Emevî prensi Halid ibn Yezid, İslam dünyasında simyanın ilk hâmilerinden biri olarak anılır; ona atfedilen "Simyanın Sırları Kitabı" İbraniceden Arapçaya, oradan da adı bilinmeyen bir mütercim eliyle Latinceye aktarılmıştır. Aşağıdaki pasaj, eserin açılış hutbesidir: sanatın güçlüğü üzerine bir önsöz ve her şeyin yaratıcısına yönelik bir şükran. Halid burada simya ustalığını yalnızca bir zanaat olarak değil, Tanrı'nın halkından gizlediği "sırların sırrı" olarak takdim eder; ona ancak sadık evlatlar gibi hak edenlerin erişebileceğini söyler.

Türkçe çeviri (önizleme) · Çeviren Şira Nur Uysal

Her şeyin yaratıcısı olan, bize yol gösteren ve bizi ayakta tutan, bize öğreten, anlayış ve bilgi bağışlayan Tanrı'ya şükürler olsun. Eğer Rab bizi korumasa ve bize yol göstermeseydi, korumasız ve öğretmensiz kalırdık; yolunu şaşırıp dolaşanlar gibi olurduk. Doğrusu, her şeyin başlangıcı ve bilgisi olan O, kudreti ve halkına olan iyiliğiyle bize bizzat öğretmeseydi, bu dünyaya dair hiçbir şey bilemezdik.

O, dilediğini yöneltir ve talim ettirir; merhametiyle onları adaletin yoluna geri döndürür. Zira elçilerini karanlığın içine gönderdi, yolları açıkladı ve merhametiyle kendisini sevenleri doldurdu. Bil ki ey kardeş, sır taşının bu ustalığı ve bu şerefli görev, Tanrı'nın sırlarının sırrıdır; O bunu halkından gizlemiş, sadık evlatlar gibi onu hak edenlerden, O'nun iyiliğini ve büyüklüğünü tanıyanlardan başka kimseye açmak istememiştir.

Çünkü Tanrı'nın sırrını arayan kimse için, ustalığın bu sırrını her şeyin üstünde tutmak gerekir.

Bu ustalık, Tanrı'nın sırlarının sırrıdır; O bunu halkından gizlemiştir.

Özgün metin (İngilizce)

THE BOOK OF THE SECRETS OF ALCHEMY, COMPOSED BY KHALID, SON OF YAZID, translated from Hebrew into Arabic, and from Arabic into Latin, by an unknown interpreter. Preface on the difficulty of the art. GRACE be to God, the creator of all things, who has guided and sustained us, and taught us, and given us understanding and knowledge. Unless the Lord guarded and guided us, we would be without protection and without a teacher, like those who wander; indeed, we would know nothing of this world unless He Himself taught us, He who is the beginning and the knowledge of all things, by His power and goodness over the people. He directs and instructs whom He wills, and by His mercy leads them back to the path of justice. For He sent His messengers into the darkness, and explained the ways, and by His mercy filled those who love Him. Know, brother, that this our mastery of the secret stone, and this honored office, is the secret of the secrets of God, which He has hidden from His people, nor did He wish to reveal it to any except those who, like faithful sons, have deserved it, and who have recognized His goodness and greatness. For he who seeks the secret of God, it is necessary for him to value this secret of the mastery more than anything.

Bu metin neden önemli

Metin, 1541'de Nürnberg'de basılan "De Alchemia" derlemesinde yer alır; bu cilt Geber, Roger Bacon, Hermes Trismegistus ve Halid'in (Calid) risalelerini bir araya getiren erken dönem simya külliyatının temel taşlarından biridir. Halid ibn Yezid'e atfedilen bu risale, Batı Latincesine İbranice ve Arapça üzerinden ulaşan çeviri zincirinin canlı bir örneğidir. Pasaj, eserin gövdesine geçmeden önceki "Sanatın güçlüğü üzerine önsöz" kısmıdır ve simyayı ilahî bir emanet, bir "sırların sırrı" olarak çerçeveler.

Eser hakkında

İslam dünyasındaki erken dönem ilmi faaliyetlerin ve tercüme hareketlerinin dikkat çeken figürlerinden biri olan Emevî prensi Halid ibn Yezid, tarihsel anlatılarda simya geleneğinin mühim hamileri arasında gösterilir. Sekizinci yüzyıl civarına tarihlenen ve Batı dünyasında Calid adıyla tanınan bu isme atfedilen eserler, Geç Antik Çağ'ın hermetik ve felsefi birikiminin İslam coğrafyasına aktarılmasında bir köprü vazifesi görmüştür. İbranice, Arapça ve nihayetinde Latinceye uzanan çok katmanlı bir çeviri silsilesiyle günümüze ulaşan bu metinler, bilginin Doğu ile Batı arasındaki coğrafi ve kültürel dolaşımını yansıtır.

Simyanın Sırları Kitabı, adından da anlaşılacağı üzere maddi dönüşüm arayışını salt bir zanaat ya da teknik reçete yığını olarak değil, yüksek bir manevi disiplin ve tabiatın gizli yasalarını anlama çabası olarak kurgular. Metnin ana omurgasını, kadim felsefe gelenekleriyle harmanlanmış simyevi prensipler, metallerin doğası ve bu süreçlerin gerektirdiği riyazet oluşturur. Yazar, tabiatın derinliklerinde saklı olan cevherin ancak belirli bir kavrayış ve ahlaki olgunlukla işlenebileceğini ileri sürer; bu yönüyle eser, pratik dönüşüm süreçlerini metafizik ve teolojik ilkelerle doğrudan irtibatlandırır.

Elinizdeki pasaj, eserin bütününe açılan bir kapı niteliğindeki mukaddime kısmını teşkil eder. Sanatın meşakkatine ve ilahi inayetin gerekliliğine odaklanan bu açılış, okuru bilgi arayışının getirdiği ahlaki sorumluluk üzerine düşünmeye çağırır. Metne yaklaşırken, dönemin simyacıları için bilginin neden Tanrısal bir emanet veya "sırların sırrı" olarak nitelendirildiğini göz önünde bulundurmak faydalı olacaktır. Zira bu satırlar, modern bilimin nesnel çerçevesinden ziyade, bilginin ehil ellerde korunması gerektiğine inanan kadim bir ezoterik idrakin zihniyet dünyasını anlamayı mümkün kılar.

Bu eser Simya Koleksiyonu'nun parçasıdır →

Künye

Kaynak eser: De alchemia (On Alchemy), Liber secretorum alchemiae, Calidis filii Iazichi
Neşir: De Alchemia derlemesi, 1541 (Latince); Source Library dijital nüshası, Amsterdam 2026
Konum: Sayfa 370; "Liber Secretorum Alchemiae" başlığı ve önsöz bölümü
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY-SA 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin, değiştirirseniz aynı lisansla paylaşın). Kullanım & lisans →

Bu Çeviriye Atıf

Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Simyanın Sırları Kitabı: Sırların Sırrı. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/halid-ibn-yezid-sirlar-kitabi-simyanin-sirri

Özgün Sayfalar60 sayfa