

Zira adi metaller yer altındaki yarıklarda nasıl tevellüt ederse, felsefi metallerimiz de suni çukurlarımızda öyle hasıl edilir ve vücuda getirilir, Sanat'ın ameliyatında Tabiat'ın bu usulünü taklit etmeyen kimse, matlup olan gayeye vasıl olamayacaktır.

Burada en yüksek derecelerden birinde gayet şümullü bir faydası olan bir hususu dile getirmektedir.

FASIL XVI

TABİAT'IN ANA KAPISI VE MİFTAHI, TABİİ EŞYANIN HER TÜRLÜ KEVN VE İNHİLALİNİN BANİSİ, ÇÜRÜME

Sema, letafeti ve dakik saflığı sebebiyle, diğer Unsurlar kadar tagayyüre maruz kalmaz.

Fakat eğer Havaya ve oradan Suya ve Toprağa doğru ilerlerse, Tanrı'nın hususi tensibiyle çürüme olmaksızın hiçbir şeyi var etmeyen yahut yok etmeyen daha alttaki Elementlerde de kendi benzerini türetmek gayesiyle diğerleriyle birlikte çürür. Dolayısıyla çürüme ya da evvelinde gelen bir yumuşatma (maceration), sindirme (digestion) yahut fermantasyon (ister süratli ister yavaş olsun) gerçekleşmeksizin, ne evrensel planda (in Universalibus) ne de nev'e ve ferde ait planda (in Specificis et Individuis) hakiki bir ayrışma (separation) ümit edilebilir. Zira çiğ, yağmur, kar, dolu ve kırağı hiçbir ayrım gözetmeksizin çürür, incenin kabasından ayrışmasını sağlar, bunun nişanesi ise her ne kadar zayıf da olsa etrafa yaydıkları kokudur. Yukarıdakiler gibi hayvanlar da pek ziyade kolay çürür, bünyelerindeki pek çok uçucu cüz yahut haddinden fazla uçucu güherçile sebebiyle tahammül olunmaz derecede fena kokarlar. Bitkiler dahi aşırı nemleri sebebiyle kolayca çürür, fakat hayvanlar kadar süratle değil.

Ayrıca yukarıda zikredilenler kadar fena da kokmazlar. Madenler de çürür ve fermente olur, fakat en azından ekserisi, demirin yumuşatıldığı ve kendisiyle hemcevher olan şeyi edindiği anlar müstesna, evvelkiler kadar fena bir koku neşretmez. O halde madenlerin nebatata, nebatatın hayvanlara ve bunların da yeniden nebatat ve madenlere dönüştüğü bu faydayı ve tahavvülü biz çürümeden devşiririz.

Böylelikle Tabiat, üstü alta, altı üste getirerek bir çember yahut daire misali döner durur, evet, üç alemi dahi hiçbir aleme hususen ait olmayan umumi bir tabiata tahvil eder.

Yukarıda buyurduğumuz veçhile Tabiat, madenler alemi olan toprak ve su küresinin merkezinden çıkan buharları, bitkiler alemi olan yeryüzünden yükselen buharları ve nefes alıp veren yahut çürüyen hayvanlardan, yani yaşayan ve serpilip gelişen bu üç alemden çıkan buharları havaya sevk eder.

Orada onları kaotik bir hale getirir, artık ne hayvan ne bitki ne de maden olan, bilakis her şeyin müştereki bulunan, her şeyin içinde her şey olması lazım gelen ve bizzat öyle olan bir külliyata dönüştürür. Bir izahata nail olmadan evvel yeni yetişen pek az filozof buna itimat eder, alelade laboratuvar amelesinden ise buna inanan daha da az çıkar.

Lakin bu izahatı işittikten sonra her bir çiftçi, yukarıda da bahsettiğimiz üzere, daha kapısından dışarı adım dahi atmadan, eşiğinin önünde bunu kendi gözleriyle müşahede edecektir. İşte bu sebepledir ki çürüme, toprağı suya, suyu havaya ve havayı ateşe yahut semaya tahvil eden, sonra semayı tekrar havaya, havayı suya ve suyu da toprağa çeviren o harikulade demircidir.

Çürüme, sema ve yer cam gibi bir külçe halinde birbiri içinde eriyene dek, bir lahza dahi durup dinlenmeksizin bu kabil tahavvülleri icra eyler.

BÖLÜM XVII: ÇÜRÜMENİN HAKİKETTE NE OLDUĞU

Tanrı evrensel buharı halk ettiğinde, onun içine Ruh tesmiye ettiğimiz faal bir mevcudiyet yerleştirdi.

Bu Ruh ezelden beri huzursuz bir varlık olagelmiştir, asla sakin durmaz, her dem durmaksızın hareket eder, fâildir ve mola vermeksizin iş görür.

İster sabit ister uçucu olsun, bütün mahlukatta birbiri ardınca tebeddülat meydana getirerek daima meşgul olmak mecburiyetindedir.

Zira bir mevcudun içinden çekildiğinde yahut ölü cesetlerden firar ettiğinde dahi, aynı anda bir diğerinde yeniden başlar, öyle ki bir an olsun istirahat bilmez. Bütün değişimin muharriki ve banisi işte bu Ruhtur, üstelik her değişimi çürüme ile başlatır.

Bunu bir müddet kuluçkaya yatırıp olgunlaştırdıktan sonra, saf olanı saf olmayandan tefrik eder.

Akabinde, her bir fert kemale erene dek bağlar, pıhtılaştırır ve dondurur.

Kemale eriştikten sonra, pıhtılaşmış cismi yine başka bir şeye tahvil edene dek, aynı minval üzere onu bir defa daha çürütmeye, eritmeye ve ayrıştırmaya koyulur.

Bu Ruh, alemdeki her şeyin banisi, idame ettireni, helak edicisi ve yeniden dirilticisidir. Bizler bu Ruhu asli cevheri ve buhar formu içinde temaşa edemeyiz, zira o vakit buharın yahut suyun içinde bütünüyle gizlidir, üstelik öyle ruhanidir ki en hafif hararette dahi havaya yükselir.

Lakin yukarıdan aşağıya, bizim daha kaba cismani Elementlerimize indiğinde, kısmen alıkonur, ister istemez görünür ve dokunulur bir cisme bürünmek yahut daha ziyade böyle bir kisveyi kabul etmek mecburiyetinde kalır.

Bundan sonra bize beyaz, buz gibi soğuk, billuri ve şeffaf bir surette [NOT: D işaretiyle simgelenen töz], görünür, gelgelelim içi öylesine ateşlidir ki şayet hararet bulsa,

ve yeryüzünün merkezinde büyük miktarda birikse, hasmı da karşısına dikilse, öyle bir gazaba gelirdi ki yalnızca kayaları, taşları, evleri ve binaları değil, bütün cihanı berhava ederdi, nitekim zelzelelerde kudretinin bir delilini bize sıkça gösterir.

Eğer onun biraderi yahut soğuk zevcesi olan, çılgınca aşık olup vurulduğu, kendisini zapt edip dizginleyebilen yegane varlık Venüs'ü [NOT: G işaretiyle simgelenen töz] bulunmasaydı, bütün aleme çoktan ziyan vermişti.

Lakin o ateşten cehennemi sarayda bu ikisi kucaklaştığında, biraderi yahut zevcesi buna müsaade etmez.

Gazabını aşk ile soğutsun, söndürsün ve başka bir mahalde tahribata yol açmasın diye ona sarılır, belini sımsıkı kavrar.

Ruh, Venüs'ünün sarılışına mazhar olup aşkın bendine vurulduğu anda nefsini öylesine unutur ki düşmanları yakınına gelse dahi onlara zarar vermemekle kalmaz, onları da aşkına ram eder, kendileriyle ünsiyet kurar ve adeta onlarla ebedi bir muahede akdeder. Bu Ruh, yukarıda buyurulduğu üzere, cümle mahlukatın içine ve arasına öylece taksim edilmiştir ki hiçbir mevcudat onsuz yaşayamaz, yüzemez yahut payidar olamaz.

Cümle mahlukata tevellüdü, zevali ve teceddüdü ithal eden bizzat odur. Binaenaleyh çürüme, bu çifte Ruhun Tabiatın sarayını bize açtığı ve sonraki derecelerde yeniden kilitlediği ilk anahtar ve kapıdır.

Zira yukarıda zikrolunduğu veçhile, bu Ruh asla dinlenmediği cihetle mütemadiyen hareket halindedir, bu hareketinden ötürü de hararet bahşeden bir keyfiyet tevellüt eder.

İşte bu hararet, dercedilmiş Ruhun yaratmak yahut ifsat etmek gayesiyle her bir zerrenin içine nüfuz edebilmesi ve geçebilmesi için her mevcudatın gözeneklerini açar.

Uzuvlara nüfuz ettiği anda, ya eritmeye yahut pıhtılaştırmaya başlar, cismi bütünüyle kaplayıp ısıtana dek bu ameliyeyi sürdürür.

Ardından nazik, nemli, uçucu kısımlar yahut Uçucu Olan, hararetin kuvvetli veya zayıf oluşuna bağlı olarak buğulanmaya başlar, Ruh'un iş başında olduğunu, bedeni hazım veya çürüme yoluyla açtığını, çürüttüğünü, yumuşattığını ve amaçlanan hedeflerine ulaşana dek mertebeden mertebeye nasıl ilerlediğini bildiren bir koku neşreder. Aslen bu Ruh, buğu ve buhar idi, başlangıçta bizzat kendisi su ve buğu olduğu gibi, her şeyi de buğu ve sudan, buğu ve su vasıtasıyla ve onunla meydana getirir, susuz hiçbir şey yapamaz, zira fiili, karışımı ve çözünmesi için suya muhtaçtır, nitekim vücuda getirdiği her şey su ile kolayca karışır. Zira hayvanlar âleminin mahlukatını sudan var eder, bunlar aşikâr surette hemen hemen tamamen yumuşak ve sulu kısımlardan müteşekkildir, hayat kandilinin buharlaşıp sönmesinden sonra da onları su vasıtasıyla yeniden çamura, balçığa ve suya tebdil eder. Aynı minvalde, nebatat âleminin mahlukatı da, hayvanlar kadar olmasa dahi, sulu, usareli ve nemli kısımlardan meydana gelir, su ile ve su vasıtasıyla yeniden çözülüp suya dönerler. Böylece Tabiat yahut bu Ruh, madenleri sudan hâsıl eder ve aşağıda muhtelif misallerle izah edileceği üzere, onları su marifetiyle yeniden suya irca eder.

Lakin böyle bir suyun yahut suya tebdil edilmiş ve sudan pıhtılaşmış mahlukatın, Ruh'un bütün hayvanatı, nebatatı ve madenatı kendisinden tevlit ettiği kudretsiz bir su yahut alelade kaynak suyu olduğu zannedilmemelidir, bilakis bu, dört Unsurun da mutabakat halinde bulunduğu bir nevi sudur, içinde dört cüz, Semavat yahut Ateş, Hava, Su [NOT: Metindeki A ve V harfleri simyadaki Ateş ve Su remizleridir] ve Toprak mevcuttur, içinde üç şey vardır, Corpus, Spiritus, Anima,

kükürt, cıva, tuz [NOT: O ve F remizleri]; Acidum, Alkali, Uçucu, içinde ikisi karı ile koca, Agens ile Patiens, Nitrum ile Tuzdur, her şey bundan doğar, helak olur ve yeniden doğar, Ruh'un yalnızca onda faal ve amil olduğu bir Sudur.

Her ne kadar sabitliğine yahut uçuculuğuna göre ikili, üçlü, dörtlü ve beşli olarak tesmiye edilse de, neticede o tek bir Ruh'tur ve yalnızca sergilediği muhtelif tesirler sebebiyle farklılaşır.

Zira uçucu ve buğu halinde olduğunda Semavat ve Hava, Uçucu, Agens, er kişi vesaire, Anima diye anılır.

Yarı sabit ve cismani olduğunda ise su, Acidum, Spiritus, Kükürt, Vitriol [NOT: Metinde Witrum]; lâkin sabit hale geldiğinde, yukarıda zikredildiği üzere Toprak, Fixum, Patiens, Alkali, kadın, mıknatıs, Corpus, Tuz olarak tesmiye olunur.

Bütün eşyanın külli ilmi bundan ibarettir, zira bir şeyle hangi suret ve şekilde karşılaşırsak karşılaşalım, onu diğer nesnelerden temyiz etmek gayesiyle akabinde derhal bir isim veririz.

Şayet her şey için tek bir isim olsaydı, Babil'in kargaşasında olduğu gibi, bir şeyi diğeriyle karıştırırdık. Zira başlangıçta vakit içinde taksim olan tek ve yalın bir su vardı, her ne kadar hepsi tek bir kökten, tek bir esastan, tek bir şeyden neşet etse de bu taksimatta her bir cüz kendi hususi ismini aldı, tıpkı bütün âlemdeki ayrışmış her şeyin, tersine çevrilme ve çözünme yoluyla bütün eşyanın o ilk tek nesnesine, yani suya tekrar irca edilebilmesi gibi.

Böylelikle suyun ne olduğu vazedilmiştir, yani çift ve yalın surette, dercedilmiş, hareket eden, ısıtan, hararet veren, alevlendiren tek ve yalın Ruh, sonra yine birbiriyle cenk eden, tek bir cevherde iki olan Acidum ve Alkali, keza üç olan, Uçucu, Acidum, Alkali, cıva, kükürt, tuz, Spiritus, Anima, Corpus.

Nebatatın hayvanlar kadar süratle tefessüh etmemesinin sebebi de budur, zira çürüme vuku bulmadan evvel, bilhassa kuru olanlarda, nemli bir Taşıyıcı (Vehiculum) tatbik edilmelidir, çünkü çürüme, nem ve hararet olmaksızın meydana gelemez yahut vücut bulamaz.

Lakin mezkûr üç âlemdeki tevlidin kendisinden ve vasıtasıyla hâsıl olduğu bu suyun mahiyeti, müellif tarafından müteakip paragraflarda pek güzel şerh edilmiştir.

BÖLÜM XVIII

ÇÜRÜMENİN NETİCELERİ NELERDİR VE ONUNLA NE HÂSIL OLUR.

Umumiyetle çürüme, uçucu olanı bir aside, bunu bir Alkaliye, mukabilinde ise bir Alkaliyi aside tebdil etmekle neticelenir.

Dönüştürülecek şeylerin fıtraten yahut suni olarak ne surette teşekkül ettiğine bağlı olarak, bundan uçucu bir cevher husule gelir. Çürümenin hakiki tesirini göstermek üzere, umumun mebdei olan yeniden doğmuş kaotik suyu, yani yağmur suyunu misal ittihaz edeceğiz, şöyle ki,

Evvelce beyan edildiği veçhile, kâfi miktarda yağmur suyunu pak bir kapta toplayınız, ne kadar çok olursa o kadar evladır, ta ki evrensel Ruh'un tevellüdü daha vazıh müşahede edilebilsin. Üzeri örtülü vaziyette 40 gün yahut bir ay beklemeye bırakınız. Yukarıda zikrolunduğu gibi, kendi içinde çürümeye

ve kırılmaya başlayacak, keza hakiki bir tefrikin fark edilebilmesi için bariz bir tefessüh kokusu neşredecektir. O vakit, daha evvel berrak, pak ve billur gibi şeffaf olan suyun içinde bulanık, süngerimsi,

yüzen bir toprak ve gayripak bir su görülebilir, bu da bir dönüşümün vuku bulduğunu ayan beyan ortaya koyar. İşte suyun bu kırılışının ve çürüme kesafetinin sebebi, fasılasız hareketiyle suya idrak olunamaz bir hararet bahşeden o dercedilmiş Ruh'tur, o ne kadar uzun müddet amel ederse, su o kadar ısınır ve ayrışma da o nispetle ziyadeleşir.

Böylece, günbegün görülecektir ki, müddet uzadıkça, çürüme kokusuna yahut tefessühün ağırlığına ilaveten kesafet yahut toprak miktarı da artar. Şimdi bu kokuşmuş, sulu cisimleri tetkik edip cüzlerini

muayene edeceğiz. Yukarıda, suyun çürümeden evvel gayet uçucu olduğunu, damıtma yoluyla kâmilen çekilip alınabilen pak bir Uçucu sıvı hüviyeti taşıdığını beyan etmiştik.

Lakin çürümeden sonra üç asli cüze taksim olur, (1) uçucu bir suya, (2) bir Acidum'a, (3) bir Nitrum ile alkali tuza ki bunlar ayrıştıktan sonra, daha evvel münasip mahalinde zikredildiği üzere, geride bir miktar toprak bırakır.

Kimyagerler buna Feces tesmiye ederler. Tefessüh etmiş bu suyun bir ruh yahut faal bir mevcudiyet ihtiva ettiği pekâlâ görülüp istidlal edilebilir.

Zira su kendi içinde buna sebebiyet verecek faal bir şey barındırmasaydı, ayrışma yahut dönüşüm nereden neşet edecekti?

Lakin biz bu faal âmile yahut müsebbibe, herkesçe malum olan ismi veririz, Ruh. Böyle bir Ruh'un suyun içinde mevcut bulunduğu, idrak olunamaz ve dokunulamaz bir surette olsa dahi suyu ısıttığı, kokuşma yahut tefessühün yaydığı o ağır kokudan pekâlâ anlaşılabilir.

Zira soğuğun bir şeyin çürümesine yol açtığı yahut fena bir koku uyandırdığı asla işitilmez, kolay kolay işitilip hissedilmez veya görülmez.

Kışın bütün cihan yalnızca çürümüş elmalarla örtülüp döşenmiş olsaydı dahi, bundan hiçbir koku alamazdık.

Lakin hava bir parça ısınmaya görsün, bir gün içinde çürümeye ve dayanılmayacak derecede ağır, fena kokular yaymaya başlarlar. Bundan da açıkça anlaşılacağı üzere fena kokuya ve çürümeye sebep olan soğuk değil sıcaktır, kokuyu, ister hoş ister fena olsun, bedenin gözeneklerinden hissedilir surette dışarı süren de odur.

Binaenaleyh çürüme, ısıtan Ruhtan, yani soğuktan değil sıcaklıktan neşet eder. Dolayısıyla gerek fena koku gerekse latif rayiha,

uçucu kısımların ısınmasından ileri gelir, bunlar da ısınmış yağmur suyunun Ruhundan, onun en uçucu kısmından burnun hissedebileceği bir surette buharlaşan, yükselen ve uçup giden uçucu bir mevcudiyettir.

Bu durum, çürümüş idrarda ve bunun damıtılması esnasındaki kokusunda açıkça görülebilir, zira ilk evvela en keskin, en fena ve en nüfuz edici kokuya yahut rayihaya sahip olan uçucu tuz yükselir.

Bu, ardından gelen daha sabit ruhundan ve yağından çok daha fena kokar ve tütmektedir.

Kömür yahut kömürleşene dek yakılmış Caput mortuum ve bunun Alkalisi ise neredeyse hiç koku barındırmaz. Bunu şarapta, bilhassa eski şaraplarda müşahede edebiliriz.

Soğuk mahzenlerde olgunlaşmak üzere ne kadar uzun süre yatarlarsa, o denli hoş kokulu hale gelirler.

Damıtıldıklarında, uçucu ve keskin kokulu yanan etil alkol (şarap ruhu) ilk önce geçer ve kokusuyla kendisinden sonra gelen bütün kısımları geride bırakır. Bunu madenlerde de görebiliriz.

Cevherleri ateşe sürüldüğünde, derhal uçucu olan, kükürt ve Asit burnumuza çarpar, arsenikli ruh ise başımızı serseme çevirir.

Geriye kalan kısımlar, ateş vasıtasıyla içlerinde pıhtılaşmış olan uçucu kısım müstesna, fiilen artık hiçbir kokuya sahip değildir. Tıpkı çürümüş yağmur suyundan ayrıştırıldığında tuzun yahut alkalinin kokusuz olması gibi, zıtları tarafından yeniden harekete geçirilmedikleri müddetçe, Asit ve Güherçile de ya pek az kokar yahut neredeyse hiç koku vermez. Fakat bu kokunun hareketten ve hareket ettirici Ruhtan neşet ettiği kafi derecede ispatlanmıştır, hareketin ise, tesirinin zayıf veya kuvvetli oluşuna bağlı olarak sıcaklığa ve hararete sebep olduğu şu misalden aşikardır. Demirci, soğuk bir örs üzerindeki soğuk bir demiri

kendi soğuk çekiciyle bir müddet kuvvetle dövdüğünde,

demirci kendi gözleriyle görür ve elleriyle tutar, bu hareket neticesinde demirin nasıl akkor haline geldiğini müşahede eder. Bıçak bileyicilerinin, su kullanmaksızın ve bileme taşının süratli devriyle kuru bir bileme taşında bir demiri bilediklerinde tecrübe ettikleri de budur, demir öylesine akkorlaşır ki onunla odun dahi tutuşturulabilir. Yalnızca birkaç soğuk taş alınız ve bunları sıkça birbirine vurunuz yahut birini diğerine sürtünüz, böyle bir hareketle ısınıp ısınmadıklarına bakınız.

Buna ilaveten iki tahta parçasını birbirine sürtünüz, aynı tecrübeyi elde edeceksiniz. Lakin uçucu olanın nasıl bir aside, bunun bir alkaliye, sonra yine bir alkalinin bir aside ve bunun da bir uçucuya dönüştüğü, yahut Semanın nasıl Havaya, Havanın Suya ve bunun da Toprağa dönüştüğü yukarıda evvelce bildirilmişti.

Şimdi burada bu üç haddi [NOT: termini, simyadaki üç ilkeyi veya dönüşüm merhalelerini ifade eder] birbiri içine dönüştürecek ve böyle bir tahavvülün nasıl vuku bulduğunu tetkik edeceğiz. Yukarıya, Bölüm X'a bakınız.

Burada uçucu su tesmiye ettiği şey, küçük damlacıklarından, yukarıya doğru yükseliş süratinden ve imbik başlığında hiçbir sululuk bulunmayışından kolaylıkla tanınan esiri cıva Ruhundan gayrısı değildir.

İlk insanların ateşi yakmalarının iptidai yolu buydu, ta ki sonraki devirlerde insan çelik vasıtasıyla çakmaktaşından ateşi çıkarmayı ve nihayetinde

güneş ışınlarının bir odak noktasında teksif edilmesi suretiyle bunu yapmayı keşfedene dek.

BÖLÜM XIX

UÇUCU OLANIN ASİDE, ASİDİN ALKALİYE VE AKSİNE DÖNÜŞMESİ,

ALKALİNİN ASİDE VE BUNUN TEKRAR BİR UÇUCUYA NASIL DÖNÜŞTÜĞÜ HAKKINDADIR.

Bu bölümde, Sanatta mesafe katetmek istiyorlarsa bütün ehillerin layıkıyla dikkat etmesi icap eden mühim bir mesele gelmektedir.

Zira çözme ve pıhtılaştırma, uçuculaştırma ve sabitleme ameliyelerinde bunu fehmedemediklerinden ötürü binlerce kişi yalnızca bu hususta hataya düşer. Şu husus muhakkaktır ki bütün cihan umumisi, hususisi ve cüzisiyle öyle tanzim edilmiştir ki biri diğeri olmaksızın vücut bulamaz, zira biri diğerinin rehberi, biri diğerinin vasıtası ve bağı olmak mecburiyetindedir, aksi halde ne bir birleşme husule gelir ne de bir ayrışma. Zira, yukarıda zikredildiği üzere, unsurlar biri diğeri olmaksızın var olamaz, çünkü biri diğeriyle ve diğeri vasıtasıyla birleşmek zorundadır. Böylece hayvanlar nebatat olmadan var olamaz, nebatat madenler olmadan mevcudiyetini sürdüremez, diğer taraftan madenler de nebatat ve hayvanat olmadan istimal edilemez. Fakat hiçbir zıddın bir vasıta olmaksızın diğeriyle birleşemeyeceğini yukarıda kafi derecede belirttiğim gibi, bu kelamın burada da layıkıyla gözetilmesi iktiza eder. Zira Sema, Hava ve Su vasıtası olmaksızın yeryüzüne ait hale gelemez, aynı şekilde Toprak da bunlar olmaksızın semavi kılınamaz. Hayvanlar aleminin mahlukatı nebatat alemi olmaksızın maden haline gelemez, taşlar alemininkiler de nebatat olmaksızın hayvan haline gelemez. Çünkü nebatat,

hayvanlar ile madenler arasındaki vasıtadır. İmdi, bu umumi ve hususi unsurlar birleşmeleri için kendi vasıtalarına nasıl muhtaç iseler, her alemdeki her bir cüzi mevcudiyet de cüzlerini bir araya getirmek, onları idame ettirmek ve muhafaza etmek için kendi vasıtasına muhtaçtır. Ne var ki bu vasıta, umumiyetle yeni ihdas edilen Asit yahut acidum tabiriyle anılır, bu ise umumunda, hususunda ve cüzünde, cihanın bütün tabii mahsullerinde ve onun bütünüyle yayılmış fezası dahilinde, uçucu ile alkali arasında, ulvi ile sufli (yahut fevkani ile tahtani) arasında bir vasıtadır, o olmaksızın ulvi olan sufli olanla birleşmeyecektir. Zira Uçucu olan, ulvi sıfatıyla, gayet uçucudur, Alkali ise, sufli sıfatıyla, son derece sabittir.

Uçucu olan, sabit olanla asla doğrudan birleşmeyecektir, Asit olmaksızın uçucu olan Alkali ile de asla birleşmez.

Asit ise bütün eşyanın vasıtası, mutavassıtı, Hakemi, Rabıtası ve birleştiricisidir, zira o ne haddinden fazla uçucu ne de haddinden fazla sabittir, bilakis ikisinin tam ortasındadır.

İşte bu sebeple o bir erdişidir, her iki omzunda da yük taşır, Bir gözüyle Uçucu'ya, diğeriyle ise Alkaliye bakan hakiki kimyevi Janus'tur.

Uçucu'yu ele geçirdiğinde onunla ayrılmaz biçimde birleşir, şayet Alkaliyi ele geçirirse, onunla da yine ayrılmaz bir surette kenetlenir.

Aynı şekilde, her üçü bir araya geldiğinde aralarındaki vuslat öylesine büyüktür ki, ayrılmaktansa ya üçü birden ateşte sebat eder yahut hepsi aynı anda peyderpey buharlaşır. (b)

Fakat burada anlaşılmalıdır ki, benzer bir cevherin uçucu, asidik ve sabit cüzleri bir araya geldiğinde, ayrılmaz hale gelirler, ki bu hal benzemez bir cevherde vaki olmaz, gerçi bu son halde dahi tam bir uyumla birleşebilirler. Reçete,

Spiritus Vini, Oleum vitrioli ve Sal fixum urinae birlikte, Spiritus vini ile Sal Urinae'yi birlikte dök, ardından damla damla Oleum vitrioli ilave et.

Başlangıçta kuvvetle direnip köpürebilirler, fakat nihayetinde teskin olup derinden kaynaşırlar, öyle ki sonradan sululuk çekilip alındığında, zaç (vitriol) yağı ile Alkali üzerinde donup katılaşacak hiçbir şarap ruhu geriye kalmaz.

Sanatın aşığı, bundan hareketle, her biri farklı bir alemden neşet eden ve binaenaleyh diğerlerinin tabiat ve keyfiyetine zıt olan benzemez cevherlerdeki muhtelif şeylerde dahi Tabiatın o en latif vahdetini müşahede edebilir. Lakin intizamı bozmamak ve lakırdıyı uzatmamak adına, uçucunun nasıl bir aside dönüştüğünü, bunun da bilahare nasıl sabitlendiğini yahut bir Alkali haline geldiğini izah edeceğiz. Şöyle ki, biri diğerinin mıknatısı olur, zira biri diğerini cezbeder ve kesintisizce kendi cevherine tebdil eder, yani ikisinden hangisi galebe çalmış ve diğerini aşmışsa ona dönüştürür.

NOT, kemiyette. İmdi dinle, yağmur suyu çürümeye başladığı anda yahut derunundaki ruh ( A ) suyun ısınıp tutuşmasına sebep olduğu vakit, ayrışmaya ve gittikçe daha cismani bir hal almaya başlar, zira mevcut halinde pek uçucudur.

Uçucu olan, ara merhaleler vasıtasıyla daima sabitlenmeye meyil ettiği gibi, şayet sabit ise, yine tastamam bu merhaleler üzerinden uçucu olmayı arzular. Bu sebeple işbu ruh, dur durak bilmez hareketi neticesinde uçuculuğu içinde gitgide ısınır ve kızışır. Bu hararet onu hissedilir derecede,

keskin kılar, öyle ki tadında, müşterek tesmiye mucibince Acidum dediğimiz asiditeyi fark etmemizi sağlar.

Lakin ruh ne kadar keskinleşirse, o nispette toprak hasıl eder, zira Acidum bir çökelmeye sebebiyet verir ve suyun içinde çözünmüş, incelip letafet kazanmış ve suyun içinde eriyik halde bulunmuş olan toprağın ayrışmasını bu vasıtayla açığa çıkarır.

Bunu bilahare Acidum ifşa eder, işbu ruh ne kadar asitli ve hararetli olursa, toprağı da o derece ayrıştırır. Lakin toprağın haddinden fazla çoğalmasını, dolayısıyla Acidum'un kendini yiyip bitirerek alkalileşmesini men etmek için, Acidum gıdasını bir mıknatıs gibi cezbettiği uçucudan alır ve onu kendi tabiatına dönüştürür, yani onu bir Acidum'a çevirir.

Asit, uçucuyu ne kadar cezbederse, o nispette ısınıp mayalanır, ne kadar mayalanırsa, sonradan içinde tekrar faaliyete geçeceği toprağı o kadar çözer.

Ne kadar çok toprak çözerse, Acidum o derece alkalileşir ve pıhtılaşır.

Toprak artık aside doyduğunda, Acidum çözebileceği kadar çok toprağı çözüp faaliyeti için elzem olan miktardaki uçucuyu miknatısi bir kuvvetle cezbettiğinde, Acidum artık tesir etme ve çökeltme hususunda evvelki kudretini muhafaza edemez, yalnızca bir orta mevkii işgal eder.

Hem toprakla (alkali cüz) hem de uçucu ile doymuştur.

Artık kefede durmakta, hangi tarafın galebe çalacağını beklemektedir.

Bunun akabinde derhal onunla hemhal olacak ve kendi benzerinin doğumuna yardım edecektir. Misal kabilinden, şayet Alkali yahut toprak galebe çalar da, kemiyet bakımından dahi uçucudan daha kuvvetli ve daha kudretli olursa, Acidum vasat bir mevkide bulunduğundan, toprak yahut alkali Acidum'u tamamen alkaliye çevirir. Lakin Acidum,

toprak tarafından mağlup edildiğinden ötürü, uçucuyu cezbeder ve

onu bütünüyle bir Acidum'a tebdil eder. Toprak gitgide daha fazla galebe çalarken aynı anda bir acidum haline geldiğinden, onu en sabit taş nev'ine varıncaya dek alkalik ve topraksı kılar, öyle ki uçucu tamamen bir aside, bilahare de bütünüyle bir alkaliye, toprağa ve taşa inkılap eder. Biri diğerinin kavi ve fasılasız mıknatısıdır.

Binaenaleyh, hangisi hüküm sürer ve galebe çalarsa, diğerlerini bütünüyle kendi tabiatına tebdil eder.

Aksine, şayet uçucu haddinden fazla kuvvetli gelir de toprak pek az kalırsa, acidum'u kendi tabiatına dönüştürür ve onu uçucu kılar.

Acidum ise alkaliyi bir acidum'a tebdil eder ve bu acidum, uçucunun faik kemiyeti vasıtasıyla ve onunla birlikte safi bir uçucu halini alır. Bir defa ve kat'i surette ifade edilmelidir ki toprak, asidin bu minval üzere tesir edip toprağın derununda çalıştığı müddet zarfında, asiditeyi masseder ve onu bir alkaliye çevirir.

Buna mukabil acidum toprağı masseder, onu çözer, onunla kendini helak edercesine tüketir ve böylelikle alkalileşip pıhtılaşır.

Keskinliği bu suretle tatlılaşır ve körelir, öyle ki daha fazla mevzi kazanamaz, aşındıramaz yahut çözemez.

Asidik olan her şey birdenbire büsbütün alkaliye dönüşebilecek derecede çok toprağı tek seferde çözüp massedemese de, onun vasıtasıyla cismani bir hal alıp gözle görülür ve elle tutulur bir suret iktisap etmeye yetecek kadar toprağı yine de masseder.

Her asitte, böylesi bir toprağın onun marifetiyle çözündüğü fakat büsbütün zail olmadığı müşahhas olarak görülebilir.

Çözünmüş olan kısmı süzüp üçte biri kalana dek buharlaştır, akabinde billurlaşmaya bırak, asit billurlar fışkırtacaktır, ki şayet içinde haddinden fazla toprak bulunsaydı bu vaki olmazdı.

Acidum tarafından çözünmemiş olan bakiye toprak ise kurutulmalıdır.

Onu kalsine et, suda çöz ve yeniden üçte biri kalana dek buharlaştır. Bunun üzerine havaya maruz bırak, katiyen billurlaşmayacaktır,

yahut olsa olsa, acidum'dan geriye kalmış olandan gayet cüzi bir miktar billurlaşacaktır.

Diğeri ise billurlaşmaksızın dipte bir tuz olarak birikecektir, buna Alkali deriz. İşte teori bundan ibarettir!

Bunu ameliyemizde fiilen teyit etmeliyiz, zira tek bir hakiki delil, yalnızca varsayımlardan yahut faraziyelerden ibaret yüzlerce iddiadan daha kuvvetlidir. Binaenaleyh, bir Uçucu, bir Asit ve hiçbir şey ihtiva etmeyen ölü bir toprak alınız, bunları aşağıda izah edilen tarzda muameleden geçiriniz, hakikati bizzat öğreneceksiniz. Reçete,

Barutu tutuşturan zaç (vitriol) ruhundan altı cüz, bir kez damıtılmış şarap sirkesinden dört cüz, şarap ruhundan iki cüz.

Sirkeyi ve kezzabı (aqua fortis) birbiriyle karıştırınız, akabinde bu ikisini Köln tebeşirinin veya hiçbir tuz ihtiva etmeyen, tamamen boş olan bir başka toprağın üç cüzü üzerine dökünüz.

Bunu üzerine döktükten sonra, şimdi de şarap ruhunu onun üzerine boşaltınız.

Hepsini bir imbiğe koyunuz, Meryem Ana Hamamına (Balneo Maria) yerleştiriniz, imbiğin başlığını ve toplama kabını takınız.

Bunu bu vaziyette bir gün bir gece yahut iki gün iki gece bekletiniz, ilk derece civarındaki ısıda sindirilip çözünmeye bırakınız.

Akabinde soğumaya terk ediniz, henüz çözünmemiş olan topraktan berrak sıvıyı pek nazikçe süzüp ayırınız, toprağın geride mümkün mertebe az nem ile kalmasını sağlayınız. Bu toprağı biraz daha kurutunuz ve bir mufla altında kalsinasyon işlemine tabi tutunuz.

Sonra bunu damıtılmış yağmur suyuyla yıkayıp özünü alınız, süzüp pıhtılaştırınız, zaç (vitriol) ruhunun ve sirkenin asitliğinden bir Alkali halinde katılaşmış bir miktar alkali tuz bulacaksınız.

Lakin berrak sıvıyı Meryem Ana Hamamında yağ kıvamına gelene değin damıtınız, uçucu kısım zayıflamış olsa da yukarı çıkacaktır, çünkü asit onun bir kısmını kendi bünyesinde dondurmuştur.

Bu "yağ"ı serin bir mahalle koyup billurlaşmaya terk ediniz, böylece bir güherçile (nitrum) yahut nitratlı tuz veya bir başka asitten mütevellit bir gayrı nevi güherçile ile zaç (vitriol) elde edeceksiniz. Şimdi bu kısımları, yani Uçucu olanı, Asidi ve toprağı yahut Alkaliyi tetkik edeceğiz.

Uçucunun bir aside, asidin ise bilakis bir alkaliye dönüştüğü kamilen ispat edilmiştir, zira toprak çok daha kuvvetli ve daha tesirlidir.

Netice itibarıyla, toprağın asit tarafından alt edilmesi ve bütünüyle onun tabiatına tebdil edilmesi kabil olmamıştır.

Bu sebeple toprak üstün gelir ve evvelce zikredilen her ikisini de mağlup eder. Şayet bunun aksine, az miktarda toprak lakin pek çok Asit ve Uçucu alınırsa, öyle ki toprak tamamen erisin, toprak Asit ve Uçucu vasıtasıyla bir aside tebdil olacaktır.

Şimdi bu aside kifayet miktarda bir uçucu ilave ediniz, ilave edilen uçucunun vezin fazlalığı sebebiyle asit de bir uçucuya dönüşecektir.

Bunun hikmeti, miktar cihetiyle galebe çalanın, diğerini bizzat kendi benliğine yahut tabiatına dönüştürme kudretine malik olmasından ileri gelir. Binaenaleyh, Reçete,

Tebeşirden bir cüz, şarap ruhundan dört ila altı cüz, zaç (vitriol) ruhundan sekiz ila on iki cüz, her şeyi bildirildiği veçhile yapmaya ihtimam gösteriniz, yukarıdakini tamamlayan, onun aksi olan bir bürhan göreceksiniz, nitekim toprağı bir Aside dönüştürmüş olacaksınız.

Ve şayet uçucuyu birkaç kere kohobasyon ile geri verirseniz, Asit bir Uçucuya inkılap eder.

Sanatın bir muhibbinin tatbikata koyabileceği ve Tabiatın cüzi şeylerde nasıl amel ediyorsa külli şeylerde de öyle amel ettiğini kendi gözleriyle görüp tecrübe edebileceği diğer tecrübe işte budur.

Tabiat bu kanuna daima ve yer kabuğu eriyene değin sımsıkı bağlı kalır.

Bu fıtri kanun mucibince, madde ve keyfiyet cihetinden bileşenlerinden biri yahut diğeri galebe çaldıkça veya zayıf kaldıkça, bileşen cüzlerinin yahut asli Cevherlerinin nispetine muvafık olarak, külli şeylerden Nevileri ve Fertleri halk eder.

Birinde haddinden fazla Uçucu, diğerinde haddinden fazla Alkali, üçüncüsünde haddinden fazla Asit mevcuttur, birinde pek çok, diğerinde pek azdır yahut bazılarında bunlar muvazenelidir. Farklı miktardaki fazlalık teşkil eden (yahut noksan kalan) unsurlara göre bunlar,

bir keyfiyet kazanır ve diğerinden farklı bir mahiyet arz eder yahut teşekkül eder,

Bütün mahlukat, evvelce zikredildiği veçhile, uçucunun, asidin ve Alkalinin fazlalığına yahut noksanlığına göre veya uçuculuk ile sabitliğin azlığına veya çokluğuna göre tefrik edilir. Fakat burada bir kimse itiraz edip şöyle diyebilir,

Bir tecrübe için nebatat ve maadin aleminden niçin böyle pek garip ve birbirine zıt şeyleri ve Konuları seçiyor?

Bu tecrübeyi, daha evvel başlamış olduğu veçhile, niçin yağmur suyuyla yapmıyor?

Buna şöyle cevap veririm ki, yağmur suyu hususunda kendisine yukarıda kafi derecede saik ve hüccet takdim etmiş bulunmaktayım.

Lakin işbu tecrübe, Sanat muhibbinin vaat olunan tabii tesirden tez elden itminan bulması maksadıyla tavsiye edilmiştir, zira herkes yağmur suyuna dair evvelce zikredilen teoriyi tatbikata koymak istemez.

Bunun yerine, bu kabil tez bir tecrübe sayesinde herkes, uçucunun nasıl bir aside ve daha sonra bir Alkaliye tebdil olduğunu ve bunun aksini derhal idrak edip somut bir surette kavrayabilir. Kaldı ki, bu yola yeni başlayan kimse yukarıda mezkur misale münhasır değildir.

Bütün tabiatta, bünyesinde bu üç asli cevheri barındıran ne kadar konu varsa hepsini ve her birini, yani hayvanları ve nebatatı istimal edebilir. Ne var ki madenlerle bu tecrübe bir parça daha güç olacaktır.

Lakin bu risalenin sayfalarını çevirirse, onları da bihakkın ve kolaylıkla anlayacaktır. Bir kimse bir şeyin uçucusunu, asidini ve Alkalini, yani toprağını yahut külünü alsın ve yukarıda bildirilen minval üzere hazırlasın, neticeye o da vasıl olacaktır. Fakat biri daha da ileri gidip diyebilir ki,

Tez elden bir tecrübe yapmak için birkaç konuyu bir araya getirmek münasip olabilir. Lakin sirkeyi niçin katıyor?

Uçucu olarak şarap ruhunun, Asit olarak zaç (vitriol) ruhunun ve sabit bir toprak yahut alkali konu olarak tebeşirin bulunması kafi gelmez mi? Sirkeyi katmak neye mebnidir?

Burada gayet lüzumlu ve etraflı bir bahis pek yerinde olacaktır,

bu bahis, şimdiye değin bir labirentte sıkışıp kalmış olan mezkur Sanat muhibbi zatların yolunu aydınlatacak, bugüne kadar düşmüş oldukları binlerce hatayı tashihe yarayacak azımsanmayacak bir çerağ yakacaktır.

Bu öyle bir usuldür ki, simya ameliyesinde bunu doğru tatbik etmeyi bilen, dolambaçlı yollara saparak büyük para ve vakit zayiatına uğrayan nice insanın imdadına yetişecektir.

Laboratuvarda çalışan herkesin ellerini gümüş nitrat ile yıkaması mutat hale gelmemiş midir, halbuki içlerinden yüz tanesinden biri dahi onun ne olduğunu bilmez.

YY'nin aşındırıcı maddeleri tatlılaştırması ve Salia'yı arındırması gerektiği, en asil cevher sıfatıyla bütün eseri ıslah edip kemale erdirmesi icap ettiği söylenir. Evet, haklıdırlar, lakin dikkat buyrulsun, *hic latet nucleus*, "Zurnanın zırt dediği yer burasıdır." [NOT: Latince "asıl mesele/çekirdek burada gizlidir" manasındaki vecize ile Almanca "Burada köpek gömülüdür" deyiminin birleşimi.] Söyleyin bana, bunu niçin yapar?

Şayet herkes nihayette ortaya çıkan ameline nazar eylese, o kadar tesirsiz ve nakıs olduğunu idrak eder ki, onca kıymetli şarap ruhunu heba etmiş ve yine de arzulanan neticeye vasıl olamamış halde, bu işe hiç kalkışmamış olmayı diler.

*Spiritus vini* barutu tutuşturacak kadar keskin idi, yine de tesiri pek zavallı kaldı. Sebebi nedir?

Sebep şudur, ve hatanın menşei aşağıda zikredilmektedir,

*Ab uno extremo ad alterum non datur transitus*, bir uç noktadan diğerine doğrudan geçiş mümkün değildir.

Şarap ruhu son derece uçucu bir cevherdir, kezzap (aqua fortis), tuzlar, toprak ise daha sabit tabiatlıdır, nitekim bunların yağları ve ruhları da öyledir, örneğin ☽, ♀, ♄, ♃ ve diğer tuzlar ile madenler gibi, ve bunlar *Spiritus vini*'ye zıttır, zira diğer uç noktada ona karşıt dururlar.

Binaenaleyh mukavemet olmaksızın onunla kolayca birleşmez ve ona benzemezler.

Birlikte döküldüklerinde, muhalif bir tesir derhal işitilebilir, zira şarap ruhu ile kezzap (aqua fortis), şayet kuvvetli iseler, birbirlerine zıt olduklarından evvela ses çıkararak köpürürler. Fakat sirke,

yani bihakkın ait olduğu ve tabiatı muvafık düşen asit eklendiğinde, *Spiritus vini* en ufak bir mukavemet göstermeksizin derhal birleşir.

Sirke dahi kezzaba (aqua fortis) mukavemet göstermez, zira kavuşumlarından görüleceği üzere, en ufak bir direnç olmaksızın su ile su gibi birbirine karışırlar.

Bununla birlikte sirke, *Spiritus vini*'yi bünyesine çeker ve ardından onu kezzap (aqua fortis) ile en dostane surette birleştirir, öyle ki bütün keskinliklerini kaybedip bilakis bundan bir tatlılık peyda ederler. Fakat burada bir kimse başka bir itiraz öne sürerek şöyle diyebilir,

Evvelemirde, birini diğeriyle aşırı yükleyerek bir uçucu, asit ve alkali meydana getirmek pek kolay olurdu, şayet kişi bunu muhtelif şeylerle aşırı yükler ve ardından nebatat cevheri olan şarap ruhu ve sirke gibi, ve kireç gibi madeni olan kezzap (aqua fortis) gibi farklı türden muhtelif maddeleri alırsa, bu zıt maddelerin zaruri olarak bir tebeddül husule getirmesi gerekir.

Evvela derim ki, Tabiat kanununa tevfikan hareket ediniz, nitekim bu risalenin münasip yerinde bu husus başka bir veçhile izah olunacaktır.

Bu usul her kime meçhul kalmış ise, benim vasıtamla bir kavuşum vesilesi öğrendiği için bana şükretsin, ve şimdi burada ve her yerde simya ameliyatındaki en zaruri, kaçınılmaz ve cihanşümul kaideyi hatırda tutsun, dikkat, dikkat,

*Non transiri posse ab uno extremo ad alterum sine medio*, bir uç noktadan diğerine bir aracı vasıta olmaksızın geçilemez. Bunu burada daha tafsilatlı izah etmek meseleyi haddinden fazla uzatır.

Bununla beraber bir sanat erbabı, kendisine sayısız boş hayaller ve hiyeroglif müphemlikleri sunulmasındansa, fiziki delillerden ve hakiki tatbikatlardan daha ziyade istifade eder, zira bir kez fehmedilmiş hakiki bir delil ve amelden, evvelce hiç müşahede etmediği binlerce başka netice çıkarabilir. Böyle bir meşale ile

zihninde nice diğer meşaleler yakabilir, ve bu sayede hakikat gayesine

durmaksızın yaklaştırılır. Ameliyat usullerine dair pek çok kitap yazılmıştır, keza başka nazariyeler de, lakin şu veya bu ameliyata şunun veya bunun ne sebeple eklendiğini, sabitlemeye ve uçuculaştırmaya neyin sebebiyet verdiğini, pıhtılaştırıcı yahut çözücü amilin hangisi olduğunu, bunun niçin ve hangi kudretle husule geldiğini bildiren hiçbir eser veya pek azı neşredilmiştir.

Masum bir çırak bu kabil ameliyatlara rast geldiğinde, nihayetteki fahiş hatasının farkına varana dek bunları körü körüne takip eder. İşte hali pür-melali,

Bu anda kendi kendine yardım edemez ve aklı dumura uğrar, zira sebebini idrak edemez.

Şayet ilim dünyası kitaplarını hakiki asli umdelerle aydınlatsaydı, misaller ne kadar fena olursa olsun bunlar amele de muvafık ve sadık bulunsaydı, Sanatı en ali mertebesine eriştirmek maksadıyla başka tarlaları gübrelemek için bunca zahmete katlanmayacak olan gençlerimizin mucizevi dirilişini kısa zamanda hayretle tecrübe ederdik. Şimdi şu kaideye geri dönelim, *non transire posse ab uno extremo ad aliud sine medio*, bir uçtan diğerine bir aracı olmaksızın geçilemez.

Herkes bilsin ki, ister gizli ister aşikar, ister cihanşümul ister cüzi bir tabiatta olsun, heyet-i mecmuasında cüzleri bulunmayan hiçbir nesne bütün Tabiatta mevcut değildir.

Şayet bir cüzü eksik kalırsa, onun misli olan *Homogenuum*'a yahut kabiliyetlerine göre muayyen kılınmış cüzler olan cihanşümul maddelere müracaat edilsin.

Netice itibarıyla bunlar irtibat kurar, ve bütün cüziyetler gibi olabilir, keza kendilerini onlara dönüştürebilirler, tıpkı bu cüzlerin menşeleri bakımından külli olmaları ve nihai yahut mutlak çözülmeleri ile yeniden bu hale irca edilebilmeleri gibi.

Dikkat. Şayet her şey kendi asli cevherlerine sahip ise, yahut herhangi bir şeyden mahrum kalırsa bu noksanı bir *Homogenuum* ile telafi edilebiliyorsa, hakikaten hepsinde bir Uçucu, bir Asit ve bir Alkali mevcuttur.

Bu üçü arasında, asit her şeyde birleştirici vasıta veya maddedir. Şimdi şu da muhakkaktır ki, ister hayvani, nebati veya madeni cevherlerde bulunsunlar, birbirine kolayca karışan ve hangisi olursa olsun alkali tuzlar gibi, benzer olan benzerine kolayca raptolur. Asitler ve dahi uçucu cüzler de böyledir.

*Spiritus vini*, yani nebatatın yakıcı ruhu ile hayvanların uçucu ruhu kolaylıkla birleşir.

Keza bunların vasıta ruhu olan nebati sirke ve hayvani idrar ruhu da, tıpkı alkalileri gibi kolayca birleşir.

Yine, nebati sirke yahut nebati asit, bir *Homogenuum* sıfatıyla kezzap (aqua fortis), güherçile ruhu, zaç (vitriol) tuzu ruhu, şap, kükürt vesaire gibi madeni asitlerle ve keza bunların sabit tuzlarıyla mukavemet görmeksizin birleşir. Diğer taraftan, bir uç noktada duran hiçbir nesne, öteki uç noktada kendisine zıt ve muhalif olan diğeriyle uyuşamaz, mesela taktir edilmiş *Spiritus vini* yahut uçucu hayvani ruh, aracı asit ruhu olmaksızın kendi tuzu yahut alkalisi ile asla birleşmeyecektir.

Netice itibarıyla, madeni asitler ya da alkalilerle birleşmez, birleşse dahi bu gayet meşakkatli, tehlikeli ve pek yavaş bir surette vuku bulur.

Lakin vasıtası kendisine ilave olunduğunda, derhal ve bir lahzada sonradan asla ayrılmayacak veçhile bir araya gelirler, zira birbirlerine öylesine kuvvetle bağlanırlar ki, ister ateş ister su vasıtasıyla olsun, bir daha bozulmaksızın katiyen ayrılamazlar.

Spiritus vini rectificato üzerine Acetum rectificatum ilave ediniz, bu ikisinin hiçbir mukavemet göstermeksizin derhal birleştiğini müşahede edeceksiniz.

Şayet onlara bir alkali verirseniz, her ikisi yahut her üçü de layıkıyla doğru nispet ve vezinlerde bulunduğu takdirde, latif bir surette çözünecek ve birleşecektir.

Şayet Spiritum vini'yi yahut sirkeyi onlardan B.M. [Balneum Mariae / Meryem Ana Banyosu] vasıtasıyla ayırmak isteseydiniz, evvelce balgamdan (flegma) en sıkı surette tefrik edilmiş olsalar dahi, saf ve tatsız bir balgamdan gayrısını ayıramazdınız, zira

şarabın ruhunun ilk maddesi, özü yahut uçucu tuzu, sirke vasıtasıyla ve sirkenin kabızlığı ile alkali üzerinde donup pıhtılaşmıştır.

Sululuk çekilip alındıktan sonra, duman çıkarmaksızın balmumu gibi akıcı, sabit bir tuz bulursunuz.

Netice itibarıyla, Spiritus vini ve Aceti, Sal Alkali'leri vasıtasıyla öylesine sabit kılınmıştır ki, açık bir pota içinde balmumu gibi dumansız akarlar. Lakin nazariyeyi ameliye ile vuzuha kavuşturmak adına, berideki hususlara dikkat ediniz. Aynı sebepten ötürü, alelumum simyacıların ekseriyetinin düştüğü mühim bir hatayı burada ifşa etmek mecburiyetindeyim, şöyle ki,

Simyacılar Spiritum vini rectificatissimi'yi keskinleştirmek murad ettiklerinde, bunu Sal tartari yahut Tartarum calcinatum vasıtasıyla yapmayı adet edinmişlerdir.

Şimdi bir ameliyat ehline sorarım, bu minval üzere Tabiat'ın şakulünü takip ettiğine inanır mı? Asla ve kat'a! Sebebi, yukarıda zikredildiği üzere şudur,

Alkali yahut Sal tartari, en alt uçtaki sabit bir cisimdir.

Spiritus vini ise bilakis, fevkalade uçucu bir özdür, binaenaleyh en üst uçta durur ve alkaliye zıttır.

Burada, iki nokta arasındaki en kestirme hat misali açıkça görebilirler ki, bir ara unsur noksandır, zira Spiritus vini Alkali ile karışmaz, bilakis her ikisi, sanki birbirlerine hiçbir vakit ait olmamışlar gibi karşı karşıya dururlar.

Spiritus vini, Alkali ile asla birleşmeyecektir, birleşse dahi öylesine yavaş vuku bulur ki, insan bu uğurda haddinden fazla masraf ve vakit ziyan eder, gerçi mükerrer kohobasyonlar [tekrar tekrar damıtıp tortu üzerine dökme] neticesinde Spiritus vini ya Alkali üzerinde pıhtılaşır yahut Alkali'yi uçucu hale getirir.

Lakin ne dehşetli, ne Herkülvari bir meşakkat! İmdi, bu ikisinin birleşmediğini yahut birleşse dahi pek gönülsüzce olduğunu gördüğüme göre, bizzat Tabiat'ın rehberliği mucibince, mahrum oldukları münasip vasıtayı aramam evladır. Bu vasıtaya

malik olduğumda, birleşme gayet latif bir surette ve derhal, evet, tek bir lahzada ayrılmazcasına vuku bulur.

Böylece herkes, daha evvel Spiritus vini bunca kohobasyon sebebiyle ekseriya buharlaşıp uçtuğunda ne denli zahmet çekildiğini, böylesi usandırıcı bir amelin tahammülfersa yorgunluğu bir yana, amelenin ne büyük zararlara uğradığını görebilir.

Şayet Spiritus vini bir Alkali ile bir araya gelir ve ateşle sevk olunursa, yine aynı vezinde kaçıp kurtulur ve Balgam'ını Alkali ile baş başa bırakır.

Gerçi bu suretle Spiritus vini, geride bıraktığı Balgam sebebiyle daha kesif, daha keskin ve daha ateşli hale gelir.

Bunun akabinde bir Spiritus vini alkalisatus yahut radicatus olduğu zannedilir.

Aynı minval üzere sirke ile de amel ederler ki, bunu daha sonra izah edeceğim.

Siz ey simyacılar, bir vasıta aramaktasınız ve onu Alkali ile uçucu olanın, yani uç hudutlarında birbirine zıt düşen şeylerin arasına koymaktasınız.

Evvela Alkali'nin vasıta ile öylesine sarhoş olmasına müsaade edersiniz ki artık takati kalmaz ve vasıta ile öylesine dolar ki, sarhoş bir köylü misali bir o yana bir bu yana sendeler.

İmdi Alkali kendi asidi yahut sirkesiyle dolduğunda, kendi uçucu ruhu ile de alabildiğine sarhoş olmasına imkan veriniz ki daha da sarhoş olsun, zira ne kadar çok olursa o kadar iyidir.

Onu ateşin kuvvetiyle sevk ettiğinizde, Alkali bütün cüzleriyle eksiksiz olarak yukarı yükselecektir.

Bunun üzerine, kendi veznince yahut vezninin iki misli kadar kendi uçucu ruhundan tekrar ilave ediniz ve ateşin kuvvetiyle süratle öteye sevk ediniz.

İmdi Asit ve Alkali bir Uçucu'ya inkılap etmiştir ve bu da kökleşmiş ve alkalileşmiş bir Uçucu'dur. Lakin meramımın layıkıyla fehmedilmesi için, hataya düşene fayda sağlamak maksadıyla bunu bihakkın ifşa edeceğim.

Binaenaleyh talebe bir kez daha bilsin ki, hayvan,

nebat ve maden alemlerindeki bütün ay-altı mahlukat, kendi cinsine göre, az yahut çok, nev'ine has bir uçucuya, latif uçucu bir suya ve keza kendi asidine, yani sirkesine maliktir. Bu da uçucu Balgam'ın ardından öteye geçer.

Tabiat'ın her bir aleminde, kendi aleminin keyfiyetini muhafaza eden asitli, sirke misali bir ruh mevcuttur.

Aynı veçhile her mahlukun, ilk iki cevher tefrik edildikten ve ateşte yankılandırıldıktan (reverberasyon) sonra bakiyesinden su ile süzülüp çıkarılan (iksiviyasyon) kendine has bir alkalisi vardır. Şayet bir simyacı uçucu bir maddeyi yahut asidi kökleştirmek isterse, onun kendi cüzlerini alsın.

Şayet fert bu cüzlerden birinden yahut diğerinden mahrumsa, bu noksanı bir başkasının benzeriyle, mesela külli bir unsurla yahut kendi aleminden bir diğeriyle ikame etsin. Saf Alkali'den bir cüzü bir kabağa (retort) koyunuz.

Üzerine sirkesinden üç cüz dökünüz ve kül içinde yahut B.M.'de ağır ağır damıtınız.

O vakit sirke, kezzap (aqua fortis) kadar keskin olmuş olsa dahi, Balgam misali gayet zayıf bir surette öteye geçecektir, zira Alkali keskinliği alıkoymuş ve kendi içinde dondurup pıhtılaştırmıştır.

Bunu ikmal ettiğinizde, üzerine kendi sirkesinden bir kez daha üç cüz dökünüz ve evvelki gibi amel ediniz, yine zayıf bir surette öteye geçecek ve Alkali şimdiden bir hayli dolmuş ve doymuş olacaktır.

Üçüncü defa, evvelki gibi, taze sirkesinden yine üç cüz dökünüz, bu ameliyat ne kadar çok, yani ne kadar sık tekrar edilirse o kadar iyidir. B.M.'de derece derece yağa kadar çekip alınız. İmdi Alkali çözünmüş vaziyette ve sarhoş, sendeleyen bir köylü misali durmaktadır.

Sirkenin böylesine üzerine dökülmesi, asit (acidum) üzerine döküldüğü andaki keskinliğiyle karşıya geçene dek sürdürülür.

Asit keskin ve derişik olduğunda, yani flegma (phlegma) ile seyreltilmediğinde, bu durum ikinci, üçüncü veya dördüncü defada gerçekleşir.

Asit alkali ile birleşip yağsı bir hal aldığında, iki kurucu cüz bir araya gelmiş olur.

Bir simyacı orada, kurucu cüzlerden birinin diğerini nasıl kavradığını, onu nasıl sımsıkı ve cana yakın bir surette tuttuğunu görebilir.

Kendisine yabancı olanı, yani aşırı suyu yahut flegmayı ise defedip uzaklaştırır.

Şayet bundan kökleşmiş bir uçucu madde kılmak isterseniz, aşağıdaki şekilde devam ediniz. Haliyle o, zaten kökleşmiş bir asittir.

Buna altı kısım taze sirke daha eklemekten gayrı hiçbir şey icap etmez.

Bununla birlikte, birkaç kohobasyondan sonra onu kabak (retort) vasıtasıyla karşıya geçirip bir sıvıya dönüştürürsünüz.

İşte o vakit, kökleşmiş bir sirke yahut asit haline gelir. Şayet bundan kökleşmiş uçucu bir ruh husule getirmek dilerseniz, onu kendi uçucu cüzünün altı kısmı ile karıştırınız ve birlikte karşıya geçiriniz.

Böylece gürültüsüz ve ihtilafsız, gayet dostane bir surette birleşeceklerdir.

Bu uçucu karşıya geçirildiğinde, bir kez daha taze ve ziyadesiyle rektifiye edilmiş uçucu ekleyiniz, onu da karşıya geçiriniz ve bu ameliye üç defa tekrar edilsin.

Böylece uçucu, hakiki tabiat kanununa muvafık surette kökleşir ve Tabiatın bir beşinci özü yahut bir Magisterium olarak adlandırılmayı hak eder, zira üstteki ile alttaki ortadaki vasıtasıyla birleştiğinden, bütün kurucu cüzler bir arada toplanmıştır.

Bu sebeple kudret bahşedilmiş bir cevher olarak tesmiye olunabilir, çünkü burada yukarıdaki, aşağıdaki ile sarsılmaz bir birliktelik kurmuştur.

Kimi kimseler damıtılmış sirkeyle doyurulmuş bu alkaliden bir kısım alır, üzerine dört kısım kalsine edilmiş çakıl taşı katar, bunları güzelce harmanlayıp cam bir kabak içinde karşıya geçirirler. Evvela iki saat müddetle mutedil bir ateş verirler.

Akabinde alevler kabağın etrafını saracak surette ateşi artırırlar ve şarap sirkesinin ruhu ile birlikte tartar tuzu (sal tartari) bir buğu yahut ruh şeklinde karşıya geçinceye dek buna devam ederler. Bir simyacı şu kelamın hangi vechile hakikat olduğunu burada görebilir,

Natura natura gaudet, natura naturam amplectitur, natura naturam vincit & superat propriam naturam, "Tabiat kendi tabiatıyla neşelenir, Tabiat kendi tabiatını kucaklar, Tabiat kendi tabiatını mağlup eder ve kendi tabiatına galebe çalar."

Şayet bir sanatkar o kadar asit almayıp, bileşen cüzleri evvelki ameliye ile

zıt bir ağırlık nispetinde bir araya getirseydi, öyle ki sabit olan yahut alkali üstün gelseydi, ateşte tereyağı misali eriyen sabit bir tuz yahut sabit bir billur elde ederdi, bu da evvelki akışkan, uçucu beşinci özün aksine pıhtılaşmış veya donmuş bir beşinci öz olurdu.

Binaenaleyh, dilediği gibi hareket edebilir ve birini diğerine tebdil eyleyebilir. Lakin tatbikata gelince, her bir şeyin kurucu cüzlerinin nasıl ayrıştırılacağı ve yeniden nasıl birleştirileceği, yahut birinin diğerine nasıl tebdil olunacağı, Sanatın talibinin her şeyi etraflıca öğreneceği İkinci Kısım’daki şeylerin tefrik edilmesi hakkındaki diğer risalede gelecektir. Şimdi, ekseriyetle yapıldığı üzere sirkenin nasıl kökleştirileceğine dair talimat gelmektedir, 1,5 libre tartar tuzu alınız.

Üzerine 1 libre sirke dökünüz, tekrar çekip alınız, böylece hazır olur. Şimdi bu sirkeyi tetkik etmelisiniz.

Basitçe damıtılmış sirke zaten keskin değildir ve ne kadar keskinliği varsa, tartar tuzu o kadarını kendi içinde tutar ve dondurur.

Böylelikle hakiki, keskinleştirilmiş ve kökleştirilmiş sirke yerine karşıya sadece bir flegma geçer, sirkeyi tartar tuzu üzerinden on defa damıtsalar dahi, yalnızca durmaksızın zayıflayacak ve azalacaktır, bu da beyhude bir emektir.

Bunun yerine tartar tuzu, sirkenin keskinliğini kendi bünyesinde zapt eder ve bu suretle bir mum yahut ışık ısısında eriyen sıvı bir tuza inkılap eder.

Tartardan damıtılan bu sirkenin artık keskinleşmiş yahut kökleşmiş bir sirke olarak tesmiye edilmesi icap ettiği zannedilir.

Onunla ne türlü özütlemeler yapabileceklerini bizzat kendileri göreceklerdir, sirkeyi nişadır üzerinden çektiklerinde de akıbetleri aynı olur.

O vakit sirke yine zayıf olarak karşıya geçecek, nişadırı ise zerre eksiltmeden geride bırakacaktır.

Böylesi hallerde bir çare düşünerek işin içinden nasıl çıkacaklarını bilemezler, işin akamete uğramasının, felsefenin ve Sanatın alaya alınıp rezil edilmesinin, sahte ve yalan addedilerek zemmedilmesinin veçhesi işte budur.

Sanatkarların pek çoğu sirkeyi bir imbik vasıtasıyla başlıktan damıtırlar, bu tarikle flegma ile beraber yalnızca en latif uçucu ruh karşıya geçer.

Kimileri bunu bütün amellerinde kullanır, oysa o denli zayıftır ki, dile değdirildiğinde zayıflığını hemen ele verir.

Flegma gibi tat verir, ancak sirkeden bir nebze bakiye taşıdığına şehadet eden hafif bir lezzeti kalmıştır.

Lakin daha kuvvetli sürerlerse, yani kabak vasıtasıyla geçirirlerse, daha kuvvetli fakat yağ kokan ve yanık rayihası veren bir sirke elde ederler.

Bunu ya külliyen zayi ederler yahut mükerrer tasfiyeler ile tefessüh kokusunu gidermeye mecbur kalırlar.

Sirkeden bu fena koku izale edildiğinde, sirke keskinliğini de aynı anda kaybeder ve artık yine bir işe yaramaz hale gelir.

O kimselere dahi bir menfaat sağlamak ve amelleri için keskin sirke elde etmelerine imkan tanımak maksadıyla, kendilerine birkaç usul göstereceğim, bunların haricinde bir sanatkar bizzat kendisi de daima daha ala ve daha kısa yollar mülahaza edebilir.

Böylesi bir sirkenin tek seferde, derhal, keskin, berrak ve nefsine has latif kokusuyla damıtılabileceği en ali usuller aleniyete dökülmemiştir ve uluorta ifşa edilmeye layık değildir.

Bu usul, bütün Sanatın kendisiyle aşikar kılındığı Tanrı vergisi, Pandora olarak tesmiye olunur.

Bununla birlikte, tefekkür eden bir kimsenin kendi başının çaresine bakmasını süratle sağlayacak misaller yoluyla iyi bir talimat verilebilir. Bu sebeple, yanık bir damıtık elde etmeksizin gayet kuvvetli bir sirke damıtmak dilerseniz, sirkenin müteaffin yağını zapt edecek ve sirkenin keskinliğinden gayrı hiçbir şeyi salmayacak bir mevzu [NOT: 'Subject', simyada üzerine işlem yapılan madde ya da altyapı anlamındadır] almalısınız.

O vakit sirke birdenbire berrak olarak ve yanmaksızın karşıya geçecektir, evvelden güçbela ancak dörtte biri yapılabilirken, tek seferde pek çok miktar tasfiye edilebilecektir. Yağı tutan bu kabil mevzular ise kireç gibi pek çoktur,

ayrılmış suyun ölü başı (caput mortuum), zaç (vitriol) kolkotarı, sülyen (kırmızı kurşun), odun külleri.

Bu maddelerden dilediğin herhangi birini al, yine de biri diğerinden evladır, tecrübe bunu sana öğretecektir,

Bundan bir libre ve en kuvvetli şarap sirkesinden bir veya iki kuart al.

Toz haline getirilmiş katkı maddesini geniş, münasip bir kabağa (retort) koy, sirkeyi üzerine dök, kumu yahut külü içine oturt ve geçebilecek her şeyi derece derece (per gradus) damıt, son safhayı kuvvetli tut ki sirkeyi ziyadesiyle keskin kılan asidik ruh (spiritus) dahi geçebilsin.

Böylelikle, bir hamlede, bilahare muhtelif tuzlarla keskinleştirilmesi icap eden berrak bir sirke elde edersin.

Lakin şayet bir nebze yağlılık da geçmiş bulunursa, hepsini geri döküp bir kez daha damıt, böylece daha ileri derecede keskinleştirilmeye hazır hale gelecektir.

Damıtılmış olan bu sirke artık pek çok yoldan keskin kılınabilir ve burada da bir usul diğerinden üstündür, adi tuz, şarap tortusu, tartar tuzu ve potas, güherçile ruhu (spiritus nitri), tuz ruhu (spiritus salis), zaç ruhu (spiritus vitrioli) yahut kükürt ruhu (spiritus sulphuris) gibi.

Her kim onu bu kabil şeylerle keskinleştirmeyi murat ederse bunu yapabilir ve o vakit sirke, tarif dahi edilemeyecek mertebede mükemmel bir tesir kazanacaktır, (g).

Şayet bir kimse böylesi bir sirkeyi yağla dolu olan şarap tortusu ile keskinleştirmek isterse, yukarıda zikredildiği veçhile, yağı tutacak bir katkı maddesi dahi vermelidir. Uçucu tuz ancak o vakit sirke ile birlikte karşıya geçecektir.

Sirkeyi kuvvetlendiren hünerin tamamı bundan ibarettir.

Her kim tartar tuzu, potas yahut [okunamadı] almak isterse, sirkenin kendi ruhu ile doyurulmasını mümkün kılacak ve bunu temin edecek bir katkı maddesi vermesi kafidir, "tutkal", killi toprak (bolus), kan taşı, kırmızı demir cevheri, sülyen, tripoli ve benzerleri gibi.

Kişi tartar tuzu ve nişadır gibi tuzların yahut adi tuz, tartar tuzu ve nişadırın bir arada bulunduğu bir terbiye dahi hazırlayabilir ve ardından sirkeyi tamamen kuruyana dek çekip alabilir. Burada, bunca yıldır ve bu kadar uzun zamandır umumiyetle kullanılan kökleşmiş sirke (acetum radicatum) namındaki maddeden daha evla olduğu varsayılan,

keskinleştirilmiş bir başka sirkeyi tarif edeceğim. Tarif,

Üç kısım tartar tuzu, iki kısım tuz ruhu, altı veya on kısım damıtılmış sirke.

Sirkeyi ve tuz ruhunu birbiriyle karıştır, tartar tuzunu bir kabağa koy, tuz ruhu ile karışmış sirkeyi üzerine dök, kuma oturt ve tamamen kuruyana dek damıt.

Tartar tuzunu kabaktan çıkar, ona iki kısım kalsine edilmiş şap ilave et, tekrar kabağa koy, çekilip alınmış damıtığı üzerine dök ve dördüncü derecede (per gradus 4) yeniden kuvvetlice damıt.

İşte artık elinde, sıradan bir asidin yüz defada göstereceği tesiri bir hamlede gösterecek bir kökleşmiş sirke mevcuttur.

Ölü başı (caput mortuum) kabaktan çıkar ve şayet içinde hala bir miktar tartar tuzu kalmışsa, tartar tuzu tamamen karşıya geçene dek üzerine döküp tekrar çekerek (kohobasyon) bir veya iki defa damıt, böylece ameliyeyi pek mükemmel tamamlamış olursun.

Asit ve alkali tuzları bir araya getirmekle pek doğru eyledim.

Bu ikisi arasındaki farkı bilirsen, sana daha fazla izahat vermek icap etmez.

Asitler, alkalilerden daha latif olan maddelerdir, zira asitler bünyelerinde alkaliler kadar çözünmüş toprak barındırmazlar, farkı meydana getiren de budur.

Bunun haricinde birbirlerine denktirler, tek bir anadan ve tek bir menşeden türemişlerdir.

Farkı doğuran husus, sabitleme yahut uçuculaştırmanın azlığı veya çokluğudur.

Bununla göstermek isterim ki, sabit şeyleri çözmek için topraksı, sabit ve alkali bir ruh iktiza eder.

Lakin uçucu şeyler ve o kadar sıkı bağlanmamış olanlar için uçucu bir ruh lazımdır.

Benzeşik olana (homogeneum) dikkat kesil, zira benzer benzerinden hoşlanır (simile gaudet simili).

Mineraller ve metaller, aşağıda zikredileceği üzere, mineral kökenli benzeşik bir ruh talep eder. Sirke zayıf nebatat cinsindendir. Tabii halinde kendisine galebe çalacak derecede kuvvetli olan şeye çift misli kuvvetle hücum edebilmesini temin etmek maksadıyla kuvvetlendirilmesi bu sebeptendir.

Sirkenin kullanılmasının başlıca sebebi, insanın sıhhati için tehlikeli olan bütün aşındırıcı maddeleri yumuşatması ve tatlılaştırmasıdır, aksi takdirde ondan pekala sarfınazar edilebilirdi.

Kezzap (aqua fortis), güherçile ruhu, tuz ruhu, zaç ruhu ve kükürt ruhu sirkeden müstağni olarak her türlü maddeyi çözer.

Fakat sirke, bunların keskinliğini yumuşatır ve bütün Tabiat için hoşa gider bir hale getirir.

Minerallerin de kendilerine mahsus uçuculukları bulunduğu [okunamadı] lakin diğer alemlere hala muhalif oldukları bir kez daha müşahede edilebilir. Keza onlar kadar uçucu da değildir.

Fakat onları da diğer alemlere benzetmek için, en yakın akraba alem sıfatıyla nebatat aleminden yahut evrensel bir maddeden ödünç alınmış uçucu bir cevher verilir. O vakit simyacı nebatat sirkesine mahkum kalmaz.

Evrensel maddelerden oldukları cihetle kar ve yağmurdan bir sirke temin edebilir ve bunlar da aynı vazifeyi görür.

Lakin şarap sirkesi her halükarda bol miktarda imal edildiğinden, külfetten sakınmak adına o kullanılabilir.

Bundan maada, burada her bir alemin kendi çözücüsünü (menstruum) sırtında taşıdığını, keza kendi cüzlerini ihtiva ettiğini ve bunlardan biri eksilecek olsa, kaotik yeniden doğmuş su veya yağmur, çiğ ve kar gibi bütün tabiatlarla birleşen ve onlara benzeşen evrensel unsurlardan bol miktarda temin edilebileceğini beyan ediyoruz, nitekim zaruret halinde bunlardan bolca uçucu [okunamadı] elde edilebilir.

Binaenaleyh, ortada hiçbir asit yahut alkali bulunmasa dahi, güherçile evrensel asit, adi tuz ise evrensel alkalidir.

Bunlar ruh halinde damıtıldıklarında, tatbik edildikleri vakit bütün mahlukata derhal intibak eden hem asidik hem de alkali bir ruhu aynı anda temsil ederler.

Fakat hayvanların, bitkilerin ve minerallerin merkezleri bakımından farklı olmayıp cevher itibarıyla bir olduklarını, yalnızca az veya çok uçuculuklarının neşet ettiği mayalanma bakımından ayrıştıklarını idrak eden kimsenin, (yukarıda vukufla izah edildiği üzere), Tabiat hususunda hiçbir şüphesi kalmaz.

Bir şey hoşuna gitmezse, onun en yakın benzerini ve benzeşiğini (homogeneum) alır.

Böylelikle sabit olmuştur ki, uçucu olan aside, asit ise alkaliye dönüşür, bunun aksi dahi muteberdir,

alkali asit vasıtasıyla aside döner, lakin asit de uçucu olan vasıtasıyla bir uçucuya tehavvül eder.

Zira biri diğerinin mıknatısıdır ve biri diğeri tarafından dönüştürülmelidir.

Şayet çok uçucu ve az asit alırsam, uçucu olan aside galebe çalar, böylece asit uçucu hale gelir.

Şimdi şayet çok asit ve az alkali alırsam, asit alkaliyi mağlup eder, öyle ki alkali aside tehavvül eder.

Buna karşılık, eğer çok alkali ve az asit alırsam, alkali aside üstün gelir, öyle ki asit alkaliye dönüşür.

Aynı şekilde, çok asit ve az uçucu madde alırsam, asit uçucuya üstün gelir, böylece uçucu aside dönüşür, zira daha güçlü olan zayıf olanı alt eder ve kendine boyun eğdirir.

Şimdi çürümenin ne olduğunu ve ne meydana getirdiğini hem nazari hem de ameli olarak göstermiş bulunuyoruz, yani sabiti uçucu ve uçucuyu sabit kıldığını, uçucuyu bir aside, bunu da bir alkaliye çevirdiğini, ve bilakis, bir alkaliyi bir aside, bunu da tekrar ilk maddeye (prima materia) ve şeylerin ilk kökenine doğru yönelmiş bir uçucuya dönüştürdüğünü sergiledik.

Mademki çürüme bize uçucu ile sabiti, Uçucuyu, Asidi ve Alkaliyi ifşa etmiştir, o halde Uçucunun, Asidin ve Alkalinin genel ve özel olarak ne olduğunu tetkik edeceğiz.

Doğa bütün eserlerinde bu yolu nasıl gözetiyorsa, hakiki filozoflar olan bilge üstatlarımızın tekrar tekrar tavsiye ettiği üzere, biz de tüm emeklerimizde onu öylece taklit etmeliyiz, nitekim böylesi bir riayet olmaksızın asla hayırlı bir neticeye varılamaz.

Burada saf ve samimi Homerus'umuz, neredeyse diğer on filozofun bütün yazılarında yaptığından daha fazlasını kısa ve öz sözlerle öğretmiş ve açıklamıştır.

Kendi tecrübelerime dayanarak, bu mübarek zata bir şehadette bulunmalıyım,

Ki kendisi böylelikle hem mühim ve hakiki hem de elzem bir sırrı faş eylemiştir.

Bunu anlayan kişi (ki yazar bunu ne kadar da anlaşılır biçimde ifşa etmiştir!), yalnızca en tehlikeli ve inatçı hastalıkların şaşmaz şifası için Tabiatın bütün Âlemlerindeki en müstesna hassaten tesirli ilaçları ve hakiki kök-çözücüleri (menstruum) değil, aynı zamanda pek ziyade methedilen beşinci özlerimizin ve tentürlerimizin her türlüsünü tereddüt etmeksizin hazırlamakta (Deo concedente) hiçbir güçlükle karşılaşmayacaktır.

Bu sebeple hakiki tabiat ilmine yeni başlayanlara, Sanatın talebelerine, bu faslın tamamına büyük ve dikkatli bir itina göstermelerini tavsiye ediyoruz!

Eğer bir şey uçucu kılınacaksa, daima uçucudan birkaç cüz alınmalıdır.

Umumiyetle sabitin ya da yarı-sabitin bir cüzüne mukabil, uçucunun üç yahut dört cüzü hesap edilir.

Fakat şayet bir şey sabit kılınacaksa, dönüştürülecek maddeyi peyderpey kendi tabiatına çevirebilmesi ve onu sabit kılabilmesi için sabitin miktarının daha fazla olması icap eder, nitekim yazar kaya benzeri cisimlerin meydana gelişini hiçbir şüpheye mahal bırakmayacak kadar berrak bir surette izah ederken, bu hakikati de burada bize etraflıca göstermektedir.

Biri kalkıp bir alkali alabilir, misal olarak sönmemiş kireç, tartar tuzu yahut alkalinin baskın olduğu kurşun, ve yazarın burada toprak hakkında söylediklerinin pek yakında farkına varacaktır, gerçi bu durum kurşuna kıyasla öncekilerde çok daha hızlı gerçekleşir, zira toprak hâlen muhtelif asit cüzleri ihtiva etmektedir.

Bu, Tabiatla ahenk içindeki ilkelerimize dayanan cerhedilemez bir hakikattir, ki bildiklerimizi bilmeyenlerin dahi yazarın mukaddes kardeşliğimizin bir mensubu olduğunu ikrar etmelerini sağlayacaktır.

Bu usul, Versammlungsreden'in VIII. cildinin 209 ve müteakip sayfalarında hakkında malumat bulunabilecek olan meşhur nebati kök-çözücünün (menstruum radicalis vegetabilis) temelidir.

Burada bir kimse, Tanrı'da huzur bulan muhterem Kardeşimiz Homerus'un evvelce tartar tuzunu (Sal tartari) reddedip burada sirkenin alkalilere katılmasını emretmesi sebebiyle bir nevî tezat içinde olduğunu zannedebilir. Lakin iş öyle değildir,

Sal tartari mükemmel, daha âlâ bir alkalidir, tabiatı icabı şarap sirkesine uygundur. Sirkenin asitliğini kendine çeker.

Ne var ki bu paragrafta işaret edilen mahsuller ne şarap sirkesine uygundur ne de mükemmel alkalilerdir.

Bunlar hâlâ [okunamadı] ihtiva ederler, ki bunlar [okunamadı] dışında hiçbir şeyi emmez, sirkeyi de zayıflatmazlar.

Bilakis, hâlâ muhafaza ettikleri uçucu tuz sebebiyle sirkeyi daha da kuvvetlendirirler.

Lakin bunların tuzları alevli fırında (reverberando) özütlenip mükemmel alkalilere dönüştürülecek olsaydı, neredeyse tartar ile olduğu gibi benzer bir tesir meydana gelirdi.

Bu hal, sirkenin kuvvetlendirilmesi hususunda yazarın neden bize tuz ruhu eklemeyi emrettiğinin sebebini de izah eder.

Fakat bütün bu katkılar arasında sönmemiş kireç kuvvetli bir asit ihtiva ettiğinden, bilhassa şarap sirkesiyle akrabadır, topraksı vasıfları sayesinde onu keskinleştirmeye ve saflaştırmaya da muktedirdir.

Doğrusu yazarımız bir sırrı saklıyormuş gibi görünmektedir, fakat önce en iyi bileşeni, yani sönmemiş kireci (Calx viva) zikreder, ardından da muameleyi sakınmasızca öğretir, ancak dikkat edilmelidir ki bu sirke tatlandırma gayesiyle kullanılacaksa keskinleştirilmemelidir.

Özütleme, çözme ve benzeri diğer ameliyeler içinse [okunamadı] en uygunudur. Bu sirkenin nazariyesi yukarıda izah edilmiştir, bakınız [NOT: Metinde atıf yapılan haşiye] dipnot (d).

Gerek sirkeyi gerekse şarap ruhunu kökleştirmenin ve kuvvetlendirmenin başkaca muhtelif yolları vardır, ki bunlar meyanında aşağıdakiler de yazarımızca tarif edilmiştir.

Dört libre [okunamadı] al, bunları birbirine karıştır, sırlı bir kabağa (retort) koy, üzerine arzuna göre 5 libre damıtılmış sirke yahut [okunamadı] dök.

Akabinde iki libre koyu kırmızı [okunamadı] ilave et, artık mayalanma kalmayıncaya dek bir gece yahut birkaç saat boyunca beklet.

Sonra geniş bir kabak (retort) içinde tamamen kuruyana dek damıt, böylece kökleşmiş sirkeyi (Acetum radicatum) elde etmiş olursun. Bu suretle şarap ruhu altını çözebilecek mertebede kuvvetlendirilebilir. Mühim not.

Böylesi bir çözücü (menstruum) için adi tuz yerine [okunamadı] alınırsa, bu bir erselik çözücüye (Menstruum Hermaphroditicum) inkılap eder.

Bir maddeyi çözüp su banyosunda (Balneum Mariae) dörtte birine kadar çekildiğinde, geriye ne asit ile ne de alkali ile, ister ayrı ayrı ister her ikisi karışık olsun, tortu bırakmaksızın birleşen nötr bir tuz [NOT: Metindeki simge nötr tuzu temsil etmektedir] kalır.

Bir ölçü [okunamadı] al, ardı ardına azar azar 2 lot [okunamadı] ilave et. Mayalanma durulduktan sonra kabakta damıt. Mühim not, bunu [okunamadı] ile de yapabilirsin. Bu iki çözücü (menstruum) afyonu ve bütün zehirli nebatatı ıslah eder.

Pek ziyade ızdırap veren marazlar için afyondan son derece tesirli ağrı kesiciler özütlenebilir.

Dozaj beşinci özden 3, 6 ila 8 grandır, lakin çözücü içindeki bir tentür olarak alınacaksa, dozaj 1 ila 2 kaşıktır.

Burada yazar, iyi bellenmesi gereken ve şeylerin ayrışmasındaki can alıcı noktanın kendisinde toplandığı bir hususu dile getirmektedir.

Zira bir tabii ürünün uçucu ve sabit kısımları kafi miktarda bulunabildiği müddetçe, diğer âlemlere müracaat etmeye lüzum yoktur.

Lakin bunlar layıkıyla ve bolca bulunamazsa, mübarek müellifin burada pek hikmetli bir surette vazettiği veçhile hareket edilir.

BÖLÜM XX EVRENSEL VE TİKEL UÇUCU ASİT (ACIDUM) VE ALKALİ NEDİR

Evvelki bölümde, tikel ve evrensel şeylerde, yani yeniden doğmuş kaos yahut yağmur suyunda uçucunun bir aside, bunun da bir alkaliye nasıl dönüştüğünü ana hatlarıyla izah etmiştik.

Şimdiyse bu terimlerin ne manaya geldiğini beyan edeceğiz. Uçucu teriminin zeval bulan bir cevher manasına geldiği malumdur. Ona bu adı veririz, zira o cümle mevcudatta, evrensel, tikel ve ferdi konularda aynı derecede en latif ve en uçucu ruh yahut cevherdir, çünkü ateş vasıtasıyla uzuvlarına ayırma ameliyesinde, kendisini takip eden kurucu unsurlarından evvel ilk elde edilen odur.

Bunu takip eden unsurlar kuru yahut pıhtılaşmış surette olabilir (a). Bir sonrakine Asit (Acidum) deriz, zira Uçucu’dan sonra gelir ve dilimize ve burnumuza aynı anda ekşi bir tat ve koku getirir, bunun evrensel mevcudatta vitriol [metinde Witrum] olduğunu ispatlamış bulunuyoruz, ister pıhtılaşmış olsun isterse ondan bir ruh hasıl edilmiş olsun.

Bu Asit başka yerlerde de bir ara maddeye, bir hermafrodite, Uçucu ile Alkali arasında, uçucu ile sabit arasında bir orta tabiata dönüşür.

Binaenaleyh, bu kısım yahut unsur evrensel mevzularda ya da tabii mahsullerde her daim ve her vakit uçucudan sonra ve Alkaliden evvel elde edildiğinden ve böylece vasatta durduğundan, mezkûr orta tabiatın vasfına ve hassasına da maliktir.

Uçucu ile kolayca birleşir ve keza kendisine ilave olunduğu Alkaliye de yapışır.

Ve bu dikkat edilsin ki orta tabiat olmaksızın hiçbir uçucu sabit yahut baki hale gelemez, hiçbir alkali yahut sabit de o olmaksızın uçucu kılınamaz.

Uçucu ile Alkali muhakkak ve zaruri olarak tevil edilmeli, kendilerine istikamet verilmeli,

ayrıca üçüncü bir taraf yahut bir hakem vasıtasıyla birleştirilmelidir, bunu

ihmal eden kimse ise musibetle akıllanacaktır. Bir sonrakine Alkali yahut sabit deriz, zira ateşte [metinde A, ateş simgesi] evvelkinden daha metanetlidir ve cümle eşyadaki üçüncü ve son kurucu unsurdur.

Bu dahi karşımıza pıhtılaşmış veya ruhi, sıvı yahut kuru bir surette çıkabilir.

Alkali bir tesir gösterdiğinde Alkali yahut alkali tuz tesmiye edilir ve evvelce bir ruha dönüştürülüp uçurulmuş olsa dahi, kendi misli olan sabitle hemen yeniden sabit kılınabilir.

Lakin evrensel ve ferdi şeylerdeki cümle tesiratı meydana getiren başlıca cüzler olarak uçucu, asit ve sabitin ne olduğunu derhal göstereceğiz. Çiy, yağmur, kar, dolu yahut dolu taneleri gibi evrensel şeylerde uçucu olan cüz, evvelce vuku bulan çürümenin ardından uzuvlarına ayırma ve damıtma esnasında pek latif, parlak, berrak ve tatsız bir uçucu sudur, bunu müteakip damıtmalarda giderek daha kaba ve daha ağır bir su takip eder.

Bu sudan sonra ekşi tadıyla Asit gelir, bunu asidin tabiatında olan kesif, pis kokulu bir yağ takip eder, zira Asit yayılmış bir yağdır.

Yağ, koyulaşmış bir Asittir ve yağ dahi kireçler yahut zaç bakiye (colcothar) ile karıştırılıp damıtılırsa bir aside dönüşebilir.

Bundan sonra gayrı bir şey gelmez, lâkin dipte kimyacıların Caput mortuum yahut "ölü kafa" tesmiye ettikleri, kömür derecesinde yanmış siyah bir madde kalır.

Şayet bu ateşte kül haline getirilirse iki kısma ayrılır, Sal alkali tesmiye edilen bir tuza ve küllere.

Ne var ki kül de Alkaliye aittir, zira ateşe mukavim olan nesne küllerden ve tuzdan hasıl edilir, yani camdır ve kül, Tabiatın her mahsulünün en sabit kısmıdır.

Bundan sonraki en sabit kısımsa tuzdur. Hayvanlar âleminin mahlukatı söz konusu olduğunda, bunların çürümesinden sonra, damıtma esnasında ekseriya ilkin keskin, uçucu, pis kokulu, ziyadesiyle nüfuz edici bir ruh ile uçucu bir tuz ve bunlarla birlikte bir Balgam (Phlegma) elde edilir.

Sıklıkla dahi, şayet kuvvetli bir damıtma tatbik edilirse, hayvanların uçucusu tesmiye edilen bir uçucu yağ tebarüz eder.

Damıtmaya devam olunduğunda, bunları daha kaba bir Balgam, ardından şiddetle asitli, pis kokulu bir ruh yahut hayvani Asit takip eder, akabinde bunun pis kokulu yağı zuhur eder. Sonrasında kömür yahut alkali kısım dipte kalır.

Kalsinasyon vasıtasıyla bundan Sal alkali ve küller hasıl edilir. Mayalanmanın ardından nebatat âleminin mahlukatı, Balgamı ile birlikte uçucu, yakıcı bir ruh ve ekseriya latif bir yağ husule getirir. Bu nebatatın uçucusudur.

Bunu kaba bir Balgam, ardından ekşi, keskin bir sirke ile pis kokulu, kesif bir yağ takip eder. Bu Asittir.

Dipte kömür derecesinde yanmış bir miktar madde kalır ki bu, alevli fırında yakılarak (reverberasyon) küllere ve tuza ayrılır, işte bu nebatatın alkalisidir. Madenler âleminin mahlukatı, dağdan ilk çıkarıldıklarında ve damıtıldıklarında, asitli bir ruh ile beraber az miktarda balgami-tatlı bir su verir. Bu madeni uçucudur.

Bunu simyacıların ekseriyetle yağ tesmiye ettikleri (ilki için ruh tabirini kullandıkları gibi) asitli bir buhar takip eder ve bu da diğer kurucu unsur olan Asittir.

Her ne kadar bu yağ ve ruh ikisi de asit olsa da, simyacılar farklı hassalarından ötürü tabirlerinde bir tefrik yaparlar.

Bundan sonra, madenin nevine göre dipte muhtelif renklerde bir miktar toprak baki kalır.

Alevli fırında yakılma (reverberasyon) marifetiyle iki kısma tefrik olunur, yani toprak ve tuz, işte madenlerin alkali kısmı budur. Buradan nihayet büyük âlemin cümle eczasıyla neden mürekkep olduğu ve nasıl vücut bulduğu, bidayette ne gibi asli mebdelere malik olduğu ve bilahare hangi kısımlara ayrıldığı,

bunların kaç adet olduğu ve muhtelif âlemlere nasıl

ayrıldıkları, neleri intaç edip neye matuf oldukları ve hangi gaye

uğruna tesir hasıl ettikleri, tikelde ve genelde müşahede edilebilir.

Şimdi hususi ve ferdi şeylere, büyükten küçüğe doğru ineceğiz.

Bunların doğumunu ve mebdesini, vasatları ve nihayetleriyle birlikte, yani hayvanların, nebatatın ve madenlerin hallerini mütalaa edeceğiz. Her bir âleme kendi bahsini tahsis edecek ve onu bidayetinden nihayetine dek tetkik edeceğiz. DIPNOTLAR

Yaratılmış tüm şeylerin başlatıcısı, hareket ettiricisi ve yaşatıcısı olan bu ruhani unsur, Hermetiklerce cıva ruhu olarak adlandırılır, Basilius Valentinus eserlerinin 228. sayfasında bunun hakkında şöyle yazar, "Görünen ve elle tutulan tüm şeyler Spiritus Mercurii'den meydana gelmiştir.

Hulasa, dünyadaki her şeyden önce gelen odur, her şey ondan var edilmiş ve kaynağını onda bulmuştur, zira her şey onun içinde mevcuttur ve Sanatın Âşığı ne talep ederse onu yerine getirebilir."

İnsanlarda, hayvanlarda, bitkilerde ve cevherlerde, evet, her bir münferit şeyde bu ruh, onların birleşiminin ve çoğalmasının doğrudan amilidir.

Bkz. Philalethes Anthroposoph, s. 211, "Her şeyin yaratıcısı ve sanatkârı, yüce Yehova'dan sudûr eden ve hakiki FIAT ile yaratılan her doğumun başlangıcı." Zoroaster, Clav.

Art. s. 3, "Yukarıda ve Aşağıda Tabiat'ı teşkil eden tek Ruh."

Sendivogius'a göre o, "her şeyin sayesinde işlediği ve yaşadığı hakiki Dünya Ruhu'dur, doğru Mercurius vitae'dir, o olmaksızın hiçbir insan, hayvan veya bitki yaşayamaz."

Ayrıca bkz. Der Grosse Bauer, s. 7, "Tabiat'ın bu ulu sanatkârı, bu hakiki yenilenme ve muhafaza ruhu, fıtratı gereği tüm mahlukatın en derûnî özüne nüfuz eder, her şeye kuvvet ve can bağışlar, zira mahlukatın tabii sıvılarıyla, suyun suyla birleştiği gibi birleşir, onların mıknatısını çözer ve onları doğurganlığa eriştirir."

Kaostan ayrılmasının ardından makamını Shamasim'in [NOT: İbranice gökler, semavat manasına gelen Şamayim kastedilmektedir] en yüce dairelerinde tutmuştur.

Hollandalı Johann Isaacs tarafından ona "Cennet Suyu" denmesinin sebebi de budur, öte yandan Musa (Tekvin 2,11), bütün "Havila" diyarını, yani bizim iklimimizi kuşatarak akan ve içinde altın, bilhassa filozofların altını, yani onların uçucu cıvası bulunan "Pişon" kolu olarak bahseder ondan.

Lakin zikredilen bu ilk ve mümtaz unsur, ay altı cisimlerin tamamında, bilhassa güherçilede kendine bir mesken tuttuğundan, Tanrı'da istirahat eden muhterem Kardeşimiz Homerus da mevcut fasılda bu meseleyi uzun uzadıya ele almıştır.

BÖLÜM XXI

HAYVANLARIN DOĞUMU NEDİR, HANGİ UNSURLARDAN MÜTEŞEKKİLDİRLER VE YENİDEN NEYİN İÇİNDE ÇÖZÜNÜRLER? ARBOR GENERATIONIS ANIMALIS Bu fasılda yalnızca kâmil hayvanlardan söz edeceğiz.

Tüm kâmil hayvanlar, tohumun uyarıldığı ve sümüksü veya mukus benzeri, akışkan ve sulu bir madde suretinde dışarı celbedildiği hareket vasıtasıyla tevellüt eder.

Bu madde, kendi benzerini meydana getirmek maksadıyla dişi tohumunun da hazır bulunduğu, ait olduğu ana rahmine akar.

İşte bu tohum, koyulaşmış yahut pıhtılaşmış bir sudur [NOT: Orijinal metindeki 'Y' ve 'YY' simgeleri, simya el yazmalarında suyu temsil eden remizlerdir] ve ona haklı olarak hayvani guhr (yani döllenmeden sonraki hali) denebilir.

Buradan anlaşılacağı üzere, hayvanlar âlemi sudan yahut sümüksü sulu maddelerden doğar ve benzer şekilde nemli olan anada, kanın usareli ve sulu besiniyle neşvünema bulur.

Doğar doğmaz nemli hayvani ve nebati gıdalarla beslenir ve Archeus'u vasıtasıyla bunları kendi tabiatına, etine, kanına, derisine ve kemiklerine dönüştürür.

Büyümesini ve bu meşakkatli hayatının idamesini, mukadder sonuna kadar buradan temin eder, öldüğünde ise toprağın içinde yahut üzerinde suya, sümüğe, mukusa ve küfe ayrışır, kaygan, sulu bir maddeye inkılap eder.

Bu nem toprağın içine, nebatata doğru süzülür ve tıpkı daha evvel bitkiler âleminin mahlukatı hayvanın gıdası olduğu gibi, nebatat için yeniden azık ve gıda haline gelir.

Hayvanları tekrar beslemek, onlara yeniden gıda olmak üzere oradan başka nebatlar neşet eder.

Hayvan, çözünmesi ve çürümesi vasıtasıyla adeta bütünüyle bir nebatata tebdil olunur ve mukabilinde, bundan hasıl olan büyüme de yukarıda kâfi derecede gösterildiği üzere yeniden hayvani bir şeye dönüşür.

Erkek ve dişinin tohumları ananın içinde birbiriyle pıhtılaşır pıhtılaşmaz, haricinde ince bir zar teşkil ederler, bunun derununda ise gayet berrak, parlak, kristal misali bir nem bulunur, öyle berraktır ki, evet, bir kristalden dahi berraktır.

Bu nemin içinde bir habbe, küçük bir balık gözüne benzeyen bir inci pıhtılaşır.

Bu habbe, mezkûr kristal nemden gittikçe daha fazla beslenir ve bir kütleye, şekil almış zarsı bir cisme dönüşür. Bundan sonra et ve damarlar, keza sinirler iktisap eder. Bunun akabinde kıkırdak teşekkül etmeye başlar.

Dünyaya geldiğinde bu kıkırdağı sert kemiklere tehavvül ettirir, çocuk bir oğlana, oğlan bir delikanlıya, delikanlı bir adama, bilahare bir ihtiyara ve nihayetinde bir ölüye dönüşür. (a). Hayvanın doğumu, helaki, başkalaşımı ve bir diğerine yeniden tevellüdünün muhtasar izahatı budur.

Ateşle parçalara ayırma ameliyesinde, hayvanların bünyesi onların pek çok uçucu cüzden ve uçucu tuzdan (Sal volatile), daha az asitten ve çok daha az alkali yahut sabit cüzden müteşekkil olduğunu gösterir. Bunun böyle olduğu yalnızca anatomi ile sabit değildir, insan kendi gözleriyle de hayvanların uçucu, canlı, çevik ve müteharrik olduğunu, nebatattan ve madenlerden daha hareketli bulunduğunu görebilir.

Bu durum, tam manasıyla Uçucu olan fevkalade hareketli ruhlarından ileri gelir.

Bitkiler ve madenlerle kıyaslandığında hayvanlar bu ruhtan bolca pay almıştır, bu da onların kıvraklığı ve süratli hareketleriyle teyit olunur. (b). Şayet hayvanlar, nebatatta ve yer altı mahlukatında görüldüğü üzere bağlama ve büzme hassasına sahip olan asitten daha fazla ihtiva etselerdi, her yöne hareket edemez, bilakis tıpkı nebatatın ve madenlerin hareketsiz durduğu gibi tek bir mekânda çakılı kalırlardı.

Zira asit latiftir, sevk edicidir, bağlayıcı ve büzücüdür, constringens, coagulans vasıflıdır, bu durum kaskatı insanlarda ve yürüyüşlerini, hareketlerini diğer yumuşak hayvanlar kadar süratle her yöne icra edemeyen salyangozlar, kaplumbağalar, kabuklular gibi sert kabuklu hayvanlarda müşahede edilebilir. Binaenaleyh, tüm hayvani

mahlukatta, biri diğerinden fazla olmak üzere uçucu bir ruh bulunduğundan, kuşlarda, dört ayaklılarda ve umumiyetle tüm hayvanlar ile haşeratta görülebileceği üzere, biri diğerinden daha müteharriktir.

Haşeratta bu fark, onların yerde sürünmeleri, emeklemeleri ve yürümeleri hasebiyle fark edilebilir.

Bir hayvanın ruhu ne kadar uçucu olursa, hayatı da o nispette zayıf düşer ve pek azı uzun ömürlüdür, bu keyfiyet, hafif bir rüzgârın esmesiyle dahi hayati ruhlarını yitiren narin kuşlarda ve böceklerde açıkça görülebilir.

Ruh ne denli sabitse, kargalarda, geyiklerde, insanlarda ve fillerde olduğu gibi, ömür de o denli uzun olur. Kısa bir ömrün sebebi aşırı sululuk ve nemde de yatar, fakat az nem ile bolca ruh ve cüsseden müteşekkil olan yerde dayanıklı bir ömür bulunur, zira su değil, ruh hayat ve merhemdir. Bu sebeple hareket tavsiye edilir.

Bütün anatomiyi ısıtır ve görünür görünmez, elle tutulur tutulmaz ne kadar lüzumsuz şey varsa hepsini durmaksızın buharlaştırır. Uzun bir ömür için, nemli değil kuru bir tabiata sahip olan cümle nebatatın yenmesi faydalıdır.

Aynı şekilde av hayvanları gibi durmaksızın hareket halinde olan hayvanları yiyiniz, kanatlı av hayvanları ise daha da evladır. Bunların eti kuru, özlü ve bu sebeple sıhhatlidir.

Yaşayan mahlukattan hayat çekilip gittiği anda, ki bu hayat, hayati ruhu tutuşturan ve onu işlemeye sevk eden semavi bir yıldız ışığından gayrısı değildir, düşüp ölürler ve bir farkla da olsa derhal bozulmaya başlarlar.

Bir hayvan ne denli yağlı, yumuşak ve suluysa, o denli çabuk çürür, lakin özlü ve kuru olanı o denli kolay çürümez.

Bu durum balıklarda ve su mahlukatında müşahede edilebilir, zira bunların hayati ruhları pek az, fakat nemleri daha fazladır.

Çabucak çürürler ve ilk maddeye (prima materia) rücu ederler. Okuyucu dikkatle not etsin, faaliyette bulunan ve iş gören su değil, Ruhtur. Bir hayvanda ruh ne kadar kuvvetli ve bol, su ne kadar az ise,

o hayvanı o denli çevik ve canlı buluruz.

Fakat bir hayvanda su [NOT: Metindeki WẸ kısaltması water/su anlamına gelmektedir] pek fazlaysa, ruhu boğar ve hayvan tembel, uykucu hale gelir.

Lakin ruh, her şeyi vasıtasıyla vücuda getirdiği suya muhtaçtır ve susuz hiçbir şey yapamaz, ancak ona ne çok fazla ne de çok az olmak üzere doğru nispette sahip olmalıdır, aksi takdirde aşırılık husule gelir ki bu yalnızca hayvanlar aleminde değil, nebatat ve madenler aleminde de müşahede edilebilir.

Bütün şeylerin mebdei ve menşei ruh ve sudan gayrısı değildi [NOT: Metindeki WV kısaltması water/su anlamına gelmektedir] ve ruh, Yaratıcısının emriyle gökte ve yerde görünür görünmez her şeyi tamamlamak üzere suyun içinde işlemeye koyuldu. Netice itibarıyla, böylesi münferit bir ruh, hayvanın içindeki her şeyi su vasıtasıyla var eder, kanı, eti, deriyi, kemiği ve bedenin bütün uzuvlarını meydana getirir ve bunları Yaratıcının fermanına göre sert yahut yumuşak kılar.

Fakat tam da bu ruh, çözünme esnasında her şeyi gübreye çevirir ve su [NOT: Metindeki Vv kısaltması su anlamına gelmektedir] vasıtasıyla sulu bir cevhere dönüştürür, nihayetinde ise en başta olduğu gibi, suya ve ruha irca eder. Okuyucu böylelikle hayvanlar aleminin içinden neşet ettiği ve helak oluşuyla yeniden içine rücu ettiği menşei görür. Bu babda dikkat edilmesi gereken ve bir sanatkarın tefekkür etmesi için elzem olan asıl cihet, bir hayvan öldüğünde bilhassa sıcak mevsimde birkaç saat ve gün zarfında çürümeye başladığı, sıhhatine zarar gelmeksizin hiçbir insanın yanında duramayacağı derecede fena ve kesif koktuğu görülebildiğinden, bu hayvanlar alemindeki çürümenin süratini daima hatırda tutmaktır.

Lakin bu çürümenin sebebi, bol miktardaki uçucu ruh, bol miktardaki uçucu tuzdur. Bir simyacı bunu dikkatle tartarsa, bundan fevkalade istifade edecek,

işlerini süratlendirebilecektir, zira her simyacı bütün şeyleri teşrih edip uzuvlarına ayıran biri olmayı gaye edinir.

Ey Rabbim, maddelerini çürüme ve çözünmeye sevk etmek için kendilerine eza çektiren binlercesi burada nasıl da yoldan sapmakta ve yanılgıya düşmektedir!

Nice binlerce çözücü (menstruum) ve halledici icat ederler de yine de muvaffak olamazlar.

Bütün hatalar bundan sonra hasıl olur, masraflar beyhude yere yapılır, vakit ve madde heba edilir.

İşte tam burada başlarını kaşımaya, temennide bulunmaya, lanetler savurmaya başlarlar, sanatkar ile birlikte Sanatı da tahkir ederek hepsinin yalan ve yalancılardan ibaret olduğunu söylerler.

Binaenaleyh böylesi bir can sıkıntısından içtinap etmek isteyen kimse, hayvanlar alemini dikkatle tetkik etsin, onu yalnız zihniyle değil elleriyle de hazırlayıp üzerinde amel etmelidir. Emir kipinde "Teşrih et" denilmiştir ve bir şey diğerinden neşet edecektir.

Şimdi, çürüme olmaksızın hiçbir tabii teşrihin yapılamayacağı ifade edilmiş bulunmaktadır.

Öyleyse bütün çürümenin gerekçesini ve sebebini görüp tetkik ediniz.

İşte bu alemde bunun üzerinde amel etmek için en mükemmel fırsata ve geniş bir sahaya sahipsiniz.

Dört ayaklı hayvanlar ve toprak üzerinde yaşayanlar çabucak çürüyorsa, suda [NOT: Metindeki NV ibaresi muhtemelen "in the water" dizgi hatasıdır] yaşayanlar daha da süratle çürür.

Toprakta yaşayan hayvanlar fena kokuyorsa, çürümüş balık ve tatlı su ıstakozunda tecrübe edilebileceği üzere, kesif koku sebebiyle hiç kimse suda yaşayanlar çürüdüğünde bunların etrafında duramaz.

Nice sanatkar çürümelerini ve çözünmelerini işletmek için ekseriya birkaç ayını, yarım ve tam mevsimlerini sarf eder.

İşini bitirdiğinde, en azından madenlerde, ortada bir ilk netice dahi yoktur.

Binaenaleyh ameliniz çürümeye başlamıyorsa, hayvanlar alemine müracaat ediniz.

Burada hayvanların birkaç saat ve gün zarfında çürüdüğünü göreceksiniz ve fıtrata uygun surette istimal edildiklerinde tez çürüdükleri gibi diğer şeylerin de kendileriyle birlikte çürümesine vesile olurlar.

Burada basiretinizi elinize alınız, zira bütün simya

Sanatının temel anahtarı ve köşe taşı buradadır, tabiatın en muhkem kilitlerini açmaya muktedir olan,

bütün metallerin ve taşların ariflerin en yüce dağları üzerinden uçmasını sağlayan bir anahtardır bu. Tefekkür edilmesinin sebebi budur ve insan evvelce bir yıl sarf ettiği yeri şimdi bir aya indirir, kendisine bir aya mal olmuş olan bir haftaya mal olur, hafta ise günlere ve saatlere kısalır.

Fakat not ediniz ki, bu alem (nebatat alemi olmaksızın) madenler aleminde hiçbir şeye (yahut pek az şeye) tesir etmez, evet, hatta zıddına iş görür.

Bu hayvanlar alemi, nebatat yahut maden alemleri olmaksızın öylesine lezzetsiz görünür ki hiçbir neşe yahut simyevi tatlılık bahşetmez.

Lakin nebatat alemiyle bir arada olduğunda, madenler aleminde her türlü letafeti vücuda getirir. (c) Hayvanlara dair bu bahiste kifayet derecesinde kelam edildi. Şimdi nebatat alemine nazar edelim.

Burada bütün aklıselim insanları, erkek menisinin embriyoya benzeyen sayısız küçük parçacıkla kaynadığını, bunlardan binlercesinin üreme fiili esnasında helak olduğunu ve ana rahminin bunlara barınak ve sıcaklık sağlamak ile besin aşılamaktan başka hiçbir şey vermediğini iddia ettiğim vakit, bunun daha sıhhatli bir felsefe yapma tarzı olup olmadığını tefekküre davet ediyorum, şüphesiz öyledir.

Eşyanın sathında kanat çırpan çömezin dimağından yahut büyütecin tabiatından başka hiçbir yerde temeli bulunmayan böylesi bir saçmalığa (Absurdum) inanmak için, insanın pek safdil olması yahut fevkalade bir surette aykırı yeniliklere meyil göstermesi icap eder.

Binaenaleyh, meşhur Lord Verulam’ın şu güzel sözlerle beyan ettiği hakikat pek yerindedir,

Ingenium humanum cum ad solida non sufficiat, plerumque in supervacaneis se exercere solet, İnsan zekâsı, en esaslı şeyleri kavramaya kifayet etmediğinden, ekseriyetle kendini sathî ve ehemmiyetsiz meselelerle meşgul etmeye alışıktır.

Versammlungsreden, Amsterdam 1779, No. 8, Sayfa 287 (c) dâhilinde Fludd’dan emsalsiz bir pasaj nakledilmiştir ki bu hususu Pisagor felsefesinin kaidelerine göre pek harikulade bir tarzda izah eder ve bunu tekrar okumaktan ötürü hiç kimse nedamet duymaz, ah!

Keşke bazı tabipler ve eczacılık müderrisleri (Professores Pharmaciae) buna dikkat etseler, Amsterdam 1779 tarihli Gül-Haç neşriyatı Versammlungsreden’in sekizincisini, No. 8, ve eldeki bu emsalsiz eseri sebatla tetkik edip madenî ilaçlarını imal ederken onun talimatlarına tabi olsalardı.

O vakit bîçare hastaların bedenine bunca zehri ve aşındırıcı maddeyi zerk etmelerine lüzum kalmazdı.

Bunun ne minvalde icra edilmesi gerektiği, bu eserin aşağıda yer alan ikinci kısmının Onuncu Faslında simyanın ilk temel kaidelerini asgari düzeyde bilen herkesin anlayabileceği derecede sarih bir surette talim edilmektedir.

BÖLÜM XXII

BİTKİLERİN DOĞUŞU NEDİR VE HANGİ ASLÎ İLKELERDEN MÜTEŞEKKİLDİRLER VE YENİDEN NEYİN İÇİNDE ÇÖZÜNÜRLER.

Bu âlem, ilki gibi bir harikalar âlemidir ve haklı olarak şekerlenmiş ve tatlanmış âlem tesmiye olunabilir.

Her ne kadar hayvanlar âlemi ile mukayese edildiğinde en acı münferit varlıkları (Individua) ihtiva etse de.

Lakin en acı nesneler, en muzır zehirler ve aşındırıcılar bu âlem vasıtasıyla birkaç saat zarfında şekere ve bal tatlılığına inkılap eder, fakat hayvanlar âlemi olmaksızın değil, zira biri diğeriyle rabıta kurar ve birleşir, mühim not (N.B.).

Hayvanlar âlemi bitkiler âlemiyle beslenmeli ve onun sırtından geçinmelidir, diğer taraftan bitkiler âlemi ise onların ifrazatları ve ölü bedenleri vasıtasıyla gübrelenir ve beslenir, böylece biri diğeriyle kaim olur.

Hüner sahibi zat, evvelki beyanlar kadar bunu da zihnine nakşetsin. Dahası, bu âlem ne hayvan ne de maden olan, bilakis her ikisi birden olup merkezde duran hakiki bir erdişi ve Janus’tur.

Bir gözüyle hayvana, diğer gözüyle madene bakar ve Tabiat yahut Sanat bu dönüşüm ameliyesine giriştiğinde, ya hayvana ya da madene tahavvül edebilir.

İlk ve son olanla, yani hayvanlar ve madenler âlemiyle pek samimi bir surette ünsiyet peydah eder ve buna iştiyak duyar.

İnsan kendi gözleriyle bitkilerin ve ağaçların kurda dönüştüğünü ve böylece başka bir hayat formuna büründüğünü müşahede edebilir.

Aynı şekilde pek çok ağacın taşa dönüştüğü de görülebilir, bilhassa suda, ekseriyetle pek tuzlu olması hasebiyle denizde duran ve büyüyenler başta gelir. Cümle nebatat nevileri ya kendi tohumlarından yahut yıldızların tesirinden, ayrıca fenni olmayan bir surette, evvelemirde açılmış ve çimlenmiş aşıların çoğaltılması yoluyla meydana gelir.

Tohum, yukarıda ispat edildiği üzere nemli,

güherçileli ve tuzlu (a) toprağa düştüğü anda, su yahut toprak sebebiyle nemlenir veya yağmur suyuyla ıslanır ve tuzlar marifetiyle çözünür, böylesi bir tohum güherçile ve tuz mahlulü içinde ıslatıldığında görülebileceği gibi, şişer, yarılır ve sütümsü, sümüksü bir suya erir.

Evvela şişmeye başlar, akabinde yarılır, nihayetinde balçığa tahavvül eder.

İşte bu sümüksü madde nebatın ilk doğrudan unsurudur ve buna bitki ghur’u [NOT: madenlerin veya bitkilerin oluşumundaki ilk sümüksü/jölemsi özsuyu anlatan simya terimi] tesmiye olunabilir. Bu nebatî usare yahut ghur, şimdilerde kendi merkezinde mündemiç hararet ve güneşin sıcaklığıyla ısınıp hararetlenir ve buharlaşmaya başlar.

En uçucu kısım havaya ve Kaos’a karışıp kaybolur, lakin o kadar uçucu olmayan ve daha ziyade büzüşücü bir tabiat arz eden diğer kısım ise soğuk hava vasıtasıyla kök ve gövde halinde pıhtılaşır, latif, körpe ve yumuşak yapraklar peydahlar ki bu da nebatî tevellüdün ilk merhalesidir. Daha sabit kısım kök haline gelir, o kadar sabit olmayan gövdeye, daha ziyade uçucu olan ise yapraklara tahavvül eder.

Fakat bidayette her şey yumuşak, körpe ve gençtir, henüz nem ile dopdolu ve binaenaleyh zayıftır.

Kök, nebatın midesi ve topraktan gıdayı çeken, havadan gelen yağmuru ahzeden, bitki kavi bir nebat yahut ağaç oluncaya değin ona besin taşıyan nebatî mıknatısıdır (b). Lakin onun gıdası, bütün tahlil ve tetkiklerde ispat edildiği üzere, toprak ile onun bağrında gizlenmiş olan sudan gayrısı değildir.

Toprak, arzın merkezinden, yani umumi âlemden, arzın muhitine ve sathına, oradan da nebatata yükselen yeraltı buharlarını cezp eder. Su ise iki cihanşümul tohumu ihtiva eder, tuz ve Vitrum [NOT: camsı madde veya zaç tuzu].

Lakin tuz güherçileden daha fazladır, zira besleyici nemi aşağıdan ve yukarıdan cezp etmesi iktiza eden mıknatıs odur.

Bununla birlikte, mezkûr tuzlar yukarıda zikredildiği üzere çiğden, yağmurdan, kardan vesaire fasılasız bir tarzda husule gelir, etrafı saran ve hadsiz hesapsız atomlarla dolu olan havadan da bir o kadar hâsıl olur, lakin kısmen de,

insanoğlunun Tabiat’a muavenet ettiği yerlerde, tarlalara ve çayırlara, keza bağlara ve bostanlara döktüğü gübreden yahut davarların gelip ifrazat bıraktığı yerlerden neşet eder. Toprak az yahut çok almasına bağlı olarak, az yahut çok, velhasıl semiz veya cılız, büyük yahut küçük semere verir.

Şimdilik diğer bütün besinleri bir kenara bırakıp yalnızca cihanşümul besinden, çiğ ile yağmurdan ve bunlara müteallik güherçile ile tuzdan bahsedeceğiz, zira sair besinler mezkûr aslî unsurlardan fışkırır.

Bunun da fevkinde, yukarıda kâfi derecede ispat edildiği üzere, tersine dönüşleri vasıtasıyla yeniden onlara, yani güherçileye ve tuza inkılap ederler.

Lakin besinin sabit kısmı olan tuz, yukarıda zikredildiği üzere, yer ve Güneş ısısının yankılanması vasıtasıyla tam olarak güherçileden tuza dönüştürülen ve sabitlenen ana ve mıknatıstır.

Bu cevher akabinde besini kendine çeker, çiy ve yağmur gibi unsurlarla çoğalır, çürümüş yağmurdan kendine mal ettiği güherçileyi doğurur ve onu öyle sıkı tutar ki Güneşin ve yerin harareti onu artık kovup uzaklaştıramaz. Tuz, bu minvalde o narin güherçileyi pıhtılaştırır.

Bitkinin kökü, su tarafından çözülen bu iki tuzu cezbeder, onları saf bir ruha ve buhara tebdil eder, dar gözenekler vasıtasıyla bu buharı gövdeye ve yapraklara sevk eder, bitki de orada ezelî takdirine uygun olarak büyümesini sürdürür.

Mamafih bu tuzlar, yalnızca beslenmesi gayesiyle bitkinin tabiatına dahil olmakla kalmaz, aynı zamanda toprağı da çözerek onu latif kılar ve saf, tuzlu bir suya dönüştürür.

Böylece toprak, besin vazifesi görebilecek hale gelene dek kök tarafından daha da arındırılabilir. Tabiat hayvanlara, dişler ve dil tarafından ezilip hazırlanan gıdayı mideye gönderme hususiyeti bahşetmiştir, orada bu suretle hazırlanmış besinleri daha da arındıran ve onları akışkan bir cevhere dönüştüren tuzlu, acı bir su mevcuttur, daha sonra bunu en iyi suyunun çekilip çıkarıldığı mezenteriyuma sevk eder. Doğal

hararet vasıtasıyla ve vücudun her cüzünde gözenek mahiyetinde bulunan küçük kanallar yahut menfezler marifetiyle karaciğere ve diğer uzuvlara gönderilip imbikten çekilir, bu buharlar karaciğerin ve sair uzuvların damarlarına yerleşir, yeniden suya ayrışır, bu su da hararet marifetiyle buhar halinde çözülerek süblimasyona uğrar yahut daha başka ve daha ali uzuvlarda dolaşıma girer, nihayet en yüksek kemaline erişene kadar bu hal durmaksızın devam eder.

Hayvanlarda Tabiatın, yoğun olan o sulu ve usareli besini yukarıya, karaciğere doğru sevk ettiğini kim tasavvur edebilir ve kavrayabilir?

Zira o besinin bilakis aşağı batması ve ifrazat uzuvları vasıtasıyla dışarı akması icap ederdi.

Lakin besin şayet, cildin üzerindeki ter misali vücudun bütün gözeneklerinden nüfuz eden bir buhara tebdil edilirse, o buhar da benzer biçimde, kendi hususi nemli mekanlarında koyulaşarak suya dönüşebilir, nihayet dolaşım vasıtasıyla kana, ete, kıkırdağa ve kemiğe pıhtılaşır. Tabiatın bütün mahlukatı buhar ile beslediği gerçeğini makrokozmosta da müşahede edebiliriz, zira o, kendi iç harareti marifetiyle yerin en derin merkezindeki suyu [NOT: Metindeki "YW" simgesi su anlamına gelmektedir] zorlayarak buhara tebdil eder, gök kubbenin en yüksek fevkine sürer, orada onu yeniden kesif ve ağır hale getirir, öyle ki su buharına [NOT: Metindeki "VW" simgesi muhtemelen yoğunlaşmış su buharı veya yağmuru temsil etmektedir] dönüşür ve kendi ağırlığıyla tekrar yerin üzerine düşer. Bu keyfiyet, makrokozmosun evlatları olan bütün hayvanlarda görülebilir, nitekim evlat hakikaten anasına ve babasına çeker.

Tabiat, nemi bir buhar halinde midenin en iç derinliklerinden el ve ayak parmakları arasındaki en dış deriye doğru sevk eder ve koyulaşması marifetiyle ayrışıp bizim ter tesmiye ettiğimiz suya yoğunlaşır, Maden ocaklarında ve dağlarda buharların pek bol olduğu, hatta bundan da ötesi görülebilir.

Yerin bağırsaklarına yapışırlar ve maden filizleri onlardan doğar. Mülahaza olunsun, her iki alemde durum böyle ise, Tabiat nebatat aleminde de bir istisna yapmayacaktır. Mademki bütün

mahlukların gıdayı buhar halinde bütün uzuvlara sevk ettiği, bu sayede neşvünema bulup bekalarını temin ettiği tebeyyün etmiştir, öyleyse onlar da menşelerini haklı olarak taklit ederler.

Cümlesi, yoğunlaşma ile suya dönen evrensel ve umumi buhardan yahut Kaos'tan neşet etmiştir. Binaenaleyh madenler de bittabi daha büyük olana tabi olmalıdır.

Nasıl ki menşeleri buhar ise, onunla beslenip ayakta tutuluyorlarsa, çürüme esnasında da suya dönüşürler ve bu su hararet ile buhara tebdil edilir.

Bu buhar akabinde başka bir tabii mahsulün bünyesine dahil olur ve konakladığı mahsulün cinsine göre yeniden cismani bir mahiyet kesbeder. Hiç kimse, bitkilerin sulu gıdalarını buhar şeklinde de olsa ham olarak emdiklerini ve besinlerini bu yolla aldıklarını zannetmesin. Hayır,

Şayet aslen buhar olan o suyu bütün cevheriyle birlikte emselerdi, bitkilerin ekserisi baştan aşağı sulu ve yumuşak hale gelir, pek uzun ömürlü olamazdı, zira aşırı su ruhu harekete geçirir ve bir bitki daha henüz serpilmeden çürümeye yüz tutardı.

Bilakis, hadise şöyledir, Bitkilerin kökleri yalnızca en latif uçucu ruhları, en berrak, en saf suyu emer, bu su gözenekler vasıtasıyla hızla gövdeye ve yapraklara nüfuz eder, orada yoğunlaşır ve hava tarafından pıhtılaştırılır, böylece bitkinin zerreleri (hücreleri) büyür, genişler ve çoğalır.

Bunun yanı sıra, şayet bitkiler suyu bütün cüzleriyle emecek olsalardı, topraktan bir defada o kadar çok gıda çekerlerdi ki Tabiat kafi miktarda rızık hazırlamaya vakit bulamazdı.

Lakin her şeyde bir tefrik bulunduğu ve biri diğerine ne suret ne de fiil cihetinden benzemediği gibi, burada da vaziyet böyledir. Bir bitki diğerine nazaran daha geniş yahut daha dar gözeneklere maliktir.

Söğütler ve karaağaçlar daha fazla ve daha kuvvetli nem çekerler, bu sebeple sıhhatleri istikrarlı değildir, muhtelif noksanlıklardan muzdarip olurlar, daima küf ve çürüntü peydah ederler. Buna emilen nemin fazlalığı sebebiyet verir, bilhassa da su, nehir, rutubetli bataklık mahaller ve hendeklerin yakınında bulunuyorlarsa.

Buna mukabil asma, ardıç ağacı, köknar ağacı, meşe ve melez ağacı öylesine büzülmüş gözeneklere sahiptir ki kaba suyu yahut balgamı pek az emer, ancak en latif olanı, en narin ve en bol ruh ile birlikte çekerler, Dolayısıyla dayanıklı, sıhhatli ve daha yetkin bir ömür sürerler, nitekim bu keyfiyet evvelemirde köknar ağacında, ardıçta ve diğerlerinde görülebilir, bunlar kışın da yazın da yemyeşildir, oysa nebatat aleminin pek çok mahluku bu meziyeti derhal kaybederek çürümeye duçar olur, zira bir nesne ne kadar kuru ve ne kadar ruhani ise, o kadar dayanıklı ve diri kalır. Lakin bir kimse şöyle sual edebilir,

Şayet köknar ağacı ve emsali bitkiler nemi bolca emmiyorsa, o halde bu denli boy atmaları nasıl mümkün olabilmektedir?

O vakit onları bu derece kuvvetli kılacak miktarda ruh, yağmurda, çiyde ve toprakta bulunmuyor olabilir mi? İmdi, kaari hatırda tutmalıdır ki bu nevi bitkiler umumiyetle yüksek, taşlık, kurak mahallerde ve dağlarda neşvünema bulur.

Yağmur yağsa dahi, dağın eğimi sebebiyle akıp gider ve alabildiği kadar D ve B maddelerini de beraberinde çukurlara, hendeklere süpürür, oradan da coşkun seller halinde denize dökülen büyük nehirlere taşır.

Bu sular, tuzlu olmalarına rağmen, W maddesinin yeryüzünün derinliklerine doğru yükselen saf bir buhara dönüştüğü yerin merkezine doğru yeniden süzülür.

Ağır olan kısım toprağa tutunur, mineraller de bundan neşet eder.

Buna mukabil, buhar ne kadar latif olursa o kadar yükseğe çıkar, bitkilerin köklerine ulaşır, onlar tarafından toplanır ve onların besini haline gelir.

Fakat gündüz vakti, daha da ince ve uçucu buharlar açığa çıkar.

Bunlar kısmen hayvanlar tarafından soluk yoluyla emilir ve hayvanlar bunlarla da beslenir. Kısmen de, Kaos'u veya kaotik suyu yeniden meydana getirmek üzere havaya yükselir.

Şimdi göknar ağacının ve benzerlerinin kendilerini ne kadar hayret verici bir surette beslemek zorunda olduklarına dikkat ediniz.

Bitkilerin umumi besininin yağmur suyu ve çiy, topraksı D ve S ile birlikte yer altı buharları, hayvanların tesadüfi dışkıları ve her bitkinin dökülen yaprakları olduğunu söylemiştim. Göknar ağacı taşlık dağlarda bulunuyorsa, dik dağdan derhal akıp gittiği için yağmur suyu ona pek az besin getirecektir.

Çiy ise kendi başına pek yetersizdir, zira D ve = maddeleri ekseriyetle yağmur suyuyla süpürülüp gider.

Bu malum olduğuna göre, göknar ağacının ve diğer dağ bitkilerinin çoğunlukla yer altından, yani madenlerden kesintisiz yükselen buharlarla ve yer altı buharlarına nispetle pek az kalan çiy ile beslendiğini kabul etmemiz gerekir.

Buradan varılacak netice şudur ki, göknar ağacı bütün azametiyle, ekseriyetle madenlerin yer altı buharlarından doğar, gelişir ve beslenir.

Ovaların sulu ve bataklık bitkilerine nazaran çürümeye bu denli mukavim olmasının sebebi de budur, zira oralarda mineraller pek az yahut çok yavaş çözünür. (a) Lakin göknar ağacının yer altı ruhlarını ve nemini nasıl elde edebildiğini öğrenmek için şunlara dikkat ediniz,

Tabiat tek bir an dahi durup dinlenmez, bilakis durmaksızın çalışmayı sürdürür. Topraktan durmaksızın buharların yükseldiğini görürüz.

Bunlar fasılasız bulutlara dönüşür, öyle ki havanın bulutlarla kaplı olduğu günler kadar berrak gün görmeyiz.

Şayet havaya çok miktarda buhar karışıyorsa, zaruri olarak çok daha fazlası toprakta hapsolmuş vaziyette bulunmalıdır, aksi takdirde bulutlar halinde bu denli birikemezlerdi.

Toprak, tıpkı insanların ve cümle hayvanların bedenleri gibi baştan başa gözenekli, süngerimsi ve petek dokulu olduğundan, bu buhar çoğaldığında insanın teri gibi her yerden dışarı vurur.

Büyük âlemin hayat ruhu gibi, her türlü ahşabın, toprağın ve taşın içinden geçer, zira her nesnenin gözenekleri vardır ve hiçbir nesne,

görüşümüz ve aklımız bunu her vakit idrak edemese de,

bu ruha kapalı değildir. Nitekim göknar ağacı (e), bütünüyle kum, çakıl ve taşlardan ibaret olan dağlarda yetişir.

Bunlar birer mıknatıs ve çekici unsurdur, aynı zamanda bu tür buharları masseden pıhtılaşmış bir Qa mahiyetindedir. Onların vasıtasıyla buharlar yoğunlaşır ve suya döner.

Göknar ağacının köklerinin emdiği ve dolayısıyla büyümelerini sağladığı bu su gayet yumuşak, ruhani ve kuvvetlidir, zira hava buharlar ve bulutlarla dolu olduğu gibi, toprak da öyledir.

Bu tür buharlar havada yağmura ve çiye nasıl dönüşüyorsa, taşlara yapışan madeni buharlar da aynı şekilde bitkilerin akabinde tükettiği suya dönüşür. Buharların taşlar üzerinde suya dönüştüğü bedizdir.

Taşların bulunduğu yerde toprağı bir ayak derinliğinde kazmak kâfidir, civarda hiçbir kuyu veya nehir bulunmasa dahi taşların daima nemli olduğu görülecektir. Bu durum, madeni nemli buharlardan ileri gelir.

Isıtılmış bir çakıl taşını yahut mermeri alıp rutubetli bir mahzene koymak yeterlidir, birkaç saat içinde sanki terliyormuşçasına üzerinde damlalar belirdiği görülecektir, orada ne kadar uzun kalırsa o kadar nemlenir. Daha evvel çakıl taşının veya kayanın pıhtılaşmış bir tuz yahut kayaya dönüşmüş bir tuz olduğunu söylemiştim. Burada bazıları şaşıracak ve, "Üstat, bu muhakkak bir yalandır," diyecektir. Ne var ki, laboratuvar tatbikatı vasıtasıyla bunlara yardımcı olmak gayet kolaydır.

Kişi dilediği herhangi bir tuzu alsın, eritsin, süzerek döksün, suda çözsün, filtre etsin, geride kaba, siyah yahut külrengi bir toprak bulacaktır.

Tuzu pıhtılaştırınız, tekrar eritiniz, süzerek dökünüz, çözünüz, filtre ediniz, bu defa beyaz renkte olmak üzere yine bir miktar toprak bulacaksınız.

Tuzu ne kadar sık eritirseniz, o kadar çok toprak bulursunuz ve toprak da kar gibi o nispette beyaz olur. Bu toprağı alınız, bir cam kaba koyunuz, hepsini birlikte eritiniz, böylece tuzdan mamul bir taş elde edeceksiniz. Sık sık vuku bulan erime,

tuz ruhunun uçup gitmesine sebebiyet verir, lakin kısmen bu toprağın içine donacak ve başkalaşacaktır. (f). Fakat şimdi birisi çıkıp, "Bunlar pek garip muamelelerdir.

Tabiat dağlarda cam fabrikasını yahut potayı nereden bulsun?" diyecektir. Bunu ben de ikrar ediyorum. Lakin Tabiat muhtemelen benzer bir vasıtaya sahiptir.

Tuz evvelce buhar halindeyken, tabii bir tehavvül neticesinde cismani ve sabit hale nasıl geldiyse, Tabiat bunu uzun zamandır yapabilmektedir, diğerini de aynı surette yapar.

Tuza ne kadar çok toprak eklenirse ve topraksı ile madeni tuz ruhları ne kadar yardıma koşarsa, tuz o nispette topraksı hale gelir, suyun da yardımıyla, ne uçucu olan ne de uçucu hale gelen, aksine suyun saf yahut gayrisaf oluşuna bağlı olarak sabit, berrak, şeffaf bir kristale veya çakıl taşına dönüşene dek gittikçe daha fazla sabitlenen koyu bir usare halinde donar. (g). Bu tür tali hususları buraya dercetmek çok vakit alacaktır. Yine de bir tabiat bilgini bunlardan da hisse çıkarır.

Böylelikle bitkilerin nasıl ve ne surette neşvünema bulduğunu ispatlamış olduk. Şimdi yeniden gayemize dönelim.

Doğada kusursuz bir öğretinin yahut en azından kusursuz bir iradenin bulunduğunu göstermek adına, bitkilerin () ve © maddelerini kesintisiz biçimde besin olarak tüketmelerinin ardından, böylesine muazzam bir miktarın nasıl hasıl olduğunu ve büyüme maksadı dahilinde hiçbir eksikliğin baş göstermediğini daha etraflıca ifade edeceğiz.

Binaenaleyh, şunları hatırda tutunuz, Yukarıda, bitkilerin neşvünema bulduğu her toprakta bir miktar () ve bir miktar © bulunduğu ispat edilmiştir, zira madeni () ve © dahi toprak tabakasında hususi bir mekâna sahiptir.

Güherçile ve eS, durmaksızın hem aşağıdan hem yukarıdan neşet eder, yukarıdan çiğ, yağmur, hava, su ve muhtelif arızi nesneler ile hayvanların ve nebatatın çürüme esnasında çıkardığı ifrazat vasıtasıyla, aşağıdan ise daima yüzeye doğru nefeslenen madeni ve yer altı buharları vasıtasıyla hasıl kılınırlar.

Tuz mıknatıstır, ( ise tuz tarafından cezb edilen ve ılık şemsi hararet ile merkezi ısının yansımasıyla onun tabiatına yahut keza tuza dönüştürülen çeliktir, nitekim bu toprak ladeslendiğinde, [NOT: lixiviation / süzerek özünü alma işlemi kastedilmektedir] umumiyetle güherçileden ziyade tuz elde edilebilir ve mıknatısın çelikten daha kuvvetli ve miktar cihetiyle daha bol olması icap ettiğinden, tabiatı icabı daha fazla tuz bulunması mukadderdir, aksi halde onu cezb edemezdi, vesaire.

Lakin () ve © cevherlerinin yağmur, çiğ, kar ve diğer sular vesilesiyle nasıl meydana geldiği evvelce ispat edilmiştir.

Fakat Tabiatta güherçile tuzdan daha azdır ve daha az miktarda vücuda gelir. Bunun sebebi tecrübe yoluyla ispat edilebilir.

Şayet D tuzdan daha fazla olursa, güherçile tuzu da güherçileye çevirir ve onu kendi tabiatına dönüştürür.

Lakin güherçile cezb etmez, bilakis tesir eder, fail (Agens) odur, tuz (Sal) ise münfaildir (Patiens).

Yeryüzünde neşvünema bulan her şey cezb edicidir, zira güherçileyi yahut evrensel tohumu iştiyakla cezb ederler, nitekim uzun süren güneşin ardından toprağa yağmur yağdığında, bitkilerin yağmurdaki uçucu güherçileyi öylesine bir hararetle cezbettikleri ve ekseriya bir gecede bir parmak yahut daha fazla boy attıkları müşahede edilebilir.

Binaenaleyh, şayet güherçile tuzdan ziyade olsaydı, onu zorla cezb ederler ve bununla umumi bir büyüme gösterirlerdi, lakin kısa bir zaman zarfında toprağın bütün menisini birdenbire bünyelerine alırlardı, öyle ki ardından kısırlıktan gayrı bir şey hâsıl olmazdı.

Bu vuku bulacak olsa ve nebatatın besini kalmasaydı, kuruyup solmak mecburiyetinde kalırlardı.

Ve tıpkı süratle büyüdükleri gibi, şu kaide mucibince süratle ölmek durumunda kalırlardı,

Quod cito fit, cito perit, "Çabuk yapılan, çabuk helak olur."

Güherçile, nebatatın kökleri vasıtasıyla pek çabuk hazmedebildiği, son derece latif, ruhani surette nüfuz edici bir tuzdur.

Tuz ise daha sabit ve kesiftir, nebatat onu daha yavaş ve daha incelikle hazmetmek zorundadır. Buna ilaveten, tuz ve onun ruhu her şeyi ayakta tutan merhem (balsam) hassasına sahiptir. Güherçile ise bilakis uçucu, bozucu, aşındırıcı ve çürütücü bir tuzdur ki bu keyfiyet gözle dahi görülebilir.

İçinde tuz bulunmayan safi güherçileden bir miktar alınız, bunu bir miktar yağmur suyunda eritiniz.

Bunu bir elma yahut armut ağacına sıklıkla serpiniz, ağaç aynı sene içinde hayret uyandıracak derecede en mükemmel meyveleri verecektir.

Buna mukabil, ertesi sene meyve beklerseniz, neredeyse hiçbir şey elde edemezsiniz.

Hatta ağaç şayet münbit bir toprakta bulunmuyorsa, tedricen kurumaya yüz tutacaktır.

Lakin bunun yerine, yukarıda beyan edildiği üzere, 1 Kısım güherçile ile 2 Kısım adi tuzu birlikte eritiniz, bunu yağmur suyunda hallediniz, ağacın üzerine dökünüz yahut tohumları bunun içinde ıslatınız, ağaç ilkbaharda iki yahut üç defa sulandığı takdirde, hiçbir zarar ziyan olmaksızın her sene bol miktarda nefis ve muazzam meyveler elde edersiniz, (h).

Hızlı semeredar oluşun sebebi yukarıda işaret edildiği üzeredir, zira nebatat güherçileyi pek büyük bir iştiyakla ve pek bol miktarda masseder.

Lakin tuzu, sabitiyeti sebebiyle bu denli süratle massedemezler.

Binaenaleyh, tuz toprakla birleştiğinde güherçileye galebe çaldığından, tuz kendi cezb edici kudretiyle yağmur yahut çiğdeki uçucu kısmı güherçileye tebdil eder.

Nebatat bunu kısmen masseder, fakat bir kısmını da tuz, arzi merkezi ve şemsi hararet vasıtasıyla tuza dönüştürerek dondurur.

Böylelikle miknatisi cezbetme vasfının fazlalığını ve keyfiyetini artırıp tazeler, öyle ki daimi bir artış ve eksilişe duçar olur.

Nebatın massettiği cevher, aşağıdan ve yukarıdan yeniden ikame olunur.

Lakin bütün güherçilenin tuza inkılap etmemesi adına Tabiat, bilhassa arzi tuzun yahut meninin haddinden fazla yansıtıldığı uzun süreli güneşli havalardan sonra, uçucu çiğ ve yağmuru sıklıkla aşağıya indirir.

Akabinde kâfi miktarda uçucu cevher, yani yağmur vasıl olur ki tuz, uçucu güherçileyi pek büyük bir hararetle massedip onu dondurur.

Fakat bitkiler güneşten ötürü ziyadesiyle kurumuş olduklarından, bu D maddesini cezb etmeye pek ziyade heveslidirler ve böylece D maddesini © cevherinden zorla koparırlar.

Böylelikle tuz kısmen artırılır lakin kısmen de ondan mahrum bırakılır, Yaradan Kendi Kanununu değiştirene değin bu muamele fasılasız ve ebedi bir devran içinde sürüp gider.

Sabitiyetleri cihetiyle bütün madenlerin hakiki asli unsuru olan alkali yahut tuz galebe çalacak olsaydı, nebatat yerine madenlerden, taşlardan, kumdan ve kısırlıktan gayrı bir şey hasıl etmezdi.

Bunun vuku bulmasını menetmek üzere, uçucu cevher ona zıt kılınmıştır.

Bir kimse şöyle diyebilir,

Bu müellif kendiyle çelişiyor, zira evvela © cevherinin () maddesini sabitlediğini ve onu tuza tebdil ettiğini söylüyor, sonra ise uçucu cevherin yahut yağmurun gelip alkalii güherçileye çevirdiğini beyan ediyor.

Yukarıda bir zıddın diğeri üzerine bir vasıta olmaksızın tesir etmeyeceğini ifade etmişti, burada ise kendiyle çelişiyor, vesaire.

Cevap,

Yeryüzü güherçilesiz asla kalmaz ve her ne kadar tuz ile dondurulsa da, bu dondurma muamelesi bir anda toptan vuku bulmaz.

Binaenaleyh vasıta olma halini muhafaza eder, öyle ki güherçilenin uçucu kısmı cismani güherçileye yapışır, bu da alkaliye yahut tuza bağlanır ve yukarıda zikrettiğim veçhile biri diğerinin mıknatısı olur.

Okuyucu, bu risalede ifade edilebildiği kadarıyla, nebatatın tevellüdünü ve neşvünemasını işbu izahtan artık idrak edebilir.

Lakin daha kusursuz bir izahta bulunmak isteyen kimse, aradığını ulema ve Muhterem Botanikçiler nezdinde taharri etsin. Onlar kendisine bunu umumiyetle ve hususiyetle tafsil edeceklerdir.

Netice itibarıyla, bitki âlemi mahlukatının tohumu pıhtılaşmış bir sudur, lakin eriyik halde balçığımsı bir sudur ve bu sebeple de bir nebat ghurudur [NOT: "Ghur", maden ve bitkilerin ilk oluşum evresindeki şekilsiz, jelimsi sıvı ya da buharı ifade eden erken dönem simya kavramıdır].

Bunun vasıtasıyla her şeyin sudan doğduğu ve yine suya rücu ettiği daha da sarih görülebilir. Her şey

büyümesini ve beslenmesini sudan alır, aynı zamanda ölümünü

ve yok oluşunu da, nitekim de Anatomia adlı diğer risalede bu husus açıkça tasvir olunmuştur. Bu, nebatatın doğumu üzerine yalnızca muhtasar bir izahattır.

Uzuvlarına ayırma ameliyesi esnasında, bunların ziyadesiyle uçucu olandan, pek az asitten ve daha da az alkaliden meydana geldiği müşahede edilir.

Yine de bunların heyet-i umumiyesi, yani Uçucu, Asit ve Alkali, hayvanların bünyesinden daha asitli yahut büzücüdür, nitekim bu keyfiyet, daima bir nebze büzücü tesire malik olan uçucu yakıcı ruhlarından hissedilip fark edilebilir.

Bununla birlikte, asitleri yahut sirkeleri hiçbir ispata muhtaç değildir, zira kendiliğinden büzücü olduğu bedihidir, alkalisi ise adeta hayvani alkali gibidir. Bunun böyle olduğu aşikârdır.

Uçucu kısımları asitten daha ziyade olmalıdır, aksi halde bu kadar süratle serpilip uzayamaz, boy verip serpilemezlerdi, ki onların hareketi de bundan ibarettir.

Zira uçucu olanın aside galebe çalması icap eder, ne var ki uçucu olan da (suret bakımından) asidiktir.

Şayet büzücü asit haddinden fazla bulunsaydı, nebatat bu minvalde boy atamaz ve toprağa daha yakın kalır, hatta maden haline gelirdi, zira madenler âlemi ekseriya keskin bir asiditeye maliktir.

Bitki asiditesi bir nebze daha az ekşidir, lakin kuvvetle büzücü ve muktedirdir, bu hal pek çok ağaç ve bitkiyi pek şiddetli büzüp pıhtılaştırmasından, onları demirle ve ateşle dahi güçlükle ram edilecek derecede sert odunlu ve kaim kılmasından anlaşılabilir. Toprağa bu denli muhkem ve hareketsiz bağlanmalarından da kuvvetli bir aside malik oldukları fark edilebilir, zira şayet uçuculukları, tıpkı hayvanlarda olduğu gibi, asiditelerine galebe çalsaydı, zoofitlerde [NOT: Bitki ile hayvan arasında kabul edilen sünger, mercan gibi ilkel deniz canlıları] görüldüğü üzere çok daha müteharrik olurlardı.

Bunlarda uçucu kısım hayli üstündür ve kuvvetle büzücü bir aside malik olan hareketsiz nebatattaki gibi büzücü değildir. Lakin hareketten nasipsiz olmadıkları, günden güne, haftadan haftaya boyca, kalınlıkça ve cüssece büyümelerinden derk olunabilir. Artmak ve büyümek de bir harekettir, her ne kadar hayvani hareketten

pek çok mertebe farklı olsa da. Bitki alkalisi, hayvanlardaki gibi büzücü olmayıp sabittir. Bu husus uzuvlarına ayırma ameliyesinde tezahür eder. İşte her nebatın daha necip kısımları bunlardır.

Her ne kadar başka kısımları da bulunsa, bu diğerleri mezkûr üç kısım meyanında sayılır, yani latif Flegma uçucu olanla, daha kesif balgam ile yağ asit ile, üçüncü kısım yahut Caput mortuum [NOT: Damıtma sonrasında imbikte arta kalan ölü posa, tortu] ve küller ise alkali ile birlikte mütalaa edilir. Bundan maada, kârinin hatırında tutması gerekir ki, bir bitki diğerine nazaran daha asli ve daha necip kısımlara maliktir, tıpkı her bir hayvanın kendi fıtratına göre daha çok veya daha az Uçucuya, daha çok veya daha az Aside ve Alkaliye sahip olması gibi. Keza kâri şunu da hatırda tutmalıdır ki, icra edeceği muameleye bağlı kalarak, bitkileri ve hayvanları kâmilen bir Uçucuya yahut saf bir Aside veya Alkaliye tebdil edebilir.

Şayet bunları evvelemirde fermantasyona tabi tutmaksızın damıtırsa, mevzubahis maddenin tabii keyfiyetine göre yalnızca pek uçup gidici bir rayihası olan ve neredeyse kâmilen Flegmadan ibaret bir cevher elde eder. Bundan sonra bolca Asit hasıl olur, alkali ise Caput mortuum içinde baki kalır.

Lakin fermente edilip çürümeye bırakılırsa, ne kadar çok işlenirse o nispetle daha fazla uçucu hasıl olacaktır.

Yine kâri buradan anlayabilir ki, fark uçucu ile sabit olanda, asit ile alkalide yahut uçucu ile sabit olanın beyninde yatar. Uçucu olan gayet sabit, sabit olan da gayet uçucu kılınabilir. Binaenaleyh bu kurucu unsurlar mahiyetleri itibarıyla değil, yalnızca arazları bakımından farklıdır.

Şayet hepsi haddinden fazla uçucu ise buna Uçucu tesmiye edilir, biraz daha sabit ise Asit denir, şayet kâmilen sabit ise Alkali tesmiye olunur.

Her şey tek bir kök ve gövdeden, yani uçucu kaotik sudan ve onun içinde ikamet eden, çürüme ve fermantasyon vasıtasıyla tıpkı bir Proteus gibi binlerce surete bürünen uçucu ruhtan neşet eder, ki bu suretlere binaen farklı isimlerle de anılır.

Bu fasıl hayli uzamaktadır, zira mevzuma daima başka eserleri de dahil etmekteyim, gerçi bunlar faydadan da ari değildir, nitekim birine yaramazsa diğerine şifa olur ve pek çok kimse zihnindeki bir şüphenin izale edildiğini gördüğünde mesrur olur.

Lakin maksadıma vasıl olmak gayesiyle, bu âlemin bazı hassalarını hikâye edeceğim ve herkesin bervech-i ati hususu başlıca bir nükte olarak kaydetmesi iktiza eder, şöyle ki, pek çok simyacı madenler âlemini hayvanlar âlemiyle hemcins kılmak, böylelikle hayvanlar âlemi tarafından hiçbir aşındırıcı maddeye mahal kalmaksızın latif, hoş ve tatlı bir surette gıda ve besin niyetine massedilmesini, marazlarına şifa ve derman olmasını temin etmek için cehd etmiş ve bu hususta uzun müddet münakaşa eylemiştir.

Görürler ki madenler âlemi, ateş vasıtasıyla uzuvlarına ayrıldıktan sonra gayet keskin, yakıcı, aşındırıcı ve zehirli bir hal alır.

Netice itibarıyla, onun hayvanlar âlemine doğrudan zıt ve yabancı, keza ziyadesiyle muzır olduğunu müşahade ederler.

Bunu tatlılığa tebdil eylemek maksadıyla, daima yakıcı ve alkalileşmiş ruhlara tevessül etmişler, bunları madenin üzerinde sindirmiş, devrettirmiş, süzmüş, damıtmış ve benzeri pek çok ameliye icra eylemişlerdir. Ne var ki nihayetsiz usandırıcı bir emek ve pek büyük bir masraf hasıl olmuştur.

İmdi ise, gönlümü açmak ve hemcinsime olan muhabbet ve sadakatimi izhar etmek üzere, gerek nazari gerek ameli döktüğüm alın terini ve emeğimi burada tevdî edeceğim, ta ki herkes evvelce elde ettiğinden en az yüz kat daha ziyade lezzet bulsun. Lakin daha sarih bir tefrikte bulunmak için, evvela simyacıların mutad ve cari ameliyesini, yani maksatlarına eriştiklerine kani olarak aşındırıcıları umumiyetle nasıl tatlılaştırdıklarını ele alacağım, şöyle ki, umum aşındırıcıların bugüne değin en sık müracaat edilen tatlılaştırılması, ıslahı ve arındırılması pek ziyade rektifiye edilmiş yahut alkalileştirilmiş şarap ruhu ile [Spiritu vini rectificatissimo sive alkalisato] yapılmıştır.

Bunu aşındırıcıların yahut aşındırıcı çökeleğin üzerinde uzun müddet sindirip devrettirmişler, müteaddit defalar damıtmışlar yahut 6, 7 veya 9 kere rektifiye eylemişlerdir.

Akabinde bunun artık tatlılaştırıldığı, ıslah edildiği vesaire söylenmiştir.

Lakin hasıl olan tesir bilfiil ispat etmiştir ki, bu ıslah edilmiş ilacı insanlara ancak titreyerek ve tehlikenin idrakinde olarak vermişlerdir.

Şimdi ise, tatlandırma usulümü, bunun gerekçeleri ve şarap ruhunun (spiritus vini) bir aracı olmaksızın tek bir aşındırıcıyı dahi layıkıyla tatlandıramayacağına dair kanıtıyla birlikte buraya kaydedeceğim.

Nitekim bu risalede şu aksiyomu sıklıkla öğrettim ve izah ettim,

Non transiri posse ab uno extremo ad alterum sine medio, "bir uçtan diğer uca bir aracı olmaksızın geçilemez."

Hakikaten, simya ameliyelerinde faydalı bir neticeye varmak isteyen her simyacı bu hususa ziyadesiyle dikkat etsin, gece gündüz bunun üzerine tefekküre dalsın. Bütün felsefe talebeleri vesaire bu aksiyomu muhtemelen ezbere bilirler, lakin tatbikatta bir aracının ne olduğunu yine de bilmezler.

Bu hususta cihan, teşhisi ve bulunması pek kolay olan bir yanılgıyla doludur. Her sanat ehli her şeyin tabiatına ve hassasına hakkıyla vakıf olmalıdır, bir şeyin sabit mi yoksa uçucu mu olduğunu fark etmek de onun için güç olmamalıdır.

Uçucu olan, en başta da şarap ruhu, zayıf ateşte imbiğin içinden, başlığın üzerinden uçar gider ki bu da onun en yüksek derecedeki uçuculuğunun delilidir.

Ateşin bu derecesinde, kezzap (aqua fortis), güherçile ruhu, tuz ruhu, zaç (vitriol) ruhu, kükürt ruhu yahut bunların esansları gibi önceden bir ruha dönüştürülmüş ve uçucu surette sürülmüş olsalar dahi hiçbir aşındırıcı onunla birlikte yükselmeyecektir.

Bunlar böylesi yüksek bir imbikten yükselmezler yahut ancak büyük bir güçlükle yükselirler.

Aynı hal, kuvvetli ateşte alçak bir imbik yahut bir kabak (retort) vasıtasıyla da geçerlidir.

Sanat ehli buradan, şarap ruhunun en yüksek derecedeki uçuculuğuna kıyasla bu ruhların daha sabit bir cinsten olduğunu bir kez daha öğrenmelidir.

Netice itibarıyla bunlar şarap ruhuna zıttır ve onun tam karşı ucunda dururlar.

Buradan da sanat ehlinin araması icap eden bir aracının noksan olduğu görülüp anlaşılabilir.

Mütecanis tabiatlar daha dikkatli mütalaa edilirse, bunu bulmak hakikaten kolaydır. Bir aşındırıcının ne denli yavaş ve ağır damlalar halinde yükseldiğine, buna mukabil şarap ruhunun ise toplama kabına ne denli süratle, adeta dereler gibi aktığına bakın.

İşte ameliyatın da ispat ettiği üzere, sanat ehli bu ikisi arasında büyük ve azametli bir fark bulunduğunu derk etmelidir. Alınız,

Flegması [NOT: Sulu, cansız kısmı] iyice giderilmiş bir miktar kezzap (aqua fortis), güherçile ruhu, tuz, zaç (vitriol), kükürt ruhu vesaire yahut bunların yağları.

Bunlardan birini alınız ve kendinizi tehlikeye atmamak için, üzerine en yüksek derecede rektifiye edilmiş yahut alkalileştirilmiş şarap ruhundan yavaşça dökünüz.

Zira iki harikulade ateş bir araya gelmektedir, bilhassa şarap ruhu ile zaç (vitriol) yağı.

Şarap ruhunun asla birleşmediğini, ikisinin su ile zeytinyağı misali üst üste durduğunu, engerekler ile gelincikler gibi birbirine tıslayıp çığrıştığını göreceksiniz.

Şayet birleşecek olsalar dahi, uzun müddet usandırıcı bir surette sindirilmeleri (digestion) ve devrettirilmeleri (circulation) gerekir, buna rağmen aşındırıcı madde şarap ruhunu kolay kolay kabul etmeyecektir.

Mezkur tecrübe ile herkes buna şahit olabilir. İmdi insan, şarap ruhuna yahut şarap tortusuna baksın ve kendi gözleriyle görsün, ne denli aykırı bir "şahsiyete" büründüğünü temaşa etsin.

Çünkü böylesi sabit bir asit için benzer bir asit alınmalıdır, hemen en tesirlisi olan şarap ruhu değil. Şimdi, yanan şarap ruhunu kaba flegmasıyla birlikte bal kıvamına gelene değin damıtınız.

Bunu kabak (retort) vasıtasıyla sürünüz, böylelikle daha önceki ruhundan daha sabit olan gayet keskin bir asit sirkesi elde edeceksiniz.

Bu asidi şimdi bir aşındırıcı ruhun üzerine dökünüz ve aralarındaki süratli birleşmeyi seyrediniz.

Akabinde üzerine şarap ruhunu dökünüz ve bu defa latif imtizaçlarını temaşa ediniz. Sirke yapmak uğruna şarabı feda etmeyi ve nihayetinde pek az bir miktar elde etmeyi herkes göze alamayacağından, bir lütuf kabilinden,

nebatat faslında da etraflıca tarif edildiği üzere, bol miktarda ve süratle nasıl iyi sirke yapılacağını öğreteceğim, şöyle ki, Alınız,

Güz mevsiminde yahut biraz evvelinde, saplarıyla ve her şeyiyle birlikte bir miktar ham üzüm alıp taş havanda ezip suyunu çıkarınız.

Bu suyu cam bir kaseye yahut sırlı bir kaba koyunuz, güneşe yahut ılık bir ocağa bırakınız, tamamen sönüp kurumasını, büsbütün kurumasını bekleyiniz. Bu sudan dilediğiniz miktarda hazırlayabilirsiniz.

Lakin sapları atmamalı, suyu saplarıyla birlikte kurutmalısınız.

Bu kurumuş suyun üzerine şu şarabı dökünüz, Alınız en fena, en ekşi şarabı. Damıtma kazanına koyup bütün şarap ruhunu damıtarak alınız.

Geriye kalanı fıçıdaki kuru üzümlerin üzerine şu minval üzere dökünüz, Meşe yahut kayın ağacından mamul, on ya da yirmi kuart hacminde küçük bir fıçı edininiz. İçini tamamen yahut en azından yarı yarıya kuru üzümlerle doldurunuz.

Damıtılmış şarabı üzerlerine dökünüz, fıçıyı ılık bir mahalle yahut güneşe koyunuz, şarap birkaç gün zarfında iyice ekşi koktuğunda tıpa deliğinden süzüp alınız ve üzerine yine bu damıtılmış şaraptan dökünüz.

Bu şekilde dökme ve boşaltma ameliyesini ömrünüz yettiğince, ebediyen yapabilirsiniz, başka yeni bağlara da muhtaç olmazsınız.

Bunlar bir ana teşkil eder, ebedi bir mayaya dönüşürler ve şarabı tez elden sirkeye tebdil ederler. (1).

Pek çok kimse sirke yapar, lakin sirke husulünün sebebini bilmezler.

Şarabın sirkeye dönüşmesinin sebebi ise kısmen uçucu ruhun ısıyla firar etmesi, kısmen de donması ve [okunamadı] hale gelmesidir. Değişmeksizin kaldığı müddetçe sirke hasıl olmaz.

Binaenaleyh, süratle sirke yapabilmeniz ve çifte menfaat elde edebilmeniz gayesiyle, aksi takdirde zayi olacak olan şarap ruhunu damıtmanızı öğrettim. Böylece onu da istimal edebilirsiniz.

Bu sebeple Sanat için şükrediniz, zira iyi bir hüner nicelerine derman olur. Şimdi sadede gelelim. Yukarıda zikredilenlerden Sanat aşığı görmektedir ki şarabın sirkesi yahut [okunamadı]

şarap ruhu ile aşındırıcı arasında vasıta bir tabiattır, bugüne değin bunun üzerine düşünen ise pek azdır.

Bunu ne bir yerde okudum, ne gördüm, ne de işittim.

Aşındırıcı madde evvela aracı cevhere, akabinde de VY’ye bağlandığında, Sanat aşığı derhal bir tatlılık ve yumuşaklık fark edecektir, öyle ki bu haliyle insan tabiatına eskisinden çok daha uygun düşer ve geriye, imbikten pek güzel çekilebilen akışkan, uçucu ve hoş bir ruh kalır, damıtılmak suretiyle bu ruh birleşir, gitgide daha tatlı ve arı bir hale gelir. Aşındırıcıları öldürmek, onları kemirici huylarından vazgeçirmek için başka bir usul daha bulunsa da, bu yukarıda zikredilen yol kadar tatlı ve latif olmadığı gibi, onun fevkinde de değildir. Aradaki farkı göstermek adına onu da burada tarif edeceğim, Alınız,

Alkali vini, yani ölü baştan [NOT: damıtma sonrası dipte kalan tortu, caput mortuum] süzülüp ayrıştırılmış şarap tuzu, misal = veya saf, beyaz ve berrak bir diğer alkali.

Bunu bir imbiğe koyunuz, üzerine üç veya altı katı kadar gayet arıtılmış şarap ruhu dökünüz.

Sonra hangisini dilerseniz o aşındırıcıdan damla damla içine akıtınız, ikisi birlikte kaynayıp köpürecektir. Bu ameliye köpürme kesilene dek sürdürülmelidir. Akabinde bütün nemi Meryem Ana banyosu (balneum mariae) vasıtasıyla çekiniz.

Kalanın tamamı tatsız bir balgamdır (Phlegma), zira Y donup pıhtılaşmıştır, vesaire.

Lakin dipte, aşındırıcıyı öldürüp pıhtılaştıran bir miktar tuz bulacaksınız, öyle ki artık zararsızca yutulabilir, fakat bu usul, yukarıda anılan ruhani yoldan katbekat geridedir.

Burada okuyucu, alkalilerce tatlılaştırılmış aşındırıcılar ile asitleri birleştirmeye yarayan vasıtayı bir kez daha müşahede etmektedir.

Lakin aralarındaki şiddetli kaynama ve köpürmeden de anlaşılacağı üzere bu usul hayli serttir, suyun suyla birleştiği o önceki latif ve pek leziz hal gibi değildir.

Zira HH özü itibarıyla şarap ruhuyla ve keza aşındırıcıyla akrabadır, çünkü

keskinliği ve asiditesi, madeni bir türdeşliğe ve asitliğe malik olduğunu ispatlar.

Ayrıştırma ameliyesinde yY’nin izinden giden vasıta budur, zira balgamı andıran kısımları fuzuli sayarız, çünkü ruh bunları yalnızca amel için bir alet addeder ve yardımına muhtaç olduğundan fazlasını emip bünyesine almaz, nitekim bu keyfiyet kısımların rektifikasyonunda da görülür. Binaenaleyh iyi belleyiniz, Alınız, Keskin ve kuvvetle damıtılmış şarap sirkesi üç cüz.. Ne kadar keskin olursa, o kadar çabuk ve güzel tatlılaşır.

Aşındırıcı bir cüz, birlikte dökünüz, ardından bunun içine dikkatlice dört veya altı cüz

gayet arıtılmış şarap ruhu (spiritus vini rectificatissimi) dökünüz, gayet sükunetle bir araya geldiklerinde ali bir kavuşum göreceksiniz.

Bu minval üzere bütün aşındırıcı maddeler ve kalsine edilmiş mahsuller de tatlılaştırılabilir.

Evvela üzerine bunun üçte ikisini dökünüz, iki yahut üç defa üzerinden çekiniz, bilahare yalnızca Ý döküp, andan dahi çekiniz.

Şayet aşındırıcı kafi derecede öldürülmemişse ve +# yahut Y zayıf kalmışsa, üzerine tazesini dökünüz ve kafi gelene kadar bunu tekrarlayınız. Bunu iyi belleyiniz.

SK ile \y ne kadar keskin ve kuvvetli olursa, o nispette tez ve süratli tatlılaşırlar.

Gerçekten de bunu yaparlar lakin hayvanlar alemiyle bir ünsiyet ve ittifaka girdikleri vakit hasıl olan kemalattan fersah fersah uzaktırlar, nitekim bu hakikat komşumun ve biçare hastaların hayrına, Praxis de Corruptione rerum seu Anatomia Naturae adlı eserimin ikinci kitabında dosdoğru ifşa edilecektir, Burada bir hususa daha temas etmek mecburiyetindeyim, bundan sarfınazar edemem zira hekimlerin tatlı cıvayı (yani kalomeli) neredeyse bütün ümitsiz hastalıklarda ulu bir deva niyetine kullanmayı adet edindiklerini görmekteyim ki bu kimi zaman fevkalade tehlikeli hallere yol açabilmektedir.

Halbuki ben burada onlara itimat edebilecekleri mükemmel bir ıslah yolu sunacağım.

Şöyle ki, hususi surette hazırlanmış bu -4+ ve ruhu alınız, bunun tatlılaştırılmasını başka bir kitabın hususi bir faslında talim edeceğim. Bununla tatlı cıvayı tamamen çözünüz, süzünüz ve Meryem Ana banyosunda, elinizden geldiğince ağır ağır çekiniz.

Üzerine bir kez daha üç cüz + dökünüz, çözünüz, süzünüz ve her defasında Meryem Ana banyosunda yeniden pıhtılaştırıp bir ee haline getiriniz.

Ondan sonra, aynı fasılda işaret edilen \§/ cevherini alınız, üzerine dört cüz dökünüz, Meryem Ana banyosunda gayet nazikçe çekiniz, tekrar dört cüz tazesinden döküp yeniden çekiniz ve bunu üçüncü defa tekrarlayınız.

Dilerseniz bunu yağ kıvamında bırakabilir yahut tatlı bir tuza veya toza dönüşene dek pıhtılaştırabilirsiniz, bundan alınacak tek bir dirhem dahi önceki on taneden daha tesirli ve çok daha emniyetlidir. Muvaffakiyet bunu size bizzat öğretecektir. (m)

Kelamın nihayetinde, gizli talimatımı öğrenmek isteyen her hakiki ve samimiyetle (yahut dürüstçe) arayışındaki sanatkara, canını ve ruhunu, izzetini, şan ve şerefini, dünya ve ahiret saadetini sevdiği nispette, bu dünyanın büyük ve zengin imansızlarına karşı tetikte olmasını salık veririm, zira onlar sade ve hakir olanı nazarıitibara almazlar, arılar misali her yerde balı emip çıkarmaya çalışırken hakikatte kalbe zehir akıtma gayretindedirler, dürüst fakat ezilmiş bir adamın alnındaki teri sağana dek durmaksızın koca altın dağları vadederler.

Ve aradıklarını elde ettiklerinde, kendilerine hüsnüniyetle muamele eden o kimseye zerre kıymet vermezler.

İşte bu sebepledir ki binbir türlü aldatılmaları ve Sanata gönülden tutkun bir insanın ne zahmetlere, ne terlere katlanmak mecburiyetinde olduğunu bizzat anlamaları onlara müstahaktır. Bunu idrak etmeli ve hissetmelidirler, bir köylünün yahut kendi kibirli gözlerinde ahmak sayılan bir kimsenin Sanattan, sarsılmaz ormanların ve dağların huzurunda eğilip secde edeceğini vehmeden o kendini beğenmiş, mağrur ve çığırtkan mütekebbirden çok daha fazlasını bildiğini ve anladığını gördüklerinde hırs ve haset yüreklerini kemirmelidir. Binaenaleyh, bu yazıların arasından bir

usul devşirmiş olan sen, bıyık altından gül ve Tanrı korkusu içinde, hemcinsine hizmet gayesiyle, sükunet ve huzurla bunun sefasını sür, o büyük lafazanları da kendi hallerine bırak, varsın kömür karasına bulansınlar da köylünün de kendilerinin de BİR olan Tanrı’dan neşet ettiğini nihayet anlasınlar.

Zira en büyük kibir ile en büyük sefalet, aralarındaki vasıta olan sıkıntılar ve kederler vasıtasıyla birbirine kenetlenmelidir, ta ki o kibirli zat, neyin vasıta olduğunu ve neyin cebri bir tevazu olduğunu idrak edebilsin. Bundan ötürü, sanat ehli her veçhile zahmet çeksin, post nubila phoebus, "yağmurun ardından güneş doğar".

Cenab-ı Hak bizzat, sanat ehlinin Rabbin ihsanlarına nail olmasını sağlayacak kafi vesileyi temin buyuracaktır.

Ve şayet bunu gündüz vakti bahşetmezse, muhakkak uykusunda mazhar kılacaktır.

Allah kime vermek dilerse, ona uykusunda verir.

Bana vaki olan da budur, fakir ve cefa çekmiş bir çiftçi ve köylüye, qui ego (Deo sint laudes) ultima humilis myrtea altas jam rideo cedros, hinc inde omni vento econquatiendos. Lakin maksadımıza avdet edelim.

Fakir ve dertli bir sanat erbabının, ameliyesinde tıkanıp kaldığında bir vasıtayı nasıl araması gerektiğini göstereceğimi de vaat etmiştim. Binaenaleyh bu faslı hitama erdirmek üzere şunları ilave edeceğim.

Şayet iki nesneyi bir araya getirseydim ve bunların birbirine kolayca karışmadığını yahut kavuşmadığını müşahede etseydim, elimde ne tür süjelerin bulunduğuna nazar eder ve tefekkür ederdim.

Eğer bunlar hayvanlar aleminin mahlukatı ise, o alem dahilinde onun kendi vasıtasını ararım.

Sözgelimi, elimde kemik, boynuz ve tırnak gibi bir Uçucudan (Volatile) mahrum bir süje bulunsa, fakat bünyesinde Asit (Acidum) ve Alkali (Alcali) barındırsa, bu sebeple ona mütecanis bir Uçucu tedarik etmek isterim. Lakin bunu nereden ahzedeceğim?

Öyleyse, süjeye, yani kemiğe, boynuza yahut tırnağa, ne tür bir hayvandan alındığını sual eyle!

Şayet o hayvanı bilir ve temin edebilirsen, sidiğini yahut

etini, tezeğini veya yağını al, çürüt ve Uçucusunu B.M. [NOT: Balneum Mariae, Meryem Ana banyosu / benmari] içinde damıt, böylece vasıtayı yahut noksan cüzü ikame etmiş olursun.

Lakin şayet böyle bir hayvanı elde edemezsen, aynı hassaya ve vasfa sahip hangi hayvanın bulunduğunu görmek için etrafına bakın.

Eğer bulunamazsa, cümle hayvani hassa ve kuvvetin bir arada temerküz ettiği süjeyi al, yani merkezinde cümle hayvanatın kudretini saklayan insanı ahzeyle, ki şayet bir Uçucudan, bir Asitten yahut bir Alkaliden noksan isen, onun sidiği ve tezeği her hususta imdada yetişebilir.

Fakat bunlardan da kafi derecede haiz değilsen, cümle hayvani, nebati ve madeni kuvvetlerin temerküz ettiği ve süjeleri umum mahlukat ile mütecanis bir surette birleşen külliyata, yağmur, çiğ ve kar gibi şeylere rücu eyle. Bunlar bir Uçucuya, bir Asite ve bir Alkaliye maliktir. Bununla cümle noksanlığı telafi edebilirsin.

Akabinde yağmur suyunu çürümeye bırak, cümle rutubeti bir imbiğe takılan damıtma takımıyla damıtarak ayır, mutat olduğu veçhile yüksek bir imbik vasıtasıyla B.M. içinde onu Balgamından (Phlegma) tasfiye eyle.

Geriye kalandan, bal kıvamına benzer bir kesafete ulaşana dek cümle Balgamı çekip al.

O koyuluktan bir [okunamadı] damıt ve Caput Mortuum'dan geriye kalan bir miktar tuz yahut Alkaliyi çekip çıkar. Hayvanatta olduğu gibi, nebatatta da böyledir.

Bu alemde bir müşkülat ile karşılaşıldığında şarap ve onun cüzleri alınır, zira cümle nebati kuvvet onda mevcuttur!

Nihayetinde ise yukarıda işaret olunduğu üzere külliyata müracaat edilebilir. Madenlerde de durum böyledir.

Mesela şapta cümle beyaz madenler temerküz etmiştir, ve [okunamadı - simya sembolü] içinde cümle kırmızı olanlar ile yıldız cevherleri (astras) bulunur.

Şayet bunlar kafi gelmez yahut kifayetsiz kalırsa, daha sabit

külliyata koş, [okunamadı - simya sembolleri] gibi, uçucuyu yağmur

suyundan al, [okunamadı - simya sembolü] sana Asidi verecektir, ve [okunamadı - simya sembolü] bir Alkalidir. Netice itibarıyla burada, simya amellerinde tatbik etmek üzere elinde geniş bir saha bulunmaktadır.

Lakin her bir alemin kendine has hususiyetleri ve hususi vasıfları vardır, öyle ki kendi aralarında tefrik olunurlar ve bu vasıflar vasıtasıyla hem ifrat hem de itidal derecesindeki nesneleri şekillendirirler, bunun neticesinde gayrımütecanis tabiatlarının mütecanis bir tabiata tebdil olmasına izin vermek mecburiyetindedirler.

Mesela hayvanlar ile madenler birbirine son derece zıttır, lakin nebatat alemi bunların beynindedir. Şayet şimdi hayvanlar alemi madenler alemiyle mütecanis kılınacaksa, bu ameliyye kendi birleştirici aslı yahut vasıtası olan nebatat alemi haricinde kolaylıkla vücuda gelemez.

Aynı veçhile madenler alemi de nebatat olmaksızın hayvanlar alemiyle mütecanis hale getirilemez.

Binaenaleyh bir simyacı, şayet amelinde muvaffak olmak dilerse aklını kullanmalı, hayvanları madenlerle karıştırmamalı, evvelemirde onları vasıta olan nebatat ile mezcetmelidir.

Ne de hayvanlar aleminin uçucusunu nebati Alkali ile karıştırmalı, bilakis benzeri benzer ile mezcetmelidir, Volatile animale ile Volatile vegetabile bir araya getirilmeli, yani hayvani olan ile nebati olan birbiriyle karıştırılmalıdır.

Bunlar kavuştuğunda, akıl dairesinde hareket etmeli ve bu birleşmiş uçucu nesneleri derhal Alkali üzerine dökmemeli, evvela [okunamadı - simya sembolü], ve ancak ondan sonra Uçucuyu dökmelidir.

O vakit hakiki bir semere elde edecektir, aksi takdirde mutlak bir ziyana uğrayacaktır. Buradan sanat erbabı, bir nesnenin diğerine ne veçhile mükemmel bir intizam ile intibak ettiğini, darmadağınık yahut müphem bir surette olmadığını (sanatta pek çoklarının tökezleyip düştüğü gibi), bilakis esasi sebepler ve münasip vasıtalar ile muvafakat teşkil ettiğini müşahede eder. Misal kabilinden, altını eritmeyi arzu etmekteyim ve onu en yüksek mertebeden en alçağa doğru eritmeye gayret edeceğim, Pek çok kimse altını aşındırıcı (corrosive) bir cevher olmaksızın eritebileceklerini vehmeder, ve ben de bunun aşındırıcı olmaksızın, yegane eritici olarak yalnızca su ile yapılabileceğine kaniyim. Şayet onu evvela muhtelif cıva katkılarıyla eziyet edip billurlaştırırlarsa (bir tuz haline getirirlerse), hiçbir aşındırıcıya hacet kalmaksızın pınar suyu ile doğrudan eritilebilir.

Onlar altının ne olduğunu anlamazlar, ve menşeini ise hiç fehmetmezler.

Aynı veçhile aşındırıcının ne olduğunu ve madenlerin umumiyetle niçin aşındırıcılar ile muamele gördüğünü de anlamazlar. Şimdi altını eriteceğim.

Onu en ince yapraklar halinde taksim ederim ve üzerine hayvanlar aleminin uçucu cevherini dökerim. Müşahede ederim ki altına tesir etmez. Üzerine bir diğerini ilave ederim, lakin yine tesir etmez.

Üzerine Hayvani Asidi dökerim, yine pek zayıf kalır.

Üzerine Nebati Sirkeyi, yani asidi dökerim, yine altına tesir etmez.

Bu minval üzere sanat erbabı, bu nesnelerin mütecanis olmadığını, bilakis birbirinden uzak bulunduğunu idrak edebilir.

Zira altının tabiatından neşet etmiş bir vasıta mevcuttur ve bu noksandır. Bu sebeple, onun kendi aslı olan madenler alemine müracaat ederim.

[okunamadı] alırım, altının üzerine dökerim, ardından hepsini birlikte kaynatırım.

Bu dahi ona hücum etmez, yalnızca rengini çekip çıkarır ve Güneş'i beyaz bırakır.

Şimdi pek çok kimse düşünebilir, lâkin bütün bunların ardındaki sebep nedir?

O kişi hakikaten hayvansal, bitkisel ve madensel bütün çözücüleri (menstruum) kullanmış, yine de hiçbir neticeye varamamıştır.

Bunun sebebi, [okunamadı] veya Oleum [okunamadı] maddesinin dahi Güneş'e nispetle pek uzak ya da zıt bir şey olmasıdır.

Zira [okunamadı] madenler âleminde en uçucu olanıdır, Güneş ise buna mukabil en sabit olanıdır. Böylece bir sanat ehli şu kelâmın hakikatini görebilir,

Extremum non posse conjungi cum altero extremo sine medio, yani, “Zıt şeyler bir vasıta olmaksızın birleşemezler”. Şimdi dağlardaki maden ocaklarını tetkik etmemiş her kimse şöyle diyecektir, ‘Güneş ile [okunamadı] arasında ne tür bir vasıta bulunabilir ki?’

Zira [okunamadı], yeraltındaki bütün kızıl yıldızların ilk maddesidir (prima materia). İlk madde ile son madde hakikaten birbirini sever! Bu doğrudur, lâkin vasıtasız olmaz.

Şimdi sizlere Güneş ile [okunamadı] arasında ne denli büyük ve geniş bir tefavüt olduğunu açıkça göstereceğim. Pekâlâ bilir misiniz ki Güneş topraktan eritilip

çıkarılır, yüz kantar cevherden ne kadar cüzi bir miktar elde edilir ve keza ne kadar büyük bir miktar cüruf olarak atılır?

Şayet bunu bilirseniz, [okunamadı] ile Güneş arasında hangi vasıtaların bulunduğunu sizlere dürüstçe ve muhtasaran ifşa edeyim, nitekim şunlardır,

Güneş'in ilk maddesi (prima materia) olarak ve [okunamadı] maddesine en uzak şey olarak [okunamadı] sayınız (burada Güneş'i veya [okunamadı] kastetmiyorum, Güneş cevherini kastediyorum). Lâkin [okunamadı], son madde ve keza en uç nokta olarak kabul ediniz.

Aralarında şu vasıta şeyler yer alır, [okunamadı] ardından arsenik gelir.

Anlayınız ki, [okunamadı] kükürde tebeddül eder, uzun süren sindirme yoluyla kükürt tutuşurluğunu ve hassasiyetini (yahut nezaketini) kaybeder, bununla birlikte henüz sabitlenmiş değildir, aksine uçucu, cıvamsı ve ağır bir arseniğe dönüşür. Bu arsenik, daha ileri bir sindirme marifetiyle markasite tebeddül eder. Markasit ise madenin yahut altının en yakın maddesidir.

Zira markasit nihayetinde bir madene sindirilir, nitekim nevilerine göre bütün markasitler, biri diğerinden ziyade olmak üzere, bir madenin sabit zerrelerini ihtiva eder. Buna mukabil kükürt ve arsenik buharlaşıp gider ve cürufa döner.

O halde bu cisimler ne kadar sabit kılınırsa yahut ne kadar alkalileştirilirse, asit yahut zaç (vitriol) ile kükürt o kadar taşlaşır, o nispette asil ve madeni hale gelir, nitekim altının en sabit alkalileşmiş cisim olmasında ve hiçbir [okunamadı] hücum edemeyeceği derecede kesif bulunmasında bu durum müşahede edilebilir. Bunun sebebi, asidin Güneş teslim olmadan evvel kendi kendini yiyip tüketmesinin ve bütün hassalarını kaybetmesinin daha muhtemel oluşudur. [okunamadı]

Bundan ötürü sanat aşığı kimse görür ki, Güneş'i [okunamadı] ile çözmek istediği takdirde, Güneş'i markasite yahut zaca (vitriol) dönüştürmesi icap eder.

O vakit zaç (vitriol) ruhu derhal kendi benzerini kökünden [okunamadı] ve bu ruh onu bir liköre doğru çeker, lâkin başka türlüsü mümkün değildir. Güneş ekşi, alkalileşmiş,

kuvvetli sularda erise dahi, yine de onlardan ayrıştırılabilir ve evvelce olduğu gibi

eski haline, yani sabit bir altına irca edilebilir.

Lâkin, şayet Güneş aşağıda daha tafsilatlı zikredileceği üzere yeniden kendi ilk [okunamadı] maddesine ve oradan da bir liköre irca olunursa, altın yeniden aslına, yani madensel bir buhara vasıl olmuş demektir. Bu likör bir buhar suretinde yükselir.

Şimdi şayet altın bu mertebeye kadar işlenmiş olsa ve bir kimse onu bedenine dahil etmek istese, henüz madensel bir aşındırıcı vasfı taşıdığından bu durum kendisi için muzır olur.

Bunu hayvani tabiata (bedene) benzetebilmek için, hayvanlar ve madenler âlemi arasında yeniden bir vasıta araması icap eder. Bu ise bitkiler âlemidir.

İnsanoğlu hiçbir madeni doğrudan tüketemeyeceğinden, bilakis ekseriyetle hayvanlar ve bitkiler âleminden gelen maddelerle beslendiğinden, Güneş'i bitkisel bir tabiata tahvil etmeli ve bu bitkisel öz bilahare hayvani bir öze tebeddül etmelidir.

Böylece madenler âlemi, münasip vasıtalar marifetiyle, kafi derecede gösterdiğim üzere hayvani tabiat için hoş ve onunla hencins bir hale gelir.

Daima bir vasıtadan diğerine, en yükseğe doğru tedricen gidilmeli, en uçucu olan ile en sabit olan birdenbire bir araya getirilmemelidir.

Benim talimim pek çoklarını ürkütecek ve altını arsenik ile hazırladığımı öğrendiklerinde hayrete düşeceklerdir.

Lâkin onlar altını, arsenikten pek az farklı olan diri cıva ile yahut kükürtle veya [okunamadı] ile ya da [okunamadı] en kuvvetli aşındırıcılarıyla hazırladıklarında, bunlar kendilerine zehir gibi görünmez, insana asla zarar vermez zannederler!

Muhtemelen [okunamadı] onlara arsenikten daha zayıf gelir, halbuki ben onun daha keskin olduğunu bilirim.

Kükürdün de arsenikten tamamen beri olduğu sanılır, oysa kükürt daima bir miktar [okunamadı] barındırır ve arsenik ondan zuhur eder. Aşındırıcılar

keza öyle tatlı ve mülâyimdir ki mideye hücum edemezler, bunlar hep kaba tertiplerdir. [okunamadı]

Sanat aşığı kimseye, karanlığın içinden basiretli gözlerle bakabilmesini temin etmek maksadıyla bir başka usul daha sunacağım. Altının zaç (vitriol), kükürt ve arsenikten tevellüt ettiğini zikretmiştim.

Şimdi, şayet bir kimse altını usulünce [okunamadı] dönüştürmek dilerse, onu bizzat altının neşvünema bulduğu bu aynı unsurlarla geriye sürmeli (tedennî ettirmeli), aksi takdirde gayet meşakkatli bir zahmete ve işe katlanacaktır. Ben altının kendi asli unsurlarını değil, başkalarını kullanacağım. Doğru olanları bulmayı herkes bilecektir.

Kişi yalnızca, kükürt, arsenik ve [okunamadı] eşit cüzlerinin tek bir kütle halinde eritilmesiyle hasıl olan ve Lapis Arsenicalis tesmiye edilen taşı mülahaza etsin.

Bu taştan, yarım ons altına mukabil bir dirhem alınız.

Taşı gayet mülayim bir surette eritiniz, lâkin altının süratle kor haline gelmesine müsaade ediniz.

Kor halindeki altını erimiş kütlenin içerisine dökünüz, derhal birbirine karışacak ve kırılgan bir maddeye tebeddül edeceklerdir.

Şayet kükürt ile mükerreren yansıtılarak ısıtılırsa (reverberate edilirse), tıpkı demir gibi tamamen açılacak ve akabinde her türlü asit ile kolayca çözülecektir. Şimdi herkes şu cüzleri, kükürdü, arseniği ve [okunamadı] tetkik eylesin.

Zira antimon asil bir markasittir, çünkü cevheri her tahlilde muhakkak bir dirhem altın ya da gümüş gösterecektir.

Kişi bu üç cüzden mürekkep kütleyi bir hayvana versin (antimon ile arseniğin zehir olduğunu artık herkes bilir!), yarım dirhem yahut tam bir dirhem miktarında verilse dahi, mezkûr hayvana hakikatte ne denli az zarar verdiğini bizzat müşahede etsin. Kükürt, arsenik ve antimondaki bütün zehri defeder.

Şayet bir kimse altının ve diğer madenlerin hakiki ilk kökenleri üzerine tefekkür etseydi yahut diğer madenlerle bir olan Mineram Solis'i ele alsaydı, [okunamadı] vasıtasıyla onu derhal kendi ilk maddesine (prima materia) geri döndürebilirdi.

Okuyucu buradan arseniğin hassalarını, zehrinin ne denli süratle giderilebileceğini ve böylelikle nasıl daha hayırlı bir cevhere dönüştürülebileceğini öğrenir. Aynı ameliyat [okunamadı] ile de icra edilebilir.

Şayet kükürt ile tasfiye edilirse (yahut, yakılırsa), zehri öylesine ıslah olur ki evvelce görülmemiş bir emniyetle istimal edilebilir.

Böylesi zehirler [okunamadı] gibi yaş ruhlarla terbiye edildiğinde de netice aynıdır.

Bu uzun faslı bununla hitama erdiriyoruz, böylelikle hayvanat ile madenat sahaları arasında hakiki bir hünsa ve bir Janus olan nebatat âlemi tasvir edilmiş oldu.

Nebatat âlemi olmaksızın, madenat asla hayvanat ile hemcins kılınamaz, bunun aksi de mümkün değildir.

Bir sanat ehli, nebatat olmaksızın madeni maddeleri yahut hayvani nesneler olmaksızın nebati maddeleri istimal ederek insanlara ve hayvanlara şifa olacak bir deva vücuda getirmeye yeltenirse aklından zayidir. Lakin bu bahis kâfidir, devamı gelecektir.

Şimdi madenat âlemine nazar edelim, burada evvelki âlemlerde verilenden çok daha büyük hayretler bahşolunacaktır.

DİPNOTLAR

Bu güherçileli-tuzlu arz rutubetine mahsus bir fen ıstılahıyla Loffas tesmiye olunur. Bakınız, Gül-Haç Versammlungsreden, XI, Ro 277, EEL Versammlungsreden, XI, s. 280 ve devamı.

Mezkûr buharın menşeini nereden aldığı ve yaratılmış bütün eşyanın ilk unsurlarını ihtiva ettiği hususu, Versammlungsreden risalelerimizin XI. bahsinde gösterilmiştir, oradan mütalaa edilebilir.

Madeni buharların nebatatın derununa nüfuz ettiğini, dağlarda neşvünema bulanlara yalnızca ziyade bir kuvvet ve metanet vermekle kalmayıp bazısına şifalı, bazısına ise zehirli bir kudret bahşettiğini inkâr edecek olan kimse, İpeka'ya [Ipocacuaneha] bir baksın.

Bunun sebebi, mezkûr nebatın Batı Hint dağlarında yetişmesi ve malum olan müshil yahut kusturucu hassasını, topraktan yükselen arsenikli ruhlardan iktisap etmesidir.

Mübarek Homerus, yüksek dağlardaki göknarların ve diğer ağaçların büyümesini ispat etmek için hayli zahmete katlanır, lakin muhtemelen ağaç kabuklarının ve yapraklarının emici ve geri sevk edici damarlarından bihaberdi, ki bunlar Bonner ve Hales tarafından pek âlâ ispat edilmiştir. Evvelkisi şöyle buyurur,

Bir ağacın ne kadar yaprağı varsa, Gıdasını havadan devşirecek o kadar dili vardır.

Müellifin kendi nizamına göre hava gıda zerreleriyle meşhun olduğundan, bunlar ağaç yapraklarına büsbütün engelsizce ve dağlar gibi açık havaya gayet ziyade maruz kalan yüksek mevkilerde sıklıkla arz olunabilir.

Bu, emsalsiz bir tecrübedir, itimada şayandır ve herkes bunu bizzat icra edebilir.

Bu husus bazı muasır müelliflerce dahi teslim edilmiştir, bunların arasında J. F. Henkel, Dresden 1756. 8. s. 473'teki muhtasar madeniyat risalelerinde, taşlardaki rabıtanın bizatihi rabıta vasfından ibaret gayet latif bir tuzluluk olduğunu haklı olarak zikreder.

Lakin o, kendi zannınca bu birleşmeye sebebiyet veren ve tuzların kendisinden teşekkül ettiği varsayılan o küçük "çengelli kancalarıyla" her şeyi yeniden berbat eder, ki bu güzide tabiat âlimleri onlar olmaksızın gayrı hiçbir şeyi havsallalarına sığdıramazlar. Mesela tuzu tarif etmek murat etsem ve desem ki,

Tuz, müstatil, ehrami, müselles, menşuri zerrelerden müteşekkil, birbirine kenetlenen, birbirini kucaklayan ve mezkûr cisimlere metanet veren küçük çengelli kancalarla mücehhez kesif bir cisimdir, aklı başında hiçbir insan ne demek istediğimi fehmedemez, bilakis dimağımın muhtel olduğuna hükmeder, zira bu haslet yaratılmış cümle eşyaya hamledilebilir. Lakin ben,

Tuzu [NOT: Metindeki Güneş remzi sehven tuz yerine kullanılmıştır], fevkani kürelerden geldikten ve hava marifetiyle bir mıknatıs halinde pıhtılaştırıldıktan sonra hava tarafından cümle cisimlere bahşedilen, lakin bilhassa denizde vücut bulan, oradan muayyen pınarlar vasıtasıyla arzın derununa sevk edilen ve muayyen ameli tasarruflarla bütün zihayatın istifadesine sunulan, ta ki onlara rızık, merhem ve cüzlerinin muhafazası olsun diye hizmet eden, cümle cisimlerde behemehal bulunan ve tefrik ameliyesiyle onların derunundaki en son şey ve yaratılmış cümle eşyanın mürekkep cüzlerini adeta bir bağ gibi bir arada tutan ve rabteden yapışkan rutubet olarak istihraç edilebilen bir cisim suretinde tarif ettiğim vakit,

İşte o zaman fehmederler. Şayet buna ilaveten onun şeffaf, billuri bir surette olduğu, suda eridiği ve sairesi zikredilirse, her basiretli insan idrak edebilir.

Âdi tuz, umumiyetle cümle tuzların esası ve kaidesidir, binaenaleyh hususiyle güherçilenin dahi temelidir, nitekim Welling, Kısım I, Fasıl 2, Paragraf 9, s. 51'de bunu ne kadar beliğ bir surette tahrir etmiştir. Mamafih, İhvanımız Homerus'un muhakemesi gayet esaslıdır ve akabinde görüleceği üzere büyük ehemmiyeti haizdir.

Bütün kelimeleri zihnine nakşet ve vakti geldiğinde tatbik eyle, semeresi zahir olmaktan geri durmayacaktır. Damerton, Plumenoek'teki Semavi Toz Risalesi, s. 251.

Bu hal, cisimcik nazariyesine kani olan fizikçiler ve bir âlemin cüzlerinin diğer bir âlemin cüzlerine tahavvül edebileceğini kabul etmek istemeyenler için bir kez daha çetin bir cevizdir, gerçi müellifimiz bu Altın Zincir'in pek çok yerinde bunun aksini bihakkın ispat etmektedir.

Kutsanmış İhvanımız Homerus'un bütün Aurea Catena'sı, onun latif kalpliliğinin cerhedilemez bir hüccetidir. Mesih'e hakiki ittibanın feyizli bir semeresidir.

Karanlığın evlatları, zannettiklerinden pek daha az akil olarak, görür gözleriyle kör ve işitir kulaklarıyla sağır olmasalardı, bu müstesna eser cümle milletlerdeki Hak âşığı ve Sanat âşığı hakikat talipleri arasına ne muazzam bir nur saçardı!

Müellifi fazlasıyla ataerkil, lafı uzatan, anlaşılmaz ve dolayısıyla, pek tabii olarak, fazlasıyla usandırıcı bulurlar. Tatbikatı haddinden fazla zahmetli, aşırı derecede can sıkıcı ve alışılagelmişin dışındadır.

Kısacası bütün eser, şu pek aydınlanmış asrımızın en büyük âlimlerinin zevkine taban tabana zıttır.

Burada çağımızın diğerlerinden ne derece az ya da çok aydınlanmış olduğunu tetkik edecek değiliz. Fakat, seni gafil!

Senin o mağrur kibrin yahut vehmettiğin hikmetin, Doğanın adil, değişmez, hakiki ve şaşmaz yollarını değiştiremez.

Unutulmaz Homeros’umuz bunları, teşekkürlerimize bel bağlamaksızın, Semavi Peder tarafından kendisine emanet edilen istidadı İsa Mesih’in saf sevgisinin o latif kanununa göre, hileye sapmadan, samimiyetle işletmek şeklindeki şerefli niyetle safiyane öğretmiştir.

Lakin Doğanın yolları dünyanın kendisi kadar eski olduğundan, onun öğretileri de ataerkil olmak mecburiyetindedir ve senin zevkine göre, yani asri olamaz.

Netice itibarıyla, onlara baktığında duyduğun nefretin sebebi ne onların mahiyeti ne de müellifin üslubudur, zira göze intizamdan, neşeden ve sefadan başka bir şey sunmasalar dahi en güzel caddeleri, üzerinde esaslı mallar ve defineler keşfedebileceğini bildiği gayet tabii bir keçi yoluna tercih etmeyecek kim vardır? Aksine sebep, heyhat, senden ve tüm dünya bilgelerinden ne kadar gizlenmişse o kadar da nefret edilen mukaddes hakikate direnen o bozulmuş zevkindir. Bu, sirke yapmanın güzel ve faydalı bir yoludur.

Şayet daha sonra yukarıda Bölüm XIX, Dipnot (d)’de tarif edilen usul dairesinde sönmemiş kireç üzerinden تغلیظ edilirse [NOT: derişitilirse], güzel, tatlılaştırıcı bir sirke elde edilir.

Madeni ve cevheri maddeler başka bir surette de tatlılaştırılabilir, şayet birinciler (metaller) [okunamadı] haline getirilir ve [okunamadı] bir imbiğe konularak aşağıdaki çözücü (menstruum) vasıtasıyla bir tentüre dönüştürülürse. Reçete: [okunamadı]

8 kısım, tartarın tuzunun (Sal tartari) üzerine [okunamadı] dök, akabinde üzerine 4 kısım şarap ruhu dök.

Pek köpürmeyecektir ve mayalanma hitama erdiğinde, azar azar buna 4 kısım [okunamadı] ilave et.

Hazzolunmaya [NOT: sindirilmeye/bekletilmeye] bırak, akabinde kabak (retort) vasıtasıyla çek, elinde [okunamadı] ile imbiğe konulacak şifalı, tatlı bir çözücü (menstruum) bulunacaktır.

Fakat mezkûr çözücü (menstruum) ile geride bir miktar [okunamadı] Caput mortuum [NOT: ölü baş/dip tortusu] kalır.

Bunu çözücü (menstruum) ile hallet [NOT: erit/çöz] ve birkaç gün hazzolunmaya bırak. Sonra damıt, her şey diğer tarafa geçecektir.

Artık elinde tecrübenin de ispat edeceği köklü ve mümtaz bir çözücü (menstruum) vardır.

Bu husus müellifimiz tarafından da tasdik edilir ve kendisi buna dair şöyle akıl yürütür, "Damıtılmış sirke, [okunamadı] maddesinin [okunamadı] tentürüne nüfuz etmesini ve böylece gayet latif surette çözülmesini sağlayan tam ve doğru vasıtadır. Bütün Sanat, uçucu tuz ve damıtılmış asit vasıtasıyla [okunamadı] (ve tüm cevheri mahsullerin) [okunamadı] haline getirilmesinden ibarettir.

Sonra [okunamadı] vasıtasıyla akışkan bir öze ve tentüre dönüştürülebilir, başka türlüsü mümkün değildir."

Bu, ıslah etmek, tatlılaştırmak ve [okunamadı] tamamen zararsız kılmak için gayet eşsiz bir yoldur, öyle ki emniyetle ve pek büyük bir faydayla kullanılabilir.

[okunamadı] ne dehşetli bir zehirdir, lakin Basilius Valentinus bu korkunç aşındırıcıyla ve antimon ile yaralar için yine de mümtaz bir merhem yapar.

Gelgelelim, Butyrum [NOT: klorür yağı] içinde gizli, en şiddetli dâhili ve harici illetler için çok daha büyük bir kudret ve şifa mevcuttur ve bu Paracelsus’un hakiki hayat cıvasıdır, öyle ki tek başına bu ilaç dahi Zafer Arabası (Triumphant Chariot) nam eseri haklı çıkarmaya kâfidir. Lakin bu ameliyat şöyle icra edilir,

Reçete: 3 dirhem [okunamadı], 3 libre [okunamadı], her biri ayrı ayrı toz haline getirilir, akabinde birbiriyle iyice karıştırılır ve içi güzelce sıvanmış, geniş boyunlu bir kabağa (retort) konularak [okunamadı] ile nemlendirilir.

Bunu bir toplama kabı takılı halde kum banyosunda, her şey diğer tarafa geçene kadar dört (ateş) derecesinin tamamından geçirerek damıt. Nihayetinde kabağın (retort) üzerine bir miktar yanan kömür de koymalısın.

Her şey diğer tarafa geçip soğuduğunda, her şey güzel bir kırmızı renkte çözülecek ve kan kırmızı bir usareye dönecek surette azar azar eşit miktarda en kuvvetli [okunamadı] dök.

Akabinde bu, kâfi miktarda idrar ruhu (urinosus) ile, sık sık tazesinden dökülüp tekrar geri çekilmek suretiyle latif bir tatlılığa ulaşana dek devrettirilmelidir.

Şayet urinosus diğer tarafa zayıf geçerse ve tatlılık layıkıyla hasıl olmazsa, tazesinden [okunamadı] al.

İyice tatlandığında, kabağın (retort) içindeki her şey, kumda, pek hafif ve yavaş bir ateş derecesiyle, her şeyin birbirine iyice kaynaması için geniş bir toplama kabına per se [NOT: kendi kendine/doğrudan] iki veya üç defa sürülmelidir.

Bu suretle, en mümtaz şifalardan biri ve Paracelsus’un Archidoxes’te ve onuncu kitabının Clavis’inde tarif ettiği vechile bütün hassalarıyla hakiki cıva elde edilir.

Dozu, su veya başka bir taşıyıcı (vehiculo) içinde 1, 2, 3, 6, 8, 10 damladır. Bu ilaç bedenin bütün bünyesine nüfuz eder ve her şeyi çözer (yani bütün cürufu yakıp kül eder!). İdrar ruhu (urinosus),

Reçete: Bir kuart al, bunu iki Lot (bir Lot yarım onsa muadildir) [okunamadı] ve aynı miktarda tartarın tuzu (Sal Tartari) üzerine dök.

Tam kuruluk noktasına kadar çek, hazır olacaktır.

Pek güzel çözen başka bir şarap ruhu daha vardır, şu vechile yapılır,

Reçete: [okunamadı] ve ham [okunamadı], her birinden ikişer Lot, bir kuart [okunamadı], bunu iki veya üç defa, fakat tam kuruluk noktasına vardırmadan ıslah et [NOT: rektifiye et].

Yalnızca aşındırıcı [okunamadı] ve zırnık (auripigment/orpiment) ile dahi, kendisine pek büyük faziletler atfettiği bir çözücü (menstruum) yapar. Bu şu şekilde hazırlanmalıdır, Zırnık ve 1 libre [okunamadı], yarım dirhem [okunamadı] al.

Her biri ayrı ayrı birer [okunamadı] haline getirilecektir. Bunları süratle birbiriyle karıştır ve bir kabağa (retort) koyarak ucuna bir toplama kabı bağla.

Yarım kuart en iyi [okunamadı] ile, kum üzerinde, bütün [okunamadı] geçene dek gayet mutedil surette damıt.

Bu mümtaz bir çözücüdür (menstruum), bilhassa takriben dörtte bir nispetinde [okunamadı] ile kuvvetlendirilirse.

O vakit adi [okunamadı] maddesini [okunamadı] halinde çözecektir ve su banyosunda (B.M.) geri çekilip üzerine bir miktar şarap ruhu döküldüğünde, [okunamadı] maddesini koyu kırmızı ve dilde tatlı bir maddeye halleder. Keza [okunamadı] ve tüm saf madeni [okunamadı] de öyle.

Hikmetin Oğulları bunu fevkalade iyi bilirler, zira kendilerine, "Bütün Tabiatın en asil mahlukları hangileridir?" diye sorulduğunda, "İnsan, Şarap ve Altın!" cevabını verirler. Şayet daha öteye gidilip, "Şarabın ne faydası vardır?" diye sual edilirse, şöyle karşılık verirler,

Altını içilebilir kılmak ve onu bir ilaca dönüştürmek için bir vasıta olarak!

Müelliflerin ekseriyeti arasında, yeraltı aleminin mahluklarını hayvanlar alemine makbul kılmak, insan tabiatıyla deruni surette kaynaşmalarını, bütün tesirlerini, kudretlerini ve hassalarını ona bahşetmelerini ve onunla zarar vermeksizin birleşebilmelerini temin etmek üzere, bunlara hangi türdeş çözücünün ilave edilmesi gerektiğine dair bitmek bilmez bir ihtilaf mevcuttur.

Halbuki madenler alemi menşeini büzücü, zaçlı, şaplı, kükürtlü, arsenikli bir asitten alır. Yalnızca bütün yazarlar bu hususta müttefik olmakla kalmaz, (Bkz.,

Des Grosse Bauer, Philosophia Salomonis başlığı altında, Augsburg 1753, 8, s. 27.) yapılan tetkikler dahi bu alemin ufak asidik cüzlerden gayrı hiçbir şeyle bir arada tutulmadığını gösterir, zira şayet imbikten çeker isen [okunamadı] arseniği, kükürdü, bizmutu, kobaltı [okunamadı]

ve henüz ateşi tecrübe etmemiş cümle markazitleri ve maden cevherlerini, bunların hepsi de şiddetli ateşte asidik, güherçileli bir buhar ve asit neşrederler.

Tabiata göre her şeyin, içinde neşet ettiği ve kendisinden hasıl olduğu şeye çözünmesi gerektiği hakiki bir kaziyye olduğuna göre, madenlerin [okunamadı] gibi asit çözücülere niçin bu denli kolay boyun eğdiğini pekala anlayabiliriz, zira bunlar vasıtasıyla kolaylıkla tuzlu, zaçlı, güherçileli-sulu bir hale getirilebilirler.

Fakat bütün bu keskin sular şüpheli ve zehirlidir (akılsızlar var güçleriyle böyle feryat ederler), çünkü hepsi de yakıcıdır ve insan tabiatının en amansız düşmanlarıdır.

Metallerle muamele etmek istediklerinde pek çok simyacının tatsız tuzsuz çözücülerden gayrısını aramamalarının sebebi işte budur.

Lakin müellifimiz, basılmamış yazılarında, arayış içinde olanları Tabiatın hakiki menbaına dönmeye mecbur kalacakları vakte kadar Şilo'dan uzaklaştıran bu kimselere gayet nazikane bir ifadeyle, Hebron'un hakiki putları ve onların tabi ilahları tesmiye eder.

Aşikardır ki altın, adî cıva ile sırf malgama edilmesi suretiyle, sıkça tekrarlanmak kaydıyla, damıtılmış sirke ve [okunamadı] içinde uçucu altına tahavvül edebilecek mertebede çözülebilir ve bir kabak (retort) vasıtasıyla neredeyse tamamen uçucu bir ruha dönüştürülerek üzerinden aşırılabilir.

Bu ameliyye, Almanca Keslero Redivivus'ta, Frankfurt, 1713, 8., s. 36 ve devamında sarih bir surette tasvir edilmiştir.

Rupescissa'nın bunun altının hakiki çözeltisi olduğunu düşünmesi inkâr edilemez bir hakikattir.

Şu halde, Glauber dahi buna kendi beyaz içilebilir altını adını verdiğine göre, bu tesirin nasıl husule geldiğini sual etmek yersiz değildir!

Kuşkusuz, diğerlerinden daha ziyade az bir toprakla örtülü olan, pek latif bulunan ve [okunamadı] vasıtasıyla nüfuz edici bir tarzda dahil edilen madeni asitten gayrı bir şeyden neşet etmez bu. Lakin biz yine yakıcı maddelere dönelim.

Evvelemirde, yakıcı bir maddenin yahut herhangi bir asidin ne olduğunu bilmek icap eder.

O bir cevherdir, [okunamadı] yahut yağlılık ile karışmış güherçileli bir özdür, bir sıvıya veya rutubete tahavvül etmiş çözünmüş bir tuz, yahut tuzun tayin edilmiş umumi suyudur.

Tek kelimeyle, her üç alemde, yani hayvan, nebat ve maden aleminde görünür ve dokunulur kılınmış hakiki, evrensel Dünya Ruhudur.

Yalnızca yer ile gök arasındaki o muazzam, hadsiz hesapsız fezayı nazar-ı dikkate alınız ve içinde tuz bulunup bulunmadığını tahkik ediniz, ki bu husus muayyen mıknatıslarla ispat olunabilir. Şu halde, tafsilatlı izahlara ne hacet vardır?

Macaristan'da, Avusturya hududundaki Neustadt Gölü civarında, Wienerisch Neustadt'tan pek uzak olmayan bir mevkide birtakım köyler vardır, oradaki köylüler sabahın erken vaktinde yahut gün doğumunda, hava ve toprak marifetiyle pıhtılaşmış kilelerce (bir kile = 3,44 litre) tuzu devşirirler. Buna yabanıl güherçile derler ve gayet ehven bir fiyata satarlar.

Bu, topraksı ve elverişli bir mıknatıs vasıtasıyla her gün cisimleşen ve kendini gözle görülür kılan hakiki bir hava-tuzudur. Bu madde imbikten çekildiğinde, ateşli ve yakıcı bir ruha tahavvül eder. Havai hadiseleri (yağmuru, karı, çiyi, doluyu vesaire) tefekkür ediniz.

Bunların cüzlerine ayrılmasında, çürümesinden sonra, latif ve kükürtlü bir tuz bulunmaz mı?

Bu, [okunamadı] en latif tuzudur, mamafih haddinden fazla su ile kuşatılmış ve sarılıp sarmalanmıştır.

Bu sebepledir ki Zümrüt Levha'sında ulu HERMES'imizin iradesi, sabit ve ateşe mukavim kılınmak, bu beden, ruh ve canın mübeccel bir beden olarak ebediyen bir arada kalmasını temin etmek üzere "yukarıdakinin aşağıdakinin içine", yani tuzlu bir bedenin içine yeniden doğması yönündedir.

Binaenaleyh bu beden cümle cisimlere ve mekanlara zarar görmeksizin nüfuz edebilir, ateşte dahi soğukta olduğu gibi tesir gösterebilir.

Bütün müminler için en güzel remizdir bu, zira vefattan sonra can bedenine yeniden kavuşacak ve böylesi mübeccel bir bedenle her yere nüfuz edebilecektir.

Tuz tabiatındaki her şey, uçucu bir ruh haline gelmiş olsa bile, ateşe mukavim sabit bir bedene yeniden teksif edilebilir. Misal olarak,

En uçucu [okunamadı] nazar-ı dikkate alınız, diğerlerinin yanı sıra [okunamadı] gibi hoş ve fevkalade uçucu bir asit marifetiyle anında nasıl cisimleşebildiğini ve giderek sabitliğe yaklaşabildiğini görünüz.

Bütün asitleri tefekkür ediniz, uçucu ve sabit alkali tuzlara ne derece meftun olduklarını, evet, içlerinde cisimleşmek maksadıyla onlara nasıl bir şevkle nüfuz ettiklerini müşahade ediniz. Bütün markazitlerin ve metallerin birinci unsuru arseniktir.

Çok nadir ve tesadüfi haller müstesna, adî akıcı cıvayı hangi madende yahut metalde bulabiliriz?

Bunun yerine, zikrolunanların her birinde, az yahut çok, lakin ekseriyetle bol miktarda arsenik ve ateş bulursunuz. Bkz. Jo. Agricola, Popp şerhi,

Nürnberg 1681, 4, Kısım II, Tr. de Arsenico, s. 997, orada şöyle yazılıdır, "Sebepsiz yere hiç kimse bu madenin [okunamadı] ile bu denli yakından akraba olmasına, adeta bir pınardan neşet etmiş gibi bulunmalarına şaşmamalıdır, zira tesirleri bakımından birbirlerinin neredeyse zıddıdırlar.

Kükürt, iyi ve saf piritlerden yahut altınlı maden cevherinden çıkarıldığında zehirli değildir.

Arsenik ise, bilakis, bütün cevheri itibarıyla son derece tesirli bir zehirdir, öyle kuvvetlidir ki koca dünyada onun için neredeyse hiçbir panzehir bulunamaz."

Lakin terbiye edilip ıslah edildiğinde hekimliğin bir Şahıdır, layıkıyla hazırlandığında bunun bir greni ya da daha azı, sayısız marazda en şifalı tesiri gösterir.

Nüfuz edicidir, kanı ve hayati ruhu öylesine kuvvetle boyar ki bedendeki en amansız düşmanı dahi defetmeye muktedir hale gelir, bu kudretten mahrum olan diğer devalar ise bunu asla başaramaz.

Bu sebeple, onun zehirli tabiatının nasıl teskin edilebileceğini her veçhile tahkik etmelisiniz.

Antimonun muzır tesiri ve kusturucu tabiatı, ihtiva ettiği arsenik fazlalığından başka nereden neşet eder?

Bununla birlikte, ona yan koldan fevkalade yakın olan kükürt, üç Âlemdeki bütün zehirli vasıfların hakiki muslihi sıfatıyla, ondaki her türlü zararı giderme ve onu şifalı bir devaya dönüştürme kudretine maliktir.

Bu keyfiyet, sığırlara oldukça yüksek bir dozda, sadece hiçbir zarar vermeksizin değil, bilakis büyük bir faydayla verilebilen Lapis de Tribus bileşiminde müşahade edilebilir.

Kükürt, iktidarını yalnız madenler âleminde değil, hayvanlar âleminde de icra eder, bütün zehirli hayvanların zehrini bertaraf edip onları her birinin nevine göre şifalı devalara tebdil eyler.

Kapaklı bir çömlek içindeki pek zehirli bir kurbağanın üzerine kükürt serpiniz.

Kapağın üzerine bir taş koyunuz ki kurbağa canlı ise acının sevkiyle kaçmasın.

Böylece kurbağanın kükürt ile yanmasına müsaade ediniz, nihayet kömüre dönecektir.

Kömürü toz haline getiriniz, üzerine tekrar dörtte bir nispetinde kükürt ilave ediniz, ardından yavaşça yanarak kül olmasına cevaz veriniz. İmdi tuzu [okunamadı] ile çekip çıkarınız, süzünüz ve pıhtılaştırınız.

İstiskanın pençesindeki yahut idrar etmekte müzdarip olan bir kimseye bundan dört ila altı gren veriniz, bunun zararsız olduğunu müşahede edeceksiniz, aynı zamanda alelade kükürdün dahi hayvani zehirleri ıslah edebileceğini derk edeceksiniz.

Mukaddes kardeşliğimizde sebepsiz yere el üstünde tutulmayan bu madene, Basilius Valentinus bir acibe-i mahlukat der ve şöyle buyurur,

Kendisine gelinceye değin onun faziletlerini, kudretini, ameliyesini ve tesirini bihakkın öğrenmiş ve kabiliyetinin künhüne varmış tek bir kimse dahi bulunmadığından, dünyanın yedi harikasından biri addedilmesi icap eder.

Theodor Kerkringius'un şerhleriyle zenginleşen "Antimonun Zafer Arabası" adlı eserine bakınız, Nürnberg, 1724, sekizlik baskı, sahife 40 ve devamı.

Her ne kadar bu durum hakikate bütünüyle mutabık olmasa da, zira hikmet mektebimizde bu müstesna mahlukun kuvvetleri birkaç bin yıldır, evet, ta Tufan'ın hemen akabindeki kadim Mısırlılardan bu yana bilinmektedir, yine de halkamızda hiç kimsenin onun parçalanışında bu Felsefi Benedikten kadar ileri gitmediği bir vakıadır.

Fakat tek bir adamın her şeyi ihata edemeyeceği ve evvelce keşfedilmiş şeylere kolaylıkla bir şeyler katabileceği hakikati mucibince, oradaki buradaki terkiplere kimi ilaveler yapan, bazısını ıslah eden ve bunları yeni şerhlerle izah etmek için takdire şayan bir zahmete katlanan muhtelif âlim zatlar zuhur etmiştir.

Bu zatlar meyanında, bilhassa gayet münasip ameller keşfetmiş olan Alexander von Suchten, Johann Agricola ve Theodor Kerkringius zikredilmelidir. Bütün bunlara rağmen, Tanrı'da istirahat eden muhterem Biraderimiz Homerus'u hiçbiri geride bırakamaz.

Binaenaleyh, mukaddes yeminlerimizi çiğnemeksizin yapılabildiği kadarıyla, cihanın dertli ahalisine fiilen imdat eylemeye ne denli teşne olduğumuzu göstermek maksadıyla, bu usullerin en muteber olanları burada dercedilecektir,

Parçalamada fayda temin eden kimi çözücüler On Dokuzuncu Bölüm, (f) dipnotunda, Yirmi İkinci Bölüm, (m) ve (n) dipnotlarında evvelce tabedilmiştir. Bunlara bervech-i ati olanlar ilave edilebilir, Reçete, antimon iki cüz, cıva [okunamadı] dört cüz, tuz altı cüz, [okunamadı] dört cüz.

Bunları mutad veçhile bir kabak (retort) içinde mezcediniz ve yine mutad olduğu üzere derece derece taktir ediniz. O vakit tereyağı kıvamında bir madde (butyrum) hâsıl olmayacak, saf bir mayi zuhur edecektir.

Bunu muhafaza ediniz ve ölü başı (caput mortuum) imbik içinde halledilmeye terk ediniz.

Taktir edilen cevheri yeniden üzerine dökünüz, bir kere daha çekiniz, bu muamele sıkça icra edilmeli, ölü başının mahzende akmasına daima müsaade edilmeli ve taktir edilen mayi kabak (retort) içinde yeniden onun üzerine dökülmelidir.

Böylelikle maddenin tamamı nihayet üste geçecektir, bu ise doğrudan doğruya bir tentür, hülasa ve çözücüdür (menstruum). Mühim not,

Şayet müşterek taktir (cohobation) yahut devridaim ile cıva vasıtasıyla bir tatlılığa ererse, o takdirde yarısı çekilmelidir, yahut hepsi bir arada bırakılır ki bu daha da evladır. Böylece insanın elinde, yukarıda (n) dipnotunda bir nebze zikredilmiş bulunan, pek çok marazın şifası için Paracelsus'un hayat [okunamadı] mevcuttur.

Vakıa Kerkring, Zafer Arabası üzerine mülahazalarında, sahife 132 (s), antimon camından kırmızılığı çekip çıkarmakta büyük ümit bağladığı keskinleştirilmiş şarap sirkesini istimal eder.

Fakat bunların hiçbiri, müellifimizin talim ettiği çözücülerle (menstruum) mukayese kabul etmez, bunların arasında zırnık ve Güneş'in [okunamadı] homojen bir çözücü addedilerek istimali mevcuttur.

Zira kükürtlü yağlı asidi hasebiyle antimon, sadece [okunamadı] halletmekle kalmayıp aynı zamanda taktir de edecek kudretli, yağlı ve merhem kıvamında bir çözücüye (menstruum) muhtaçtır.

İmdi bununla birlikte, bervech-i ati maddeler hususi teemmül iktiza eder, (a) Antimon camı, (b) ASA, (c) PHALAJA, (d) Antimonun kırmızı çiçekleri, (e) Ondan hasıl olan sirke, (f) [okunamadı] ve onun doğru sabitlenmesi, (g) Mühür yıldızının hakiki tasfiyesi, (h) Antimon regulusundan felsefi [okunamadı], (i) ATEŞ TAŞI (LAPIS IGNIS).

(a) Basilius Valentinus, mezkûr antimon camını gayet sarih surette ve hiçbir şeyi gizlemeksizin talim eder.

Lakin kişi bunu başka bir tarikle de yapabilir ve arzu ettiği her nevi katkı maddesiyle muradına göre tayin edebilir. Buna dair bervech-i ati iki usul bilhassa dikkate şayandır,

Dört cüz ham antimon, bir cüz zaç (vitriol) ölü başı, kolkotar yahut kırmızı kalsine edilmiş [okunamadı] alınız.

Birlikte eriyip akmalarına müsaade ediniz, akabinde ısıtılmış ve bir miktar iç yağı ile yağlanmış bir leğene dökünüz.

Böylelikle, altının ruhunun da vasıl olduğu fevkalade, siyahımsı kahverengi bir cam elde edilir.

Şayet bu cam boraks ile eritilirse, mum alevinde balmumu gibi eriyecek mertebede daha da güzel ve sabit hale gelecektir. Ham antimon [okunamadı]. Akmasına müsaade ediniz.

Tedricen [okunamadı] mercanlar, yengeç gözleri, rendelenmiş yahut yakılmış geyik boynuzu, sönmemiş kireç, kalamin, sabuntaşı, kalsine edilmiş Güneş, [okunamadı], kan taşı ve saire ilave ediniz.

Bunlardan yarım libre yahut dört Lot (iki ons) alınız, eritiniz, her birinden nev-i şahsına münhasır bir Cam elde edeceksiniz. Mühim not,

Hazırlanmak istenen her bir tür için bunlardan yalnızca biri alınır, (yani tümünü birbirine karıştırmayınız!) (Bb).

Basilius Valentinus'un AS A dediği şeyin, tıpkı PHAL - A JA terkibinin dahili illetler için olması gibi, tüm harici hastalıklar için fevkalade bir deva olduğu pek uzun zamandır bilinmektedir.

Lakin herkes onun tariflerini hazırlamayı başaramadığından, ahali bunları hazırlamanın kısa, zahmetsiz ve emin bir yolunu, keza doğru tatbikini göstermemizden ötürü bize minnettar kalacaktır, ham kükürt [S crud.].

Dört kısım [P. IV.], MA'dan Caput Mortuum bir kısım [P. I.], yahut bunun yerine harici yaralanmalar için fevkalade olan sönmemiş kireç [eee vivam].

Bunları birbirine karıştırınız ve su gibi eriyene dek bir potada ergitiniz.

Isıtılmış bir tavaya yahut havana döküldükten sonra siyahımsı kırmızı bir cama [Vitrum] dönüşeceklerdir.

Bu camı [Vitrum], altı misli Sal Tartari yahut potas ile toz haline getiriniz.

Yeniden su gibi eritip dışarı dökünüz, sarımsı bir kütleye dönüşecektir. Bunu toz edip dört kısım [P. IV.] sönmemiş kireç [Y viv.] ile karıştırınız (r) devamı.

Bir potada pek sıcak halde defalarca çimentolayınız [lil >»], akabinde sıcak su [W] ile süzüp liç ediniz, filtre ediniz ve bir demir tavada hafif ateşte bir tuza [©] varana dek kaynatarak çektiriniz.

Tava ile birlikte rutubetli bir yere yahut bir mahzene koyunuz, kırmızımsı bir merheme, bir liköre [Liquor] veya yağa [oo] dönüşecektir. Bunu bir imbik içinde saklayınız, böylece AS A hazır hale gelir.

Bu likörden [Liquor] bir Lot (yarım ons) ve 10-12 Lot pire otu, yahut sinirli ot, yahut Sehaar (?), yahut kök [wurzel] (havuç yahut kökler), kırlangıç otu, farekulağı yahut yabani yara otu [anthyllis Q], yahut da yalnızca kireç suyu [lime- “J], yani bu sulardan yalnızca biri bu likör [Liquor] ile karıştırılmalıdır.

Bununla yaralar, bereler, kanser, urlar, kuru ve yaş kangren günde birkaç defa yıkanır.

Fistüllere ve oyuklara zerk edilir, keza bununla ıslatılmış çift katlı bir bez yaranın üzerine konur. Bu ameliyeyi sıkça tekrarlamakla latif ve harikulade tesirler müşahede olunabilir.

Şayet bu tatbik yakar, batar yahut pek fazla acı verirse, yara ile temas ettiğinde artık bir yanma hissi ya da ıstırap vermeyene dek mezkur sulardan daha fazlası katılarak yumuşatılabilir.

Bahsi geçen likörden [Liquor], zeytin ve diğer yağlar ile iç yağları katılarak gayet mümtaz bir merhem yapılabilir, balmumu ilavesiyle de bundan kıymetli, şifalı bir lapa elde edilebilir.

Yarayı yıkamak için su [W], ıstırabı ve harareti dindirip izale etmek için merhem, şifa bulması için de lapa kullanılır.

(e) PHALA JA ile de durum aynıdır, kendisi şu minval üzere ıslah edilebilir,

Alınız, 4 Lot toz edilmiş antimon [5 nti pulverisati], 4 Lot kükürt [>% `], 4 Lot krem tartar [Cremor], tuz [Gri], 4 Lot ... [Gof |W rż]. Her şeyi birlikte öğütüp bir toz haline gelene dek karıştırınız.

Hepsini bir imbiğe koyunuz, üzerine bir kuart keskin kırmızı şarap sirkesi dökünüz.

Ağzı kağıt ile tıkanmış halde, ılık bir mahalde yahut Güneş'te [©] bir ay boyunca bekletiniz ve her gün iyice çalkalayınız.

Ardından buna bir kuart kuvvetli konyak yahut pek fazla rektifiye edilmemiş ispirto ekleyiniz, yine ılık bir yerde, lakin Güneş'te DEĞİL, bir ay boyunca bekletiniz. Filtre ediniz, böylece hazır olur. Dozaj, münasip bir taşıyıcı içinde [econventente vehiculo] 6, 8, 10, 20, 30 damladır. PHALAJA şu suretle dahi uçucu kılınabilir,

Bir kısım antimonu [5 P. I.], altı kısım tuz [© G ri] yahut sabit kükürt [œ co fizo P. VI.] ile eritiniz, tarçın renginde bir kütleye dönüşecektir.

Bunu iyi bir çözücüde [H] çözünüz, filtre ediniz, bir yağa [oe 3] kadar damıtınız, bunu taze çözücü ile [“¥Y] üçüncü ve dördüncü defa yeniden çözünüz, her defasında su banyosunda [BV] yahut kum banyosunda [M] yağa varıncaya dek [ad oe] süzüp aktarınız. Sonra aynı işlemi saflaştırılmış su [WR] ile de icra ediniz. Nihayetinde nemi [y] yağ kıvamına gelene dek çekiniz. Bu yağı [oo], tamamen kuru görünene dek mühürlü toprak [Terra Sigillata] ile karıştırınız.

Sonra açık bir kum banyosunda [LS], bir kabak (retort) içinde dereceli olarak [per gradus] damıtınız.

Netice, sarı yahut kırmızı bir yağ [œ], tentür yahut beşinci öz [Q. E.] olacaktır.

Arzu edilirse bu terkip, en yüksek tatlılığa ulaşana dek ispirto [“A] ile daha da sirküle edilebilir ve akabinde nem [y] bir yağ kıvamına gelene dek çekilir.

Böylece Basilius Valentinus tarafından meziyetleri tarif edilmiş olan, kusursuz, hakiki devaya nail olunur, dikkat ediniz [NB],

Çekilip alınan şey dahi bir nevi kökleşmiş çözücüdür (menstruum) ve kökleşmiş hassalara [Virtutes radicates] maliktir. Bu iki müstahzar,

dikkatli bir tetkiki hak eder, zira en mükemmel açıcılar [Aperativa] ve kesiciler [Incidentia] olan tuzlar bunların içinde mevcuttur. Kırmızı Antimon Çiçekleri, gerçi Basilius Valentinus

bunların nasıl husule getirileceğini de öğretmiştir, lakin müteakip ameliyat çok daha tesirlidir ve şu suretle icra olunur, Alınız, antimon bir kısım [5 P. ig.], demir çiçeği bir kısım [Flos. ris P. I.] (demir talaşı iki kısım [Limatur d Pij.], ham kükürt

dört kısım [© erud. P. tv], kükürt altı kısım [>% P. vt]). Bunları birlikte iyice karıştırınız ve bir, iki yahut dört defa süblime ediniz [==], çiçekler koyu kızıla çalan bir renkte yükselecektir.

Şimdi bir mahzende, bir cam tabak üzerinde bunların eriyerek bir liköre [Liquor] dönüşmesini sağlayınız.

Bu likör [Liquor], mezkur su [W] (yani idrar tuzu [Y Urinosus] denilen madde, yukarıdaki (n) numaralı dipnota bakınız) vasıtasıyla bir tentüre tebdil edilir.

Kanı temizlemekte, apselerde, ülserasyonlarda, bezlerin ve asabın dahili tıkanıklıklarında, nezlelerde, ayak soğukluğunda, bulaşıcı lekeli hummalarda (yahut tifüste), vebada ve sairede akıllara durgunluk veren kudretlere maliktir.

Bu çiçekler [Flores] tuz ruhu [«7] ile kükürtten [X%] tefrik edildiğinde, her derde deva bir mahiyet [panacea] kazanırlar.

Artık kusmaya sebebiyet vermezler, zira arsenikleri kükürt çiçekleri marifetiyle ıslah edilmiştir, bilakis latif buğulanmalarıyla kanı ve bütün bedeni hissettirmeksizin temizlerler ve Basilius Valentinus'un kendi sabitleşmiş maddesine atfettiği meziyetlere sahip olurlar. Dozaj, münasip bir taşıyıcı içinde [conventente vehiculo] 2, 3, 6, 8, 10 grandır. Antimondan yağ [*] elde etmek için pek çok kimse beyhude zahmet çekmiş,

yahut da murat ettikleri veçhile ikmaline muvaffak olamamışlardır. Lakin şu minval üzere suhuletle yapılabilir, Alınız, Macar cevheri [Min. Hung.],

dört libre antimon kükürdü [S nit lb. iv.], sekiz libre Macar vitriolü [Cw Hung., lb. vitj.], yahut dilerseniz antimon şekeri [Saech. 5 nt].

Bunları havanda dövüp (öğütüp) birbirine karıştırınız, karışımı içi sıvanmış bir kabağa (retort) koyarak kabı bir alıcı ile birlikte yirmi dört saat [@] boyunca kül banyosuna [..+] oturtunuz.

Birinci ve ikinci derece ateşle [A] sevk ediniz, böylece antimon hem kendi kükürt asidi hem de ilave edilen vitriolün [®] kükürt asidi vasıtasıyla bir miktar açılacaktır.

Soğumaya bırakınız, şayet alıcı kaba bir şey yükselmişse, onu yeniden kabağa (retort) dökünüz ve üzerine altı (6) kuart sirke [Æ] boca ediniz.

Ilık bir odada bir ay yahut daha az bir müddet sindirmeye [digestio] bırakınız. Akabinde, kabak (retort) içindekini kül banyosunda [.-.] gayet mutedil bir surette damıtınız.

Şayet şimdi dilersen, gayet kuvvetli olan ruhu ve tuzu bu kükürt üzerine damıtabilirsin, bu durum hiçbir surette zarar vermez, bilakis sana daha da fazla çözücü (menstruum) sağlar ve her şey kemale erer.

Fakat bunu yapmak İSTEMEZSEN, o vakit sirkeyi ayrı tut, başka bir toplama kabı ya da yine aynı büyük kabı ekle, ruhu ve tuzu ayrı olarak, zaç (vitriol) ruhu ve yağının ekseriyetle damıtıldığı gibi alçak yahut kuvvetli bir ateş ile topla. Yirmi dört saat zarfında her şeyin nihayete ermesi iktiza eder.

Akabinde tuzu kükürtten su vasıtasıyla çekip çıkar, süz ve cam bir kapta pıhtılaştır.

Damıtılmış sirkesini, her defasında evvelemirde sindirmeye tabi tuttuktan sonra, tuzların üzerinden iki yahut üç kez rektifiye et. Böylece sirke hazır hale gelir. İmdi onu Basilius’un öğrettiği veçhile kullan. (r) devamı.

(f) Antimondan kükürt elde edilmesine dair hususta, Basilius bunu keskin bir küllü su (lye) ile vücuda getirir.

Yine de, bu işlem daha sıklıkla ve daha süratle şu minval üzere yapılır, Reçete, ham antimon bir kısım, potas dört yahut altı kısım. Bunları birlikte öğüt, akabinde bir pota içinde su kıvamına gelene değin erit, sonra bir demir tavaya dök, böylece tarçın kırmızısı bir kütle elde edeceksin.

İmdi bunu toz haline gelene kadar öğüt, demir bir tavada su içinde kaynat, küllü su içindeki kükürt çözünecektir.

Bunu süz ve sirke veya başka herhangi bir asit ile çökelt, böylece kükürt dibe çökecektir. Bütün tuzluluk zail olana değin onu su ile tatlandır. İmdi kurut, böylece bol miktarda kükürde sahip olursun.

Süzülmüş küllü suyu süz ve pıhtılaştır, böylece tesir yüklenmiş bir tuz elde edersin, bunun dozu iki ila altı graintir, hem açıcı ilaçlarla hem de en çetin kabızlıklar için lamelif (enema) terkipleri içinde karıştırılmalıdır.

Basilius Valentinus’un da müşahede ettiği üzere, bu kükürdü sabit kılma fennini herkes bilmez. Binaenaleyh, burada mutemet olan şu usulü göstereceğiz, Reçete, adi tuz ve tartar eşit miktarlarda dörder Lot. İyice karıştır, potada su gibi akmasını sağla.

Bu akışa, mezkûr antimon kükürdünü, gayet iyi kurutulmuş olarak, azar azar üç Lot ilave et.

İki yahut üç Paternoster ve Ave duası okunacak müddet zarfında hepsinin birlikte güzelce eriyip akmasına müsaade et.

Akabinde dök ve tuzları liç et (külden geçir). [NOT: Almanca metin, tuzların yıkanarak uzaklaştırılması esnasında bir küllü su meydana geldiğine işaret eder gibi görünmektedir.] Dipte duran kükürdü, cümle tuzluluğu yıkanıp gidene değin su ile tatlandır.

Bunu kurut ve bir kabağa (retort) koy, üzerine kendi ağırlığının iki misli tuz ruhu dök ve tamamen kuruyana kadar kuvvetlice çekip al.

Kurumuş kükürdü dışarı çıkar, bir pota içinde iyice kalsine et ve rengine nazar eyle.

Tıpta bu bir PANASEADIR, alelade terletici devalardan pek üstündür.

Dozu, su, şarap, çorba ve benzeri şeylerle alınmak üzere, bir hassaten deva (specifico) ile yahut tek başına altı, on, on beş graintir.

Lakin sair marazlarda istimal edildiğinde, her daim gözle görülür bir terlemeye sebebiyet vermez.

(g) İmzalı yıldızın (Signatstar) ne olduğunu, Basilius Valentinus bizzat Zafer Arabası nam eserinde izah eder.

Her ne kadar onda talim edilen terkip gayet güzel ve sarih olsa da, yine de buna bir iki faydalı husus eklenebilir. Ezcümle, Reçete,

Tuz vasıtasıyla nihai beyazlığına eriştirilmiş, tasfiye edilmiş regülustan bir kısım ve cıva ile birlikte süblime edilmiş cıvadan üç kısım al, bunu dört kısım sönmemiş kireç ile karıştır, kat kat tabakalar yap (S.S.S.), üç saat müddetle hafifçe kalsine et, akabinde soğumaya bırak.

Kaynatarak çektir, süz ve bir demir tava kullanarak yavaşça bir tuz halinde pıhtılaştır.

Bu tuzu tava ile birlikte bir mahzene koy ve akışkan hale gelmesini sağla.

Bu suretle cümle cerahatler için bir yara merhemi ve mucizevi şifalı tuz sebebiyle yanıklar için harikulade bir deva elde edeceksin. Kaynatılarak çektirilmiş kütleyi kurut, (r) devamı.

Kütleyi toz haline gelene değin öğüt, akabinde bu toz, kemirici yaralar ve açık kanserler gibi cerahatlerin üzerine serpilebilir.

Cerahatin cümle asiditesini ve kemiriciliğini ıslah etmek, bastırmak ve kurutmak için müstesna bir devadır. Bunu yukarıdaki (b) dipnotunda tarif edilen kükürt ile birleştir. (h) Antimon kükürdü için nefis bir usul şu minval üzredir, Reçete,

Antimon regülusu, antimon şekeri, adi tuz eşit miktarlarda kâfi mikdarda. Bu ağırlığın yarısı kadar ince toz haline getirilmiş sabun ile karıştır ve birlikte öğüt.

Evvela sabun yanana değin bir pota içinde hafifçe muamele et, badehu daha kuvvetli tatbik eyle, nihayetinde berrak bir surette eriyecek ve dökülebilecektir. Bu suretle dövülgen bir cisim (corpus) keşfedilecektir.

Şayet kifayet derecesinde dövülgen olmazsa, dövülgen hale gelene değin sabun ile birkaç defa erit.

Kerkring, Zafer Arabası üzerine şerhlerinde, sayfa iki yüz doksan birde bunun istimalini talim eder.

Antimondan mamul cümle ilaçlar meyanında, ATEŞ Taşı'nı aşacak hiçbir şey yoktur.

İşte bu sebeptendir ki Basilius Valentinus, Antimonun Zafer Arabası nam eserine bu taşa dair müstakil bir risale zeyletmiş, orada yalnızca terkibini tafsilen tarif etmekle kalmamış, tesirlerini de beyan etmiştir. Mamafih, bunun imaline dair bazı kestirme yollar ve ıslahatlar da mevcuttur. Bunlar aşağıda zikredilmiştir,

Antimon camını ATEŞ Taşı'na tebdil etmek için DAHA KISA BİR YOL,

Cevher, Basilius’un usulüne tevfikan infilak ettirilir, bu cevherin bir libresine dört Lot ham tartar eklenir, her şey birlikte gayet iyi öğütülür ve akabinde su gibi akacak vechiyle eritilir, böylece her şey daha süratle nihayete erer. KÜKÜRT VE TUZU DAHA İYİ ÇEKİP ÇIKARMAK ve PIHTILAŞTIRMAK İÇİN,

Cümle sarı yahut kırmızı renk yahut kükürt ve tentür antimon camından çekilip çıkarıldığında, geriye kara bir madde kalır.

Bunu kurut ve yarısı kadar kükürt çiçeği ile karıştır.

Bunu yassı bir kupel üzerinde yak, badehu yine dörtte bir nispetinde kükürt çiçeği karıştır ve bir kez daha yanmasına müsaade et.

Bu ikmal edildikten sonra, asit tuzunu damıtılmış sirke yahut münasip başka bir çözücü (menstruum) ile çekip çıkar.

Bu madde imdi halledilip pıhtılaştırılarak tasfiye edilir ve nihayetinde billurlaşacaktır.

Şayet geride bir miktar asit kalırsa, evvelki gibi yine adi tuz ile muamele edilebilir ve böylece kâfi miktarda antimon camı elde edilebilir. DAHA DA SÜRATLİ BİR YOL, Reçete,

Toz haline getirilmiş antimon madeni yahut ham antimon bir kısım ve altı kısım potas.

Hepsini birlikte öğüt, su misali erit ve dök.

Soğuduktan sonra toz haline gelene kadar öğüt ve bu tozu demir bir tavada su ile kaynat, iyice kaynat.

Süzgeçten geçir, evvelce yapıldığı üzere her nevi asit ile muamele et, böylece süzgeçte ve tavada geride kalan kükürdü elde edersin.

Kuruttuktan sonra iki ya da üç kısım potas ile erit, yeniden sulu bir kıvama gelinceye dek akışkan kıl.

Ardından kükürdü evvelce yapıldığı üzere ayır, kapta kalanı eritmeye devam et.

Süzgeçte ve tavada bulunanı eşit miktarda potas ile erit, bu suretle kükürde de vasıl olursun.

Tuzunu çekip çıkar (bu esnada, tuzu imal ederken tentürü de yapabilirsin), tuzu imal ederken bu yolla pek bol miktarda kükürt elde edersin.

Mideleri balgamla dolup taştığında, hem en küçük sabiler hem de daha büyük çocuklar için hakiki bir her derde devadır. Kurt dökmekte de aynı derecede tesirlidir. Dozu, şekerle birlikte alınan 1, 3 yahut 10 grain kadardır. Bilhassa çocuklarda latif bir kusmaya vesile olur.

Basilius Valentinus mezkûr tuzu sirke vasıtasıyla çekip çıkarır (bunun pek zarif bir tarifi yukarıdaki (e) dipnotunda verilmiştir).

Bunu aşağı doğru çeker, şarap ruhu ile yeniden özütler, akabinde 8 Lot miktarındaki cıvası ile birleştirir.

Özütün ağırlığı bir buçuk libreye ulaştığında bir müddet sirküle eder, akabinde kuru bir toz haline gelene dek çeker, sonra kuvvetli bir ateş ile Ateş Taşı'na ait olan yağı bu tozdan dışarı sürer.

Lakin bu usul, maddenin yalnızca yağ kıvamına dek çekilmesi, mühürlü toprak ile iyice kuru halde karıştırılması ve açık ateşte, bir kabak (retort) içinde sürülmesi kadar makbul değildir.

O vakit zikredilen yağı gayet saf ve pek güzel bir surette elde edersin. Üstelik bu yağ mühürlü toprağın kuvvetleriyle de donanmıştır. Antimon cıvasına gelince, bunun üzerine,

uygun şekilde muamele edildikten sonra mezkûr madde pıhtılaşır, böylelikle meşhur taş kemale erer.

Ayrıca bundan neşet eden daha pek çok terkip bilinmektedir, ancak Zafer Arabası müellifinin tatbik ettiği usul, diğerlerinin hepsine tercih edilir görünmektedir.

Yukarıda zikredilen madde ile mezkûr yağı (evvelce gösterildiği üzere) birleştirir, sabit ve hissedilmeyecek derecede ince (yahut sıvı) bir toz halinde pıhtılaştırır.

Bu külliyen hakikat olmakla beraber, şu minval üzere de amel edilebilir,

Tuz alınır, damıtılmış şarap sirkesinde halledilir ve akabinde kristalleştirilir. Kristaller derhal yağ ile birleşir.

Bu mahlut, başlığı bulunan bir imbiğe konur, kabın ağzına balçıkla bir alıcı raptedilir.

Yumuşak, balmumu kıvamında ve ateşe mukavim bir taşa dönüşüp pıhtılaşana ve donana dek mutedil bir hararetle sindirilmeye bırakılır.

Bu ameliyat, fazlalık nemin azar azar alıcı kaba damlayıp buharlaşması vasıtasıyla hasıl olur.

İşte tam bu noktada, tüm yaşlığın en ufak bir zayiat olmaksızın kurutulması icap ettiğini iddia eden birtakım inatçı simyagerlerin gözleri fal taşı gibi açılacaktır.

Lakin bunu dert etmemize lüzum yoktur, zira Paracelsus bu ameliye tarifini sarih bir surette vermektedir, Hollandus ve bizim Annulo Platonico metnimiz de nemin çekilip alınabileceğini öğretir, aksi takdirde pıhtılaşma esnasında pek çok vakit ve masraf heba olur, hatta cam kap infilak dahi edebilir, zira dikkat edilsin ki pıhtılaşmaya yalnızca tuzluluk dahil olabilir.

Zira bir bedene malik bütün tuz ruhları tek bir bedene yahut cıvaya avdet eder, bu da bünyelerinde barındırdıkları uçucu tuz nispetindedir.

Fazlalık suyun kuruması ise müşkül olur yahut pek yavaş vuku bulur.

Basilius Valentinus mezkûr tuzun muamelesi için doğru usulü tarif ettiğinden, bu amel şu şekilde gayet iyi icra edilebilir,

İyice yıkanmış çelik talaşından dilediğin miktarı, birbiriyle mahlut haldeki iyi neft yağı ve damıtılmış şarap sirkesi içinde hallet.

Tamamı yahut ekserisi eridiğinde, mahlul yakut kırmızısına dönene dek azar azar diğer maddeyi ilave et, daha fazla koyma, dikkat edilsin ki aksi takdirde cismani kısım çöker, mahlul kırmızı rengini kaybedip yeşile döner.

Mahlul koyu kırmızı bir renk alıp kafi kuvvete eriştiğinde, süzgeçten geçir, üzerinde ince bir zar hasıl olana dek damıt.

Yahut bu ince zar teşekkül edene dek mutedil bir hararetle buharlaşmaya bırakılabilir. Akabinde kristalleşmeye terk et.

Bu tuzdan bir libre elde ettiğinde kabağa (retort) koy, üzerine yarım libre kuvvetli asit dök, 24 saat boyunca birleşmeye (yahut kohobasyona) bırak. Bundan sonra dereceler dahilinde imbikten damıt, böylece dilde tatlı bir his bırakan, pek latif, asil, cidden felsefi bir tuz elde edersin, bu tuz mezkûr maddeyi muamele etmekte kullanılır ve şarap ruhu ile birleştiğinde gayet hoş bir ilaca dönüşebilir, arife tarif gerekmez.

Bu Ateş Taşını daha süratli elde etmek dileyen kimse, mezkûr tatlılaştırılmış birinci yahut ikinci antimon tereyağını alsın (yukarıdaki "n" notuna bakılsın), Basilius Valentinus'un buyurduğu veçhile tuzunu ilave etsin ve tuz içinde eriyene dek sirküle etsin.

Akabinde şarap ruhunu yağ kıvamına gelinceye dek çeksin, yukarıda tayin edilen vezne tevfikan nitr kristallerini eklesin, başlığı ve alıcısı raptedilmiş bir imbik içinde, evvelce zikredilen usul ile sindirme ve sabitleme yoluyla, balmumu misali güzel ve akışkan bir taşa tahavvül edene dek pıhtılaştırsın. Bu minval üzere insan zihnini çok daha süratle mesrur kılabilir.

Bir zeyl olarak, yukarıda adı geçen antimon tereyağı ile icra edilen fevkalade bir ameli buraya kaydedeceğim.

Şayet şarap ruhu ile birleşmiş yahut birleşmemiş mezkûr tereyağı, canlı kireç ile dondurulup nem çekme yoluyla halledilmiş tuz ile müsavi vezinde birleştirilir, tuğla ve kömür tozu ile kuruyana dek mahlut kılınır ve açık ateşte, bir kabak (retort) içinde damıtılırsa, asitli bir mayi hasıl olur.

Bu madde hem bir devadır hem de patlayan altını halleden bir çözücüdür (menstruum).

Su banyosunda kuruyana dek çekilip geride kalan bakiye en saf şarap ruhu ile tatlılaştırıldığında, geride beyaz bir toprak kalarak kan kırmızısı bir mahlul ve içilebilir altın elde edilir.

Bunun içinden, az evvel zikredilen çözücü (menstruum) vasıtasıyla tuz çekilip çıkarılır, kendi kırmızı özüyle birleştirilir, böylece kırmızı adam ile beyaz zevcesi izdivaç ettirilmiş olur. Aynı ameliyat antimon camı için de tatbik edilir.

Bu tafsilatlı, lakin gayet faydalı şerh ile nazik okuyucu, tarikattaki mukaddes vazifelerimizin elverdiği ölçüde, yalnızca aziz Kardeşlerimize değil, İlahi Hikmet tarafından bizlere bahşedilen istidadımızla bütün cemiyete hizmet etmeye ne derece amade olduğumuzu takdir edecektir.

Eski ve köhne usullerine meftun bazı hekim ve eczacıların, insanlığa duyduğumuz bu karşılıksız muhabbete pek şükran duymayacaklarına kaniyim.

Mamafih, aralarındaki vicdan sahiplerinin, ki Cenab-ı Hakk'a hamdolsun sayıları hala pek çoktur, gayretlerimizi kadirşinaslıkla karşılayacaklarını ve hüsnüniyetle kaleme alınmış talimatlarımızdan istifade edeceklerini de bilmekteyim.

BÖLÜM XXIII

MADENLERİN DOĞUMUNUN NE OLDUĞU, HANGİ CÜZLERDEN MÜTEŞEKKİL BULUNDUĞU VE NEYİN İÇİNDE HALLEDİLDİĞİ HAKKINDADIR. ARBOR GENERATIONIS VEGETABILIA

Burada alışılagelmiş asli mebdeleri müzakere etmeyişim kimseyi şaşırtmamalıdır, zira bunların 8 i 4 ve @, Uçucu olan ve Alkali, can, ruh ve beden, gök, hava, su ve toprak olduğu burada zaten malumdur. Madenlerin doğumunu tarif ederken, pek çok kimsenin daha başlangıçta derhal bazı büyük itirazlar ileri süreceğini peşinen bilirim.

Lakin Tabiat, onun menşei, tekamülü ve nihayeti hakkında bir miktar vukufiyet kesbettikten sonra, yine de tefekküre dalacak ve meseleyi biraz daha etraflıca tartacaktır.

Zira okuyucu, benim Tabiat'ı takip ettiğime, bir parmak dahi sapmaksızın intizamla ilerlediğime bihakkın inanır ve akıl erdirir.

Pek çok müellif, kendi idraklerine ve bunu dünyaya nasıl anlatabileceklerine bağlı olarak, kimi açık, kimi kapalı surette maden tariflerini cihanın istifadesine neşretmiştir. Hiçbirini hakir görmem, bilakis her birini senayla yad ederim.

Bizzat ben de onlardan pek çok fayda temin ettim, aksi takdirde çıkmaza düşeceğim yerlerde nice feyiz ve aydınlık buldum.

Zira kitap telifi, şu veya bu müellifi paylamak, yahut büsbütün reddetmek kastıyla icra olunmaz.

Hayır, bilakis kitap yazmış olanların her biri ve hepsi bunu cihanın hayrı için yapmıştır, gerçi buradan ille de inatla şu veya bu müellifin kanaatlerine saplanıp kalınması gerektiği manası çıkmaz.

Bunun yerine, şayet insan ehliirfanın fikirlerini cemederse, nice yıllar şüphelere mahal vermiş olan o maksadı ve temel anlayışı zaman zaman kavramayı öğrenebilir. Filhakika, Senato'ya pek çok senatör intihap olunur, zira birinin hatırına gelmeyen diğerinin hatırına gelecektir. Tıpkı bunun gibi, pek çok müellif bir araya geldiğinde Tabiat'ı tek bir müelliften daha iyi izah eder.

Bir kimse vazifesini hakkıyla ifa etmiş olsa dahi, her an zihnine başka fikirler dolduğundan, gene de her şeyi bilemez, bütün hakikatleri tarif edemez yahut her hususu tasavvur edemez.

Netice itibarıyla, birinin eksik bıraktığını bir başkası kaleme alır, şunu yahut bunu izah eder ve okuyucu onun izahatına istinaden kendi noksanını tashih edip evvelce vasıl olamadığı gayesine erişebilir. Okuyucu da benim yazılarıma bu nazarla muamele etsin.

Bir husus hoşuna gitmezse, bir başkası memnun eder ve içinde elbet basıldığı kağıda değecek bir bahis bulunur.

Şayet her hususta mükemmel bir nazariye ortaya koyamıyorsam, belki de muteber ameli talimatlar verir yahut pek çoklarının işine yarayabilecek feyizli bir usul öğretirim. Lakin devam etmeden evvel, pek çok filozofun madenlerin menşeini ekseriyetle şu sözlerle tarif ettiğini burada zikretmeliyim, Buharlar arzın merkezinden yükselir, dağların soğuk yarıklarına tutunur ve YW haline gelir.

Arzı hallederken bu durum, zaçlı, tuzlu yahut şaplı bir taş tabiatına tahavvül eder, yahut sonradan latif arzın tenevvüne göre kükürt ve metaller halinde kaynatılarak yoğunlaşır, vesaire, vesaire.

Buharların yükseldiğini doğru yazarlar, lakin bu buharların ne nevi buharlar olduğunu, menşe ve hassalarının neye dayandığını izah etmezler. Böyle tariflerden genç bir talip henüz fazla bir fayda temin edemez, zira bu nevi buharlar bizim soluduğumuz havaya doğru da yükselir, lakin bunların arzın dahilinde kalanlardan ne derece farklı olduğu, azametli Demiurgos'un [NOT: Yaratıcı kudret veya kainatı şekillendiren fail mimar kastedilmektedir] batnını müşahedeye ihtisas kesbetmiş olanların malumudur.

Binaenaleyh, ey nazik okuyucu, bu hususta bir miktar marifet kesbetmek dilersen, yukarıda da zikrettiğim veçhile, şunları belle ve mülahaza eyle,

Bidayette her şeyin külli tohumu WV ve - idi.

Bu keyfiyet yalnızca bunda değil, teceddüt etmiş Kaos'ta dahi ispatlanmıştır ve bu ruhun gayb aleminden nasıl zuhur ettiğini evvelce gösterdik. Aynı surette her şey Hiçlik'ten neşet etmiştir.

Ne var ki bu Hiçlik, buhara yahut VW haline tahavvül etmiştir, bunun içinde ise —~m gizli durmaktaydı, sonradan hayvanlar, nebatat ve madenler bundan neşet etti, ilk ikisi uçucu bir tohumdan, sonuncusu ise sabit bir tohumdan hasıl oldu. Kaotik ezeli suda olduğu gibi, teceddüt etmiş V içinde de, keza bütün sularda ve arz nevilerinde dahi, bunların en batıni merkezinde iki farklı tuz buluruz, bunlar makrokozmosun gözle görülür yahut dokunulur alem ruhu, yani eril tohumu ile dişil cismani tohumudur, yani güherçile ve tuzdur.

Bunun, henüz tayin ve tefrik edilmemiş bulunsa da, felekler altındaki bütün mevcudatın ilk külli maddesi olduğunu teyit etmiş bulunuyoruz.

Teceddüt etmiş Kaos ile birlikte her ikisi küll içinde küldür, zira hazımlarının tefavütüne göre uçucu ve sabit olmak üzere istisnasız bütün süjelerde bulundukları ispat edilmiştir.

Müteakip tecrübe dahi onların her şey içinde her şey olduğunu teyit edecektir.

Küll içinde kül olan ve öyle olması icap eden bir şey, bütün mevcudatın tabiat ve hassasını kendi nefsinde barındırmalıdır.

Aynı zamanda tefrik gözetmeksizin her şeyle birleşebilmeli, imtizaç edebilmeli, çiftleşip ittisal kurabilmelidir.

Simyacıların umumi kanaatine göre bu iki tuz, yani güherçile ve tuz, madenidir, lakin hakikat böyle değildir.

Zira dağlarda, arzın içinde ve altında kazılarak çıkarılmaları, bunların madeni olmasını iktiza ettirmez, nitekim denizde, göllerde ve yeryüzündeki sair sularda, nebatat aleminde ve keza hayvanat aleminde dahi bulunurlar. Aksi takdirde onların hayvani yahut nebati olduğu neticesi de çıkardı. Katiyen hayır!

Fakat, deneyin ve neticesinin gösterdiği üzere, bunlar hem her üç âlemde hem de tüm evrensel öznelerde bulunur, dolayısıyla her şeyde bulunduklarından ötürü haklı olarak her şeyin içindeki her şeydirler. Yine, bütün madenler âleminde, başkalaşımları haricinde hayvan yahut bitki âlemiyle türdeş olabilecek, bu ikisi dışında hiçbir tuz veya özne bulamayız. Güherçile ve tuz, ne hayvanlarda ne insanlarda ne de bitkilerin çoğunda cevheri bir değişime yol açmaz. İnsan ve bütün hayvanlar güherçileyi ve tuzu gıda olarak alabilir.

Bitkiler güherçile ve tuzu tolere edebilir, aynı şekilde madenler de, ağırlıkları ve ölçüleri hesaba katılmak kaydıyla, her biri zarar görmeksizin bunları kabul edebilir.

Ne çok az ne de çok fazla olması, doğru ölçü ve gayedir.

Bu tuzlar, yani güherçile ve adi tuz, son derece büyük bir dölleyici ve besleyici kuvvettir, ancak zıt bir mahiyet iktisap ettikleri anda, her şeyin yok edicisi olurlar (a). Bunların karşısına, her ikisi de sözde madeni tuzlar arasında sayılan zaç (vitriol) ve şap konulmalıdır.

İlkinin aksine, insan cıvalı veya arsenikli özneleri tüketemediği gibi, sonrakini de hoşnutsuzluk ve bedeninde büyük bir değişim

olmaksızın tüketemez. Bitkiler dahi onları arzulamaz, zira onlardan ötürü ölürler.

Şayet bir hayvana, bir köpeğe yahut kediye, [okunamadı] maddesinden yalnızca bir veya iki skrupül verirsek, büyük bir tiksintiyle kusacağını yahut başkalaşacağını görürüz.

Aynı şekilde, böyle bir mahlülü bir ağacın yahut bitkinin üzerine dökünüz ve helak olup olmadığını görünüz.

Dolayısıyla bu durum, güherçile ve tuzun ayaltı âlemin tüm mahlukatı ile türdeş olduğu ve türdeş olanın onların tabiatıyla aynı bulunduğu gerçeğine bir kez daha ışık tutar, onlar kendi tabiatlarından olan şeyden meydana gelir, onunla büyür ve onun tarafından idame ettirilirler, kendisinden büyüdükleri ve kendisiyle idame ettirildikleri şey ise içinden zuhur ettikleri şeydir.

Başlangıçta içinden neşet ettikleri şey hakikaten onların ilk maddesidir (prima materia) ve ilk madde her şeyin başlangıcı ve menşeidir.

Ayrışma esnasında her mahluk ona geri döner, öyle ki ilk olan son, son olan ise yeniden ilk olacaktır.

Bununla birlikte, her iki tuz, yani Güherçile ve adi tuz, hayvanlarda ve bitkilerde farklı, kayalarda ve dağlarda ise yine farklı şekilde işletilir. Şayet tek bir mizaçları olsaydı, yeknesak olurlardı.

Hayvanların ve bitkilerin tabii keyfiyeti kendi fasıllarında belirtilmiştir, lakin burada madenlerin mizacını da tarif edeceğiz,

öyle ki bunlar asidik veya aşındırıcı bir buhardan, yahut daha açık bir ifadeyle,

kuvvetle fermente olmuş ve asitlenmiş [NOT: Metindeki simya işaretleri muhtemelen kükürt ve cıvayı veya tuzu temsil etmektedir] ile bunun vasıtasıyla incelikle çözünmüş topraktan başka bir şey değildir ve bunlardan gayrı bir şeyden neşet etmemiştir.

Toprak bu asidik sular vasıtasıyla ne denli latif

kılınırsa ve tuzlar (yani bu tür asitler) toprak marifetiyle ne kadar topraksı ve daha sabit hale gelirse, hasıl ettikleri maden de o derece saf olur. Yalnızca hayvanların, bitkilerin ve madenlerin kendi dahilinde tuzlu olduğu ve tuzların her birinin cinsine ve türüne (generis & speciei) göre ya daha uçucu

ya da daha sabit bulunduğu değil, havanın da güherçileli ve tuzlu olduğu bütün doğa bilimcilerce malumdur, denizin ve bütün suların tuzlu olduğu malumdur, toprağın içinin ve dışının tuzlu olduğu malumdur.

Mademki bu hakikattir, bir doğa bilimci makrokozmosun cüzlerinin kendi muhitlerinde az veya çok tuzlu olduğunu, makrokozmosun merkezinin ise daha da tuzlu bulunduğunu ikrar edecektir, zira merkezin buharlarından, ispatlandığı üzere, tuzlar, ekseriyetle de sabit olanlar, en azından kısmen, sıklıkla tevellüt eder ve doğar.

Şimdi bir kimse, yeryüzünün merkezinin içine hayat suyundan başka hiçbir şeyin akmadığı billur bir pınar olmadığını da kabul edecektir, zira insanın ve sair hayvanların midesinde olduğu gibi, muhtelif türde süprüntünün merkeze doğru aktığı yer yarıkları (chasmata terrarum)

ile su yarıkları müşahede edilebilir.

Aynı minvalde, muhtelif saf ve gayrisaf, tatlı ve ekşi besin maddeleri nebatatın köklerine dahil olur.

Bu kaotik karışım yahut kokuşmuş lağım çukuru, tuzların yardımıyla büyük bir fermantasyona sebebiyet verir.

Merkez ne kadar kuvvetle fermente olursa, buharlar ve dumanlar da o derece kuvvetli olacaktır.

Bu buharlar merkezden muhite, yerin dahili vasıtasıyla taşınır.

Yüzeyde en kesif ve en kuvvetli yahut en sabit buharlar kayaların, toprağın ve taşların çeperlerine yapışarak suya tehavvül eder.

Daha uçucu olan kısım ise arzın sathına, nebatatın köklerine yükselir ve bundan daha da uçucu olanı havaya karışarak hayvanlar âlemine ulaşır. En uçucu olanı ise havanın

yükseklerine çıkarak sisi ve bulutları teşekkül ettirir, bunlar da sırasıyla yağmuru, çiği ve saireyi hasıl eder. Bu tür buharlar tuzludur, zira merkez tuzludur ve onun fermantasyonu ile ısınması marifetiyle, yağmurla çözünen tuzlar buhar suretinde yükselir.

Bu buharlar merkeze ne kadar yakınsa, o derece keskin ve yakıcıdır.

Ondan ne kadar uzaklaşırlarsa, o derece tatlı yahut mülayim hale gelirler, zira toprağa ve kayalara nüfuz ederken aşındırıcı ve en sabit kısımlarının ekseriyetini zayi ederler.

Mademki bu aşındırıcı madde keskindir, rast geldiği her türlü toprağa ve kayaya, ne olursa olsun hücum eder ve durmaksızın yükselen buharlar marifetiyle kemirilene yahut çözünene değin, açıkta olanları daima evvela bir miktar çözer.

Bu aşındırıcı cevher, uçucu bir asit tuz ruhu yahut [okunamadı] olarak toprağa hücum ettiğinde, helak olana dek kendini yer ve toprağın keyfiyetine göre cismani, zaçlı (vitriolik) yahut şaplı bir mahiyet kazanır.

Diğer taraftan, [okunamadı] pıhtılaşırken toprak çözünür.

Aşındırıcının bütünüyle çözemediği toprak hissesi, kısmen latif, kirli ve yağlı bir hale getirilir.

Simyacılar buna madeni guhr yahut madenlerin ilk maddesi (prima materia) derler, fakat haksız yere böyle söylerler, zira bu madde kükürt ve arseniğe en yakın olan ilk maddedir.

Arsenik markazit haline geldiğinde, işte o vakit madenlere en yakın madde odur, zira madenler doğrudan doğruya markazitten neşet eder, madenlerin yalnızca uzak maddesi olan bu guhrdan değil.

Bu guhr yahut kirli cevher, yükselen aşındırıcı buharlar marifetiyle gitgide daha latif kılınır ve gittikçe daha çok çözünür. Ne kadar letafet kazanırsa, içindeki aşındırıcıyı da o denli dondurup katılaştırır ve bu durum onu kükürtlü ve arsenikli kılar.

Bu arsenik gitgide olgunlaşarak markazite, markazit de bilahare metale dönüşür.

Metallerin seyrüseferi böyledir, bunu gitgide daha açık göstermek niyetindeyiz. Buharlar kayaların yarıklarına ve çatlaklarına yükseldiğinde, yoğunlaşmaları sebebiyle suya dönerler (bir yandan durmaksızın daha fazlası yükselirken).

Bu YW, PNS'nin ve güherçilenin birbirine karışmış ruhunu ihtiva eder, bu ruhun aşındırıcı olduğu bütün simyacılarca bilinir.

Lakin burada, merkezde, pek çok Flegma ve su ile çevrelenmiş ve seyrelmiştir.

Böylesi ruhlar keskinlikleri marifetiyle kayalara ve toprağa yapışır, onları aşındırıp çözer, latif, şişkin, yapışkan, yağlı ve kirli hale getirir, arasına domuz yağı katılmış et misali kayalar ile toprak arasında yatan nemli bir guhra tebdil eder.

Fakat çoğu zaman bu şişme sebebiyle dışarı nüfuz eder ve eski galeriler ile maden ocaklarında görülebileceği üzere çeperlere yapışır.

Böyle çözünmüş bir toprak, buharlar ve tuzlu ruhlar vasıtasıyla ne kadar çözünür ve arınırsa o kadar şişer, bu şişmeyle geriye kalan nemi sıkıştırıp dışarı atar.

Bu nem ise bilmukabele merkeze yahut toprağın diğer köşelerine ve deliklerine geri akar.

Bu şişmiş toprak yahut guhr artık rahat yüzü görmez, zira durmaksızın yükselen ve arkası kesilmeyen buharlar ona gittikçe daha çok hücum eder, ona yapışır, toprakla birlikte donup pıhtılaşır, böyle aşındırıcı buharlar peşi sıra geldikçe toprak daha ateşli ve kükürtlü bir hal alır. Ne kadar kükürtlü olursa o kadar kabarır, ve

daha fazla nemi sürüp atar, bu hal sürdükçe de daha kuru olur. Lakin ne kadar kurursa, kükürtlü cüz yanabilirliğini o denli kaybeder ve böylelikle cıva yahut daha doğru bir tabirle, kükürtlü asiditeden neşet eden arsenik adını alır. Artık yanmaz, lakin hala uçucudur. (b).

Fakat bu uçuculuk, taşların arasındaki merkezi hararet marifetiyle tedricen daha fazla bağlanır, böylelikle donup pıhtılaşır ve neticede bir markazite dönüşür.

Şayet hazım yahut toprağa ait merkezi hararet kuvvetli ise, markazit dondurularak bir metale tebdil edilir, fakat zayıf ise, olduğu gibi kalır yahut bir markazite, arsenikli boğucu gaza yahut pirite dönüşür. İmdi bilinmelidir ki Tabiat 4> yahut arsenik husule getirecek kadar ilerlediğinde, çatlakları ve yarıkları çoktan doldurmuş, o denli toprağı çözüp şişirmiştir ki yarıklar ağzına kadar dolmuştur.

O vakit toprak daha fazla buhar yahut nem kabul etmez ve artık çözünme halinde bulunmaz.

İmdi kurutma, sabitleme ve pıhtılaşma başlar, oradan da metalik bir tabiata yahut sebatkarlığa [NOT: "fixity", metalin uçucu olmayıp ateşte sabit kalma vasfı] geçer.

Yeraltı mağaralarının, çatlaklarının ve yarıklarının bu şekilde dolması, bana hücrelerini doluncaya dek azar azar bal ile dolduran arıları andırır. Akabinde hücreleri sırlayıp kapatırlar.

Aynı şekilde Tabiat da birbiri ardınca buharlar gönderir, böylelikle gitgide daha fazla toprağı şişirir.

Bu toprak asidite ile doludur ve onunla gittikçe daha fazla dolar, öyle ki Acidum ile toprak birbirine öylesine karışır ki, ilk maddeleri bakımından evvelce ne olduklarını anlamak kabil değildir.

Asidite ve toprak, ilk maddelerinden tamamen farklı, üçüncü bir cevhere bürünmüştür.

Esasen bu doğuş dahi hayvanın ve nebatın doğuşu gibidir, tek fark burada daha sabit, daha sert ve taştan maddelerin husule gelmesinin murad edilmesidir. Fakat Tabiat onlarla aynı nizam üzere iş görür,

zira evvela yumuşak ve nemli buharlardan yumuşak cüzleri teşkil eder, ta ki gitgide ilerleyip onları bir taş gibi katılaştırıncaya dek, tıpkı latif, yumuşak, özsuyu bol genç meşe filizinin yahut fidanının gitgide taş gibi sert bir oduba tebdil olması misali. Madeni mahlukattaki fark ise şudur, evvela, çok mu yoksa az mı aşındırıcı aldıklarına bağlıdır. Şayet çok aşındırıcı alırlarsa, gittikçe daha akışkan olurlar. Şayet az alırlarsa, katı hale gelir ve öyle kalırlar.

Şayet saf ve latif bir toprak yahut kaya alırlarsa ve bunları ne kadar latif kılabilirlerse, hasıl ettikleri metal de o denli asil olur.

Ve yine, aşındırıcı ruhların vesaire toprağı ne kadar kaba ise ve onu ne kadar az işlerlerse, yani çözerek ne kadar az latif ve asil kılarlarsa, hasıl ettikleri metal de o denli bayağı olur.

Yine, hazım ve merkezi hararet ne kadar kifayetsiz olursa, o kadar az kurutulur, pıhtılaştırılır ve dondurulurlar.

Bu sebepten takılıp kalırlar ve Markazitlere, piritlere, arsenikli, antimonlu, bizmutlu ve benzeri cevherlere dönüşürler. Buna mukabil hazım kuvvetli olursa, sebatkar ve metalik cevher husule getirir.

Yine, şayet hazım ve merkezi hararet başlangıçta gayrimuntazam ve pek kuvvetli olursa, toprak hakikaten çözünür lakin uçucu olmaz, derhal sabitlenip pıhtılaşır ve metalik bir tabiata doğru daha fazla ilerler.

Buna Embryonata sulphura denir, Bolus, kan taşı, zımpara taşı, mıknatıs, Tutia, kalamin vesaire gibi.

Fakat hazım başlangıçtan itibaren zayıf olursa, öyle ki toprak ve mağaraları tez vakitte dolup buharlar artık içeri nüfuz edemezse, başka bir tarafa yönelirler.

Toprak merkezi ateşten daha kuvvetli bir derece alamadığı için başladığı gibi kalır, uçucu ve

açık, misal (Q, , demir piriti vesaire, yukarıda bildirildiği üzere.

Lakin Tabiat senenin dört mevsimi yahut devresi boyunca aynı hararet derecesini temin ederse, mutedil aşındırıcıların yardımıyla daha asil metaller husule getirir, misal, O ; »Ņ à X $ Q , bundan ehil olan, "insan nev'i arasındaki farka hükmedebilir", nitekim derler, Kaç baş varsa o kadar akıl vardır.

Hepimiz insan nev'inden olsak da, bilhassa fikirlerimizde hiçbirimiz bir diğerine benzemeyiz.

Her bir kimse Tanrı'nın bu insan nev'indeki en büyük mucizesini temaşa edebilir, nasıl da nice milyonlarca insan halk etmiştir, yine de milyonlarcası arasında, bırakınız bütün beden bünyesini, bir, iki yahut üç hususta dahi birbirine tamamen benzeyen iki kişi güçbela bulunur.

Tabiat bu nevide nasıl büyük farklılıklar husule getiriyorsa, maden "nev'inde" dahi öyle yapar.

Her şeyi tasvir etmek imkansız olurdu, her fert bunu kendi tefekkür eylesin.

Bir bakır [Q@] bir gümüşe [D], bir arsenik bir markazite benzemez, bir maden de bir diğerine denk düşmez.

Yalnızca kükürttün [©] arasındaki farkı tefekkür ediniz, Tabiat tarafından saf yahut gayrisaf yaratılmış olmasına bağlı olarak renginin muhtelif nüanslarında nasıl tezahür ettiğine bakınız.

Aynı veçhile, bir gümüş [D] diğerinden daha saftır, keza altın [Q ’], kalay [Oo], kurşun [ag i 5] ve demir [B] için de bu böyledir, biri diğerinden daha halistir, daha bayağı madenler arasında da durum farksızdır. Toprak ve kayaç, içinde taşlaşmış cevher kütlelerinin teşekkül ettiği madenlerin anası, temeli yahut kabı olduğu gibi, buhar yahut [okunamadı] da onların gıdasıdır.

Zaç gur'u (vitriolic guhr) [Q®] köktür, kükürt [4] ile arsenik gövdedir, markazit çiçek yahut tomurcuktur, madenler ise tohumdur, tamamlanmış doğum ve mahsuldür. Zaçın [Ñ] evvelemirde kükürtten [A] ve arsenikten doğduğu, şayet lökün haline getirilir, süzülür ve pıhtılaştırılırsa, gur vasıtasıyla ispat edilebilir. O vakit geriye,

çözünmüş olan toprağın cinsine göre zaçlı bir tuz kalır.

Buna zaç [ÑQ] demem, dükkâncılardan satın alınabilen adi yeşil zaç [a] olduğundan ötürü değil, zaçlı yahut şaplı bir tada malik bulunmasındandır. Kükürdün [E] yahut arseniğin bu suretle neşet ettiği (zira kalay [4], kurşun [2%] ve gümüş [D] misali beyaz madenlerde sarı yanan kükürde [4] nadiren tesadüf edilir yahut pek az bulunur, buna mukabil beyaz arsenik ile şaplı kükürde [@ veya O] daha sık rastlanır), ayrıştırma esnasında müşahede edilebilir.

Asit (Acidum) yahut ekşi buhar ateş [A] marifetiyle sürüldüğünde, evvela o damıtılır.

Onu kükürt çiçekleri, ardından arsenik, akabinde de uçucu markazit takip eder. Sabit markazit ise bir regulus ve cüruf halinde erir.

Markazitin arsenikten hâsıl olduğu hususu, ayrıştırma ameliyesinde bir kez daha görülür, zira çiçekler derecesine kadar sürülen bizmut ile antimon gayet arsenikli ve uçucudur, arseniğin bütün tabiat ve hassasına da maliktir. Madene markazitten meşakkatli bir sabitleme neticesinde ulaşıldığı, hemen her markazitin tahlil esnasında kâmil yahut nâkıs bir madenden müteşekkil sabit bir dane vermesinden anlaşılabilir. Böylelikle Sanat âşığı, Tabiatın bir uçtan diğerine sıçramak yerine mutavassıt merhalelerden geçerek, kendi cinsinin uçucu buharından gittikçe daha sabit bir tabiata doğru ne denli muhteşem ve güzel ilerlediğini bir kez daha müşahede eder.

Nebati ve hayvani buharlarla kıyas edildiğinde, bu buhar sabittir.

Filhakika pek çok müellif, madenin gur'u yahut ilk maddesi (prima materia) olduğunu talim etmiştir.

Bazıları da madenlerin kökü ve anası olduğunu ilave eylemiştir, lakin hiçbir tefrikte bulunmadıklarından, bu kelamdan hatalar ve teşevvüşler zuhur etmiş,

Sanat âşığı bunların içinden çıkamaz hale gelmiştir.

Her simyacının maden ocaklarına inme imkânı bulunmaz, içlerinden birine inse dahi, yüz kişiden biri bile buralar hakkında hakiki vukufiyet sahibi olamaz.

Dağ duvarlarını, cevheri ve kayaları pekâlâ görebilir, cevherin siyah yahut beyaz olduğunu, şu veya bu madene ait bulunduğunu fark edebilir.

Lakin daha derine nüfuz edemez, sırf nazar eylemekle de buna muvaffak olunamaz.

Fakat cevherden bir numune koparır, ateşe koyar ve nesneleri birbiri ardınca süblime ederse, mezkûr cüzleri daha teferruatlı tetkik edebilir, bunların ne olduğunu ve nelerden terekküp ettiğini tayin eyleyebilir.

Umumiyetle şayet bir miktar mai mevcutsa, o asitlidir, zaçlıdır, kükürtlüdür, şayet çiçekler hasıl olmuşsa, ekseriyetle kükürt [A] ve arseniktir. Kükürt [S], alev alabilirliğinden ve keskin kokusundan tanınır. Bir köpeğe bir parça arsenik veriniz, şayet kusarsa, arseniklidir.

Bunun akabinde hayvana derhal birbirine karıştırılmış bir parça tereyağı ile tiryak (mithridate) veriniz. Markazit ise o kadar yükseğe çıkmamasıyla, bilakis zincifre yahut cıva [8 z tat] gibi uçucu bir cüzün daha sabit olanın fevkine, tortunun (feces) üzerine yükselmiş olmasıyla teşhis edilir. Bu süblime edilmiş kısımları tortu ile birlikte eritiniz, gevrek, regulus kıvamında bir kütle elde edersiniz. Markazit işte budur.

Buna mukabil daha sabit olan kısım, kısmen taş-ana ile karışmış cürufa tahavvül edecektir.

Taş-ana, ölü başın (caput mortuum) ve madenin büyük bir kısmının aynı şekilde cüruf ve câm haline gelmesine sebebiyet verir.

Cürufun arasına çöken ölü baş ise kısmen (sabit) markazit, kısmen de madenidir. Tasfiye ameliyesinde markazit madenden kovulur ve geriye maden kalır.

Pek çok müellifin kükürdü [rs] madenin kökü yahut ilk maddesi tesmiye eylemesi külliyen yanlış sayılmaz, bahusus kükürt [S] tabiriyle markazitleri yahut markazit nevilerini kastetmişlerse.

Aksi takdirde kükürt [5], kâfi derecede olgunlaşamadığı için ham kalmış bir markazitten ibarettir.

Simya âşığı maksadına bu yolla daha tez vasıl olabilir, zira uçucu olan daima ateşte önden gider, daha sabit kısım ise daha yüksek hararette onu takip eder. Yukarıda madenlerin buhardan, tuzlu, ruhani bir buhardan yahut ruhani bir tuzdan doğduğunu beyan etmiştik. Bunun bir aşındırıcı (corrosive) olduğunu da ilave eylemiştik.

Şimdi yukarıda yaptığım veçhile bunu bedahet kabul edecek, cümle mevcudatın tuz ve güherçileden doğduğunu, nihai erimede yine cümle mevcudatın nitron ve tuza irca edileceğini kârîye bir kez daha ihtar edeceğim.

Bu malum olduğuna göre, mezkûr tuzların arzın merkezinde de muhtelit vaziyette mukim olduğunu söylerim.

Bunlar fermente edilir ve merkezi ateş vasıtasıyla uçucu bir buhara dönüştürülür.

Mademki bu buhar güherçile ve tuzdan terekküp eder, ona cihan-ı kebirin altın suyu (Aqua regis macrocosmi), o şahanı madeni ezeli su dememe ramak kalmıştır, lakin tesmiye işini her simyacının kendi ihtiyarına bırakıyorum. Canı ne isterse öyle tesmiye eylesin,

Kimi buna cıva ve kükürt buharı der, tuza cıva [8], kükürde [@] kükürt vesair isimler verirler. Fakat burada bir müşkülat mevcuttur, zira Tabiatın çözünmüş aşındırıcı tuzları fermente edip vücuda getirdiğini beyan etmiştim.

Bu husus, bütün cihanın aksini iddia ederek feryat ettiği bir noktadır.

Umumiyetle simyacılar hiçbir aşındırıcıyı bilmek istemez, her nesnenin tatlı ve latif olmasını arzu ederler, mamafih tatlılaştırma hazinesine ve bu usule (Modum dulcificandi) malik olanların adedi pek mahduttur. Bütün cihanın hilafına söz söylediği husus işte budur.

Lakin umumun kanaatine karşı bunu nasıl ispat edebilirim, mademki bütün cihan buna muhaliftir ve arzın dahilinde ve haricinde tabii surette, yani kendi fehimlerine ve alelade laboratuvar amelelerinin idrakine muvafık bir aşındırıcıyı asla bulamayacaklardır! Cevap,

Tuzlu su buharlarının merkezden yeniden dağların bağrına yükseldiğini, toprağa yapışıp onunla birlikte helak olana dek birbirini tükettiğini, pıhtılaşıp donduğunu, böylelikle yağlı ve bulanık bir guhr hâline geldiğini yukarıda ispat etmiş bulunuyorum. Acidum toprağı çözer, toprak ise Acidum’u pıhtılaştırır.

Bir sanat erbabı tuzlu buharların yükseldiğini kabul ettiğinde, böylesi bir tuzun çözünmüş bir tuz olduğunu da ikrar etmek zorundadır.

Bütün simyacılar bu tür çözünmüş bir tuzu tuz yahut güherçile ruhu olarak adlandırır.

Eğer bu bir tuz veya güherçile ruhu ise, hangisi olursa olsun, bizzat kendileri de bunların aşındırıcı olduğunu, bilhassa bu ruhlar her türlü Phlegma’dan ve fazlalık topraktan ayrıştırılıp rektifiye edildiğinde aşındırıcılık kazandığını söyler ve teslim ederler.

Bu ruhlar sululuktan ne kadar arındırılırsa o kadar aşındırıcı ve yakıcı olurlar, sululuk ne kadar çoksa, aşındırıcı o nispette az fark edilir.

Biri bir kova suya bir librelik bu ruhlardan döksün de baksın, aşındırıcının ne kadarını hissedebilecek.

Hatta mezkûr ruhlardan birkaç damla, bir kaşık su veya başka bir taşıyıcı (vehiculum) içinde yutulsa dahi, aşındırıcının hafiflediği hemen görülebilir.

Öyleyse yerdeki o muazzam su kütlesi, bu aşındırıcıların keskinliğini fark edilemeyecek derecede bastırıp gizlemesin de ne yapsın?

Buna mukabil, aşındırıcıyı ihtiva eden su kovası suyun buharlaştırılması yoluyla derişik hâle getirilirse, aşındırıcı gitgide daha da büyür ve keskinleşir. Dolayısıyla suyun miktarı, aşındırıcıyı duyumsanamaz kılar.

Bu durum şüpheci Tomas misali zatların gözünü öylesine boyar ve onları hakiki sebepten, asıl temelden öyle saptırır ki, Tabiatın gerçek ilk başlangıçlarının ardındaki sırra asla vakıf olamazlar. Bu sebeple, söz konusu aşındırıcı buharlar toprağa yahut kayalara ulaştıkları anda onlara yapışır ve toprağı çözerek ona hücum ederler.

Bunu yaparken onu zaçlı veya şaplı bir tuza dönüştürürler ki bu keyfiyet el emeğiyle de ispat edilebilir.

Hangisini dilerseniz dileyin, bir aşındırıcı alın, içine aşındırıcının hücum edebileceği bir miktar toprak atın.

Keskinlik toprağın içine nüfuz edecek ve ona yapışacaktır, toprak çözülecek, aşındırıcı ise pıhtılaşacaktır.

Rutubet üçte birine kadar buharlaştırılıp kalanı bir mahzene konulduğunda hakikat anlaşılır.

Akabinde zaçlı bir tuza yahut toprak misali bir kristale dönüşecektir.

Bunun vasıtasıyla, aşındırıcının toprağı çözerek onunla birlikte helak olana dek kendini tükettiği müşahede edilebilir.

Sanat erbabı ayrıca, mümkün olan en iyi surette flegması giderildikten sonra dahi aşındırıcının hâlâ haddinden fazla sululuk ihtiva ettiğini görecektir.

Aşındırıcı toprağı çözdüğünde, rutubeti imbik başlığı vasıtasıyla toplama kabına damıtın, tatlı ve lezzetsiz bir su elde edersiniz.

Yahut eğer toprak pek az gelmiş ve aşındırıcı daha fazla çözünebilecek idiyse, aşındırıcı da karşı tarafa geçebilir, lakin ilkinden öylesine zayıf olur ki neredeyse tamamen saf sudan ibaret kalır. Bu guhr maddesinin cismani tuzlarla değil, cıva ve kükürdün cihanşümul aşındırıcısıyla, ruhani ve çözünmüş tuzlarla meydana getirildiği bizzat maddenin kendisiyle sabittir. Bir sanat erbabı toprağı ruhani değil cismani olan tuzla işlesin, ne yaparsa yapsın, onu ebediyen böylesi zaçlı bir cevhere dönüştüremeyecektir, oysa herhangi bir asit yahut çözünmüş tuzla, güherçilenin ve adi tuzun tuzlu ruhuyla, zaç (vitriol), kükürt yahut şapla, evet, keskin ve rektifiye edilmiş herhangi bir nebat sirkesiyle bunu pekala başarabilirdi.

Bunun hakikat olduğu ve madeni guhr maddesinin aşındırıcılardan meydana geldiği, onun ilk maddeye (prima materia) irca edilmesiyle ispat olunmalıdır.

Mezkûr guhr maddesini yahut ondan süzülüp çıkarılan tuzu damıtın da bakın, size aşındırıcı bir su vermez mi?

Zira bir şey her neyden neşet etmişse, yine ona çözünmeli ve irca edilmelidir, Ex quo aliquid fit, in illud rursus resolvitur. Madenler aşındırıcılardan tevellüt eder ve yine aşındırıcılara irca olunurlar.

Biri markaziti, demir piritini, şap toprağını yahut diğer bir cevheri damıtsın, az ya da çok, daima aşındırıcı bir cevher suyu (liquor) elde edecektir.

Bir sanat erbabı madenlerin cüzlerini yahut ilk başlangıçlarını bilmek dilerse, onları erimiş hâldeyken tetkik etmemelidir, zira iptidai cevherlerinin ekserisi ateş vasıtasıyla onlardan ayrılmıştır. Şayet madenleri ve filizleri dağdan çıktıkları ve henüz ateşten geçmedikleri andaki hâlleriyle mütalaa ederse, aradaki farkı behemehal öğrenecektir.

Yalnızca böylesi bir guhr yahut markaziti, demir piritini, arsenik filizlerini, zırnığı, şapı, antimounu, kurşunu, kalayı, demiri, altını, bakırı, gümüşü yahut cıvayı alsın ve en şiddetli ateşle damıtsın. Her birinde az yahut çok aşındırıcı bir su bulacaktır.

Lakin bir maden guhr hâline ne kadar açık ve yakınsa o kadar çok su verir, zira sabitleme hadisesi, bu filizlerin içindeki aşırı rutubetin neredeyse tamamını defeder, öyle ki bunlar ateşe mukavim ve adeta zeval bulmaz hâle gelirler.

Bir madenin rutubeti ne kadar azsa o kadar dayanıklıdır, çünkü ondan ayrıştırılması icap eden aşırı rutubet, Âlem Ruhunun bir aletidir.

Bu rutubet ruh ile birlikte madenin içinde kaldığı müddetçe, ruhu durmaksızın faaliyete teşvik eder, nitekim ruh, kuru maddelerde rutubette iş gördüğü gibi iş göremez.

Hayvanların ve nebatatın daimi bir başkalaşım ve kararsızlık içinde bulunmalarının yegane sebebi budur, zira haddinden fazla rutubete maliktirler. Büyüdükçe, eşzamanlı olarak kendi zeval ve helaklerine doğru yol alırlar. Hâlâ rutubet ihtiva eden maden filizleri için de durum aynıdır.

Yine de nebatat ve hayvandan çok daha mukavimdirler. İşte bu sebeptendir ki kadim filozoflar, bütün hayvan ve nebat türlerinin bu denli süratle, bazılarının diğerlerinden daha da tez öldüğünü müşahede ettiklerinde, belsami, hayati ve cihanşümul bir ruh aramak mecburiyetinde kalmışlar ve hakikaten de onu, mebzul miktarda temerküz ettiği madenlerin derununda bulmuşlardır.

Her biri ve hepsi, taş, deri ve kemik, ve her bir cevherde ne varsa, pıhtılaşmış ve sabitlenmiş halde dünya ruhu yahut hayat ruhudur.

Lakin madenler arasında dahi bazılarının kararsız ve dayanıksız olduğunu gördüklerinden, Güneş [NOT: Metindeki sembol Güneş'e işaret etmektedir] ve Ay [NOT: Metindeki sembol Ay'a işaret etmektedir] gibi en dayanıklı addettiklerini seçtiler, ve hemen hemen tüm kıymetli taşları, zira kıymetli taşlar ancak pek az miktarda bulunduğundan, Güneş ve Ay ile yetindiler ve hayatı uzatmak için onlardan ilaçlar hazırladılar.

Lakin Sanat'ın her aşığı bilmelidir ki, madenler kendi aşırı nemlerini tabiî bir yolla kendiliklerinden nasıl bertaraf edebiliyorsa,

Sanat vasıtasıyla onu daha da ziyade ayırma iktidarına sahiptir, ve bu yalnızca madenlerde değil, evrenseller de dahil olmak üzere hayvanlarda ve nebatatta da böyledir.

Sanatkâr bu nevi özneleri parçalayıp böldüğünde ve saflaştırdığında, tüm o aşırı balgamın [Phlegma] rektifikasyon yoluyla ne denli kolayca ayrıldığını kendi gözleriyle görebilir, ruh ise aksine koyulaşır, yoğunlaşır ve daha keskin bir hal alır.

Hatta öylesine şiddetle sıkıştırılabilir ki, diğer kitabım *Anatomia & corruptione rerum* içinde tasvir edeceğim üzere, en küçük doz haricinde zararsızca tüketilmesi mümkün olmaz.

Şayet bir okuyucu, hayatını idame ettirmek, muhafaza eylemek ve dahi uzatmak için bir şifa hazırlamak mecburiyetinde ise, kendi canı istemedikçe maden ocaklarına, yeryüzü nebatatına yahut hayvanlara koşmasına lüzum yoktur, bilakis kendi nefsine müracaat etmelidir.

Kendisinin ve komşusunun adına en muazzam ilacı hazırlamak için kendi idrarı ve dışkısı kâfi kudrettedir, zira bunlar dünya ruhunu en az Güneş ve Ay, hatta o meşhur lâl taşının kendisi kadar hakiki surette ihtiva eder.

Lakin bunlardaki aşırı nemi ayırmalı ve saf cüzleri bir araya getirmelisin.

Hâlâ nemli iken onu su banyosunda [B.M.] çekip al, dipte sıhhatin için hazinelerin fevkinde bir hazine bulacaksın.

Tüm itirazlara karşın, yeryüzünde müessir bir aşındırıcının [korozif] bulunduğu gerçeği, kükürte bakan herkesçe müşahede edilebilir.

O, keskinliği vasıtasıyla kusurlu madenleri, bilhassa demir ve bakırı aşındırır, sürer ve ilk maddelerine (prima materia) irca eder.

Kokusu burunda yeterince keskin değil midir, ve bir aşındırıcı gibi yakıcı bir şiddetle ısırmaz mı?

Akciğerlere öyle şiddetle hücum etmez mi ki, insan onu güçbela tatlılaştırabilsin

ve uzun bir öksürükle, bolca salya ve tükürükle dışarı atabilsin?

Kuru haldeyken, sıvı haline kıyasla çok daha latif bir aşındırıcı değil midir?

Kendisinin o asidik tabiatı ile zaç (vitriol) yağı arasındaki fark bu sayede anlaşılamaz mı?

Öyle latif ve nüfuz edici bir asiditeye sahiptir ki, insan hususi bir dikkat göstermedikçe buna inanamaz.

Arsenik dediğin bir aşındırıcıdan başka nedir ki?

Tüm madenleri kemirip aşındırmaz mı, ve Güneş ile Ay'ı dahi esirgemezlik eder mi?

Yeraltı buharlarının bazı mahallerde madencileri, boğulmaya razı olmadıkları müddetçe madenlerden kaçıracak derecede yakıcı olduğu açıkça görülemez mi?

Şayet yerin altında bir aşındırıcı yok ise, nice madencinin libası, sırf muayyen bir yere yaslandı diye, sanki kezzap içine yatırılmışçasına neden delik deşik olur?

Yeraltı sularının tabiatı mütalaa ve tetkik edilirse, damıtma yoluyla bunlardan kâfi bir miktar yoğunlaştırılırsa, nitekim kükürt, şap, zaç (vitriol) ve güherçilenin ılık kaplıcaları, keza ılık asitli pınarlar böyledir, bunların yayılmış aşındırıcılar olduğu görülmez mi?

Ve şayet biri bunları azıcık yoğunlaştırıp ısıtsa, akabinde içine ölü bir tavuk koysa, bu eriyik derisi ve etiyle birlikte tüylerini de hırpalayıp yolmaz mıydı?

Tatlı ve dahi tuzlu su, yeryüzünün üzerinde bulundukları haliyle, asla böyle bir şey yapmaz.

Bunu ham haliyle dahi görmek mümkündür,

Biri bu nevi sularda haddinden fazla yıkandığında, sular onun tabiatına ve cildine şiddetle hücum eder, öyle ki ekseriyetle pek korkunç görünür ve derisi soyulur. Asitli sular,

şayet aşırı içilecek olursa benzer bir tesir husule getirir, zira,

bu asitli suları kullanmış bir hastanın vefatından sonra, adalelerinin pek gevşek ve adeta kümes hayvanı gibi terbiye edilmişçesine yumuşak olduğu, öyle ki bir neşter dahi olmaksızın bedenden ayrılabileceği defalarca görülmüştür.

Bu sulardan birkaç kova yahut fıçı yoğunlaştırıldığında, böylesine kudretli bir faal maddeden ne kadar az ihtiva ettikleri görülebilir, halbuki bu miktardaki su dahi yine de pek kuvvetle tesir etmektedir.

Kimyacılar, hele hele Meşşâîlerin o kaskatı lafazan Aristoteles'i, bu aşındırıcının nasıl gizlenebildiğini katiyen kavrayamazlar, hususiyle hiçbir madenci bundan bahsetmezken ve bugüne değin hiçbir müverrih bu hususta bir şey yazmamış yahut yazdıysa da pek az yazmışken.

Bunun sebebi, evvelce zikrettiğim üzere, (1) suyun muazzam miktarı, (2) aşındırıcıyı emen ve pıhtılaştıran toprak, (3) hiçbir aşındırıcının buhar suretinde asla hissedilemeyip, bilakis su suretinde hissedilmesidir.

Bu keyfiyet şu tecrübe ile ispat olunur,

Gerekli aşındırıcı tuzlardan yahut zaç (vitriol) yağından bir miktar al.

Ondan, bir kova suya bir libre dök, iyice karıştır.

İnsan bundan zarar görmeksizin içebilir, ve böylelikle aşındırıcının fark edilmediği müşahede olunur.

Aynı şekilde, yeryüzünde de (kayalarda vesaire) hissedilmeyecek surette mevcuttur.

İmdi bu suyu al, içine bir yahut iki libre toz tebeşir dök, birlikte kaynasınlar, sonra suyu tebeşirden süzüp ayır ve tebeşiri tat. Tuzlu bir hal aldığını göreceksin.

Bu tuz, tebeşirin emip dondurduğu aşındırıcıdan ileri gelir, lakin bir kısmı suda kalmıştır. Buharlaştır ve billurlaşmaya

bırak, çözünen tebeşir tarafından hasıl edilen ve onunla donan zaç (vitriol) bulacaksın.

Binaenaleyh, yeryüzünün içinde mevcuttur.

(4) Şayet aşındırıcı su ile seyreltilir ve buharlaştırılırsa, saf ve yoğunlaşmış bir aşındırıcı olan (adi yanan) kükürt müstesna, burun tarafından fark edilemez.

Ondan al, küçük açık bir kaba koy, ateş üzerine oturt, bir odada buharlaşmaya bırak, fevkalade bir buharın yükselmesine sebep olacaktır, öyle ki bir dirhem kadarı koca bir odayı buhar ve dumanla doldurur.

Bu buhar, en ufak bir keskinlik dahi hissedilmeksizin herkesçe teneffüs edilebilir.

Fakat bir kimsenin diline sıvı halde yalnızca bir ya da iki damla verilecek olsa, ateşin bedenine nüfuz edeceği korkusuyla nasıl oradan oraya sıçrayacağı görülürdü, Böyle bir aşındırıcı buhar halinde havaya ne kadar yükseğe sürülürse, hava ile o kadar karışır, havanın uçucu tuzu sayesinde tatlılaşır ve kaotik bir hale bürünür.

Sanatın aşığı buradan bir kez daha görür ve bu gerçeği dikkatle kaydetmelidir ki, sirkülasyon vasıtasıyla yalnızca hava değil, çözünmüş olan her şey ilk maddeye (prima materia) yahut kaotik suya döner.

Bu durum yalnızca hayvansal ve nebati buharlaşmalar için değil, madeni buharlaşmalar ve su ya da buhar içinde çözünenler için de geçerlidir, nitekim hayvanlar ve bitkiler ateş, su ve toprak vasıtasıyla çözünürler.

Gerek insanların beslenmesi için pişirilmeleri sırasında ki bu esnada onlardan buharlar da neşrolur, gerekse pişirme esnasında ateş tarafından tüketilip bacadan bulutlar misali koyu dumanlar savrulurken, her gün ne kadar çok hayvan ve nebat suda çözünmektedir. O ateşte aşçılar ekseriya hayvan kemiklerini yakar ve dumanı baca borusundan sürerler, tıpkı ateş iyi yanmadığında tereyağı ve domuz yağı kullandıkları gibi.

Yukarıda zikredilenlerden açıkça görebiliriz ki, Tabiat bir aşındırıcı olmaksızın bir metal meydana getiremez.

Şayet Tabiat metalleri ham ve cismani bir tuzlu sudan yahut güherçile suyundan var etmek mecburiyetinde kalsaydı, ki bu kabil olabilirdi, zira hafifçe çözünmüş bütün topraklar ılık tuzlu suyla kolayca başkalaşabilir, lakin Tabiatın bunların üzerinde evvelemirde yüz yıl çalışması gerektiğinden, muhtemelen burada en az bin yıl meşgul olması icap ederdi.

Şayet tuz ruhani ve çözünmüş halde ise, çözünmemiş haline kıyasla yirmi kat daha fazla tesir eder, hatta sadece suda çözünmüş olsa bile. Kişinin yapması gereken tek şey, bir aşındırıcıyı yahut ruhani kılınmış tuzu almak, küçük bir imbik içinde, kum banyosunda sindirme yoluyla bir miktar toprakta çözmektir.

İmdi, mezkûr aşındırıcının kendisinden imal edildiği cismani tuzu alınız.

Çözmek üzere suya koyunuz, eşit miktardaki toprak üzerine dökünüz, ikisini de derhal çözünmeye bırakınız, aradaki farkı göreceksiniz. Her ikisi de çözündüğünde, geriye acı, buruk bir tuz kalacaktır.

Fakat cismani tuz ile bu nitelikte hiçbir şey elde edemezsiniz. Peki ya sonra?

Bir metali (a) kuru veya ıslak cismani tuz ile, gerek eriterek gerekse suda, hakiki madeni bir tuza olabildiğince süratle çözünüz, bir de (b) bir aşındırıcı kullanınız, aradaki fark azim olacaktır.

Aşındırıcı bir madde derhal ona hücum etmeye başlayacak ve onu kükürde dönüştürecektir.

Sabit bir tuz ile, aşındırıcıdan elde edilenle aynı kuvvette ve tatta bir kükürdü asla elde edemezsiniz. Şayet bir kimse hâlâ şüpheye düşer ve Tabiatın mineralleri aşındırıcılar vasıtasıyla meydana getirdiğinin hakikat olmadığını söylerse, o vakit ona derim ki,

(1) pek çok hata ve yanılgı neticesinde buna mecbur kalana dek inanmasın, (2) onu daha uçucu ve çok daha zayıf türlere, yani hayvanlara havale ederim.

Küçükten büyüğe kıyas yoluyla madenler âlemine şehadet edecek kâfi derecede keskinlik orada bulunabilir. İnsanın midesinde besinlere hücum edecek bir keskinlik olmasaydı, bu denli hayret verici ve süratli bir çürümeyi nasıl husule getirebilirdi?

Bir kimseye kurşun ve kalay gibi kolayca eriyebilen bir metal verildiğini farz edelim, çözücünün (menstruum) onu çözmek maksadıyla midede derhal ona hücum ettiği doğru değil midir?

Fakat bu durum tabiatına mugayir olduğundan bir ihtilaca sebebiyet verir ve mide istifra yoluyla onu tekrar dışarı atar. Netice itibarıyla herkes açıkça görebilir ki, her çözünme için keskinlik zaruridir.

İnsandaki keskinlik büyükse, bitkilerde daha da büyüktür ve ham sabit toprağı kaynatmak mecburiyetinde olan, bu sebeple en kuvvetli sindirmeye muhtaç bulunan minerallerde en büyüktür.

Bitkiler ise bilakis, bünyeleri için çok daha önceden çürümüş latif bir toprağa (yani humusa) muhtaçtır. İnsanlar ve hayvanlar ise, midelerinde bulunan asitlik vasıtasıyla en latif ve en sulu bitkileri sindirmek ve kaynatıp özümsemek mecburiyetindedir. Bu tür bir keskinliğe çözücü, yakıcı, asidik cevher vb. denir, aşındırıcı çözücü (menstruum corrosivum a corrodendo) tesmiye edilir, zira maddeye hücum eder, onu ezer, toz haline getirir, çözer, latif ve ince parçalara ayırır.

Simyacılar, en kuvvetli rektifiye edilmiş felsefi şarabı ve Güneş tentürünü bir aşındırıcı olarak adlandırmazlar mı, oysa bu cevher yayılmış halinde mükemmel bir kuvvet verici, bir deva ve bütün tabii kuvvetlerin canlandırıcısıdır. Böylece görebiliriz ki, bu hayvani ve nebati ruhlar

seyreltilip genişletildiğinde herkes tarafından tüketilse de, temerküz yahut büzüşme ve rektifiye hallerinde son derece keskindirler, öyle ki en küçük mikyasta alınmaları icap eder.

Kendi içimizde ve diğer hayvanlar ile bitkilerde bu denli büyük bir keskinlik mevcutsa, minerallerin ham toprağı çözebilmek için zaruri olarak üç kat daha fazla keskinliğe sahip olması gerektiğinden kim şüphe duyabilir?

Asidin yahut madeni aşındırıcı çözücünün, yani yer altındaki asitli tuzlu buharların toprağı çözdüğünü, böylece toprakla birlikte yağlı bir guhra dönüştüğünü söylemiştim, bu guhr artık zaçlı (vitriollü) yahut şaplı-asidik ve kabız edicidir.

İmdi, bu guhr arkadan durmaksızın gelen yakıcı ve asidik yahut madeni-tuzlu buharlar ile veya uçuculaşmış buharlı tuz ile ne kadar çok çözünür, mayalanır, pıhtılaşır ve donarsa, o nispette kükürtlü ve alkali hale gelir (Basit su yahut balgam, ruhani tuz olmaksızın o toprağı çözmekten ve onu bir metale dönüştürmekten acizdir). Asit guhrda, guhr da asitte biriktiğinden, guhr ne kadar çok asit alırsa o kadar kükürtlü ve akışkan hale gelir.

Böylece bu madde, merhaleden merhaleye derece derece daha fazla sindirilir ve donar.

Arsenik haline gelir ve bu da metale en yakın madde olan markasite dönüşür, tıpkı kükürt ve uçucu arseniğin markasite en yakın madde olması gibi, lakin guhr yahut onun zaçlı bünyesi kükürde ve canlı cıvaya, yani arseniğe en yakın maddedir. Guhr asitlik tarafından istila edilip kurutulduğunda sabit tuza dönüşür, bu durum, zaç yahut

madeni guhr adi kükürt üzerinden, ateşin üçüncü derecesinde, imbik başlığı vasıtasıyla müteaddit defalar damıtıldığında her seferinde daha kuru hale gelmesinden de müşahede edilebilir.

Şayet bu hararete maruz bırakılırsa, 4 derhal koku duyusuyla idrak edilecektir. Şimdi kükürt ve arsenik, gerek birlikte gerek tek başlarına markazite doğru sindirildiğinde ( kükürtlü yahut tuzlu asidin birikimi sebebiyle [okunamadı] daha evvel doğar), markazit; sindirimin ve olgunlaşmanın, pıhtılaşma ve sabitlemenin müddetine göre ve bu sindirim ile arızi (jeolojik) muhite muvafık surette bir metale dönüşür. Nazari kaideler mucibince tasvir olunan madeni ve metalik doğuşun bidayeti ve nihayeti işte budur.

Şimdi imkan nispetinde ameliye üzerine teşrihi bir tarzda yazacak, nazariyemizi teyit edeceğiz; gerçi bu husus başka yerlerde kafi derecede gösterilmiştir, öyle ki iyi talim görmüş bir talebeye bundan daha mükemmel ifşa edilemezdi.

Pek çok dürüst insan Sanatımıza birer ebleh gibi cüretle dahil olduğundan, şunları beyan edeceğim, Binaenaleyh, dağlardan çıktığı haliyle, yani henüz hiçbir eritmeye tabi tutulmamış maden filizini, meselâ [okunamadı] Yahut Güneş ya da Ay vesaireyi al.

Bunları bütün dağ toprağından arındıracak şekilde yıka yahut dağ toprağını üzerlerinde bırak, bunun bir ehemmiyeti yoktur.

Bunları darı tohumu gibi ufak ufak toz haline getir, lâkin un haline getirme; zira birbirine pek sıkı ve kesif yapışır, zuhur eden yahut yükselen buharlar boğulacağı cihetle, çözünmekten ziyade donar. Bu tozu açık ateşteki muhkem bir kabak (retort) içine koy, alıcı kabı ilave et ve harareti derece derece tatbik eyle. O vakit üzerinden yükselenleri müşahede edeceksin,

evvela pek cüzi miktarda su ki bu fazlalık nemdir;

bunun ardından madeni aşındırıcı olan kuvvetli bir buhar gelir. Alıcı kaplarda çökelir ve aşındırıcı bir suya yoğunlaşır.

Bunun üzerine buharlar bir kez daha yükselir, lâkin ilki kadar uçucu değildir; zira daima uçucu olan evvel gelir ve onu daima daha sabit kısımlar takip eder.

Bu kabil buharlar alıcı kabın içine pek az yükselir; bunun yerine, şayet kabağın boynu uzunsa, evvela boyunda toplanırlar.

Müteakip olanlar kabağın karnına daha ziyade hapsolur, onları takip edenler ise ateşe çok daha iyi mukavemet edebilir.

Bundan sonra, süjenin pek uçucu yahut sabit oluşuna göre, kabağın dibinde ateşe daha dayanıklı kısımlar, az yahut çok miktarda kalır. Şimdi imbikten geçen ve yükselen her şeyi, keza dipte kalanı da muayene eyle; alıcı kapta şunları bulacaksın, (1) Aşındırıcı ile karışmış fazlalık nem; bu kükürtlü yahut zaçlı (vitriolik), keskin, tuzlu bir sıvıdır (Liquor); filizin kuvvetle yahut pek az kurutulmuş, pıhtılaşmış veya donmuş olmasına göre çok yahut azdır, tek kelimeyle, [okunamadı] (2) Boynun girişinde yahut bidayetinde (yani kabağın alıcı kaba birleştiği mahalde) çiçekler bulacaksın. İlkleri gayet uçucudur. Bunları kömür üzerinde tecrübe et,

Şayet kükürt gibi yanar ve kükürt gibi kokarlarsa, bunlara kükürt tesmiye olunur; lâkin yanmayıp erirler ve arsenik kokusu verirlerse, bunlara uçucu arsenik denir. (3) Boynun yarısının fevkinde (yani kabağın kolunun kabak gövdesine en yakın yarısında), ilkine nazaran biraz daha sabit olan çiçekleri tekrar bulacaksın. Bunlar sabit bir arseniktir.

(4) Kabağın karnının bidayetinde yahut onun fevkinde [NOT: "firmament", kabak gövdesinin üst kubbesi kastedilmektedir] diğer çiçekler damıtılmıştır. Bunlar evvelkilerden daha da sabittir.

Bunlara uçucu markazit yahut markazitik sabit arsenik denir; zira kükürt ve arsenik ne kadar sabit kılınırsa, ilk isimlerini o kadar kaybeder ve bir diğerini iktisap ederler. Suret değiştiren kükürt tesmiye olunur, arsenik o vakit markazit tesmiye olunur ve bu da bilahare metal diye anılır.

Onlar bu farkı gitgide daha sabit hale gelerek iktisap ederler. Kabağın dibinde üç katlı bir kütle baki kalır. (5) Evvela, metalik tabiata en yakın olan ve doğrudan metale inkılap eden daha sabit markazit. (6) Saniyen, markazitten neşet etmiş olan metal tanesi (regulus). (7) Salisen, metalin içinde neşvünema bulduğu ve büyük felsefi kapta yahut sırçada olduğu gibi donduğu taş-ana, yatak (gang).

Bu yatak, büyük bir tasfiye fırınında cürufa yahut cama inkılap eder. Bu kısımda halen, su ile süzülen sabit bir tuz mevcuttur. Yükselen zaç (vitriol) ruhunun ateşiyle temerküz etmiş ve donmuş madeni Alkali addedilebilir, gerçi pek azdır, lâkin mezkur süjenin az yahut çok nemli oluşuna muvafıktır. Şimdi bu son kısmı kabağın dibinden çıkar.

Evvela tuzu su ile yıkayıp çıkar ve kurutarak toz haline getir. Bu tozu

kuvvetli bir ateşle erit, geriye bir regulus kalacak ve fevkinde (ikinci bir) cüruf bulunacaktır.

Şimdi ölü başı (caput mortuum) 5 ile kaynat ve metallerin umumiyetle tasfiye edildiği veçhile tasfiye eyle, madeni taneyi bulacaksın.

Lâkin ölü baş, tasfiyede kendisinden evvelki kısımlara nazaran daha büyük bir mukavemete malik olsa da, nihayetinde ateşin şiddetinden ötürü firar etmek mecburiyetindedir.

Bu kükürt, daha sabit olan markazit ve cıvalı alkalileşmiş kısımdır yahut gizlenmiş ve alkalileşmiş kükürt asididir; metallerin uzun bir sabitleme neticesinde doğrudan kendisinden doğduğu ilk, vasıtasız maddesidir.

Fakat bu ameliyat katiyen bütün metallere teşmil edilemez, ekseriyetle Güneş, Ay ve Venüs filizine tatbik olunur. Bunlar en şiddetli hararette,

sabitleşme derecelerine ve kuvvetli alkalileşmelerine göre tasfiye edilebilir; zira kükürt asidi, donup toprakla kamilen karıştığı nispette daha ziyade alkalileşir, öyle ki onda Asitten (Acidum) zerre kadar eser müşahede olunmaz.

En yüksek derecede tasfiye edilmiş altın için de vaziyet aynıdır; ben ona alkalileşmiş derim zira hiçbir asit ona galebe çalamaz; meğerki alkalileşmiş altın, kendi türdeşi olan markazitik yahut tuzlu Alkalisi ile tahrik edilsin, o vakit kükürtlü, zaçlı yahut azotlu asitlik vasıtasıyla yeniden bir Aside inkılap edebilir, başka türlü asla mümkün değildir. Yukarıda zikrettiklerimden hareketle kâri, metallerin ve filizlerin nizamını ve teşrihini müşahede edebilir.

Aynı şekilde araştırmalarını yürütmeli, derhal yalnızca ateşe başvurmamalıdır, zira böyle yaparsa maden filizlerinin hayati ve can bağışlayan ruhları olan zaçlı (vitriolik), kükürtlü ve arsenikli kısımları kaçırıp uzaklaştıracaktır. Sanatın aşığı, Tabiat'ın hem hayvanlar hem de

bitkiler âleminde, sulu uçucu kısımlardan daima daha sabit olanlara, en sabit ve en sert kuru kısımlara doğru ara merhaleler vasıtasıyla ne denli güzel ilerlediğini de görecektir. Şimdi, türlü yollarla zorla çekilip çıkarılan madenin, ayrılan bakiyeye nispetle ne kadar cüzi olduğunu da düşünsün.

Maden yalnızca dokuzda bir kısımdır, bu da öylesine az bir miktardır ki, evvelce onunla birleşmiş olan şeyler onu yüz kat aşar.

Yüz okka [NOT: Metindeki 'hundredweight' ölçü birimi] altın ve gümüş filizinin ne kadar az altın ve gümüş verdiği, güçbela birkaç ons getirdiği hakikaten görülebilir.

Bunun yerine fazlalığın çoğu dumana karışıp uçar ve cüruf olarak kalır.

Şimdi tefekkür etsin ki, Tabiat mezkûr türlerden bayağı bir maden meydana getirecek olsa, yavaş hazmıyla ne kadar zamana muhtaçtır, nitekim kusursuz olanlar üzerinde çalışıyorsa varın gerisini siz düşünün.

Sanatın aşığı buradan, uçucu buharlardan yahut zaçlı (vitriolik) guhrdan, daha sabit markazit tabiatına ve ancak bundan sonra madeni tabiata erişmek için kaç sabitleme derecesinin lazım geldiğini görebilir, en mükemmel doğumu ise hesaba dahi katmıyorum.

Yine de her biri ve hepsi yalnızca tuzdan, yahut hakikatte çifte bir tuzdan doğar, ☉ ve ☾, yani onların ruhlarının ve taşlarının 🜔 (d) [tuzundan].

Tabiat bu nevi merhaleler vasıtasıyla, kanuna uygun bir tertip dahilinde en uzak uçtan diğerine gider, her şeyde olduğu gibi bu mahlukatta ve fertlerde (individuis) de böyle işler.

Evvela en yumuşak olanı yapar, sonra bunu kâfi derecede izah edildiği veçhile kemiklerde, odunda, madenlerde ve taşlarda kemaline erene değin gittikçe sertleştirir. Burada her bir madenin hususi bünyesini muhtemelen nakletmem icap ederdi, lakin söylediklerimden yola çıkarak herkes bunları bizzat tetkik edebilir ve zihnini toplayabilir. Şayet umumi bünyeyi bilirse, muhtemelen hususi olanı da tayin edecektir.

Yine de burada ona, herhangi bir madeni yahut minerali, onda aşırı nem bulunup bulunmadığını, yani ziyadesiyle sabit mi olduğunu, yoksa vasat yahut asidik bir tabiata mı sahip olduğunu, yahut hangi madenin asit, hangisinin alkali olduğunu ve hangisinin her iki tabiatı birden haiz bulunduğunu derhal nasıl teşhis edebileceğini öğreteceğim. Öyleyse bir maden filizi, bir umumi madde yahut bir maden taşı parçası vesaire, hangisini arzu ederse alsın, üzerine asidik bir aşındırıcı ve alkali bir aşındırıcı ilave etsin.

Biz bilhassa ve umumiyetle —m 🜔, yahut 🜄 ve —m 🜍 tavsiye ederiz.

Şayet bir şey —m 🜔 yahut 🜄 vasıtasıyla çözünürse, onun asidinin (acidum) halen açık olduğunu, pıhtılaşmadığını ve alkalileşmediğini istidlal edebilirsiniz, nitekim ☽ ve ♄ ile görüldüğü üzre, zira benzer benzeri çözer.

Lakin bir maden böylesi bir asitle değil de, asitle birbirine karışmış bir alkali ile çözünebiliyorsa, o madeni alkali ve sabit addedin.

Buradan hareketle hükmedin ki, böylesi bir maden yahut mineraldeki asit (acidum) tamamen alkalileşmiş yahut pıhtılaşmıştır, öyle ki kendi türdeş ruhani alkalisi vasıtasıyla uyandırılmalı ve asit tabiatını iktisap etmelidir, ta ki açıldıktan sonra asit (acidum) onu kendi tabiatına tahvil edebilsin ve ☉ ile ♀ vesairede olduğu gibi onu ilk zaçlı (vitriolik) tabiatına ve maddesine (e) iade eylesin. Buna mukabil, hem asitler hem de alkaliler vasıtasıyla çözünebilen maden filizlerine ve madenlere hermafrodit denir.

Bunlar alkalileşmeye yahut sabitlenmeye başlamış fakat duraklayıp kalmışlardır, öyle ki hem sabit hem gayrisabittirler, hem alkali hem asittirler.

Bu sebeple her iki çözücüye (menstruum) de raptolunabilirler, bilhassa her ikisi tarafından hücuma uğrayıp çözülebilirler.

Bunlar ☿, ☽, ♀ ve ♃ metalleridir, ♃ dahi bunlar arasında sayılabilir, lakin alkali onu

daha kolay çözer. ♄ dahi —m 🜔 yahut 🜄 içinde çözünür, lakin 🜄 içinde suya dahi müncer olur. Fakat şimdi birisi şöyle diyecektir,

Demek ki ♄ ve ☽ madenlerini kükürtlü olarak tanımalıyım, zira ♃ asit addedilir, halbuki bunlar henüz cıva tabiatındadır, ☉ ve 🜄 ise çoğunlukla kükürtlü oldukları halde cıva tabiatında mı sayılacaktır? Ona cevaben derim ki,

Gözlerinle görebildiğin, dimağının daha çabuk inanacağı şeyle iktifa et.

Yalnızca zihni nazariyata dayanan şeyi ise başkalarına bırak, onlar dert edinsin ve fikirlerini değiştirene değin akıllarını yorsunlar.

Bunu her daim hatırda tut, dikkat edilsin ki (NB) bütün maden filizleri, sabitleme ve kurutma (exsiccation) yoluyla giderek alkalileşen umumi aşındırıcı asitten (acido universalio corrosivo) neşet eder.

Böyle bir asidi (acidum) ve alkaliyi anlamaya gayret et, pek az bir vakitte bütün cıvacıların, kükürtçülerin, tuzcuların yahut zaççıların (vitriolcülerin) asla öğrenemeyeceği kadar çok şey öğrenirsin. Tabiat'ın izinden git ve onun yollarını tefekkür eyle.

Ondan sonra onlara isim ver, bütün şeylerin karışmasına sebebiyet veren diğer isimleri bir kenara bırak.

Şayet benim kanaatimi beğenmezsen, seni diğerinden menetmek istemem. Mamafih bazıları şöyle diyecektir,

Madenler şayet ☿, 🜍, 🜔 ve ☉ maddelerinden teşekkül etmiyorsa ve bunlardan neşvünema bulmamışsa, bütün kadim filozofların madenlerin bunlardan müteşekkil olduğunu kabul ettiği gibi, biz onları nasıl yeniden bunlara tahvil edebilir ve o asli unsurlara geri döndürebiliriz? Cevap,

Madenlerin o ilk başlangıçlara iade edilebileceğini seve seve ikrar ederim, lakin Tabiat'ın kaidesine ve doğrudan umumi kanununa göre bunlardan müteşekkil olduklarını doğru bulmam.

Zira adi ☿ madenini, yıldızıyla (astro) nüfuz edip aşılayacağı kendi maden filizinden gayrı hiçbir maden ocağında bulamam. Tuz

ve kükürdü pek çok maden filizinde bulurum, lakin simgelerinin gösterdiği veçhile ne adi tuzu ne de adi kükürdü bulurum, ancak zaçlı-kükürtlü-şaplı tuzu ve arsenik ile markazit vesaireyle karışmış piritleri bulurum. İlk başlangıçlar olan ☿, 🜍 ve 🜔 maddelerinin gizli manasını pek az sanat erbabı anlar, zira kadim pederler meseleleri asrımızın ukalalarının hesaplarından bambaşka anlamışlardı. Onlar, "Bütün şeyler cıva, kükürt ve tuzdan hasıl olmuş ve bunlardan mürekkeptir" demezler mi?

Ve neden mürekkep iseler, yine ona çözünmezler mi? Şimdi şayet şu neticeye varmak istersen,

☿ simgesinin adi cıva, kükürdün yanan kükürt ve tuzun da adi tuz olması icap ettiği hükmüne varırsan, yer ile gök arasındaki mesafeden çok daha büyük bir hataya düşersin.

Hayvanlar veya bitkiler âleminde alelade B simgesini kim bulabilir, zira onların uçucu kısmı tamı tamına 8 işaretiyle gösterilmiştir?

Bu âlemlerde, tamı tamına 4 ve © işaretleriyle gösterilen yanan sarı kükürtü veya alelade mutfak tuzunu kim bulacaktır? Dünyanın nasıl da yanıldığını, dünyanın muhakemesinin bir şeyi kimi zaman nasıl yanlış yorumladığını ve ardından binlerce kişinin nasıl derhal bu yanlışa kapıldığını şimdi buradan görebiliyor musunuz? Eski bilgeler meseleyi böyle anlamamışlardı,

Zira alelade cıvayı g işaretiyle gösterseler bile, bu asla genel cıva değildir ve aynı durum alelade kükürt ile tuz için de geçerlidir.

Ve alelade cıva metallerden elde edilebilse de, bu durum tesadüfen meydana gelir, metallerin doğal bileşiminin kudretiyle değil.

Eğer bu doğru olsaydı, 3 simgesini VY veya == , = ya da @ yahut tuz, yağ ve ^- haline getirebilirdim.

Şu halde, Doğanın metalleri kendilerinden şekillendirdiği o ilk başlangıçları, ŲẸ , =F , = , @, tuz, yağ veya —m olarak mı kabul etmeliyim?

Hayır, bu hakikatten pek uzaktır ve böyle bir kimse kendi tesadüfi tatbikatıyla Doğanın tabii işleyişini, Doğanın nizamını asla sarsamayacak, fakat bilakis bütün Doğayı bir kargaşaya sürükleyecektir, Inde mundus errorum plenus [NOT: "Bundan ötürü dünya yanılgılarla doludur"].

Gözlerini merkeze asla çevirmeksizin, daima bir çember içinde dönüp dururlar.

Ve nasıl yapıp tarif ediyorlarsa, başkalarına da öyle öğretirler, böylece körler körleri yönlendirir ve nihayetinde hepsi birden çukura yuvarlanır.

Biri diğerini izler ve bin kişi arasından tek bir kişi bile hakikate erişemez.

İçilebilir metaller ve madensel ilaçlar uğruna, simyayı bir yana bırakın, bunca masrafa girilmesinin sebebi işte budur, çünkü minerallere ve metallere hayvanlar, bitkiler ve madenler âleminden gelen tesirsiz çözücülerle muamele ederler.

Ve bunu yapmak için doğru ve türdeş bir çözücü (menstruum) kullansalar dahi, mineralin yahut metalin derhal tatlı, şekersi bir yağa dönüşmesi gerektiğine inanırlar, ki bunda feci şekilde yanılırlar ve ardından Sanat'ın hiçbir işe yaramadığını ilan ederler. (f).

Zira madenler âleminin tabiatı gereği tamamen asidik olduğunu, eğer ham kayaları ve toprağı çözecek, sindirecek ve kaynatıp metallere dönüştürecekse mutlak surette aşındırıcı olması gerektiğini hiç kimse tefekkür etmemiştir.

Bunların hiçbiri bu meseleyi düşünmemiştir, çünkü madensel-aşındırıcı ilacı doğrudan doğruya hayvani tabiata katmaları gerektiğini yanlış bir şekilde tasavvur etmişlerdir.

Doğanın bizzat kendisinin hayvanlar ile madenler arasına apaçık bir engel ve perde çekip astığını hesaba katmamışlardır.

Aracı bir tabiat hüviyetindeki bu engelden, yani bitkiler âleminden, onlar tarafından daima kaçınılmıştır yahut onu kullandılarsa bile, ona öyle ters bir biçimde muamele etmişlerdir ki, görür gözleriyle kör olmuşlardır. Farkına

varmadılar türdeş olmayan şeyleri birleştirmeye kalkıştıklarında ve onlar kaynaşmadı.

Kendilerine has körlükleri sebebiyle bulamadıkları bir aracı madde eksikti.

İşte bu yüzden, acınası neticeler veren yakıcı ilaçlardan yahut içi boş çökeltiler ve tozlardan başka hiçbir şey hazırlayamadılar.

Fakat bununla ne elde ettiklerini kendileri bilirler. Şimdi meramımıza geri dönelim.

Bitkiler âlemine dair fasılda asidin büzücü, kan dindirici ve tıkayıcı olduğunu zikretmiştim, fakat burada onun sıvılaştırdığını söyledim.

Lakin bir tenakuza düşmüş görünmekten sakınmak adına, bu hususu da etraflıca izah edeceğim.

Doğanın bol miktarda toprağa Acitdum eklediği yerde, a, Q , kan taşı, kırmızı toprak (hidratlı demir oksitler), manyetit, zımpara, kil vb. maddelerde aşikâr olduğu üzere, yalnızca büzücü ve kan dindirici şeyler meydana getirdiğini görebiliriz.

Az miktardaki asit o toprağa pek kuvvetle yapıştığından ve onu çözdüğünden, merkezi ısı fazla güçlü ve ani olduğunda, onu dondurur ve kurutarak çözünmesi güç cevherlere dönüştürür.

Fakat ısının o kadar da kuvvetli olmadığı ve Acidum'un yahut aşındırıcının biraz daha güçlü bulunduğu yerde, kısmen sıvı cevherler ve metaller husule gelir, asitliğin bol olduğu, daha uzun yahut daha güçlü bir kurutma ile sabitlemenin bulunmadığı yerde ise cevherler ve mineraller açık kalır, öyle ki on ve Q e gibi pek dayanıklı olmazlar. Bilakis, asitliğin bol olduğu yerde, ameli çalışmalarla ispatlanabileceği üzere, sıvı mineraller husule gelir. Rc. [NOT: Recepta / Alınız]: Tebeşir veya sönmemiş kireç, Üzerine biraz —— ®©, Q, A » Ser [okunamadı] onların asidik, yakıcı "yağlarını" dökün. Tam bir kuruluk elde edene dek

yeniden kuvvetle damıtın, ardından bir kupelde, mufla altında yahut bir potada kalsine edin, böylece kan dindirici bir maddeye dönüşecek ve erimez bir katı halini alacaktır.

Evvelce kan dindirici olduğundan, Acidum tebeşirle birlikte ısıtılıp dondurulabilsin diye, şimdi çok daha fazla öyledir. Şimdi bu toprağın üzerine bir miktar daha Acidum dökün ve kuvvetle damıtın.

Daha önce olduğu gibi kalsine edin, evvelkine nazaran biraz daha akışkan hale geldiğini göreceksiniz.

Şayet üzerine daha da fazla asit döker ve onunla dondurursanız, giderek daha akışkan hale gelecek ve nihayetinde tuz gibi akacaktır. Bu hususu vurgulamak ve sanatçıya bunu sık sık hatırlatmak adına, Şunu bilmesi gerektiğini söylerim ki, Acitdum toprakta ne kadar güçlü işlerse ve ısıyla ne kadar sık ve kuvvetli kurutulup dondurulursa, o Acidum o kadar alkalileşir, kesifleşir ve ağırlaşır.

Evvela © diye tesmiye olunur, sonra 4 ve nihayetinde sabitlenmiş 8 - Zira g nasıl daha önce uçucu ve gayet hafif bir buhar idiyse, sonradan öylece sabitlenir ve pek ağırlaşır.

Bu Actdum ne kadar alkalileşirse yahut ne kadar sabitleşmeye doğru inerse, adını da o kadar değiştirir,

Evvela buhar denir, sonra guhr, ardından Œ , sonra 2, sonra arsenik, ondan sonra markazit ve nihayetinde metal.

Ateşe dayanıklı + işareti, bütün markazitlerde görülebileceği üzere (2) haline döner.

Artık sabit bir toz şeklinde gösterilebilir ve haklı olarak 8 =~ tus diye tesmiye olunur.

Alelade cıva bir asitle çöktürülürse, o da böylesi süngerimsi bir toza dönüşür ve kafi miktarda > , asitlik ve eriyebilir sabit arsenik barındırmadığından, indirgeme yoluyla cam haline gelir. O cam, eriyebilir Acidum'u çıkıp gitmiş ve kaçmış olan en sabit metali, en iyi boyayıcı & » barındırır. Bir

simyacı bunu dikkatle kaydetmeli ve bir madenci (Metallurgus) bunun üzerine gece gündüz kafa yormalıdır,

Bu iki unsuru, yani (1) arsenikli bir maddeyi, başka bir deyişle akışkan bir maddeyi ve (2) kolaylıkla temin edilebilen bir çökelticivi (praecipitans) nasıl bir araya getirebilir,

İnsan yalnızca şunu düşünmelidir, onun doymamış olduğu görülmez mi ve başka türlü indirgenmesi güç olan sabit tozları indirgemek ve metalleştirmek için en asil madde o değil midir,

Fakat onun kuvveti daha da artırılmalıdır, aksi takdirde camında da görülebileceği üzere bütünüyle akışkanlıktan uzak kalır.

Kurşun, türdeş bir katkı maddesi vasıtasıyla öyle akışkan bir cama dönüştürülmelidir ki mum ışığında dahi balmumu gibi erisin. Çökelticiyi (praecipitans) neredeyse herkes bilir.

Zira [okunamadı], nitekim [okunamadı] da böyledir, lakin saf cevherler değil, onların artıkları alınmalıdır.

Saf cevherler akış içinde erimez, kendilerine eklenmiş oldukları diğer cevherlerle kaynaşırlar. Fakat bu artık nasıl bir şeydir, bunu herkes kendi tefekkür etsin.

Kolaylıkla bulunabilir, zira yalnızca tüm dükkânlarda satılıp yapılmakla kalmaz, maden ocaklarında da işe yaramaz addedilerek bir kenara atılır.

Bu maddeleri ayırıp elde ediniz. Fakat birisi şöyle diyecektir,

Maden bilimi ve madenlerin soyağacı üzerine, Doğanın madenleri ve mineralleri meydana getirmek için nasıl merhale merhale ilerlediğine dair pekâlâ yazabilirsiniz, lakin bu kurucu cüzleri alıp tam da bu merhalelerle bir maden yahut mineral üretecek olsanız, muhtemelen tereddüt edersiniz. Cevap şudur,

Eğer Doğanın madenleri yalnızca aşındırıcı buharlardan ve topraktan yahut kayalardan vücuda getirdiği doğruysa, yine de tek bir cins toprak yahut taş kullanmadığı gibi, farklı mineralleri ve madenleri hasıl ettiği tek bir hararet derecesi veya buna benzer engeller de kullanmaz, Doğanın nihai gayesi Güneş üretmek olsa da, araya giren engeller başka suretler meydana getirir.

Doğa tasarladığı muayyen bir sureti toprağa yahut kayalara bağlı olduğu için meydana getiremediğinden, ben de size bir lütuf olarak böyle bir deneyi tarif edecek, neticesi ne cins maden olursa olsun topraktan yahut bir kayadan maden ki kendisi de madendir yapmayı öğreteceğim, zira size muayyen bir maden vaat etmiyorum. Bu sebeple, saf bir dere çakıltaşı alınız.

Bunu defalarca tavlayıp her defasında [okunamadı] içinde söndürünüz ki tamamen toz haline gelsin.

Bu tozu cam bir imbiğe koyunuz, üzerine bir kısım [okunamadı] ile üç kısım [okunamadı] maddelerinden müteşekkil kendi ağırlığınca çözücü ekleyiniz.

Bunu kum banyosunda, düşük dereceli ateşte sindirmeye (digerere) bırakınız, ardından yağ kıvamına gelene dek damıtınız.

Bunu kilerde billurlaşmaya bırakınız, kısmen billurlar, kısmen de latif, süngerimsi bir toprak elde edeceksiniz.

Böylelikle gür ve [okunamadı] elde etmiş olursunuz. Bunu yeniden ateşte kum banyosuna yerleştiriniz ve mezkûr çözücüyü sık sık damıtarak çekiniz, yahut daha iyisi, bunu çıkarıp kuruluğa kadar damıtınız ki soğuduğunda kükürt gibi gayet gevrek olan akışkan bir taş halinde kaynaşsın.

Şayet yanan kömürün üzerine atılırsa yanacak ve kükürtlü bir koku bırakacaktır.

Bunu alınız, imbiğin içinde kuma yerleştiriniz, üzerine yine çözücü dökünüz, lakin çok değil, yalnızca onu çözecek miktarda olsun.

Aksi takdirde onu uçucu kılarsınız ve başlığın üzerinden bir sıvı halinde yükselir.

Çözücüyü daha önce olduğu gibi çekiniz ki üçüncü ve dördüncü derecede eriyip taşa dönüşsün. Bu taşı çıkarınız, toz haline getiriniz, bir imbiğe koyunuz,

üzerine damıtılmış yağmur suyu dökünüz, mutedil bir sindirmeye bırakınız ve bir ay boyunca bekletiniz.

Ardından dipte parıltılı madeni bir çökelti birikecektir, bu çökelti giderek çoğalacak, içine arsenik karışmış markazitimsi, ince taneli bir türde olacaktır.

Bu [okunamadı] maddesini kalsine edilmiş ve toz haline getirilmiş çakıltaşları arasında bir potaya koyunuz, devirlerin derecelerine göre fırınlayıp sabitleyiniz ki pota nihayetinde kuvvetle korlaşsın.

Sonra kırıp açınız, kütleyi çıkarınız ve bir kupelde [okunamadı] ile kaynatınız.

Bunun üzerine onu tasfiye ediniz, bir zerre altın yahut gümüş bulacaksınız, fakat bu ameliyeyle zenginlik arıyorsanız bunun pek az faydası olacaktır.

Kısa zamanda evinizi barkınızı kaybedeceğinize kefil olurum. Bu ancak merak saikiyle tecrübe edilebilir. Şöyle dersiniz, Doğanın fırınları, kumu, kupelleri, imbikleri, potaları vesairesi yoktur. Cevap şudur,

Bana merkezi ateşi veriniz, ben de size onun için taştan bir kap getireyim.

Bana merkezi buharları bol miktarda getiriniz, ben de böyle bir icrayı ve tevellüdü tertip edeyim.

Fakat siz, yüz yıl bekleyiniz, nihayetinde siz de bir şey kuluçkaya yatırıp çıkarırsınız.

Anlayış sahibi bir sanat erbabı bir diğerini böylesi bir imkânsızlıkla itham etmez, zira Sanat Doğayı asla kılı kılına taklit edemez, zira kişi bunu ya daha hızlı ya da çok daha yavaş yapacaktır, öyle ki bin sanat erbabı gayelerine Doğanın tıpkısı suretinde değil, benzer ve türdeş ilkeler dairesinde benzer bir surette ulaşacaktır. Lakin biri çıkıp diyebilir, Neden başka bir toprak değil de çakıltaşlarını alıyorsunuz, Doğa madenleri sahiden çakıltaşlarından mı yapar,

Taşın maden yapımında madde değil, kap olduğunu zannederdim. Ona şöyle cevap veririm, Çakmaktaşını hakkıyla tanıyan simyacı hakikaten pek azdır. Şayet bilselerdi, Sanatı daha çabuk öğrenebilirlerdi.

Çakmaktaşı kurşuna ve keza altına en yakın olanıdır, zira yapışkan, cıva temelli ve alkalileşmiş bir cevherdir, her türlü sınamaya mukavemet eden bir madeni zamktır (gluten minerale). Madenlerin [okunamadı] olarak adlandırılması pek yerinde olur, zira maden haline gelmek için asitten başka hiçbir noksanı yoktur, o en sabit sabitleyicidir (figens fixissimum).

Çakmaktaşına yalnızca madeni bir renk yahut eriyik halde ateş bahşediniz, onu ne denli büyük bir iştiyakla kabul ettiğini ve cürmünü onunla bütünüyle boyadığını göreceksiniz.

Ona daha fazlasını, daha da fazlasını verirseniz, nihayetinde bir antimon regulusu meydana getirecektir.

Bunu da uçurduğunuzda, donma esnasında hasıl ettiği taneyi bulursunuz. Şayet kişi bunu Sanatta kullanmak isteseydi, eriyebilirliğini kendi cinsiyle artırmak mecburiyetinde kalırdı, aksi takdirde haddinden fazla kuvvetli ateşlere muhtaç olurdu.

Bu sebeple, eriyebilirliğini biraz daha sıvı Homogeneis ve benzeri şeylerle artırınız ki, onlarla birlikte sıvı tuz gibi gayet akışkan bir kıvama erişecek surette eriyebilsin.

O vakit, uçucu şeyleri dondurma, kuru tozları madeni bir fıtrata ve türe dönüştürme kabiliyetinde ileriye doğru mühim bir adım atmış olacaktır. Yalnızca, çakmaktaşına dair şöyle denmiştir,

In metallis, cum metallis, per metalla & eorum genera fiunt metalla, "madenlerin içinde, madenlerle, madenler vasıtasıyla ve onların türlerinden madenler hasıl olur" vesaire. Bir kimse herhangi bir minerali yahut cevheri eline alsın, yukarıda zikredilen veçhile tetkik etsin ve evvelini, ortasını ve sonunu tefekkür eylesin.

Hakikaten de, alınan minerale göre farklı özneler, yaş ve kuru, uçucu ve sabit şeyler, keza eriyebilir ve erimez yahut ateşe mukavim olanlar ile kolayca eriyebilenler bulacaktır. Misal,

[okunamadı] ve [okunamadı] cevherleri, [okunamadı] ve [okunamadı] cevherinden daha kolay erir,

gümüş ve altın cevherleri ise ortadadır, ne pek eriyebilir ne de pek mukavimdirler. Sanatkâr, çakmaktaşındaki erime derecelerini iyi mülahaza etmelidir.

Şayet pek mukavim ise, ona bir derece daha eriyebilir bir özne katmalıdır.

İşi için hâlâ pek mukavim kalmaktaysa, erime derecesi işine münasip düşene dek, daima daha kolay eriyen bir başkasını vermelidir.

İşte o vakit, uçucu göğün uçuruma kaçmasını meneden Sigillum Hermetis'i bulacaktır, zira o Sigillum yalnızca içeri kapatmaya yarayan bir kilit değil, aynı zamanda uçucu olanı bağlayan bağdır. Çakmaktaşı, Tabiatın sebatkârlık cihetiyle Güneşin fevkine çıkardığı asil bir öznedir.

Bunun yanı sıra, cümle kıymetli taşların bekasının esası ve bidayetidir.

O saf bir sudur, bir beka ve daimilik suyudur, nitekim en şiddetli ateşte yanmaz bir yağ gibi erir.

Tabiat onu en yüksek dereceye çıkarmıştır, zira Tabiat taşlaşma ve camlaşmanın ötesine geçmez, bilakis gerisin geri döner.

Tıpkı Sanatın cam yapımından öteye gidemeyip, bundan sonra yeniden ilke dönmek mecburiyetinde kalması gibi. Aceleyle bir şeye muvaffak olmak isteyen kimseye çakmaktaşı hararetle tavsiye olunsun.

Onda ve onun yapışma kabiliyetinde, tıpkı şeffaf bir çakmaktaşı olan kristalde olduğu gibi, cümle bekânın başlıca faili yatar.

Bunu, çakmaktaşının validesi olduğu cümle minerallerin neşvünemasında müşahede edebiliriz, lakin bu onun ham hâlinde değil, ancak muhtelif terbiyelerden geçtikten sonra mümkündür.

Ham iken gösterdiği tesir, su ve yağa tebeddül ettiğindeki tesirinden farklıdır, keza bir tuz olduğunda yine farklı, mukavim yahut kolay eriyen bir cam olduğunda ise büsbütün farklı davranır.

Tabiatın bu mertebesini fehmeden kimse, müstakil olarak amel edebilecektir.

Tıpkı Tabiatın bizzat yaptığı gibi, lakin ondan pek çok daha süratle, sabiti uçucu ve uçucuyu sabit kılabilir.

Tabiatın bin senede husule getirdiğini sanatkâr bin günde, hatta daha da tez yapabilir.

Aslı layıkıyla idrak eden kimse, madeni markazite, markaziti arseniğe ve kükürte, bunu da [okunamadı]'e iade edebilir, [okunamadı]'i aşındırıcı bir buhara yahut ilk maddeye (prima materia) döndürebilir, ya da böyle bir buharı gerisin geri [okunamadı]'e, bu [okunamadı]'i kükürte, kükürtü arseniğe, bunu markazite ve nihayet markaziti bir madene, o madeni de Tabiatın nihayetine ve son gayesine, yani cam yahut taşa tebeddül ettirebilir, Tefekkür vesilesi olsun diye biraz daha tafsilatıyla izah edeyim, Şöyle ki,

Mükerrer eritmelerle halis kılınmış, eritilmiş ve gevrek cüzlerinden tecrit edilmiş madeni markazite çevirmek murat edersem, neşvünema bulduğu ve o cüzleri zayi ettiği sıranın ta kendisiyle, kaybettiği şeyleri ona yeniden katmalıyım.

O vakit halis maden yeniden evvelce olduğu şeye ve dağdan nasıl çıktıysa o hâle döner.

Eritme esnasında maden markaziti, arseniği, kükürtü ve zaçı (vitriol) yahut [okunamadı]'ü zayi etmiştir.

Şayet şimdi madeni markazite çevirmek istersem, ona kendi dağından çıkan markazitini yahut benzerini vermeliyim.

Ve markazit ağırlık ve miktar bakımından madenden nasıl ziyade idiyse, burada da daha fazla markazit ilave etmeliyim, binaenaleyh her şey hesaba katılmalıdır. Bu sebeple, Alınız,

Maden, Üzerine markazit yahut Regulum marcasitum ekleyiniz ve bunları birlikte eritiniz.

Birleştiklerinde, maden kızıl yahut ak oluşuna göre,

ona [okunamadı] yahut [okunamadı] veriniz. [okunamadı] ziyade miktarıyla

onu bidayette ne idiyse yeniden ona, yani [okunamadı]'e döndürecektir.

Ve buraya kadar işlendiğinde, [okunamadı] bidayette olduğu veçhile tamamen saf buhara yahut aşındırıcı suya tebeddül ettirilebilir.

Böylece sonuncu olan ilk olmuş, ve en alttaki en üsttekine inkılap etmiştir, inferius factum est superius. Ve bu minval üzere yapılır,

[okunamadı]'den [okunamadı] yapabilir, bundan arsenik, ondan markazit, ondan maden ve madenden de cam husule getirebilir. Hülasa,

Madeni kendi kükürtü, arseniği ve markaziti ile alaşım yapmalısınız, badehu taşsı yatağını ziyadesiyle yahut müsavi miktarda ekleyip birlikte eritmelisiniz, o vakit cama tebeddül edecektir. Lakin şimdi herkes bu mühim noktaya dikkat buyursun,

Sanatkâr madeni [okunamadı] ve [okunamadı]'e çevirmek için uçucu cüzlerden daima daha ziyade miktar alır, zira uçucu hâle gelmesi iktiza eder, burada da sabit olanı ziyade, uçucu olanı ise az miktarda almalıdır, aksi takdirde muvaffak olamaz.

Şayet türleri sabit kılmak murat edersem, onları bol miktarda uçucu ile ifrata boğmamalıyım.

Bilakis, onları uçucu kılmak murat edersem, sabitten o kadar çok almayıp uçucudan çok almalıyım, aksi hâlde uçucu kılınandan ziyadesi donar. Şeyler bu minval üzere uçucu yahut sabit kılınmalıdır, yoksa pek az netice hasıl olur.

Alelade cıvayı kâmil madenlerle dondurmak niyetinde olanların kullandığı tuhaf simyevi katkılara bir bakınız, akıl ve mülahazadan mahrum bir surette, bir cüz sabit yahut kâmil madene karşılık yedi, sekiz, dokuz ve hatta on iki cüze kadar uçucu cıva alırlar. Bunun Tabiata ve onun cümle kaidelerine mugayir olduğunu görmezler mi?

Şayet bir kimse dondurmak arzu ederse, bilakis aksini yapmalı ve sabit olandan on iki cüz, uçucu olandan yahut cıvadan [NOT: Metinde "g rii" olarak geçen simge cıvayı imler] bir cüz almalıdır.

Bu sabitlendiğinde, zamanla miktar cihetinden ziyadeleşecek, böylece kişi uçucu olandan daha fazlasını ilave edebilecektir ki bu da bilahare fayda sağlayacaktır. Fakat evvela sabretmesi icap eder.

Lakin o laboratuvar çalışanlarının gözlerinin önünde hala bir sis perdesi vardır,

Zira kükürdün [NOT: Metindeki "3" simgesi kükürt yerine kullanılmıştır] madene yapışmasına rağmen, zaman içinde ve en küçük cüzlerine kadar (per minima) onunla birleşmediğini görmezler. Buradan, bir vasıtanın noksan olduğunu idrak etmelidirler.

Aramaları gereken şey budur, çünkü cıva uçucu ve daha yoğunlaşmış bir madendir. Güneş ve Ay da keza madendir.

Bununla birlikte hiçbir maden, dökümhanelerde kendilerinden ayrıştırılan aracı maddeleri olmaksızın diğeriyle hakiki bir alaşım meydana getiremez.

Oraya gidin ve onu yahut benzer bir nesneyi alın. Dünyanın böylesi hatalarla dolu olmasının yegane sebebi budur, zira en uçucu olanı nihai bir uç, en sabit olanı ise diğer nihai uç olarak bir araya getirirler ve derhal bir kavuşum vücuda getirmek isterler, fakat akabinde amellerinde her hususta yanıldıklarını müşahede ederler.

Bir kimse yalnızca uçucu kükürdü alsın ve onu Güneş ile bir araya koysun.

Sonra onları birlikte ateşe koysun, kükürdün altına hiçbir halel getirmeksizin uçup gittiğini görecektir.

Fakat arsenik ve markazit gibi aracı maddeleri alıp erimelerine müsaade etseydi, derhal Güneşi toza tebdil ederdi.

Bundan, benzeri benzeriyle yapmayı öğrenmelidirler. Filhakika, bu kabil aracı maddelerden el altında pek çok mevcuttur.

Kızıl Astris için antimon [NOT: Metindeki "A" simgesi antimon yerine geçmektedir], keza sarı ve kızıl arsenik, kükürt [NOT: Metindeki "5" muhtemelen kükürt yerine geçmektedir] ve altın markaziti mevcut değil midir? Beyaz Astris için şap, beyaz arsenik ve bizmut yok mudur?

Mezkur hususlardan herkes hisse alıp kemale erebilir. Madeni alemi bir miktar izah etmiş ve menşei ile ikmali hususundaki birkaç mühim noktaya işaret etmeye gayret göstermiş bulunuyoruz. Fakat bu alemdeki en mühim cihet şudur,

Her kim bir şeyi dondurmaya ve sabit kılmaya, pıhtılaştırmaya ve kesifleştirmeye girişirse, en iyi kestirme yolları bu alemde bulur, ancak her daim tembih ettiğim vechile, doğrudan en yüksek mertebeden en düşüğe yahut en düşük mertebeden en yükseğe değil, ara merhaleler vasıtasıyla bulur, gerçi buna, yani en nihai sabitleme noktasına (punctum extremae fixationis) pek fazla dikkat sarf etmek icap etmez, çünkü uzuvlara ayırma (teşrih) bahsinde gösterileceği üzere, her alemin kendine münasip bir dondurma amili vardır.

Şayet bir kimse bir nesneyi dondurmak isterse, en uçucu ile en sabiti bir arada almamalı, uçucu olanı, sabiti ve en sabiti, yani ara dereceleri cem etmelidir.

Matlup olan gayeye ancak bu usulle ve başka hiçbir surette ulaşılamaz, mamafih her hususta yabancı ve heterojen şeylerden ziyade mütecanis nesneler vasıtasıyla daha tez ve daha evla netice hasıl olur.

Yoğunlaşmış bir beşinci özün arzu edilen ahengi ancak bu şekilde ve gayrı bir surette tezahür etmez. Binaenaleyh, bu ilk kısmı nihayete erdirecek, tabiatın yaradılışını takip eden zevali ve tefrik edilmesi hakkındaki müteakip diğer kısmı, evvelkinin mukabiline koyup daha ziyade tavzih etmek gayesiyle ele almaya başlayacağız, zira yaradılışın akabinde zeval ve nihayetinde yeniden doğuş gelir. Birinci Kısmın Sonu, EŞYANIN TAHALLUKU HAKKINDA (DE GENERATIONE RERUM). DİPNOTLAR

(a) Compass der Weisen adlı eserde bu hususta pek çok faydalı malumat mevcuttur. Bakınız Kısım II, Paragraf 3, Fasıl 7 (g).

Keza Elias Artista'nın 1770 senesinde neşredilen Geheimnis vom Salz ("Tuzun Sırrı") adlı eseri de bu babda fevkalade kıymetli bahisler ihtiva eder. (b) Müellif burada pek şayanı hayret bir beyanda bulunmakta ve maden husule getiren hakiki cıvanın hakikatte ne olduğunu göstermektedir.

Eski Grekler şu muamma ile bizi bu maddeye zaten sevk etmişlerdi, "Dokuz harf ve dört heceden müteşekkilim, beni layıkıyla fehmet.

İlk üç hecenin her biri ikişer harfe maliktir, mütebaki heceler diğerlerini haizdir, öyle ki kelimenin tamamında beş adet sessiz harf mevcuttur.

Mecmuunun adedi iki yüzlük yahut asır, sekiz ve üç onluk yahut on yıllık, yedi de birlik yahut vahid ihtiva eder.

Benim kim olduğumu fehettiğin vakit, bende mahfuz bulunan hikmete yabancı ve bihaber kalmazsın."

Uzuvlara ayırma ameliyesinde Grekçe "arsenikon" kelimesi zuhur eder ki kimi ulema bunu alelade kızıl arsenik olarak anlamıştır, lakin kastedilen o değildir, bilakis tabii ve suni elektrumumuzun içine karışmış olandır ki Compass der Weisen, Kısım 2, Paragraf 1, 2, 3 ve şarihi (ki mukaddes uhuvvette nail olduğu mertebe hasebiyle, kendini tenkit etmeye cüret eden cümle sahte simyacılardan daha salahiyetli olduğunu bilmek mecburiyetindedir) bu hususu etraflıca tetkik eder.

(c) Filozof Taşının, o kadim teshir edici Evrensel Taşın, cümle madenlerin evrensel ilk maddesinden (prima materia) yahut asıl cevherinden neşet ettiği, Tabiatın sinesinde teessüs etmiş pek kadim bir hakikattir. Kozmopolit'in bir mahalde şöyle buyurması bu sebeptendir,

In cavernis metallorum occultus est, qui est Lapis venerabilis, colore splendidus, mens sublimis & mare patens, yani, "Madenlerin dehlizlerinde gizlenmiş olan o zat, Muhterem Taş'tır, rengi pek parlak, aklı yüce ve bahrı bi-payandır,"

Burada filozoflara tezadı hamletmeye pek hevesli birtakım kimseler itiraz edecek ve Satürn Kitabı'nda (Theatr. chem. Cilt

I, S. 244 ve devamı), Hekimlerin Cıvası olan Taşımızın yerin kovuklarında bulunmadığının, beden ve ruhtan gayrı bir şey olmadığının sarahaten yazıldığını ileri süreceklerdir.

Fakat burada zerre kadar tezat yoktur, zira ilk misalde Kozmopolit onun kendisinden istihraç edildiği hakiki cevherden bahsetmekte, ikincisinde ise erkek ile kadının izdivacı vuku bulduktan sonra (Bkz. "Grosse Bauer", S. 31), terbiye edilerek halihazırda çifte cıva haline geldiği ahvali nazar-ı itibara alınmaktadır.

Mütebahhir tabiat alimlerinin büyük bir kısmı, hangi tabiata sahip olurlarsa olsunlar cümle madenleri tefrik etmeksizin reddettikleri ve yalnızca Tabiatın nev'i şahsına münhasır olmayan mahsullerine itibar ettikleri cihetle, bu durum filhakika tecrübesiz kimselerde şaşkınlığa sebebiyet vermektedir.

Lakin kişinin yapması icap eden yegane şey, açık bir temyiz ameliyesi icra etmek ve azim büyü ameliyesinin evrensel taşını diğer tentürler ile karıştırmamaktır, böylece müşkül derhal bertaraf olacaktır. Gayet evrensel tentür, saf iptidai kemal vasıtasıyla, ehil zatın ikinci bir tefriki marifetiyle, alem ruhunun cıva, semavi kükürdün kükürt ve semavi rutubetin Güneş suretinde cem ve teksif edildiği semavi bir mevzudan hasıl edilir.

Maddeye astralis yahut universalissima denir. Buna mukabil, evrensel tentürün maddesi Materia universalissima astrali ile filhakika türdeş bir kökene yahut başlangıca sahip olsa da, Tabiatın ateşi vasıtasıyla en saf ışığın nefes gibi yayılmasından sonra muayyen bir tabiat, yani tahrir edilmiş bir kükürt iktisap etmiştir [NOT: Kaynak metindeki "A" simgesi ateşi, "4" ise kükürdü işaret eder].

Okullarımızda talim görmüş mahir bir sanatkar tarafından lanetinden arındırılabilir, Yaratanın tayin ettiği alemde kemalatın da fevkine eriştirilebilir.

Ve bu madde henüz bütünüyle yeşermekte olup, hala kendi tuzuna ve çoğalan tohumuna maliktir, kendi içindeki cıva vasıtasıyla her nevi ve cinsten nice canlı varlığı hala türetebilir [NOT: "3" simgesi tuzu, bozuk glif ise cıvayı temsil etmektedir]. Nihayet, cüzi tentürün maddesi de şüphesiz başlangıcını ulu ŞAMASİN’den alır, lakin Tabiat ateşi vasıtasıyla Yaratan tarafından kendisine takdir edilen menzilin ortasına ve sonuna çoktan vasıl olmuştur, öyle ki cevheri hayat ruhu tarafından terk edilmiş, muayyen bir cisim haline cidden gelmiştir. Bundan ötürü, hayat bahşeden bir ruhun taze yardımı olmaksızın onun çoğalan tohumuna can vermek gayrimümkündür, böylesi bir madde, Tabiatın mukadder kıldığı kemale erdirilmiş, kükürt marifetiyle cıva vasıtasıyla hususileştirilmiş ve ateş ile dondurulmuş her şeydir. (dad) Bu işaret, filozofların evrensel cıvasını,

yahut yaratılmış tüm nesnelerin ilk maddesini (prima materia) gösterir ki, mezkur nesnelerin başlangıçlarını hangi unsurlardan aldıkları buradan müşahede edilebilir. (e) Qui vult alterare corpora, & mutare ea a natura sua, oportet ut reducar ea ad naturam salium & aluminum, alias nihil faciet, deinde solvat ea, yani, "Cisimleri kendi tabiatlarının dışına çıkarıp tebdil etmek isteyen kimse, onları evvelemirde tuzlu ve şaplı bir tabiata irca etmeli, ardından da çözmelidir, aksi takdirde hiçbir şey hasıl edemez." (£) Yazarımız, basılmamış yazılarının bir başka yerinde şöyle der,

Kimi müşkülpesentlerin talep ettiği o tatsız çözücüler (menstrua), Ebronand'daki hakiki putlardır, seni Şilo'dan uzaklaştıran sahte ilahlardır, ta ki sen Tabiatın doğru menbaına rücu etmek mecburiyetinde kalana dek. (g) Okuyucu zihnini dağıtmasın, bu sahife üzerinde kendini fazlaca kaybetmeyip muayyen nesneler üzerinde teksif etsin, onları sıkıca bir arada tutup menfaatine kullansın diye, Yazarın bu ibareyle cisimden hasıl olan o ifrazatı yahut akıntıyı kastettiğini beyan ederiz ki, cisimler yerin bağrında Tabiat tarafından o ifrazatın içinden, onunla birlikte ve onun vasıtasıyla vücuda getirilirler.

Lakin bunun ne kabil bir ifrazat olması icap ettiğini, Yazarın kaideleri mucibince Tabiatın madenler alemini diğer alemlerden kıyas yoluyla çıkarmak suretiyle öğreniriz.

Hayvanlar ve nebatat aleminin tohumlarını herkes bilir, bunların kendi cisimlerinden neşet eden birer ifrazat olduğunu da bilmekteyiz.

Evrensel alemin kaotik tohumu, terkibinde bulunan dört unsurun tamamının bir ifrazatıdır, ayrıca onu nerede tahsis edilmemiş ve hususi halde bulabileceğimizi de evvelce görmüştük.

Binaenaleyh, madenler aleminin cisimlerinin tohumu da keza onlardan hasıl olan bir ifrazattır.

Sadık Homeros'umuzun burada anlamamızı murad ettiği şey, tamı tamına budur, başka bir ifrazat değildir.

Lakin avam lisanında tohum tesmiye ettiğimiz şeyin cisim olmadığını, bilakis fıtri tevellüt ameliyesini kendi usulünce başlatan, sürdüren ve ikmal eden faal ruh olduğunu, asıl manasıyla tohumun işte bu ruh olduğunu etraflıca tefekkür etmeli, hafızalarımızın derinliklerine nakşetmeliyiz.

Cıvai, zırnıki yahut kükürdi bir ruh, madenler aleminin tamamında bu ameliyeyi nasıl ikmal ediyor, ona ait bütün cisimleri ve dağ nevilerini nasıl meydana getiriyorsa, yazar da bize burada, mezkur ruhun en bol miktarda toplandığı ve henüz en aşikar halde bulunduğu o ifrazatı almamızı emreder.

Fakat bu ifrazatın ne tür tabii mahsullerden ibaret olduğu, bihakkın ve tafsilatıyla tam da bu fasılda izah edilmektedir.