Filozofların Tutarsızlığı: Feyz ve İlk Sebep
Al-Shamâil al-Muhammadiyye yazmasından tezhipli serlevha (Fes ekolü, 18. yüzyıl); İslam ilim geleneğinin süsleme sanatını yansıtan bir el yazması sayfası.
Neoplatonizm

Filozofların Tutarsızlığı: Feyz ve İlk Sebep

Gazâlî (Ebû Hâmid Muhammed el-Gazâlî)· y. 1095· Özgün: İngilizce· Source Library
NeoplatonizmTürkçe çeviriAçık erişim

Gazâlî, Tehâfütü'l-Felâsife'de İslam filozoflarının benimsediği Yeni Eflatuncu südûr öğretisini içeriden çürütmeye girişir. Bu bölümde eleştirdiği görüş şudur: İlk Sebep yalnızca kendi zâtını bilir, kendisinden zorunlu olarak tek bir akıl çıkar ve bu ilk akıldan zincirleme biçimde başka akıllar, gök küreleri ve nefisler taşarak varlığın basamaklı düzeni kurulur. Gazâlî bu şemanın gizli bir çelişki barındırdığını gösterir: eğer İlk yalnızca kendini kavrarken ondan çıkan malûl hem kendini hem sebebini hem de kendi eserlerini kavrıyorsa, eser sebepten daha yüce olur. Böylece filozofların İlk Sebep'i yüceltme çabası, onu her şeyden habersiz bir varlığa indirgeyerek tam tersine döner.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Bu öğretiyi İbn Sînâ ve titiz filozofların geri kalanı terk etmiştir. Onlar, İlk'in kendini, kendisinden taşanın feyzinin ilkesi olarak bildiğini ve bütün mevcutları türleri bakımından tikel değil tümel bir kavrayışla idrak ettiğini ileri sürdüler. Zira İlk İlke'nin yalnızca tek bir akıl meydana getirdiğini, sonra da kendisinden sudûr edeni kavramadığını söylemeyi çirkin buldular. Onun eseri bir akıldır ki ondan bir akıl, bir gök küresinin nefsi ve bir gök küresinin cismi taşar; ve bu eser kendini, üç eserini, sebebini ve ilkesini idrak eder.

Böylece eser, sebepten daha yüce olurdu; çünkü sebepten yalnızca tek bir şey taşmışken, bu eserden üç şey taşmıştır. Ve İlk yalnızca kendini idrak ederken, bu eser hem kendini, hem İlke'nin bizzat kendisini, hem de eserlerin bizzat kendilerini idrak ederdi. Kim Tanrı hakkındaki sözünün bu mertebeye indiğine razı olursa, O'nu kendini ve O'nu idrak eden her mevcuttan daha aşağı kılmış olur. Zira O'nu idrak eden ve kendini idrak eden, O'ndan daha yücedir; çünkü O yalnızca kendini idrak ederdi.

Böylece eser, sebepten daha yüce olurdu; çünkü sebepten yalnızca tek bir şey taşmışken, bu eserden üç şey taşmıştır.
Özgün metin (İngilizce)
This doctrine was abandoned by Avicenna and the rest of the exacting philosophers. They claimed that the First knows Himself as the principle for the emanation of what emanates from Him, and He apprehends all existents in their kinds by a universal, not particular, apprehension. For they found it reprehensible for someone to say the First Principle produces only one intellect and then does not apprehend what proceeds from Him. His effect is an intellect from which an intellect, a soul of a sphere, and a body of a sphere emanate, and this effect apprehends itself, its three effects, its cause, and its principle. Thus, the effect would be nobler than the cause, since only one thing emanated from the cause, while three things emanated from this effect. And the First would apprehend only Himself, while this effect would apprehend itself, the Principle itself, and the effects themselves. Whoever is content that his statement about God reduces to this rank has rendered Him more lowly than every existent that apprehends itself and Him. For that which apprehends Him and apprehends itself is nobler than He, since He would apprehend only Himself.

Bu metin neden önemli

Gazâlî (ö. 1111), Nizâmiye Medresesi'nin baş müderrisiyken kaleme aldığı Tehâfütü'l-Felâsife'de Fârâbî ve İbn Sînâ'nın temsil ettiği İslam meşşâî geleneğini yirmi mesele üzerinden sınar. Bu pasaj, Yeni Eflatuncu südûr (feyz) kozmolojisinin kalbine iner: Bir'den yalnızca birin çıkabileceği ilkesiyle kurulan akıllar hiyerarşisi ve gök kürelerinin kademeli oluşumu. Gazâlî'nin buradaki hamlesi yıkıcıdır; filozofların İlk Sebep'e biçtiği bilgi tarzını, malûlü sebepten üstün kılan bir çelişkiye sürükler. Bu eleştiri, İslam düşüncesinde felsefe ile kelâm arasındaki sınırı belirleyen dönüm noktalarından biri olmuş, ardından İbn Rüşd'ün Tehâfütü't-Tehâfüt adlı reddiyesini doğurmuştur.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye
Kaynak eser
Tehâfütü'l-Felâsife (The Incoherence of the Philosophers / Tahafut al-Falasifa)
Neşir
Source Library sayısal metni (CC BY-SA 4.0), Arapça aslından İngilizce çeviri
Konum
Sayfa 170, paragraflar (56)-(57)
Çeviren
Şira Nur Uysal
Dijital nüsha
Source Library
Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →
← Kütüphaneye dön