Phaidros Şerhi: İlahi Çılgınlık

Eser hakkında

İskenderiyeli Hermeias, Milattan Sonra beşinci yüzyılda Doğu Akdeniz düşünce dünyasının merkezlerinden biri olan İskenderiye’de faaliyet göstermiş bir Neoplatonist filozoftur. Syrianos’un ders halkasında yetişen ve Atina Okulu’nun önde gelen simalarından Proklos ile aynı felsefi iklimi paylaşan düşünür, geç antik dönem pagan düşüncesinin Platoncu mirası sistemleştirme çabasına doğrudan katılmıştır. Dönemin felsefi üretim tarzına uygun olarak metinlerini şerh biçiminde kaleme alan Hermeias, klasik diyalogları Neoplatonik metafizik ilkeler doğrultusunda yeniden okumuş ve Atina geleneğinden devraldığı yorum mirasını İskenderiye’deki akademik çevreye taşımıştır.

Hermeias’ın Phaidros üzerine kaleme aldığı şerh, Platon’un meşhur diyalogunu satır satır tahlil ederek felsefi ve metafizik arka planını aydınlatmayı amaçlar. Eserin temel ekseni, insan ruhunun yapısı, kökeni ve tanrısal alana doğru gerçekleştirebileceği dönüşüm üzerine kuruludur. Hermeias, metin boyunca retorik ile hakiki felsefe arasındaki ayrımı gözetirken, ruhun yeryüzü deneyiminde unuttuğu hakikatleri yeniden hatırlama sürecini inceler. Şerhin bütününe hâkim olan ana sav, insan aklının ötesine geçen durumların her zaman bir kusur ya da hastalık teşkil etmediği, tanrısal kökenli esrimelerin ruhu aşağı düzeyden kurtarıp yüce âleme bağlayan zorunlu basamaklar olduğudur.

Sayfamızda sunulan pasaj, Hermeias’ın şerhindeki temel kavramsal dönüşümlerden birine, yani ilahi çılgınlık ve kanatlı ruh tasavvuruna odaklanmaktadır. Metin, Apollon, Dionysos, Musalar ve Eros tarafından bahşedilen dört ayrı esrime biçimini sıralayarak aşkın doğasını ve ruhun ölümsüzlüğü fikrini temellendirir. Okur bu pasajı incelerken, antik mitolojinin figürlerinin Neoplatonik akıl yürütme içinde nasıl birer metafizik ilkeye dönüştürüldüğüne dikkat etmelidir. Arabacı ve kanatlı atlar metaforu üzerinden somutlaşan bu açıklama, ruhun maddeden arınarak yükselişini felsefi bir disiplinle kavramak isteyen okuyucular için metnin düğüm noktasını oluşturmaktadır.