Doğanın Eylemlerini Kurduğu İlkeler Üzerine
Ortaçağ simyacısı Cabir bin Hayyan'ın (Geber) tezgahının başında, elleriyle simya camlarının üzerinde işaret ederken tasvir edilmiş bir portresi.
Simya

Doğanın Eylemlerini Kurduğu İlkeler Üzerine

Geber (Cabir bin Hayyan'a atfen) / Pseudo-Geber· 1542· Özgün: İngilizce· Source Library
SimyaTürkçe çeviriAçık erişim

Simya geleneğinde Geber adıyla anılan metinler, madenlerin dönüşümünü doğanın kendi yasalarına bağlar. Aşağıdaki pasaj, doğanın üzerine bina ettiği iki temel ilkeyi, Kükürt ile Cıva'yı ele alır ve simyacının asıl sırrını açık eder: kuru ile nemin birbirini yatıştırdığı, ağır ağır kurulan o narin dengeyi.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Doğanın eylemini üzerine kurduğu ilkeler, en sert ve en güçlü terkibe sahip olanlardır: bunlar da (kimi filozofların dediği gibi) Kükürt ile Cıva'dır. En sert terkipten ve en güç çözülür yapıdan oldukları için, karşılıklı katılaşma ve pekişmeleri öyle bir tarzda gerçekleşir ki, dövülme yoluyla kırılıp dağılmak yerine kaynaşır ve yayılırlar. Bu ancak, karşılıklı karışımlarındaki yapışkan nemin, tedrici ve uzun süreli bir katılaşmayla ve maden damarı içindeki en ölçülü, ağır ateşle korunması sayesinde olur.

Fakat sana genel bir kaide bırakıyorum oğlum: hiçbir nemin katılaşması, o nemin en ince kısımlarının önce buharlaşıp uçması ve daha kaba kısımlarının alıkonması olmadan gerçekleşmez; öyle ki karışımdaki nem, kuru kısımlara galebe çalsın. Böylece kuru ile nemin karışımı dengelenir; nem kuru tarafından, kuru da nem tarafından yatıştırılır. İşte o zaman bu cevher, bütün parçalarında bir olur, saf ve homojen kalır, sert ile yumuşak arasında ölçülü, darbe altında ise yayılabilir hale gelir.

Kuru ile nemin karışımı dengelenir; nem kuru tarafından, kuru da nem tarafından yatıştırılır.
Özgün metin (İngilizce)
We say, in any case, that the principles upon which nature founds its action are of the hardest and strongest composition: and they are Sulfur and Quicksilver (as certain philosophers say). Therefore, because they are of the hardest composition and the most difficult resolution, their mutual thickening and hardening occurs in such a way that there is a blending and extension through hammering rather than shattering. This only happens because the viscous moisture in their mutual mixture is preserved through a gradual and long-lasting thickening, and through a most temperate slow-cooking within the ore-vein. But we hand down a general rule to you, my son: no thickening of any moisture occurs unless there is first an exhalation of the thinnest parts of that moisture, and a preservation of the thicker parts, so that the moisture in the mixture overcomes the dry parts. In this way, the mixture of dry and moist is balanced, so that the moist is tempered by the dry and the dry by the moist. Thus, this substance becomes one in all its parts, pure, that is, homogeneous in its parts and tempered between hard and soft, and expansive under striking.

Bu metin neden önemli

Bu pasaj, Batı'da Geber olarak bilinen ve Cabir bin Hayyan'a atfedilen simya külliyatının en ünlü eseri Summa perfectionis'ten (Kemalin Özeti) alınmıştır. Metnin yedinci bölümü, doğanın madenleri Kükürt ve Cıva'dan nasıl ürettiğini anlatır. Cabir'in simyasının kalbindeki mizan yani denge öğretisi burada açıkça görülür: her cevher, kuru ve nemli niteliklerin ölçülü bir temperlenmesiyle var olur. Kaynak, birincil Geber metninin tam ve akıcı bir çevirisidir; simyacının doğayı taklit ederken karşılaştığı sınırları da ele alan bir bölümün parçasıdır.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye
Kaynak eser
Summa perfectionis magisterii (The Sum of Perfection), atfedilen: Geber / Cabir bin Hayyan (Pseudo-Geber, Paul of Taranto), Latince baskı 1542
Neşir
Latince baskı, 1542 (Summa perfectionis magisterii)
Konum
Birinci Kitap, Bölüm 7 (Doğanın eylemlerini kurduğu tabii ilkeler üzerine), s. 34-35
Çeviren
Şira Nur Uysal
Dijital nüsha
Source Library
Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →
← Kütüphaneye dön