Galileo, Yıldız Habercisi (Sidereus Nuncius)

YILDIZ HABERCİSİ

GALILEO GALILEI'NİN

YILDIZ HABERCİSİ

BÜYÜK VE HARİKULÂDE MANZARALARI GÖZLER ÖNÜNE SEREN VE BUNLARI HERKESİN, FAKAT BİLHASSA FİLOZOFLARIN VE ASTRONOMLARIN DİKKATİNE SUNAN;

BUNLAR Kİ,

FLORANSALI BİR ASİLZADE VE PADUA ÜNİVERSİTESİ'NDE MATEMATİK PROFESÖRÜ OLAN

GALILEO GALILEI

TARAFINDAN,

yakın zamanda kendisi tarafından icat edilen bir

TELESKOP YARDIMIYLA GÖZLEMLENMİŞTİR,

Ay'ın Yüzeyine, sayısız Sabit Yıldıza, Samanyolu'na ve Bulutsu Yıldızlara dair, fakat bilhassa

Jüpiter Gezegeni etrafında farklı mesafelerde ve farklı devir sürelerinde, şaşırtıcı bir hızla dönen ve bugüne kadar hiç kimse tarafından bilinmeyip

Yazarın yakın zamanda keşfettiği ve

MEDICI YILDIZLARI

olarak adlandırmaya karar verdiği Dört Gezegene dairdir.

EN YÜCE

İKİNCİ COSMO DE' MEDICI'YE,

TOSKANA'NIN DÖRDÜNCÜ BÜYÜK DÜKÜNE.

Seçkin insanların soylu başarılarını kıskançlıktan korumaya ve ölümsüzlüğe layık adlarını unutuluştan ve yok oluştan kurtarmaya gayret edenlerin niyetinde, şüphesiz çok asil ve yüce gönüllü bir taraf vardır. Bu arzu bizlere, gelecek çağlara bir hatıra olsun diye mermere yontulmuş ya da tunçtan şekillendirilmiş ünlü insanların simalarını kazandırmıştır; hem büstlerin hem de atlı heykellerin dikilmesini aynı hisse borçluyuz; şairin dediği gibi sütunlara ve piramitlere yapılan, yıldızlara uzanan harcamalar da buradan doğmuştur; nihayet bu arzuyla şehirler inşa edilmiş ve sonraki nesillerin minnettarlığının tüm çağlara aktarılmaya layık gördüğü kişilerin adlarıyla anılmıştır. Zira insan zihninin durumu öyledir ki,

dışarıdan zihne hücum eden şeylerin benzerleri tarafından durmaksızın uyarılmadıkça, o şeylere dair tüm hatıra zihinden kolayca silinip gider.

Fakat daha kalıcı ve daha uzun ömürlü anıtları gözeten başkaları, büyük insanların şanının ebediyetini mermerin ya da tuncun değil, Musaların muhafazasının ve edebiyatın yok olmaz anıtlarının himayesine bırakarak güvence altına almışlardır. Yine de bunlardan, sanki insan aklı bu alemlerle yetinip daha da ileriye gitmeye cesaret edemezmiş gibi neden bahsedeyim; oysa o, tüm insan yapımı anıtların nihayetinde şiddetle, havayla yahut zamanla helak olduğunu gayet iyi bildiğinden, daha geniş bir ufka bakmış ve yok edici Zaman ile kıskanç Yaşlılığın üzerinde hiçbir hak iddia edemeyeceği, asla yok olmayacak işaretler icat etmiştir; böylece gökyüzüne yönelerek en parlak yıldızların o bilinen, o ebedi kürelerine, seçkin ve tanrısal işleri sebebiyle yıldızlarla bir arada ebediyete kavuşmaya layık görülenlerin adlarını kazımıştır. Bu yüzdendir ki Jüpiter'in, Mars'ın, Merkür'ün, Herakles'in ve yıldızlara adları verilen diğer kahramanların şanı,

[Not: Karşılaştırınız Lucretius iv. 881: Dico animo nostro primum simulacra meandi Accidere, atque animum pulsare. (Zihnimize ilk olarak hareket suretlerinin çarptığını ve zihni harekete geçirdiğini söylüyorum.)]

bizatihi takımyıldızların parlaklığı sönene dek solmayacaktır.

Ne var ki insan dirayetinin böylesine soylu ve hayranlık uyandıran bu icadının modası çağlar önce geçmiştir, zira o parlak meskenleri kadim kahramanlar ellerinde tutmakta ve bir tür hak iddiasıyla korumaktadır; Augustus'un sevgisi, Julius Caesar'ı bu topluluğun arasına sokmayı boşuna denemiştir; çünkü kendi döneminde beliren ve saç benzeri kuyruklarından ötürü hem Greklerin hem de Latinlerin kuyrukluyıldız adını verdikleri yıldızlardan birine Julian takımyıldızının adının verilmesini istediğinde, bu yıldız kısa sürede kaybolup onun bu pek hevesli umudunu boşa çıkarmıştır. Fakat biz, en Yüce Prens, zâtıaliniz için gökleri çok daha hakiki ve çok daha talihli bir biçimde okuyabiliyoruz; zira zihninizin ölümsüz meziyetleri yeryüzünde parlamaya henüz başlamıştı ki göklerde, benzersiz erdemlerinizi tüm zamanlara anlatacak ve övecek diller gibi parlak yıldızlar belirdi. Bu yüzden, ünlü adınıza tahsis edilmiş dört yıldıza bakın; bunlar sabit yıldızların o sıradan ve daha az dikkat çeken kalabalığına değil, gezegenlerin o parlak saflarına aittir; birbirlerinden farklı hareket ederek gezegenlerin en haşmetlisi olan Jüpiter gezegeninin etrafında, sanki onun öz evlatlarıymış gibi yörüngelerindeki akışlarını harikulâde bir hızla tamamlarlar, bir yandan da hep birlikte tam bir ahenk içinde, evrenin merkezinin, yani Güneş'in etrafında her on yılda bir muazzam devirler gerçekleştirirler.

Fakat Yıldızların Yaradanı bizzat kendisi, açık nedenlerle beni bu yeni gezegenleri diğer herkese tercih ederek ekselanslarının meşhur adına vakfetmeye yönlendirmiş görünmektedir. Zira tıpkı babalarına layık evlatlar gibi bu yıldızların da Jüpiter'in yanından fark edilebilir bir mesafede asla ayrılmaması misali, merhametin, gönül zenginliğinin, tavırlardaki nezaketin, asil kanın ihtişamının, kamusal görevlerdeki soyluluğun, başkaları üzerindeki nüfuz ve kudretin genişliğinin, ki bunların tümü ortak mesken ve makamını ekselanslarında kurmuştur, evet, tüm bu niteliklerin, her türlü iyiliğin kendisinden geldiği Tanrı'nın takdiri uyarınca, Jüpiter'in uğurlu yıldızından neşet ettiğini kim bilmez? İddia ediyorum ki Jüpiter, tam da ekselanslarının doğumu anında ufkun bulanık puslarından nihayet sıyrılarak göklerin orta dairesini tutmuş ve kendi asil burcundan, o yüce tahtından doğu açısını aydınlatırken, sizin o en kutlu doğumunuza bakmış ve en saf bir havaya heybetinin tüm parlaklığını akıtmıştır; ta ki narin bedeniniz ve zihniniz, gerçi zihniniz Tanrı tarafından daha da muhteşem lütuflarla çoktan süslenmişti, ilk nefesinizle birlikte o nüfuz ve kudretin tamamını içine çekebilsin. Fakat vardığım sonucu neredeyse kesin bir şekilde kanıtlayabilecekken neden yalnızca akla yatkın deliller kullanayım? Ekselanslarına matematik öğretmekle görevlendirilmeye layık görülmem, en mübarek anne babanız nezdinde her şeye kadir Tanrı'nın bir iradesiydi; bu görevi, henüz geride kalan dört yıl boyunca, yılın daha ağır çalışmalara ara verilmesinin âdet olduğu döneminde ifa ettim. Bu bakımdan, Tanrı'nın iradesiyle ekselanslarına hizmet etmek ve böylece şahsınıza yakın bir konumda üstün merhamet ve ihsanınızın ışınlarını kabul etmek açıkça benim nasibim olduğuna göre, kalbimi öyle ısıtmış olmanıza şaşılır mı ki o kalp gece gündüz bundan başka neredeyse hiçbir şey düşünmez, yalnızca gerçekten de sırf gönülden değil bizzat doğumum ve soyum gereği tebaanız olan şahsımın, şanınıza en ziyade düşkün ve size en minnettar kişi olarak nasıl bilinebileceğini düşünür? Ve işte, en mübarek Cosmo, benden önceki tüm gökbilimcilerce bilinmeyen bu yıldızları sizin himayeniz altında keşfetmiş olduğum cihetle, onları pek haklı olarak ailenizin en yüce adıyla anmaya karar verdim. Ve mademki

onları ilk inceleyen bendim, onlara bir ad verip Medicean Yıldızları [Not: Medici Yıldızları] diye çağırırsam beni kim haklı olarak ayıplayabilir; diğer yıldızların diğer kahramanlara kazandırdığı itibarın aynısının bu unvandan bu yıldızlara da kalacağını umarak. Zira ebedi şanlarına bütün tarihin anıtlarının tanıklık ettiği en mübarek atalarınızdan söz etmesek bile, ey en kudretli efendimiz, yalnızca sizin erdeminiz o yıldızlara ölümsüz bir ad bahşetmeye yeter; çünkü hükümdarlığınızın pek kutlu başlangıcıyla hakkınızda uyandırdığınız o yüksek beklentileri yalnızca sürdürüp korumakla kalmayacağınızdan, aynı zamanda onları fersah fersah aşacağınızdan, öyle ki sizin gibi olan başkalarını alt ettiğinizde yine de kendinizle yarışabileceğinizden ve günden güne kendinizden ve büyüklüğünüzden daha da büyük olacağınızdan kim şüphe duyabilir?

O halde ey en merhametli Prens, yıldızların sizin için sakladığı, ailenizin şanına katılan bu ilaveyi kabul buyurunuz; ve yıldızlardan ziyade yıldızların Yaradanı ve Hükümranı olan Tanrı'dan size gönderilen o hayırlı bereketlerin tadını uzun yıllar çıkarınız.

Ekselanslarının en sadık kulu,

Galileo Galilei.

GÖKSEL HABERCİ

Ay'ın Yüzeyine, Samanyolu'na, Bulutsu Yıldızlara, Sabit Yıldızların Sayısız Çokluğuna ve Ayrıca Daha Önce Hiç Görülmemiş Olan ve

COSMIAN YILDIZLARI [Not: 1 Jüpiter'in uyduları burada Cosmo de' Medici'nin onuruna "Cosmian Yıldızları" olarak adlandırılmıştır, fakat Galileo başka yerlerde bunlara "Medicean Yıldızları" der. Kepler bazen "Medicean Yıldızları" dese de daha çok "uydular" der.]

Diye Adlandırılan Dört Gezegene Dair, Yeni İcat Edilmiş Bir Teleskobun Yardımıyla Son Zamanlarda Yapılmış Gözlemleri İçeren ve Ortaya Koyan Eser.

Bu küçük risalede, doğa olaylarını gözlemleyen herkesin bakıp üzerinde düşünmesi için büyük önem taşıyan kimi hususları ortaya koyuyorum. Bunlar, bana göre, ilk olarak kendi öz üstünlüklerinden, ikinci olarak mutlak yeniliklerinden ve son olarak da kavrayışıma sunulmalarına yardım eden aletten ötürü büyük bir ilgiye şayandır.

Gözlemcilerin yapay görme yetileri olmaksızın bugüne dek görebildikleri Sabit Yıldızların sayısı bellidir. Bu nedenle

onların sayısına yenilerini eklemek ve daha önce hiç görülmemiş olan, sayıca eski, önceden bilinen yıldızları on kattan fazla aşan diğer yıldızları on binlercesiyle gözler önüne sermek şüphesiz büyük bir başarıdır.

Yine, bizden Yer'in yaklaşık altmış yarıçapı [Not: 1 Galileo "semidiametros" [yarıçap] yerine sehven "per sex denas fere terrestres diametros a nobis remotum" [Yer'in yaklaşık altmış çapı kadar bizden uzakta] demektedir ve aynı hata 11. sayfada da tekrarlanır.] mesafede bulunan Ay'ın cismini, sanki aynı ölçünün yalnızca iki birimi mesafesindeymişçesine yakından temaşa etmek pek güzel ve haz verici bir manzaradır; öyle ki bu Ay'ın çapı yalnızca çıplak gözle bakıldığından yaklaşık otuz kat, yüzeyi yaklaşık dokuz yüz kat ve katı kütlesi yaklaşık 27.000 kat daha büyük görünür; ve netice itibarıyla herkes duyularımızın kullanımından ileri gelen kesinlikle bilebilir ki Ay asla pürüzsüz ve cilalı bir yüzeye sahip değildir, bilakis pürüzlü ve engebelidir, tıpkı Yer'in kendi çehresi gibi her yanı engin çıkıntılar, derin uçurumlar ve kıvrımlarla doludur.

Dahası Galaksi yahut Samanyolu hakkındaki tartışmaları ortadan kaldırmış ve onun doğasını akıl için olmasa bile bizatihi duyular için açık kılmış olmak,

hiçbir şekilde önemsiz görülmesi gereken bir mesele gibi durmamaktadır. Buna ek olarak, şimdiye kadar her bir gökbilimcinin bulutsu olarak adlandırdığı yıldızların tabiatını parmakla gösterircesine belirtmek ve bunun şimdiye kadar inanılandan çok farklı olduğunu kanıtlamak hoş ve pek güzel olacaktır. Fakat açık ara en büyük hayreti uyandıracak olan ve beni özellikle tüm gökbilimcilerin ve filozofların dikkatini çekmeye yönelten husus şudur, benden önceki gökbilimcilerin hiçbiri tarafından ne bilinmiş ne de gözlemlenmiş olan dört gezegen keşfettim; bunlar, daha önce bilinenlerden biri olan parlak bir yıldızın çevresindeki yörüngelerinde, tıpkı Güneş çevresindeki Venüs ve Merkür gibi dolanmakta, bazen onun önünde, bazen arkasında yer almakta, bununla birlikte belirli sınırlar haricinde ondan asla uzaklaşmamaktadırlar. Bütün bu olgular, Tanrı'nın lütfunun önce zihnimi aydınlatması sayesinde, tarafımdan tasarlanan bir teleskop vasıtasıyla birkaç gün önce keşfedilmiş ve gözlemlenmiştir. [Not: Galileo'nun "teleskop" için kullandığı kelimeler perspicillum, specillum instrumentum, organum ve occhiale'dir (İtalyanca). Kepler ayrıca oculare tubus, arundo dioptrica terimlerini de kullanır. "Telescopium" kelimesi Gassendi tarafından kullanılır.]

Zaman zaman benim tarafımdan ya da benzer bir aygıtın yardımıyla başka gözlemciler tarafından çok daha mükemmel başka keşifler de yapılabilir; bu nedenle öncelikle onun biçimini, hazırlanışını ve tasarlanma vesilesini kısaca kaydedeceğim, ardından da tarafımdan yapılan gözlemlerin dökümünü sunacağım. Yaklaşık on ay önce, gözlemcinin gözünden çok uzakta olmalarına rağmen, görülebilir nesnelerin sanki yakındaymış gibi belirgin biçimde görülmesini sağlayan bir teleskobu bir Hollandalının yaptığına dair kulağıma bir haber geldi; kimilerinin inandığı, kimilerininse inkâr ettiği, sergilediği son derece harika işlere dair bazı kanıtlar aktarılmaktaydı. Birkaç gün sonra, Paris'ten soylu bir Fransız olan Jaques Badovere tarafından yazılan bir mektupla bu haberin doğrulanması elime ulaştı; bu durum nihayetinde beni, önce teleskobun çalışma ilkesini araştırmaya, ardından benzer bir aygıtın icadını hangi yollarla başarabileceğimi düşünmeye adamaya sevk etti. Kısa bir süre sonra, Kırılma kuramını derinlemesine inceleyerek bunu başardım;

ve ilk başta kurşundan bir tüp hazırladım, bunun uçlarına her ikisinin de bir yüzü düz, fakat diğer yüzü birinde küresel dışbükey, diğerinde ise içbükey olan iki cam mercek yerleştirdim. Ardından gözümü içbükey merceğe yaklaştırdığımda, nesneleri tatmin edici ölçüde büyük ve yakın gördüm; zira nesneler, tek başına çıplak gözle görüldükleri duruma kıyasla mesafenin üçte biri kadar uzakta ve dokuz kat daha büyük görünmekteydi. Kısa bir süre sonra daha büyük bir titizlikle nesneleri altmış kattan fazla büyüten başka bir teleskop yaptım. Sonunda, ne emekten ne de masraftan kaçınarak kendime öyle üstün bir aygıt yapmayı başardım ki, içinden bakılan nesneler neredeyse bin kat büyütülmüş ve tek başına doğal görme yetisiyle bakıldığındakine göre otuz kattan fazla yaklaşmış görünmektedir.

Bu aletin karada veya denizde kullanıldığında sağlaması beklenebilecek faydaların sayısını ve önemini sıralamak bütünüyle zaman kaybı olurdu. Fakat yeryüzündeki nesnelere yönelik kullanımına aldırış etmeksizin, kendimi gök cisimlerinin gözlemlerine verdim; her şeyden önce Ay'ı, sanki Yer'in iki yarıçapı [Not: "seini-diametros" yerine sehven "Vix per duas Telluris diamttros".] kadar bir mesafedeymişçesine yakından gördüm. Ay'dan sonra, hem sabit yıldızları hem de gezegenleri, diğer gök cisimlerini inanılmaz bir hazla sık sık gözlemledim; bunların çok büyük sayısını gördüğümde, aralarındaki mesafeleri ölçebileceğim bir yöntem üzerine düşünmeye başladım ve sonunda bir yöntem buldum. Ve burada, dikkatlerini bu tür gözlemlere yöneltmek niyetinde olan herkesin bazı uyarılardan haberdar olması yerinde olacaktır. Zira ilk olarak, çok parlak nesneleri belirgin ve her türlü bulanıklıktan uzak gösterecek, onları en az 400 kat büyütecek son derece kusursuz bir teleskop hazırlamaları mutlak surette gereklidir; çünkü o takdirde nesneleri mesafelerinin yalnızca yirmide birindeymiş gibi gösterecektir. Zira aygıt böylesi bir güçte olmadıkça, göklerde tarafımdan görülmüş olan veya bundan sonra sıralanacak olan her şeyi görmeye çalışmak nafile olacaktır. Fakat herhangi bir kimsenin aygıtının büyütme gücünden biraz daha emin olabilmesi için, biri diğerinden 400 kat daha büyük olan iki daire veya iki kare kâğıt parçası yapmalıdır; bu da büyük olanın çapı diğerinin çapının yirmi katı uzunlukta olduğunda gerçekleşecektir. Ardından, aynı duvara tutturulmuş her iki yüzeye uzaktan aynı anda bakmalıdır; küçüğüne teleskoba yaklaştırılmış bir gözle, büyüğüne ise yardımsız diğer gözle bakmalıdır; zira bu işlem her iki göz de açıkken hiçbir zahmet çekilmeden tek ve aynı anda yapılabilir. Eğer alet nesneleri istenen oranda büyütüyorsa, her iki şekil de aynı boyutta görünecektir.

Böyle bir aygıt hazırlandıktan sonra, mesafeleri ölçme yöntemi araştırılmayı beklemektedir; bunu da şu düzenekle gerçekleştireceğiz.

Daha kolay anlaşılması için bir abcd tüpü varsayacağım. Gözlemcinin gözü e olsun; o zaman tüpte hiç mercek yokken gözden f g nesnesine giden ışınlar e c f, e d g doğru çizgileri boyunca uzanırdı, fakat mercekler takıldığında ışınlar e c h, e d i bükülmüş çizgileri boyunca gitsin, zira bunlar daralırlar ve başlangıçta, merceklerden etkilenmediklerinde f g nesnesine yönelmiş olanlar,

Galileo'nun çizimindeki c h çizgisi, teleskopta kırıldıktan sonra E gözüne ulaşan, h noktasından gelen küçük ışın demetini temsil eder. Büyütülmüş çizim göstermektedir ki, şayet op kullanılan açıklığın yarıçapı olursa, nesnenin h noktası görüş alanının hemen dışında kalacaktır. Ne var ki bu yöntem olsa olsa pek kaba bir yöntemdir, zira bu teleskoptaki görüş alanının sınırı kaçınılmaz olarak belirsizdir.

yalnızca h i kısmını kapsasın. Böylece e h mesafesinin H I çizgisine oranı bilindiğinde, bir sinüs cetveli yardımıyla H I nesnesinin gözde meydana getirdiği açının büyüklüğünü bulabileceğiz; bu açının da yalnızca birkaç dakika içerdiğini göreceğiz. Şayet cd merceğine, kimi daha büyük, kimi daha küçük deliklerle delinmiş ince metal levhalar takarsak, merceğin üzerine gerektiğinde bazen bir levhayı, bazen diğerini koyarak, kendi isteğimize göre daha çok veya daha az dakikadan oluşan farklı açılar teşkil ederiz; bunların yardımıyla da birkaç dakikalık açısal bir mesafeyle ayrılmış yıldızlar arasındaki aralıkları, bir ya da iki dakikalık bir hata payı dahilinde, elverişli bir şekilde ölçebiliriz. Ancak şimdilik bu meselelere böylece hafifçe değinmiş, adeta dudak ucuyla dokunmuş olmak kafi gelsin, zira başka bir fırsatta bu aletin kuramını eksiksiz olarak neşredeceğim.

Şimdi, hakiki felsefeye heves duyan herkesin dikkatini en mühim fenomenlerin görülmesine vesile olan başlangıçlara bir kez daha davet ederek, geride bıraktığım iki ay boyunca tarafımdan yapılmış gözlemleri gözden geçireyim. Ay. Evvela Ay'ın yüzeyinden,

Bize dönük olan yüzeyinin engebeliliğinden söz edeyim. Daha kolay anlaşılabilmesi için onda iki kısım ayırt ediyorum; bunları sırasıyla daha parlak ve daha karanlık kısım olarak adlandırıyorum. Ay dağlarının ve vadilerinin varlığı.

Daha parlak olan kısım bütün yarımküreyi çevreliyor ve kaplıyor görünmektedir, oysa daha karanlık olan kısım, bir nevi bulut gibi Ay'ın yüzeyinin rengini bozar ve lekelerle kaplı görünmesine yol açar. Bu lekeler, oldukça karanlık ve kayda değer bir büyüklükte olduklarından herkesçe açıkça görülür ve her çağ onları görmüştür; bu sebeple onları, boyutça daha küçük fakat bütün Ay yüzeyine, bilhassa da daha parlak olan kısmına serpilecek denli yoğun biçimde dağılmış olan diğer lekelerden ayırt etmek için büyük ya da kadim lekeler olarak adlandıracağım. Bu lekeler benden evvel hiç kimse tarafından gözlemlenmemiştir; bunlar üzerinde sık sık tekrarladığım gözlemlerim beni ifade etmiş olduğum şu kanaate ulaştırdı: Büyük bir filozoflar zümresinin Ay ve diğer gök cisimleri hususunda kabul ettiği gibi Ay yüzeyinin kusursuzca pürüzsüz, eşitsizliklerden arınmış ve tam anlamıyla küresel olmadığına; bilakis tıpkı yüksek dağlar ve derin vadilerle her yeri çeşitlilik gösteren Yeryüzü'nün yüzeyi gibi, eşitsizliklerle dolu, engebeli, çukurlar ve çıkıntılarla kaplı olduğuna kani olmuş bulunmaktayım.

Bu neticelere varmamızı sağlayan görünümler şu mahiyettedir: Yeni aydan sonraki dördüncü ya da beşinci günde, Ay bize parlak hilal uçlarıyla göründüğünde, gölgede kalan kısmı aydınlanmış kısımdan ayıran sınır, kusursuzca küresel bir cisimde olacağı üzere kesintisiz bir elips şeklinde uzanmaz; verilen şekilde tasvir edildiği gibi düzensiz, engebeli ve son derece dalgalı bir çizgiyle belirlenir; zira adlandırılabilecekleri üzere birkaç parlak çıkıntı, ışık ve gölge sınırının ötesine, karanlık kısma doğru uzanır ve diğer taraftan gölge parçaları ışığın içine tecavüz eder; dahası, büyük ve kadim lekelerin kapladığı kısım müstesna olmak üzere, karanlık kısımdan bütünüyle ayrılmış çok sayıda küçük, siyahımsı leke, o sırada Güneş ışığıyla dolup taşan sahanın neredeyse tamamına her yerde serpişmiştir. Az önce bahsedilen küçük lekelerin her zaman ve her durumda şu müşterek vasfa sahip olduklarını fark ettim: Karanlık kısımları Güneş'in bulunduğu tarafa doğrudur ve Güneş'ten uzak olan tarafta, sanki parıldayan zirvelerle taçlandırılmış gibi daha parlak sınırlara sahiptirler. Yeryüzünde de gündoğumu civarında bütünüyle benzer bir görünüme şahit oluruz; vadileri henüz ışıkla dolmamış, fakat onları çevreleyen dağları Güneş'in karşısındaki tarafta onun ışınlarının ihtişamıyla çoktan alev alev yanar vaziyette görürüz;

Galileo'nun bir Ay dağının ve duvarlı bir ovanın şeklini göstermek üzere yaptığı çizimler. Galileo: Sidereus Nuncius, Venedik 1610.

ve tıpkı Güneş yükseldikçe Yeryüzü'nün çukurlarındaki gölgelerin boyutça küçülmesi gibi, Ay'daki bu lekeler de aydınlanan kısım gittikçe büyüdükçe siyahlıklarını kaybederler. Dahası, Ay'daki ışık ve gölge sınırları sadece engebeli ve kıvrımlı görülmekle kalmaz, bundan daha da büyük bir hayret uyandıracak şekilde, Ay'ın kararmış kısmı dahilinde, aydınlanmış sahadan bütünüyle bölünmüş ve kopmuş, ondan azımsanmayacak bir aralıkla ayrılmış pek çok parlak nokta belirir; bunlar kısa bir süre sonra yavaş yavaş boyut ve parlaklık bakımından büyür ve bir veya iki saat sonra, artık biraz daha genişlemiş olan parlak kısmın geri kalanına birleşirler; fakat bu esnada başkaları, biri burada diğeri orada, sanki büyüyormuşçasına fışkırarak gölgeli kısım dahilinde aydınlanır, boyutça artar ve nihayetinde artık daha da genişlemiş olan aynı ışıklı yüzeye bağlanırlar. Bunun bir misali aynı şekilde verilmiştir. Gündoğumundan evvel Yeryüzünde de, düz ova henüz gölgedeyken en ulu dağların zirvelerinin Güneş ışınlarıyla aydınlanması vaki değil midir? Kısa bir süre sonra, o dağların orta ve daha geniş kısımları aydınlanırken ışık daha da öteye yayılmaz mı; ve nihayetinde Güneş doğduğunda, aydınlanan kısımlar

ovaların ve tepelerin birleştiği yerler mi? Gelgelelim Ay'daki bu tür çıkıntı ve çukurların heybeti, ileride göstereceğim üzere, hem büyüklük hem de genişlik bakımından Yeryüzü yüzeyinin engebesini aşıyor görünmektedir. Burada, Ay ilk dördün evresine hızla yaklaşırken gözlemlediğim ve 16. sayfanın karşısına yerleştirilen aynı çizimde bir tasviri verilen o dikkate değer manzaradan bahsetmeden geçemeyeceğim. Alt boynuzun civarındaki aydınlık kısmı, gölgenin büyük bir çıkıntısı girinti şeklinde yarıp geçiyordu; bu girintiyi daha uzun süre gözlemleyip baştan başa karanlık olduğunu gördüğümde, nihayet yaklaşık iki saat sonra çukurluğun ortasının biraz aşağısında parlak bir doruk yükselmeye başladı; bu giderek büyüdü ve üçgen bir şekil aldı, ancak henüz aydınlanmış yüzeyden tamamen kopuk ve ayrı duruyordu. Çok geçmeden çevresinde üç küçük nokta daha parlamaya başladı; ta ki Ay tam batmak üzereyken artık genişleyip yayılmış olan o üçgen şekil, aydınlık kısmın geri kalanıyla birleşmeye başlayana ve önceden bahsedilen üç parlak dorukla çevrili halde, gölge girintisinin içine uçsuz bucaksız bir ışık burnu gibi ansızın dalana dek.

Aynı çizimde tasvir edildiği gibi, üst ve alt boynuzların uçlarında da parlak kısmın geri kalanından tamamen uzakta birtakım parlak noktalar gölgenin içinden yükselmeye başladı.

Ayrıca her iki boynuzda, bilhassa da alttakinde çok sayıda koyu leke vardı; bunlardan aydınlık ve karanlık sınırına daha yakın olanlar daha büyük ve daha koyu, daha uzakta kalanlar ise daha az koyu ve daha belirsiz görünmektedir. Fakat her durumda, tıpkı daha önce belirttiğim gibi, lekenin karanlık kısmı Güneş'in aydınlattığı konuma bakmakta, daha parlak bir kenar ise Güneş'ten uzakta kalan tarafta ve Ay'ın gölgedeki bölgesine doğru koyulaşmış lekeyi çevrelemektedir. Ay yüzeyinin gök mavisi gözleriyle bir tavus kuşu kuyruğu gibi lekelerle bezeli bu kısmı, fırından henüz sıcakken soğuk suya daldırılmaları sebebiyle çatlaklı ve dalgalı bir yüzey kazanan ve bu durumdan ötürü halk arasında buzlu cam denen cam vazolar gibi bir hale bürünmüştür. [Not: British Museum'daki Slade Koleksiyonu'nda buzlu veya çatlak Venedik camı örnekleri görülebilir ve bunlar Galileo'nun benzetmesini bütünüyle haklı çıkarır.] Aynı zamanda gözlemlenen büyük Ay lekelerinin ise hiçbir şekilde benzer biçimde parçalanmış ya da çukurlar ve çıkıntılarla dolu olduğu görülmemekte, bilakis düz ve tekdüze olduğu görülmektedir; zira yalnızca şurada burada diğer kısımlardan biraz daha parlak bazı alanlar baş gösterir. Dolayısıyla, eğer biri Pisagorcuların Ay'ın adeta bir başka Dünya olduğu yönündeki eski görüşünü yeniden canlandırmak isterse, daha parlak kısım karaların yüzeyini, daha karanlık kısım ise su kütlesini gayet uygun şekilde temsil edebilir. Gerçekten de Yeryüzü küresi Güneş ışınlarıyla yıkandığı sırada uzaktan görülecek olsaydı, yüzeyin kara olan kısmının kıyasla daha parlak, su olan kısmının ise daha karanlık olarak göze çarpacağından hiçbir zaman şüphe etmedim. Dahası, Ay'daki büyük lekelerin daha parlak bölgelere kıyasla daha çukur olduğu görülmektedir; zira Ay'da hem hilal hem de küçülme evresinde, büyük lekelerin çevresinde yer yer dışa doğru uzanan ışık ve gölge sınırında, çizimlerimi yaparken fark ettiğim üzere komşu bölgeler daima daha parlaktır; söz konusu lekelerin kenarları ise daha parlak kısımlardan yalnızca daha çukur değil, aynı zamanda daha düzdür ve sırtlar ya da engebelerle bölünmemiştir. Ancak daha parlak kısım en çok lekelerin yakınında belirginleşir; öyle ki hem ilk dördünden önce hem de üçüncü dördün civarında, şeklin üst kısmındaki, yani Ay'ın kuzey bölgesini kaplayan belirli bir lekenin çevresinde, onun üst ve alt taraflarındaki devasa çıkıntılar çizimlerin de gösterdiği gibi muazzam bir yüksekliğe ulaşır. Üçüncü dördünden önce bu aynı lekenin, tıpkı çok yüksek dağ dorukları gibi Güneş'ten uzak tarafta daha koyu, Güneş'e bakan tarafta ise daha parlak görünen daha koyu tonlu sınırlarla çevrelendiği görülür; ancak çukurluklarda bunun tersi gerçekleşir, zira bunların Güneş'ten uzak kısmı parlak, Güneş'e daha yakın olan kısmı ise karanlık ve gölgede görünür. Bir süre sonra, Ay yüzeyinin aydınlanan kısmı küçüldüğünde, daha önce bahsedilen lekenin tamamı ya da neredeyse tamamı gölgeyle kaplanır kaplanmaz, dağların daha parlak sırtları gölgenin üzerinde yükseklere tırmanır. Bu iki görünüm verilen çizimlerde gösterilmektedir.

Fark ettiğim ve oldukça hayret ettiğim, hiçbir surette unutmamam gereken bir husus daha vardır. Şudur: Ay'ın ortasını, anlaşıldığı kadarıyla, diğerlerinin hepsinden daha büyük ve şekilce kusursuzca yuvarlak belirli bir çukurluk kaplamaktadır. Bu çukurluğu hem ilk hem de üçüncü dördün yakınlarında inceledim ve daha önce verilen ikinci çizimde elimden geldiğince temsil ettim. Işık ve gölge etkileri bakımından, Yeryüzü'ndeki Bohemya gibi bir bölgenin oluşturacağı görünümün aynısını meydana getirmektedir, [Not: Webb, Celestial Objects for Common Telescopes, s. 104, bu teşhisi öne sürer.]

sanki kusursuz bir çemberin çevresine dizilmiş çok yüksek dağlarla her taraftan çevrelenmiş gibidir; zira Ay'daki bu bölge, o denli muazzam yükseklikteki doruklarla kuşatılmıştır ki, Ay'ın karanlık kısmına bitişik en uzak kenar, aydınlık ile gölge arasındaki sınır dairesel alanın henüz yarısına varmadan güneş ışığına boğulmuş olarak görülür. Fakat diğer lekelerin belirleyici özelliğine uygun olarak, bunun da gölgeli kısmı Güneşe dönüktür ve parlak kısmı Ay'ın karanlık tarafına doğrudur; bunu, Ay'ın parlak bölgesinin tamamına yayılmış olan engebelerin ve pürüzlerin en sağlam kanıtı olarak üçüncü kez dikkatle incelenmesini salık veririm. Üstelik bu lekelerden daima en karanlık olanları, aydınlık ile gölge arasındaki sınır çizgisine yakın olanlardır; daha uzaktakiler ise hem boyutça daha küçük hem de belirgin biçimde daha az karanlık görünür; öyle ki nihayet Ay karşı konumda dolunay olduğunda, çukurlukların karanlığı ile çıkıntıların parlaklığı arasındaki fark hafifler ve pek az bir farka dönüşür.

Gözden geçirdiğimiz bu olgular, Ay'ın parlak bölgelerinde müşahede edilmektedir. Büyük lekelerde ise, parlak kısımlarda kabul etmek zorunda kaldığımız türden çöküntü ve çıkıntı farklılıkları görmeyiz; oysa parlak kısımlarda, Güneş'in Ay'a göre konumunun çeşitliliğine bağlı olarak, Güneş ışınlarıyla farklı derecelerde aydınlanma neticesinde şekillerinin değiştiğini açıkça fark ederiz. Yine de büyük lekelerin içinde, resimlerde de belirttiğim gibi, diğer kısımlara nazaran biraz daha az karanlık bazı alanlar mevcuttur; ancak bu alanlar daima aynı görünüme sahiptir ve gölgelerinin derinliği ne artar ne de azalır. Gerçekten de bazen biraz daha gölgeli, bazen biraz daha az gölgeli görünürler, fakat Güneş ışınlarının üzerlerine az ya da çok eğik düşmesine bağlı olarak bu renk değişimi pek cüzidir; ayrıca lekelerin bitişik kısımlarına çok tedrici bir geçişle bağlanırlar, öyle ki sınırları çevredeki bölgeye karışıp onda erir. Fakat Ay yüzeyinin daha parlak kısımlarını kaplayan lekelerde durum tamamen farklıdır; zira bunlar, sanki sayısız sarp ve dişli dorukları olan dik kayalıklarmış gibi, aydınlık ile gölgenin keskin karşıtlığı sayesinde son derece belirgin sınırlara sahiptir. Dahası, o büyük lekelerin içinde, çevredeki bölgeden daha parlak ve bazıları gerçekten de çok parlak görünen başka alanlar da vardır; ancak tıpkı daha karanlık kısımlar gibi bunların da görünümü daima aynıdır. Şekilde, parlaklıkta ya da gölgenin derinliğinde hiçbir değişiklik olmaz; öyle ki bunların görünümünün, Güneş tarafından aydınlatılmalarındaki değişimlere göre aynı kısımların gölgelerini farklı şekillerde değiştiren salt yüzey şekillerindeki pürüzlerden değil, parçaların hakiki farklılığından kaynaklandığı kesin ve şüphe götürmez bir hal alır. Ay'ın daha parlak kısmını kaplayan diğer küçük lekelerde ise tam olarak bu durum gerçekleşir; çünkü bunlar günden güne değişir, büyür, küçülür ya da kaybolurlar, nitekim kökenlerini yalnızca çıkıntıların gölgelerinden alırlar.

Fakat burada bazılarının ciddi bir şüpheye düşebileceğini ve belki de az önce açıklanan ve bunca olguyla desteklenen netice hakkında kendilerini kararsızlığa sevk edecek kadar ciddi bir güçlükle karşılaşabileceklerini seziyorum. Zira Ay yüzeyinin Güneş ışınlarını en parlak yansıtan kısmı sayısız girinti, çıkıntı ve oyukla doluysa, Ay büyürken batıya bakan dış kenar, küçülürken doğuya doğru olan diğer yarım çember ve dolunayda bütün daire, neden engebeli, pürüzlü ve düzensiz değil de, sanki bir pergel ile çizilmişçesine son derece keskin hatlı, hiçbir çıkıntı veya çukurluğun girintisi olmaksızın kusursuz derecede yuvarlak ve dairesel görünür? Üstelik bu durum son derece dikkat çekicidir, çünkü bu kesintisiz kenarın tamamı, diğer kısımlardan daha parlak görünme özelliğine sahip olan ve baştan başa çıkıntılar ve çukurluklarla dolu olduğunu söylediğim Ay yüzeyi kısmına aittir. Zira Büyük Lekelerin hiçbiri tam olarak çevreye kadar uzanmaz, aksine hepsi bir arada kenardan uzakta görülür. Böylesine ciddi bir şüpheye kapı aralayan bu olgu için iki sebep ve dolayısıyla bu güçlüğe iki çözüm sunuyorum.

Öne sürdüğüm ilk çözüm şudur: Şayet Ay'ın gövdesindeki çıkıntılar ve çukurlar yalnızca gördüğümüz yarımküreyi çevreleyen çemberin kenarında bulunsaydı, o vakit Ay düzensiz ve pürüzlü bir çevreyle kuşatılarak bize dişli bir çark görünümünde görünebilir, hatta görünmek zorunda kalırdı; fakat yalnızca asıl çevre boyunca dizilmiş tek bir çıkıntı kümesi yerine, çukurları ve engebeleriyle pek çok sıradağ Ay'ın en uç kenarı boyunca birbiri ardına dizilmişse, üstelik bu durum sadece gördüğümüz yarımkürede değil, bizden öteye dönük olan ama yine de yarımkürenin sınırına yakın duran kısımda da geçerliyse, bu durumda onları uzaktan izleyen göz, çıkıntıların ve çukurların farklarını asla ayırt edemeyecektir. Zira aynı çemberde yahut aynı sırada bulunan dağların arasındaki boşluklar, başka sıralarda yer alan diğer çıkıntıların öne doğru fırlamasıyla gizlenir; hele ki gözlemcinin gözü bahsi geçen çıkıntıların tepeleriyle aynı hizada yer alıyorsa bu durum bilhassa böyledir. Nitekim Yeryüzü'nde de birbirine yakın bir dizi dağın zirvesi, şayet gözlemci epey uzaktaysa ve aynı yükseklikte duruyorsa tek bir düzlemde yer alıyormuş gibi görünür. Yine deniz dalgalı olduğunda, koca koca gemilerin sadece gövdelerinin değil, bordalarının, direklerinin ve yelkenlerinin dahi aralarında kaybolduğu derin yarıklar ve uçurumlar dalgaların arasında uzanmasına rağmen, dalga tepeleri tek bir düzlem teşkil eder gibi görünür. Dolayısıyla, gerek Ay'ın içinde gerekse çevresinde çıkıntıların ve çukurların çok katmanlı bir düzeni bulunduğundan ve onlara büyük bir mesafeden bakan göz onların doruklarıyla neredeyse aynı düzlemde yer aldığından, bunların kendilerini sıyırıp geçen görme ışınına pürüzlerden bütünüyle arınmış, kesintisiz bir çizgi gibi sunmasını kimse garipsememelidir. Bu açıklamaya bir başkası da eklenebilir; nitekim tıpkı Yeryüzü'nün etrafında olduğu gibi Ay'ın gövdesinin çevresinde de, esirin geri kalanından daha yoğun olan, içinden görmemizi engelleyecek denli bir donukluğa sahip olmasa da Güneş ışınlarını alıp yansıtmaya yeten bir madde örtüsü vardır, bilhassa da aydınlanmadığı vakitlerde. Güneş ışınlarıyla aydınlanan bu örtü, Ay'ın gövdesini gerçekte olduğundan daha büyük gösterir ve şayet kalınlığı daha fazla olsaydı bakışımızın Ay'ın katı gövdesine nüfuz etmesine mani olabilirdi; oysa bu örtü, Ay'ın çevresinde daha büyük bir kalınlığa sahiptir; daha büyük derken asıl kalınlığını değil, onu eğik kesen bakış ışınlarımıza nispetle olan kalınlığını kastediyorum; böylece, bilhassa parlak bir durumdayken görüşümüzü kesebilir ve Ay'ın Güneş'e bakan tarafındaki gerçek çevresini gizleyebilir.

Bu durum, Ay'ın gövdesi A B C'nin d e g şeklinde kuşatıcı bir atmosferle sarıldığı ekteki şekilden daha açık biçimde anlaşılabilir. F noktasındaki bir göz, Ay'ın orta kısımlarına, örneğin A noktasına, atmosferin d A kalınlığı boyunca nüfuz eder; fakat uç kısımlara doğru daha derin bir atmosfer kütlesi, E B, onun sınırını görüşümüzden saklar. Bunun lehine bir kanıt da Ay'ın aydınlanan kısmının, gölgede kalan kürenin geri kalanından daha geniş bir çevreye sahip görünmesidir.

Belki bazıları, aynı nedenin Ay'daki büyük lekelerin neden hiçbir tarafta çevre kenarına ulaşıyor gibi görünmediğine de gayet makul bir açıklama getirdiğini düşünecektir; oysa lekelerin diğer yerlerde olduğu kadar kenar civarında da bulunması beklenebilirdi; orada da lekelerin bulunduğu, fakat bakışın nüfuz edemeyeceği kadar kalın ve parlak bir atmosfer kütlesiyle gizlendikleri için görülemedikleri akla yatkın görünmektedir. Verilen olguların açıklamasından, Ay yüzeyinin daha parlak olan kısmının her yerinde çıkıntılar ve çukurlar bulunduğunun yeterince açık kılındığını düşünüyorum; geriye yalnızca bunların boyutlarından bahsetmek ve Yeryüzü yüzeyindeki engebelerin Ay'dakilerden çok daha küçük olduğunu, yani tabir caizse sadece üzerinde bulundukları kürelerin boyutuna oranla değil, mutlak surette daha küçük olduğunu göstermek kalıyor.

[Not: Beer ve Maedler'in Der Mond (Berlin, 1837) adlı eserinde belirlenen ay dağlarının yükseklikleri listesinde, 3000 tuazı, yani 19.000 Britanya fitini aşan altı dağ bulunmaktadır.]

Ve bu durum açıkça şöyle gösterilir: Ay'ın Güneş'e göre çeşitli konumlarında sık sık gözlemlediğim üzere, Ay'ın gölgede kalan kısmı içindeki bazı doruklar, ışık sınırından (aydınlanma çemberi) epey mesafede olmalarına rağmen aydınlanmış görünüyordu; bunların mesafesini Ay'ın tam çapıyla karşılaştırarak, kimi zaman çapın yirmide birini (1/20) aştığını öğrendim. Mesafenin çapın tam 1/20'si olduğunu varsayalım ve şekil C A F'nin bir büyük çemberi, E'nin merkezini ve C F'nin de bir çapı temsil ettiği Ay küresini göstersin; bu çap dolayısıyla Yeryüzü'nün çapına 2:7 oranını taşır; en dakik gözlemlere göre Yeryüzü'nün çapı 7000 İtalyan mili içerdiğinden, C F 2000, C E 1000 ve bütünün 1/20'si olan C F [?] 100 mil olacaktır. Ayrıca C F, Ay'ın aydınlık kısmını karanlık kısmından ayıran büyük çemberin bir çapı olsun (zira Güneş'in Ay'a olan pek büyük mesafesinden ötürü bu çember büyük bir çemberden hissedilir biçimde farklı değildir) ve A'nın C noktasından mesafesi bu çapın 1/20'si kadar olsun; E A yarıçapı çizilsin ve teğet doğruyu kesecek şekilde uzatılsın

G c D, ki bu tepeyi aydınlatan ışını temsil eder, D noktasında keser. O halde ca yayı ya da c D doğru parçası, c E'nin 1000 birim içerdiği durumda, bu birimlerden 100 tanesi kadar olacaktır. Dolayısıyla DC ve cE'nin karelerinin toplamı 1.010.000 eder ve dE'nin karesi de buna eşittir; bu yüzden ED'nin tamamı 1004'ten büyük olacaktır; ve A D, c E'nin 1000 birim içerdiği durumda, bu birimlerden 4'ünden fazla olacaktır. Dolayısıyla Ay'da, Güneş'in g c d ışınına kadar uzanan ve c ucundan c d mesafesi kadar ayrılmış bir tepeyi temsil eden A D'nin yüksekliği 4 İtalyan milinden fazladır; oysa Dünya'da dikey yüksekliği bir mile bile ulaşan hiçbir dağ yoktur. Bu nedenle, Ay'daki çıkıntıların Dünya'dakilerden daha yüksek olduğu sonucuna varmak zorunda kalırız. Burada, dikkate değer bir başka Ay olayının nedenini açıklamak istiyorum; gerçi bu olay tarafımdan yakın zamanda değil, yıllar önce gözlemlenmiş, bazı yakın dostlarıma ve öğrencilerime gösterilmiş, açıklanmış ve gerçek nedenine bağlanmış olsa da, bir teleskop yardımıyla gözlemi daha kolay ve daha canlı hale geldiğinden, bu konunun buraya dahil edilmesinin uygunsuz olmayacağını düşündüm; fakat bunu esasen Ay ile Dünya arasındaki bağ ve benzerliğin daha açıkça görünmesi amacıyla dahil etmek istiyorum.

Ay, hem kavuşumdan önce hem de kavuşumdan sonra Güneş'ten pek uzakta bulunmadığında, yalnızca parlak boynuzlarla donatılmış olan tarafı gözümüze görünmekle kalmaz; aynı zamanda ince ve soluk bir çevrenin de karanlık kısmın, yani Güneş'ten öteye dönük olan kısmın dairesini çizdiği ve onu göğün daha karanlık olan zemininden ayırdığı görülür. Fakat meseleyi daha yakından incelersek, yalnızca gölgede kalan kısmın en dış kenarının soluk bir parlaklıkla parıldamakla kalmadığını, Ay'ın tüm yüzünün, yani Güneş'in parıltısını hissetmeyen tarafının da hatırı sayılır bir parlaklığa sahip soluk bir ışıkla aydınlandığını görürüz. İlk bakışta, yalnızca bitişiğindeki göğün daha karanlık kısmı sebebiyle ince bir çevre parıldar görünür; oysa aksine, yüzeyin geri kalanı, görüşümüzün berraklığını bozan parlak boynuzların bitişikliği yüzünden karanlık görünür. Fakat bir kimse kendisi için öyle bir konum seçerse ki, bakışı ile Ay arasına, ama gözünden hayli uzak bir mesafeye bir çatının, bir bacanın ya da başka bir nesnenin girmesiyle parlak boynuzlar gizlenir ve Ay küresinin geri kalanı bakışına açık bırakılırsa; o vakit Ay'ın bu bölgesinin de, Güneş ışığından mahrum olmasına rağmen, hatırı sayılır bir ışıkla parıldadığını görecektir; ve özellikle de gecenin karanlığı Güneş'in yokluğuyla zaten derinleşmişse bu durum böyledir; zira daha karanlık bir zeminde aynı ışık daha parlak görünür. Dahası, Ay'ın bu ikincil parlaklığının, Ay Güneş'ten daha az uzak olduğu nispette daha büyük olduğu görülür; zira Ay'ın o cisimden olan uzaklığıyla orantılı olarak giderek azalır; öyle ki ilk dördünden sonra ve ikinci dördünün bitiminden önce, daha karanlık bir gökte gözlemlense bile, zayıf ve çok soluk olduğu görülür; oysa 60° veya daha az bir açısal mesafede, alacakaranlıkta bile harika bir şekilde parlaktır; gerçekten o kadar parlaktır ki, iyi bir teleskobun yardımıyla içindeki büyük lekeler ayırt edilebilir.

Bu garip parlaklık felsefi zihinlerde azımsanmayacak bir şaşkınlık yaratmıştır; ve buna gerekçe olarak kimisi bir şeyi, kimisi başka bir şeyi öne sürmüştür. Bazıları bunun Ay'ın kendine has ve doğal parlaklığı olduğunu söylemiştir; bazıları bu parlaklığın o cisme Venüs gezegeni tarafından, ya da başkalarının iddia ettiği gibi tüm yıldızlar tarafından verildiğini; bazıları ise bunun, ışınlarının Ay'ın katı kütlesinin içinden kendine bir yol bulduğunu söyledikleri Güneş'ten geldiğini ifade etmiştir. Fakat bu tür iddialar fazla güçlük çekilmeden çürütülür ve inandırıcı bir şekilde yanlış oldukları gösterilir. Zira şayet bu tür bir ışık Ay'ın kendisinin olsaydı ya da yıldızlar tarafından bağışlanmış olsaydı, Ay, özellikle tutulmalarda bunu muhafaza eder ve alışılmadık derecede karanlık bir gökte bırakıldığında onu gösterirdi; fakat bu durum tecrübeye aykırıdır. Zira tutulmalarda Ay'da görülen parlaklık çok daha az yoğundur, biraz kırmızımsı ve neredeyse bakır rengindedir; oysa bu parlaklık daha parlak ve daha beyazdır; ayrıca tutulma sırasında görülen parlaklık değişken ve hareketlidir, zira Ay'ın yüzünde gezinir; öyle ki Dünya'nın düşürdüğü gölge dairesinin çevresine yakın olan kısım parlaktır, fakat Ay'ın geri kalanı her zaman karanlık görülür. Bu durumdan hiç tereddüt etmeden anlarız ki, bu parlaklık, Güneş ışınlarının Ay'ı bir zarf gibi çevreleyen daha yoğun bir bölgeyle temas etmesinden kaynaklanan yakınlıktan ileri gelmektedir; bu temas sayesinde, tıpkı Dünya'da sabah ve akşam alacakaranlığın yayılması gibi, Ay'ın komşu bölgeleri üzerine de bir tür şafak ışığı yayılır; [Not: Galilei'nin fark ettiği tutulmalardaki Ay aydınlanması, günümüzde Güneş ışığının Dünya atmosferi tarafından kırılmasına bağlanmakta ve ışığın kırmızımsı rengi Herschel tarafından açıklanmaktadır.] fakat Dünya Sistemi üzerine olan kitabımda bu meseleyi daha ayrıntılı ele alacağım.

Yine, bu tür bir ışığın Ay'a Venüs gezegeni tarafından verildiğini ileri sürmek, cevaba değmeyecek kadar çocukçadır; zira kavuşum anında ve 60°'lik bir açısal mesafe dahilinde, Ay'ın Güneş'ten öteye dönük kısmının Venüs gezegeni tarafından görülmesinin tamamen imkansız olduğunu anlamayacak kadar cahil kim vardır?

Fakat bu ışığın, Güneş'in kendi ışığıyla Ay'ın katı kütlesine nüfuz etmesinden ve onu aydınlatmasından kaynaklandığı da aynı şekilde savunulamaz. Zira öyle olsaydı, Ay tutulması anı haricinde Ay'ın yarımküresi Güneş tarafından daima aydınlatıldığından bu ışık asla azalmazdı, oysa gerçekte Ay ilk dördünün sonuna yaklaşırken hızla azalır ve onu geçtiğinde

Astronomi, bl. vii.) Dünya atmosferindeki su buharının mor ve mavi ışınları soğurmasına bağlı olduğunu [?]. Hissedilir bir Ay atmosferi fikri, yıldız örtülmelerinin gözlemlenen olgularıyla bağdaşmamaktadır.

1 Galileo'nun Systema Mundi'si. Galileo'nun keşiflerinin tartışılması ve bunların Kopernik astronomi sistemiyle ilişkisinin yol açtığı şiddetli muhalefet nedeniyle Galileo, bu eserin basımını 1632 yılına kadar ertelemeyi gerekli bulmuş görünmektedir, Papa VIII. Urbanus'un ve Roma'daki diğer iktidar sahiplerinin dostluğu ve himayesi altında kendini güvende hissederek nihayet eseri yayımlamıştır. Ne var ki Urbanus bu kez onun aleyhine dönmüş, kitabı ve yazarını kınamış ve onu Roma'ya çağırmıştır, orada da yargılanması ve mahkûmiyetine dair iyi bilinen hadiseler vuku bulmuştur.

ilk dördün safhasındayken büsbütün soluklaşır. Mademki bu türden ikincil bir parlaklık Ay'ın kendisine ait ve özsel değildir, yıldızların hiçbirinden yahut Güneş'ten de ödünç alınmamıştır ve mademki şu anda tüm evrende Dünya'dan başka geriye hiçbir cisim kalmamıştır, öyleyse ne sonuca varmalıyız? Ne öne sürmeliyiz? Ay'ın cisminin yahut karanlık ve güneşsiz bir başka kürenin, ışığını Dünya'dan aldığını mı iddia edeceğiz? Neden Ay olmasın? Ve muhakkak ki öyledir. Dünya, adil ve minnettar bir karşılıkla, gecenin en zifiri karanlığı boyunca neredeyse her an Ay'dan aldığı aydınlanmanın benzerini ona geri öder. Meseleyi daha açık bir şekilde izah edeyim. Kavuşum anında, Ay Güneş ile Dünya arasında bir konum aldığında, Ay'ın Güneş'e dönük olan ve Dünya'dan gizlenen yarısı Güneş ışınlarıyla aydınlanır, Dünya'ya bakan diğer yarısı ise karanlıkla kaplanır ve böylece Dünya'nın yüzeyini hiçbir surette aydınlatmaz. Ay Güneş'ten biraz uzaklaştığında, derhal bize bakan yarısı kısmen aydınlanır; bize doğru ince, gümüşi bir hilal çevirir ve Dünya'yı hafifçe aydınlatır; Ay ilk dördün safhasına yaklaştıkça üzerindeki Güneş aydınlığı artar ve bu ışığın Dünya'daki yansıması da çoğalır; ardından Ay'daki parlaklık yarım dairenin ötesine geçer ve gecelerimiz daha aydınlık olur; nihayetinde Ay'ın Dünya'ya bakan tüm yüzü, Güneş ve Ay'ın Dünya'nın karşıt taraflarında bulunduğu sırada, Güneş tarafından en yoğun parlaklıkla ışıtılır; o vakit Dünya'nın yüzeyi boydan boya ay ışığının seliyle parıldar; bundan sonra artık küçülmekte olan Ay, daha zayıf ışınlar yayar ve Dünya daha az aydınlanır; nihayet Ay, Güneş ile ilk kavuşum konumuna yaklaşır ve derhal kara gece Dünya'yı istila eder. Böylesi bir döngüde ay ışığı, her ay bize daha parlak ve daha sönük aydınlanmaların nöbetleşmesini sunar. Fakat Ay'ın ışığının Dünya'ya sağladığı bu fayda, Dünya'nın ışığının Ay'a sağladığı fayda ile dengelenir ve ödenir; zira Ay kavuşum zamanı civarında Güneş'in yakınında bulunurken, Dünya'nın Güneş'e maruz kalan ve onun ışınlarıyla canlı biçimde aydınlanan yarıküresinin tüm yüzeyini karşısına alır ve böylece Dünya'dan yansıyan ışığı kabul eder. Bu tür bir yansıma sebebiyle, Ay'ın bize daha yakın olan yarıküresi, Güneş ışığından mahrum kalsa da, kayda değer bir parlaklıkta görünür. Yine, Güneş'ten bir çeyrek daire kadar uzaklaştığında Ay, Dünya'nın yarıküresinin yalnızca yarısını, yani batı yarısını aydınlanmış olarak görür, zira diğer doğu yarısı gecenin gölgeleriyle örtülüdür; bu sebeple Ay, Dünya tarafından daha az aydınlatılır ve buna bağlı olarak bu ikincil ışık bize daha sönük görünür. Fakat şayet Ay'ın, Güneş'e nazaran Dünya'nın karşı tarafına yerleştiğini tahayyül ederseniz, Dünya'nın artık Ay ile Güneş arasında kalan yarıküresini tamamen karanlık ve gecenin kasvetine batmış olarak görecektir; dolayısıyla, Ay'ın böylesi bir konumuna bir tutulma eşlik ederse, Güneş'in ve Dünya'nın aydınlatmasından aynı anda mahrum kalarak hiçbir ışık alamaz. Dünya ve Güneş'e nispetle diğer herhangi bir konumda Ay, Güneş tarafından aydınlatılan Dünya yarıküresinin daha büyük yahut daha küçük bir kısmını görmesine bağlı olarak, Dünya'dan yansıma yoluyla az ya da çok ışık alır; zira bu iki küre arasında öyle bir kanun geçerlidir ki, Dünya'nın Ay tarafından en parlak şekilde aydınlatıldığı anlarda, bilakis Ay Dünya tarafından en az aydınlatılır; ve bunun tersi de geçerlidir. Bu mevzu üzerine bu kadarlık söz burada kafi gelsin; zira bunu Evren Sistemi adlı eserimde daha etraflıca ele alacağım; orada, Dünya'nın ne hareketi ne de ışığı olduğu gerekçesiyle yıldızlar topluluğundan ayrılması gerektiğini ileri sürenlerin yararına, Güneş ışığının Dünya'dan son derece güçlü bir yansıması olduğu pek çok delil ve deneysel kanıtla gösterilmektedir; zira Dünya'nın hareketi olduğunu, parlaklıkta Ay'ı geride bıraktığını ve evrenin donuk tortusunun çökeldiği bir yer olmadığını ispat edeceğim; ve bu kanıtımı doğal hadiselerden alınan binlerce delille destekleyeceğim. Şimdiye kadar Ay'ın cismi hakkında yaptığım gözlemlerden bahsettim; şimdi ise Sabit Yıldızlar hususunda tarafımdan bugüne dek görülen hadiseleri kısaca bildireceğim. Ve her şeyden evvel şu hakikat dikkate değerdir: Gerek sabit gerekse gezgin yıldızlar, bir teleskopla bakıldığında, diğer cisimlerin ve Ay'ın boyut kazanmasıyla aynı nispette büyümüş görünmezler; bilakis yıldızlarda böylesi bir büyüme çok daha az görünür, öyle ki (bir misal kabilinden) diğer nesneleri yüz kat büyütmeye yetecek güçte bir teleskobun, yıldızları ancak dört ya da beş kat büyütebildiğini kabul edebilirsiniz. Fakat bunun sebebi şudur: Yıldızlara çıplak gözlerimizle baktığımızda, bize kendi yalın, gerçek boyutlarıyla görünmezler, bilhassa gece hayli ilerlediğinde, belirli bir canlılıkla parıldayarak ve kıvılcımlı ışınlarla çevrelenmiş olarak görünürler; ve bu durumdan ötürü, şayet bu arızi saçaklardan soyulmuş olsalardı görüneceklerinden çok daha büyük görünürler, zira gözde oluşturdukları açı yıldızın asıl diski tarafından değil, onu böylesine genişçe çevreleyen parlaklık tarafından belirlenir. Bunu belki de en açık şekilde, yıldızların tam günbatımında, alacakaranlığın başlangıcında doğduklarında, birinci büyüklükte yıldızlar olsalar dahi pek küçük görünmeleri gibi iyi bilinen bir hadiseden anlayacaksınız; ve bizzat Venüs gezegeni bile, güpegündüz görünür olduğu herhangi bir anda öylesine küçük görünür ki, son büyüklükteki bir yıldıza bile güçbela denk görünür. Diğer nesneler ve hatta gerek öğle aydınlığında gerekse gecenin derinliğinde bakılsın daima aynı boyutta görünen Ay söz konusu olduğunda durum farklıdır. Dolayısıyla yıldızların gece yarısında eksilmemiş bir haşmetle görüldüğü, fakat saçaklarının, gün ışığının onları kesip atabileceği bir mahiyette olduğu sonucuna varırız; ve yalnızca gün ışığı değil, bir yıldız ile gözlemcinin gözü arasına girebilecek herhangi bir hafif bulut da bunu yapabilir. Koyu bir tül yahut renkli bir cam da aynı tesiri gösterir, zira bunlar göz ile yıldızların arasına yerleştirildiğinde, onları çevreleyen tüm alev derhal kaybolur. Bir teleskop da aynı neticeyi hasıl eder, zira yıldızların gerçek disklerini (şayet hakikaten bu şekilde iseler) büyütmeden evvel, onların arızi ve tesadüfi ışıltılarını ortadan kaldırır ve bu yüzden diğer nesnelerden daha az büyütülmüş gibi görünürler, nitekim teleskopla bakılan beşinci ya da altıncı büyüklükteki bir yıldız yalnızca birinci büyüklükteymiş gibi gösterilir.

Gezegenlerin ve sabit yıldızların görünüşleri arasındaki fark da dikkate değer görünmektedir. Gezegenler, sanki bir pergel yardımıyla çizilmişçesine kusursuz şekilde yuvarlak diskler sunar ve tamamen aydınlanmış, küre biçiminde küçük aylar gibi görünürler; fakat sabit yıldızlar çıplak göze dairesel bir çevreyle sınırlanmış gibi görünmez, daha ziyade her yöne ışınlar saçan ve oldukça parıldayan ışık alevleri gibidir. Bir teleskopla bakıldığında, çıplak gözle görüldükleri andakiyle aynı şekilde görünürler, ancak o kadar büyük görünürler ki beşinci ya da altıncı kadirden bir yıldız, tüm sabit yıldızların en büyüğü olan Sirius'a denk görünür.[Not: Yıldızların muazzam uzaklığı, ne kadar güçlü olursa olsun hiçbir teleskop tarafından büyütülememelerine yol açar; görünen veya yapay disk, kullanılan teleskopa bağlı olan ve en geniş açıklıkta en küçük haline gelen optik bir etkidir.] Ancak altıncı kadirden yıldızların da ötesinde, teleskop aracılığıyla, yardımsız gözden kaçan ve akıl almaz derecede kalabalık olan sayısız başka yıldız topluluğunu görebilirsiniz; nitekim altı kadir farkından daha fazlasını görebilirsiniz ve bunların en büyükleri olan, yedinci kadir yıldızlar veya görünmeyen yıldızların birinci kadiri diyebileceğim yıldızlar, teleskop yardımıyla, yardımsız gözle görülen ikinci kadirden yıldızlardan daha büyük ve daha parlak görünür. Ancak bu yıldızların akıl almaz bir biçimde birbirlerine sokulduklarına dair bir veya iki kanıt görebilmeniz için, iki yıldız kümesini ele almaya karar verdim; ta ki birer numune olarak bunlara bakıp geri kalanı hakkında bir hükme varabilesiniz.

İlk örneğim olarak Orion takımyıldızının tamamını resmetmeye niyetlenmiştim; fakat yıldızların muazzam miktarı ve zaman darlığı beni bunalttı, bu yüzden bu girişimi başka bir zamana erteledim; zira bir veya iki derecelik sınırlar içinde eski yıldızların bitişiğinde ya da aralarına dağılmış beş yüzden fazla yeni yıldız bulunmaktadır. Bu sebeple Orion'un Kuşağı'ndaki üç yıldızı ve Kılıcı'ndaki altı yıldızı seçtim; bunlar uzun zamandır iyi bilinen gruplardır. Çevrelerinde yakın zamanda keşfedilen seksen yıldızı daha bunlara ekledim ve aralarındaki mesafeleri olabildiğince eksiksiz korudum. Bilinen veya eski yıldızları, ayırt edilebilmeleri için daha büyük boyutta resmettim ve çift çizgiyle çevreledim; çıplak gözle görülmeyen diğerlerini ise daha küçük ve yalnızca tek bir çizgiyle işaretledim. Ayrıca büyüklük farklarını da elimden geldiğince korudum.

İkinci bir örnek olarak Boğa takımyıldızının Ülker denen altı yıldızını resmettim (yedincisi neredeyse hiç görünmediğinden kasten altı diyorum); bu, göklerde çok dar bir alana hapsedilmiş bir yıldız grubudur. Bunların yakınında çıplak gözle görülemeyen kırktan fazla başka yıldız yer alır ve bunlardan hiçbiri, daha önce anılan altı yıldızın herhangi birinden yarım dereceden fazla uzakta değildir; bunlardan yalnızca otuz altı tanesini çizimimde belirttim. Tıpkı Orion takımyıldızında olduğu gibi, bunların aralıklarını, büyüklüklerini ve eski ile yeni yıldızlar arasındaki ayrımı korudum.

Gözlemlediğim bir sonraki nesne Samanyolu'nun özü ya da maddesidir. Bir teleskop yardımıyla herhangi biri bunu duyulara öylesine açık bir biçimde hitap eden bir yolla görebilir ki filozofları bunca çağ boyunca kıvrandıran tüm tartışmalar gözlerimizin su götürmez kanıtıyla derhal son bulur ve bu konudaki laf kalabalığı tartışmalardan kurtuluruz; zira Galaksi, kümeler halinde bir araya yerleşmiş sayısız yıldız yığınından başka bir şey değildir. Teleskopu hangi kısmına çevirirseniz çevirin, derhal gözler önüne muazzam bir yıldız kalabalığı serilir; bunların birçoğu oldukça büyüktür ve son derece parlaktır, ancak küçük olanların sayısı bütünüyle tespit edilemeyecek kadar çoktur.

Ve beyaz bir bulutun parlaklığı gibi olan o sütsü parlaklık yalnızca Samanyolu'nda görülmekle kalmayıp göklerde şurada burada benzer renkte birkaç leke soluk bir ışık yaydığından, teleskopu bunlardan herhangi birine çevirirseniz, birbirine sıkıca kenetlenmiş bir yıldız kümesi bulursunuz. Dahası, buna daha çok şaşıracaksınız, bugüne kadar gökbilimcilerin her biri tarafından bulutsu olarak adlandırılan yıldızlar, şaşırtıcı bir şekilde birbirine sıkı sıkıya yerleşmiş küçük yıldız gruplarıdır; her biri küçüklüğünden veya bize olan muazzam uzaklığından dolayı gözümüzden kaçsa da ışınlarının birbirine karışmasından, şimdiye dek göğün daha yoğun kısmı olduğuna ve yıldızların ya da Güneş'in ışınlarını yansıtabildiğine inanılan o parlaklık doğar.

Bunlardan bazılarını gözlemledim ve bu bulutsulardan ikisinin yıldız kümelerini eklemek istiyorum. İlki, yirmi bir yıldız saydığım, Orion'un Başı olarak adlandırılan bulutsunun çizimidir.

İkinci küme, Praesepe denen bulutsuyu içerir; bu tek bir yıldız olmayıp kırktan fazla küçük yıldızdan oluşan bir yığındır. Eşlik eden şekildeki sırayla dizilmiş, Aselli haricinde otuz altı yıldız kaydettim. Ay, Sabit Yıldızlar ve Samanyolu hakkında şimdiye kadar yapmış olduğum gözlemlerin kısa kaydını artık bitirmiş bulunuyorum. Geriye, bu eserde en önemli sayılmayı hak ettiğini düşündüğüm mesele kalıyor; yani dünyanın başlangıcından günümüze dek hiç görülmemiş dört gezegenin keşfedilme ve gözlemlenme vesilesini, konumlarını, son iki ay boyunca hareketleri ve büyüklüklerindeki değişimler hakkında yapılan gözlemleri açıklayıp dünyaya ilan etmeliyim. Vaktimin darlığı yüzünden bugüne kadar başarmama imkân verilmeyen, bunların periyot sürelerini inceleyip belirlemeleri için bütün gökbilimcileri çaba göstermeye çağırıyorum. Yine de böyle bir araştırmaya boş yere girişmemeleri için onları tekrar uyarıyorum; çok hassas ve bu kaydın başında tarif ettiğime benzer bir teleskoba ihtiyaçları olacaktır.

İçinde bulunduğumuz 1610 yılının Ocak ayının 7. gününde, gecenin ilk saatinde, gökyüzünün takımyıldızlarını bir teleskopla seyrederken [Not: Galilei'nin gözlem saatlerinin gün batımından itibaren hesaplandığı anlaşılmalıdır], Jüpiter gezegeni görüş alanıma girdi. Kendime gayet mükemmel bir alet hazırlamış olduğumdan, diğer teleskobumun yetersiz gücü yüzünden daha önce asla fark edemediğim bir durumu fark ettim; küçük fakat çok parlak üç küçük yıldız gezegenin yakınındaydı. Her ne kadar bunların sabit yıldızlar kümesine ait olduğunu düşünsem de beni biraz hayrete düşürdüler, çünkü ekliptiğe paralel tam bir doğru çizgi üzerinde dizilmiş gibiydiler [Not: Jüpiter'in uyduları, tam olarak olmasa da gezegenin ekvator düzlemiyle neredeyse çakışan düzlemlerde dönerler; bu düzlem gezegenin yörüngesine 3° 5' 30" eğimlidir ve yörünge düzlemi de ekliptiğe 1° 18' 51" eğimlidir] ve büyüklük bakımından kendilerine denk olan diğer yıldızlardan daha parlaktılar. Birbirlerine ve Jüpiter'e göre konumları şöyleydi (Şekil 1).

Doğu tarafında iki yıldız vardı, batıya doğru ise tek bir tane. En doğudaki yıldız ile batıdaki yıldız, üçüncüye göre biraz daha büyük görünüyordu.

Aralarındaki ve Jüpiter'e olan mesafeye neredeyse hiç aldırış etmedim, zira daha önce de söylediğim gibi, ilkin onların sabit yıldızlar olduğuna inanmıştım; fakat 8 Ocak'ta sanki bir kaderin sevkiyle göğün aynı bölümüne bakmak için tekrar döndüğümde, çok farklı bir durumla karşılaştım, çünkü üç küçük yıldızın hepsi de Jüpiter'in batısındaydı ve önceki geceye göre birbirlerine daha yakındılar, ayrıca ekteki çizimin (Şekil 2) gösterdiği gibi birbirlerinden eşit aralıklarla ayrılmışlardı.

Bu noktada, yıldızların birbirine yaklaşması üzerine zihnimi henüz hiç yormamış olsam da, Jüpiter'in bir gün önce söz konusu sabit yıldızlardan ikisinin batısındayken ertesi gün nasıl olup da hepsinin doğusunda bulunabildiğine dair şaşkınlığım uyanmaya başladı. Gezegenin gökbilimcilerin hesaplarından farklı hareket etmiş olabileceğinden ve böylece kendi öz hareketiyle bu yıldızları geçmiş olabileceğinden derhal endişe duydum. Bu yüzden bir sonraki geceyi son derece büyük bir arzuyla bekledim, fakat gökyüzü her yönde bulutlarla kaplı olduğundan umudum boşa çıktı.

Fakat 10 Ocak'ta yıldızlar Jüpiter'e göre şu konumda belirdi; yalnızca iki taneydiler ve her ikisi de Jüpiter'in doğu tarafındaydı, üçüncüsünün ise düşündüğüm gibi gezegen tarafından gizlendiği anlaşılıyordu (Şekil 3). Tıpkı daha önceki gibi, Jüpiter'le tam aynı doğru üzerinde ve Zodyak boyunca konumlanmışlardı.

Bu görüngüleri gördüğümde, konumdaki böylesi değişimlerin hiçbir şekilde Jüpiter'e ait olamayacağını bildiğimden ve dahası gördüğüm yıldızların hep aynıları olduğunu fark ettiğimden, zira Zodyak boyunca büyük bir mesafe dâhilinde ne önlerinde ne de arkalarında başka yıldız yoktu, nihayet şüpheden hayrete geçerek gördüğüm konum değişiminin Jüpiter'e değil, dikkatimi celbeden bu yıldızlara ait olduğunu keşfettim; dolayısıyla bundan böyle daha büyük bir dikkat ve titizlikle gözlemlenmeleri gerektiğini düşündüm.

Buna uygun olarak, 11 Ocak'ta şu türden bir dizilim gördüm (Şekil 4); Jüpiter'in doğusunda yalnızca iki yıldız vardı, bunlardan daha yakında olanının Jüpiter'e mesafesi, daha doğudaki yıldıza olan mesafesinin üç katıydı; en doğudaki yıldız ise diğerinin neredeyse iki katı büyüklükteydi, oysa önceki gece neredeyse eşit büyüklükte görünmüşlerdi. Bu sebeple gökyüzünde, Venüs ve Merkür'ün Güneş etrafında döndüğü gibi, Jüpiter etrafında dönen üç yıldız bulunduğu sonucuna vardım ve tereddütsüz karar verdim; bu durum daha sonra yapılan pek çok gözlemle gün gibi aşikâr kılındı. Bu gözlemler ayrıca Jüpiter etrafında devirlerini tamamlayan seyyar gök cisimlerinin yalnızca üç değil, dört tane olduğunu da ortaya koydu; sonraki gecelerde konum değişimlerine dair daha büyük bir kesinlikle yapılan gözlemleri aşağıdaki kayıt sunacaktır. Bunların arasındaki mesafeleri de daha önce açıklanan şekilde teleskopla ölçtüm. Bunun yanı sıra, özellikle aynı gece içinde birkaç gözlem yapıldığında gözlem vakitlerini de belirttim, zira bu gezegenlerin devirleri öylesine hızlıdır ki gözlemci genellikle her saat başı farklı konumlar tespit edebilir.

12 Ocak. Ertesi gecenin ilk saatinde bu gök cisimlerini bu şekilde dizilmiş gördüm (Şekil 5). En doğudaki uydu[Not: Galileo konumlarını betimlerken bu cisimlere yıldız, muhtemelen "Medici yıldızları" demeyi sürdürür, fakat doğalarını artık fark etmiş olduğundan, Kepler'in sunduğu uydu terimini kullanmak daha uygundur.], en batıdaki uydudan daha büyüktü; ancak her ikisi de gayet belirgin ve parlaktı; her birinin Jüpiter'e olan uzaklığı iki dakikaydı. Daha önce kesinlikle görünmeyen üçüncü bir uydu, üçüncü saatte belirmeye başladı; doğu tarafında Jüpiter'e neredeyse değiyordu ve son derece küçüktü. Hepsi tutulum boyunca aynı doğru üzerinde dizilmişti.

13 Ocak. Jüpiter'e göre aşağıdaki konumda ilk kez dört uydu görüldü.

Üçü batıda, biri doğudaydı; neredeyse düz bir hat oluşturuyorlardı, ancak batıdakilerin ortasındaki uydu doğrudan kuzeye doğru biraz sapmıştı. En doğudaki uydu Jüpiter'den 2' uzaklıktaydı; Jüpiter ile en yakın uydu arasında ve Jüpiter'in batısındaki uyduların kendi aralarında yalnızca 1' aralıklar vardı. Uyduların tümü aynı büyüklükte görünüyordu ve küçük olmalarına rağmen çok parlaktılar, aynı kadirdeki sabit yıldızlardan katbekat parlaktılar.

14 Ocak. Hava bulutluydu.

15 Ocak. Gecenin üçüncü saatinde dört uydu, Jüpiter'e nispetle bir sonraki çizimde (Şekil 7) gösterilen durumdaydı.

Hepsi batıdaydı ve neredeyse aynı doğru üzerinde dizilmişti; ancak Jüpiter'den itibaren üçüncü sayılan uydu kuzeye doğru biraz yükselmişti. Jüpiter'e en yakın olanı hepsinin en küçüğüydü; geri kalanlar daha büyük ve boy sırasına göre görünüyordu; Jüpiter ile en yakın üç uydu arasındaki mesafelerin hepsi eşitti ve her biri 2' büyüklüğündeydi; fakat en batıdaki uydu, kendisine en yakın uydudan 4' uzaktaydı. Çok parlaktılar ve gerek daha önce gerekse o zamandan beri her zaman göründükleri gibi hiç kırpışmıyorlardı. Fakat yedinci saatte yalnızca üç uydu vardı ve Jüpiter'le birlikte şu türden bir görünüm sergiliyorlardı (Şekil 8). Yani kıl payı aynı doğru üzerindeydiler; Jüpiter'e en yakın olanı çok küçüktü ve gezegenden 3' uzaktaydı; ikincisinin bundan uzaklığı 1' idi; üçüncüsünün ikincisinden uzaklığı ise 4' 30" idi. Fakat bir saat sonra ortadaki iki uydu birbirine daha da yakındı, çünkü aralarında yalnızca 30" veya daha az bir mesafe vardı.

16 Ocak. Gecenin ilk saatinde bu sırada dizilmiş üç uydu gördüm (Şekil 9). Jüpiter, gezegenden her iki yanda 0' 40" mesafede bulunan iki uydunun arasındaydı ve üçüncü uydu Jüpiter'in 8' batısındaydı. Jüpiter'e yakın olan uydular, daha uzaktaki uydudan daha parlak görünüyordu ama daha büyük değildi.

17 Ocak, gün batımından 0 saat 30 dakika sonra, dizilim bu şekildeydi (Şekil 10). Doğuda Jüpiter'den 3' mesafede yalnızca bir uydu vardı; batıda da benzer şekilde Jüpiter'den 11' uzakta yalnızca bir uydu vardı. Doğudaki uydu, batıdaki uydudan iki kat daha büyük görünüyordu; ve bu ikisinden başkası yoktu. Fakat dört saat sonra, yani neredeyse beşinci saatte, doğu tarafında üçüncü bir uydu belirmeye başladı; kanımca görünmeden önce diğer iki uydudan ilkiyle birleşmiş durumdaydı ve konum bu şekildeydi (Şekil 11). Ortadaki uydu hakikaten doğudaki uyduya çok yakındı ve ondan yalnızca 20" uzaktaydı; iki uçtaki uydular ile Jüpiter boyunca çekilen doğrunun biraz güneyine düşüyordu.

18 Ocak, gün batımından 0 sa. 20 dk. sonra görünüm böyleydi (Şekil 12). Doğudaki uydu batıdakinden daha büyüktü ve Jüpiter'den 8' uzaktaydı, batıdaki ise 10' mesafedeydi.

19 Ocak. Gecenin ikinci saatinde uyduların birbirine göre konumu böyleydi (Şekil 13); yani Jüpiter ile tam bir doğru üzerinde üç uydu vardı; biri doğuda, Jüpiter'den 6' uzaktaydı; Jüpiter ile batıdaki sırayla ilk uydu arasında 5' aralık vardı; bu uydu daha batıdaki diğerinden 4' uzaktaydı. O vakit doğudaki uydu ile Jüpiter arasında, ancak gezegene neredeyse değecek kadar çok yakın bir uydu bulunup bulunmadığından şüpheliydim; fakat beşinci saatte, o vakit Jüpiter ile doğudaki uydu arasındaki tam orta konumu işgal eden bu uyduyu açıkça gördüm, öyle ki dizilim bu şekilde oldu (Şekil 14). Üstelik henüz görünüme çıkan uydu çok küçüktü; yine de altıncı saatte neredeyse diğerleri kadar büyüktü.

görüldü (Şekil 15). Güçlükle ayırt edilebilecek kadar küçük üç uydu vardı; Jüpiter'den ve birbirinden uzaklıkları 1' dakikadan fazla değildi. Batı tarafında iki mi yoksa üç mü uydu olduğundan şüpheliydim. Altıncı saat civarında şu şekilde kümelenmişlerdi (Şekil 16). Doğudaki uydu Jüpiter'den öncekinin iki katı, yani 2' uzaktaydı; batı tarafında, ortadaki uydu Jüpiter'den 0' 40", daha batıdaki uydudan ise 0' 20" uzaktaydı; nihayet yedinci saatte batı tarafında üç uydu görüldü (Şekil 17). Jüpiter'e en yakın uydu gezegenden 0' 20" uzaktaydı; bununla en batıdaki uydu arasında 40" aralık vardı, fakat bunların arasında, biraz güneylerinde ve en batıdaki uydudan 10" saniyeden fazla uzak olmayan başka bir uydu görünüyordu.

21 Ocak, saat 0.30, Doğu tarafında üç uydu vardı, uydular ve Jüpiter birbirlerinden eşit uzaklıktaydı (Şekil 18). Aralıklar tahminime göre 50'şer saniyeydi. Batıda da Jüpiter'den 4 dakika uzaklıkta bir uydu bulunuyordu. Doğu tarafında Jüpiter'e en yakın olan uydu hepsinin en küçüğüydü.

22 Ocak, saat 2, Uyduların dizilişi benzerdi (Şekil 19). Doğudaki uydudan Jüpiter'e 5 dakikalık bir aralık vardı, Jüpiter'den en batıdaki uyduya ise 7 dakika. Batı tarafındaki iki iç uydu birbirlerinden 0 dakika 40 saniye mesafedeydi ve Jüpiter'e daha yakın olan uydu gezegenden 1 dakika uzaktaydı. İç uydular dıştakilere göre daha küçüktü, fakat batıdaki üç uydunun ortancasının hafifçe güneyde kalması dışında hepsi tutulum boyunca aynı doğru üzerinde yer alıyordu, ancak gecenin altıncı saatinde şu konumda göründüler (Şekil 20). Doğudaki uydu çok küçüktü ve daha önce olduğu gibi Jüpiter'den 5 dakika mesafedeydi, fakat batıdaki üç uydu Jüpiter'den ve birbirlerinden eşit mesafelerle ayrılmıştı, aralıklar ise neredeyse 1 dakika 20'şer saniyeydi. Jüpiter'e en yakın uydu aynı taraftaki diğer ikisinden daha küçük görünüyordu, fakat hepsi tam olarak aynı doğru üzerinde sıralanmış görünmekteydi.

uydular neredeyse şu şekildeydi (Şekil 21). Her zaman olduğu gibi tutulum boyunca Jüpiter ile birlikte aynı doğru üzerinde üç uydu bulunmaktaydı, ikisi gezegenin doğusunda, biri batısındaydı, en doğudaki uydu yanındakinden 7 dakika, bu uydu ise Jüpiter'den 2 dakika 40 saniye uzaktaydı, Jüpiter batıdaki uydudan 3 dakika 20 saniye mesafedeydi ve hepsi neredeyse aynı büyüklükteydi. Fakat beşinci saatte, daha önce Jüpiter'in yakınında olan iki uydu, tahminime göre Jüpiter'in arkasında gizlendiklerinden ötürü artık görünmüyordu ve ortaya çıkan görünüm şöyleydi

24 Ocak, Hepsi doğu tarafında olmak üzere üç uydu görünür haldeydi ve tam olmasa da neredeyse Jüpiter ile aynı doğru üzerindeydi, zira ortadaki uydu hafifçe güneyde kalıyordu (Şekil 23). Jüpiter'e en yakın uydu gezegenden 2 dakika uzaktaydı, sıradaki uydu bundan 0 dakika 30 saniye mesafedeydi ve üçüncüsü ise 9 dakika daha uzaktaydı, hepsi de çok parlaktı. Fakat altıncı saatte yalnızca iki uydu bu konumda, yani Jüpiter ile tam olarak aynı doğru üzerinde göze göründü ve gezegene en yakın olanın mesafesi 3 dakikaya çıktı, sonraki 2 dakika daha uzaktaydı ve yanılmıyorsam, daha önce ortada gözlemlenen iki uydu birbirine yaklaşmış ve tek bir uydu gibi görünmüştü.

25 Ocak, saat 1.40'ta uydular şu şekilde dizilmişti (Şekil 24). Doğu tarafında sadece iki uydu vardı ve bunlar oldukça büyüktü. En doğudaki uydu ortadaki uydudan 5 dakika uzaktaydı ve Jüpiter'den mesafesi 6 dakikaydı.

uydular şu şekildeydi (Şekil 25). Görünürde üç uydu vardı, bunlardan ikisi Jüpiter'in doğusunda, üçüncüsü batısındaydı, bu sonuncusu gezegenden 3 dakika uzaktaydı. Doğu tarafındaki ortanca uydu 5 dakika 20 saniye mesafedeydi, daha uzaktaki uydu ise bunun 6 dakika ötesindeydi, bir doğru üzerinde dizilmişlerdi ve aynı büyüklükteydiler. Beşinci saatte diziliş, yalnızca dördüncü uydunun doğu tarafında Jüpiter'in yakınında belirmesi farkıyla, neredeyse aynıydı. Diğerlerinden daha küçüktü ve o sırada Jüpiter'den 0 dakika 30 saniye mesafedeydi, fakat ekteki şeklin gösterdiği gibi, doğru çizgisinin biraz üzerine, kuzeye doğru yükselmişti (Şekil 26).

27 Ocak, gün batımından 1 saat sonra, görünürde yalnızca tek bir uydu vardı ve bu da Jüpiter'in doğu tarafında şu konumdaydı (Şekil 27). Çok küçüktü ve Jüpiter'den 7 dakika mesafedeydi.

28 ve 29 Ocak, Araya giren bulutlar yüzünden hiçbir gözlem yapamadım.

30 Ocak, Gecenin birinci saatinde uydular görünür haldeydi ve şu şekilde dizilmişlerdi (Şekil 28). Doğu tarafında, Jüpiter'den 2 dakika 30 saniye mesafede bir uydu vardı ve batıda iki uydu bulunmaktaydı, bunlardan Jüpiter'e daha yakın olanı gezegenden 3 dakika, diğer uydu ise 1 dakika daha uzaktaydı. Dıştaki uyduların ve Jüpiter'in konumları aynı doğru üzerindeydi, fakat ortadaki uydu bu doğrunun biraz üzerinde, kuzeydeydi. En batıdaki uydu diğerlerinden daha küçüktü.

Ayın son gününde, ikinci saatte, doğu tarafında iki, batıda ise bir uydu görünür haldeydi (Şekil 29). Gezegenin doğusundaki uydulardan ortadaki Jüpiter'den 2 dakika 20 saniye uzaktaydı ve daha doğudaki uydu ortadaki uydudan 0 dakika 30 saniye mesafedeydi, batıdaki uydu ise Jüpiter'den 10 dakika uzaktaydı. Neredeyse aynı doğru üzerindeydiler, yalnızca doğuda Jüpiter'e en yakın olan uydu kuzeye doğru biraz yükselmiş olmasaydı tam bir doğru teşkil edeceklerdi. Dördüncü saatte doğudaki iki uydu birbirine daha da yakındı, zira aralarında sadece 20 saniye vardı (Şekil 30). Batıdaki uydu bu iki gözlemde oldukça küçük göründü.

1 Şubat, Gecenin ikinci saatinde diziliş benzerdi (Şekil 31). En doğudaki uydu Jüpiter'den 6 dakika, batıdaki uydu ise 8 dakika mesafedeydi. Doğu tarafında Jüpiter'den 20 saniye mesafede çok küçük bir uydu bulunmaktaydı. Kusursuz bir doğru oluşturuyorlardı.

2 Şubat. Uydular bu şekilde dizilmiş olarak görüldü (Şekil 32). Doğuda, Jüpiter'den 6' mesafede yalnızca bir tane vardı. Jüpiter, batıdaki en yakın uydudan 4' mesafedeydi, bu uydu ile daha batıdaki uydu arasında 8'lik bir aralık bulunuyordu, tam olarak aynı doğru üzerindeydiler ve neredeyse aynı büyüklükteydiler. Fakat yedinci saatte dört uydu oradaydı, Jüpiter'in her iki yanında ikişer tane (Şekil 33). Bu uydulardan en doğudaki, bir sonrakinden 4' mesafedeydi, bu uydu Jüpiter'den 1' 40" uzaktaydı. Jüpiter batıdaki en yakın uydudan 6' ve bu uydu da daha batıdaki uydudan 8' mesafedeydi, hepsi de Zodyak doğrultusunda çizilen aynı doğru üzerinde farksız şekilde bulunuyordu.

3 Şubat, saat 7. Uydular şu şekilde dizilmişti (Şekil 34). Doğudaki uydu Jüpiter'den 1' 30" mesafedeydi, batıdaki en yakın uydu 2' ve bu uydu ile daha batıdaki uydu arasında 10'lik uzun bir mesafe vardı. Tam olarak aynı doğru üzerindeydiler ve eşit büyüklükteydiler.

4 Şubat, saat 2. Jüpiter'e, ikisi doğuda ve ikisi batıda olmak üzere dört uydu eşlik ediyordu, ekteki şekilde olduğu gibi kusursuzca tek bir doğru üzerinde dizilmişlerdi (Şekil 35). En doğudaki uydu, sonraki uydudan 3' mesafedeydi. Bu uydu Jüpiter'den 0' 40" uzaktaydı, Jüpiter batıdaki en yakın uydudan 4' ve bu uydu da daha batıdaki uydudan 6' mesafedeydi. Büyüklük bakımından neredeyse eşittiler, Jüpiter'e en yakın olan uydu görünüşte diğerlerinden biraz daha küçüktü. Fakat yedinci saatte (Şekil 36) doğudaki uyduların arasında yalnızca 0' 30" mesafe kalmıştı. Jüpiter doğudaki en yakın uydudan 2' ve sıradaki batıdaki uydudan 4' mesafedeydi, bu uydu da daha batıdaki uydudan 3' uzaktaydı. Hepsi büyüklük bakımından eşitti ve tutulum doğrultusunda çizilen bir doğru üzerindeydi.

5 Şubat. Gökyüzü bulutluydu.

6 Şubat. Ekteki şekilde görüldüğü gibi, aralarında Jüpiter bulunmak üzere yalnızca iki uydu belirdi (Şekil 37). Doğudaki uydu Jüpiter'den 2', batıdaki ise 3' mesafedeydi. Jüpiter ile aynı doğru üzerindeydiler ve eşit büyüklükteydiler.

7 Şubat. Jüpiter'in yanında iki uydu vardı ve her ikisi de gezegenin doğusundaydı, bu şekilde dizilmişlerdi (Şekil 38). Uydular ile Jüpiter arasındaki aralıklar eşitti ve her biri 1' kadardı, bir doğru onların ve Jüpiter'in merkezinin içinden geçebilirdi.

8 Şubat, saat 1. Şemadaki gibi, tümü Jüpiter'in doğu tarafında üç uydu vardı (Şekil 39).

Jüpiter'e en yakın olan, oldukça küçük bir tanesi gezegenden 1' 20" uzaktaydı, ortadaki bu uydudan 4' mesafedeydi ve oldukça büyüktü, en doğudaki, çok küçük bir tanesi bu uydudan 0' 20" mesafedeydi. Jüpiter'e yakın tek bir uydu mu yoksa iki tane mi olduğu şüpheliydi, zira bazen doğuya doğru hemen yanında, hayret verici derecede küçük ve kendisinden yalnızca 10" mesafede bir başka uydu var gibi görünüyordu. Hepsi Zodyak doğrultusunda çizilen bir doğru üzerindeki noktalarda bulunuyordu. Üçüncü saatte Jüpiter'e en yakın olan uydu gezegene neredeyse temas ediyordu, zira ondan yalnızca 10" uzaktaydı, fakat diğerleri daha da uzaklaşmıştı, çünkü ortadaki Jüpiter'den 6' mesafedeydi. Nihayet dördüncü saatte, daha önce Jüpiter'e en yakın olan uydu gezegenle birleşti ve gözden kayboldu.

Jüpiter'in doğu tarafında ve biri batıda, böyle bir düzenleme içindeydi (Şekil 40). Oldukça küçük olan en doğudaki uydu, bir sonraki uydudan 4' mesafedeydi, ortadaki uydu daha büyüktü ve Jüpiter'den 7' mesafedeydi. Jüpiter, küçük bir uydu olan batıdaki uydudan 4' uzaktaydı.

küçük ve her ikisi de gezegenin doğusunda olmak üzere, şu konumda görülebiliyordu (Şekil 41). Daha uzaktaki uydu Jüpiter'den 10', daha yakındaki ise 0' 20" mesafedeydi ve aynı doğru üzerindeydiler, ancak dördüncü saatte Jüpiter'e en yakın olan uydu artık görünmüyordu ve diğeri öylesine küçülmüş görünüyordu ki, hava tamamen açık olmasına ve mesafesi artık 12' olduğundan uydu Jüpiter'den evvelkine kıyasla daha uzakta bulunmasına rağmen güçlükle görülebiliyordu.

11 Şubat, saat 1. Doğuda iki, batıda bir uydu vardı (Şekil 42). Batıdaki uydu Jüpiter'den 4' mesafedeydi. Doğudaki, gezegene en yakın uydu da aynı şekilde Jüpiter'den 4' mesafedeydi, ancak daha doğudaki uydu bundan 8' mesafedeydi, görüş açısından oldukça net durumdaydılar ve aynı doğru üzerindeydiler, fakat üçüncü saatte dördüncü uydu Jüpiter'in yakınında, doğuda görüldü; büyüklükçe diğerlerinden daha azdı, Jüpiter'den 0' 30" mesafe ile ayrılmıştı ve diğerlerinin içinden geçen doğrunun biraz kuzeyine kaçmıştı (Şekil 43). Hepsi çok parlak ve son derece belirgindi, ancak saat 5:30'da Jüpiter'e en yakın olan doğudaki uydu gezegenden daha uzağa gitmişti ve gezegen ile daha doğudaki komşu uydu arasında tam orta noktadaki bir konumu işgal ediyordu. Ekteki şemada görülebileceği üzere, hepsi tam olarak aynı doğru üzerindeydi ve aynı büyüklükteydi (Şekil 44).

doğuda, benzer şekilde bir çift de batıda olmak üzere gezegenin yakınındaydı (Şek. 45). Doğudaki uydulardan Jüpiter'den en uzakta olanı 10' mesafedeydi ve batıdaki uydulardan daha uzakta olanı 8' mesafedeydi*. İkisi de oldukça belirgindi. Diğer ikisi ise Jüpiter'e çok yakındı ve bilhassa Jüpiter'den 0' 40" mesafede bulunan doğudaki uydu olmak üzere gayet küçüktü. Batıdaki uydunun mesafesi 1' idi. Fakat dördüncü saatte, Jüpiter'e doğuda en yakın olan uydu artık görünmüyordu.

13 Şubat, saat 0.30: Doğuda iki uydu, batıda da iki uydu görünüyordu (Şek. 46). Doğuda Jüpiter'e yakın olan uydu oldukça belirgindi, gezegene mesafesi 2' idi. Daha doğudaki uydu daha az fark ediliyordu, diğerinden 4' mesafedeydi. Batıdaki uydulardan Jüpiter'den en uzakta olanı gayet belirgindi ve gezegenden 4' ayrılmıştı. Bu uydu ile Jüpiter arasında, en batıdaki uyduya pek yakın, en fazla 0' 3" mesafede küçük bir uydu bulunmaktaydı. Hepsi tam olarak tutulumun doğrultusuna denk gelecek şekilde aynı doğru üzerindeydi.

15 Şubat (zira 14'ünde gökyüzü bulutlarla kaplıydı), birinci saatte uyduların konumu şöyleydi (Şek. 47), yani doğuda üç uydu vardı fakat batıda hiçbiri görünmüyordu. Doğuda Jüpiter'e en yakın olan uydu gezegenden 0' 50" mesafedeydi, sıradaki sonraki uydu bu uydudan 0' 20" mesafedeydi ve en doğudaki uydu ikinci uydudan 2' mesafedeydi ve diğerlerinden daha büyüktü, zira Jüpiter'e daha yakın olanlar pek küçüktü. Fakat beşinci saat civarında Jüpiter'e yakın olmuş olan uydulardan yalnızca biri görülebiliyordu, Jüpiter'den mesafesi 0' 30" idi. En doğudaki uydunun Jüpiter'den mesafesi artmıştı, zira o sırada 4' idi (Şek. 48). Fakat altıncı saatte, az önce doğuda tarif edilen konumdaki ikisine ilaveten batıya doğru, Jüpiter'den 2' mesafede, gayet küçük bir uydu görünür oldu (Şek. 49).

16 Şubat, saat 6: Konumları şu şekilde sıralanmıştı (Şek. 50), yani doğudaki uydu Jüpiter'den 7' mesafedeydi, Jüpiter batıdaki bir sonraki uydudan 5' mesafedeydi ve bu uydu da daha da batıda kalan diğer uydudan 3' mesafedeydi. Hemen hemen hepsi aynı büyüklükteydi, oldukça parlaktı ve tam olarak Zodyak doğrultusuna uyacak şekilde aynı doğru üzerindeydi.

17 Şubat, saat 1: Biri doğuda Jüpiter'den 3' mesafede, diğeri batıda 10' mesafede olmak üzere iki uydu görünürdeydi (Şek. 51). İkincisi doğudaki uydudan biraz daha küçüktü, fakat altıncı saatte doğudaki uydu 0' 50" mesafede bulunarak Jüpiter'e daha yakındı ve batıdaki uydu daha uzaktaydı, yani 12' mesafedeydi. Her iki gözlemde de Jüpiter ile aynı doğru üzerindeydiler ve her ikisi de, özellikle ikinci gözlemde doğudaki uydu olmak üzere, oldukça küçüktü.

18 Şubat, saat 1: İkisi batıda ve biri doğuda olmak üzere üç uydu görünürdeydi, doğudaki uydunun Jüpiter'den mesafesi 3' ve batıdaki en yakın uydunun 2' idi, daha da batıdaki kalan uydu ise ortadaki uydudan 8' mesafedeydi (Şek. 52). Hepsi tam olarak aynı doğru üzerindeydi ve yaklaşık aynı büyüklükteydi. Fakat ikinci saatte gezegene en yakın uydular Jüpiter'den eşit mesafelerdeydi, zira batıdaki uydu da artık gezegenden 3' mesafedeydi. Fakat altıncı saatte dördüncü uydu, doğudaki uydu ile Jüpiter arasında, şu tertip dahilinde görünür oldu (Şek. 53). En doğudaki uydu, sıradaki sonraki uydudan 3' mesafedeydi, bu uydu Jüpiter'den 1' 50" mesafedeydi, Jüpiter batıdaki bir sonraki uydudan 3' ve bu uydu da daha da batıdaki uydudan 7' mesafedeydi. Bunlar büyüklük bakımından hemen hemen eşitti, yalnızca Jüpiter'e en yakın doğudaki uydu diğerlerinden biraz daha küçüktü ve hepsi tutuluma paralel aynı doğru üzerindeydi.

görünümde, Jüpiter'in batısında, oldukça büyük ve tam olarak Jüpiter ile aynı doğru üzerinde, tutulum doğrultusunda sıralanmıştı (Şek. 54). Daha yakın olan uydu Jüpiter'den 7' ve daha batıdaki uydudan 6' mesafedeydi. 20 Şubat: Gökyüzü bulutluydu. doğudaki uydu Jüpiter'den 2' mesafedeydi, Jüpiter batıda yer alan bir sonrakinden 3' mesafedeydi ve bu uydu daha batıdaki uydudan 7' mesafedeydi. Tam olarak tutuluma paralel aynı doğru üzerindeydiler. geceleri gökyüzü kapalıydı): Üç uydu belirdi, doğudaki ikisi birbirinden 4' mesafedeydi ki bu, daha yakın olan uydunun Jüpiter'e olan mesafesiyle aynıydı, batıda ise Jüpiter'den 2' mesafede bir uydu vardı. Tam olarak tutulum doğrultusunda aynı doğru üzerindeydiler mevcuttu, biri doğuda Jüpiter'den 10' mesafede, diğeri batıda 6' mesafedeydi (Şek. 57). Doğudaki uydu batıdakinden biraz daha küçüktü. Beşinci saatte üç uydu görünür haldeydi, zira daha önce fark edilen iki uyduya ilaveten batıda, Jüpiter'in yakınında, daha önce Jüpiter'in arkasında gizlenmiş olan gayet küçük üçüncü bir uydu görünürdeydi ve gezegenden 1' mesafedeydi

Fakat doğudaki uydunun öncekinden daha uzakta olduğu görüldü, Jüpiter'den 11' mesafedeydi. Bu gece, ilk defa, Jüpiter'in ve bitişiğindeki gezegenlerin (uydularının) zodyak boyunca hareketini sabit bir yıldıza nispetle gözlemlemeye karar verdim, zira doğudaki uydudan 11' mesafede ve biraz güneyde, Jüpiter'in doğusunda sabit bir yıldız şu şekilde görünürdeydi (Şek. 59).

27 Şubat, saat 1, 4 dakika: Uydular şu dizilimde göründü. En doğudaki uydu Jüpiter'den 10' uzaklıktaydı, sıradaki uydu Jüpiter'e yakındı ve gezegenden 0' 30" mesafedeydi. Bir sonraki uydu batı tarafındaydı, Jüpiter'den 2' 30" uzaklıktaydı ve daha batıdaki uydu bundan 1' mesafedeydi. Jüpiter'e yakın iki uydu

küçük göründü, bilhassa doğudaki uydu; fakat en uzaktaki uydular pek parlaktı, özellikle batıdaki, ve tamı tamına tutulum yönünde düz bir çizgi oluşturdular. Gezegenlerin doğuya doğru hareketi, adı geçen sabit yıldıza göre açıkça görüldü, zira Jüpiter ve ona eşlik eden uyduları, ekteki şekilde (Şekil 60) görülebileceği üzere, bu yıldıza daha yakındı. Beşinci saatte, Jüpiter'e yakın olan doğudaki uydu gezegenden 1' uzaklıktaydı.

28 Şubat, saat 1: Yalnızca iki uydu görünür haldeydi, biri doğuda, Jüpiter'den 9' uzaklıkta, diğeri batıda, 2' uzaklıkta; ikisi de oldukça parlaktı ve Jüpiter ile aynı düz çizgi üzerindeydi, sabit yıldızdan bu düz çizgiye indirilen bir dikme ise şekildeki (Şekil 61) gibi doğudaki uydunun üzerine düştü. Beşinci saatte, Jüpiter'in 2' uzağında, doğuda, şekilde (Şekil 62) gösterilen konumda üçüncü bir uydu görüldü.

gezegenin doğusunda görüldü; Jüpiter'e en yakın uydu gezegenden 2' uzaklıktaydı; bir sonraki bundan 1' mesafedeydi; üçüncüsü ikincisinden 0' 20" uzaklıktaydı ve diğerlerinden daha parlaktı; daha da doğudaki uydu ise ondan 4' mesafedeydi ve diğerlerinden daha küçüktü (Şekil 63). Neredeyse tam bir doğru oluşturdular, yalnızca Jüpiter'den itibaren üçüncü olan uydu çizginin biraz üzerindeydi. Sabit yıldız, Jüpiter ve en doğudaki uydu ile, şekildeki gibi bir eşkenar üçgen teşkil etti.

2 Mart, saat 0, 40 dakika: Çizimde (Şekil 64) gösterilen düzende, ikisi doğuda ve biri batıda olmak üzere üç uydu eşlik etmekteydi. En doğudaki uydu Jüpiter'den 7' uzaklıktaydı; bu uydudan bir sonraki 0' 30" mesafedeydi ve batıdaki uydu Jüpiter'den 2' aralıkla ayrılmıştı. En uzaktaki uydular, pek küçük görünen geriye kalan uydudan daha parlak ve daha büyüktü. En doğudaki uydu, diğer uydular ve Jüpiter'den geçen düz çizginin dışına doğru, kuzeye doğru biraz yükselmiş gibi görünüyordu.

Daha önce fark edilen sabit yıldız, batıdaki uydudan, yani verilen şekilde gösterildiği üzere, tüm sistemden geçen düz çizgiye bu uydudan indirilen dikmeden 8' mesafedeydi.

Jüpiter'in ve ona komşu gezegenlerin (uydularının) hareketine dair sabit bir yıldıza göre yapılan bu tayinleri, gökbilimcilerin dikkatine sunmayı uygun gördüm; ta ki herhangi biri, bu gezegenlerin (Jüpiter'in uydularının) gerek boylam gerek enlemdeki hareketlerinin, tablolardan çıkarılan [Jüpiter'in] hareketleriyle tamı tamına uyuştuğunu bunlardan anlayabilsin.

Tarafımdan yakın zamanda ilk defa keşfedilen dört Medici gezegeni hakkındaki gözlemlerim bunlardır; bu cisimlerin yörüngelerini mezkûr gözlemlerden hesap yoluyla çıkarmama henüz imkân olmasa da, bunlara dayanarak dikkate değer bazı ifadelerde bulunmama müsaade edilebilir.

Ve ilk olarak, bunlar bazen Jüpiter'in arkasında, bazen önünde, benzer mesafelerde bulunduklarından ve bu gezegenden doğuya ve batıya doğru ancak pek dar sapma sınırları içinde uzaklaştıklarından, ayrıca ister geri hareketinde ister ileri hareketinde olsun bu gezegene aynı şekilde refakat ettiklerinden, bu gezegenin etrafında dolanımlarını gerçekleştirdikleri, aynı zamanda hep birlikte âlemin merkezi etrafında on iki yıllık yörüngeleri tamamladıkları hususunda hiç kimsede şüphe uyanamaz. Dahası, eşit olmayan daireler içinde dönerler; bu netice, Jüpiter'e olan mesafeleri büyükken iki uyduyu kavuşum halinde görmeme asla imkân bulunamamış olmasından, buna mukabil Jüpiter'in yakınında iki, üç ve bazen hepsinin (dördünün) birbirine sıkışmış halde bulunmasından açıkça anlaşılmaktadır. Bundan başka, Jüpiter çevresinde en küçük daireleri çizen

uydulara dair önceki gözlemlerden çıkarılan neticeler, dolanımların en hızlısı olduğunu ortaya koyar; nitekim Jüpiter'e en yakın uydular, bir gün önce batıda görünmüşken, çoğu zaman doğuda görülür ve bunun aksi de vuku bulur. Ayrıca en büyük yörüngede hareket eden uydunun, daha önce fark edilen konumlara geri dönüş durumları dikkatle tartıldıktan sonra, bana yarım aylık bir periyoda sahip olduğu görünmektedir.1 Bundan başka, Kopernik sisteminde gezegenlerin Güneş etrafında dolanımını kabul edebilen, buna karşın her ikisi Güneş etrafında bir yıllık bir yörüngeyi tamamlarken tek bir Ay'ın Dünya etrafındaki hareketinden öylesine rahatsız olan ve kâinatın bu tertip tarzını imkânsız addederek çürütülmesi gerektiğini düşünenlerin tereddütlerini giderecek mühim ve muhteşem bir kanıtımız mevcuttur; zira artık yalnızca bir gezegenin diğeri etrafında dolanıp her ikisinin Güneş etrafında engin bir yörünge katetmesi söz konusu değildir, görme duyumuz bize dönen dört uydunun varlığını sunmaktadır

1 Galilei'nin Floransa'da 1854'te yayımlanan eserlerinin basımında, Galilei'nin dolanım periyotlarını kendilerinden tayin ettiği, Jüpiter'in uydularının saatlik hareket cetvelleri verilmiştir. Yüzen cisimler üzerine incelemesi olan Discorso intorno i Galleggianti'nin başında (1611-12), Galilei dönüş sürelerini yaklaşık olarak verir, (i.) 1 gün 18 1/2 saat; Mart, Nisan ve Mayıs 1613'ün bir kısmı için hesaplanmış uydu konfigürasyonları. Uyduların daha sonraki dönemde düzeltilmiş olan periyodik süreleri... uydular.

Tıpkı Ay'ın Dünya çevresinde dönmesi gibi, Jüpiter'in çevresinde dönerler; bu sırada bütün bu sistem, on iki yıllık bir süre zarfında Güneş'in çevresindeki muazzam bir yörüngeyi kateder. Son olarak, Medicean yıldızlarının Jüpiter çevresinde çok küçük dönüşler gerçekleştirirken kimi zaman diğer zamanlardakinin iki katından daha büyük görünmelerinin nedenini ele almadan geçmemeliyim. Bunun açıklamasını hiçbir surette Dünya atmosferinin puslarında arayamayız; zira Jüpiter'in ve komşu sabit yıldızların diskleri tamamen değişmeden görünürken, bu yıldızlar büyümüş ya da küçülmüş olarak belirir. Dönüşlerinin Dünya'ya en yakın ve en uzak noktalarında, bu denli büyük değişiklikleri açıklayacak derecede Dünya'ya yaklaşıp uzaklaştıkları iddiası bütünüyle savunulamaz görünmektedir; zira tam bir dairesel hareket böylesi olguları hiçbir şekilde ortaya koyamaz ve eliptik bir hareket ise (ki bu durumda neredeyse doğrusal olurdu) hem savunulamaz görünmekte hem de gözlemlenen olgularla hiçbir şekilde uyuşmamaktadır. Ancak bu hususta aklıma gelen açıklamayı memnuniyetle yayımlıyor, tüm hakiki doğa filozoflarının takdir ve tenkidine sunuyorum. Araya atmosferik puslar girdiğinde Güneş ve Ay'ın daha büyük, fakat sabit yıldızların ve gezegenlerin gerçekte olduklarından daha küçük göründükleri kesindir; bu sebeple söz konusu iki gök cismi ufka yakın olduklarında diğer zamanlara göre daha büyüktür, fakat yıldızlar daha küçük görünür ve çoğu zaman güçlükle seçilir; üstelik bu puslar ışığa boğulduğunda yıldızlar daha da küçülür; bu yüzden yıldızlar gündüzleyin ve alacakaranlıkta pek küçük görünür, oysa daha önce de belirttiğim üzere Ay öyle görünmez. Dahası, daha önce andığım nedenlerden ötürü ve özellikle de *Sistem* adlı eserimde daha kapsamlı biçimde ortaya konacak sebeplerle, yalnızca Dünya'nın değil, Ay'ın da kendini çevreleyen buharlı bir küreye sahip olduğu kesindir; aynı durumun diğer gezegenler için de geçerli olduğuna tutarlı bir biçimde hükmedebiliriz. Dolayısıyla Jüpiter'in çevresine de esirin geri kalanından daha yoğun bir atmosfer yerleştirmek hiçbir surette yabana atılır bir fikir gibi görünmemektedir;[Not: 1 Modern gökbilimciler Jüpiter'in bir atmosferi olduğu konusunda hemfikirdir, fakat bunun uyduların parlaklığını etkileyecek kadar geniş olmadığını düşünürler. (Webb, Celestial Objects for Common Telescopes.) Uyduların mutlak büyüklükleri farklıdır ve yüzeylerinin lekelerle karardığı gözlemlenmiştir; bu durum parlaklıklarındaki değişimleri açıklayabilir. Bu lekeler, tıpkı Ay'daki lekeler gibi, muhtemelen yüzeylerinin farklı kısımlarındaki yansıtma gücü farklılıklarından kaynaklanmaktadır; zira Jüpiter'e daima aynı yüzlerini döndüklerinden, yüzeylerinin farklı bölümlerini bize periyodik olarak sunarlar ve gözlemlerle "parlaklıklarındaki bu dalgalanmaların, Güneş'e göre konumlarına bağlı olarak periyodik olduğu" tespit edilmiştir. (Herschel, Outlines of Astronomy; Arago, Astronomie Populaire.)] tıpkı Ay'ın unsurlar küresi çevresinde dönmesi gibi, Medicean gezegenleri (Jüpiter'in uyduları) de bu atmosferin çevresinde döner; bu atmosferin araya girmesiyle enöte noktasında (apogee) iken daha küçük, enberi noktasında (perigee) iken ise bu atmosferin yokluğu ya da seyrelmesi sebebiyle daha büyük görünürler. Vakit darlığı bu meseleleri daha fazla irdelememi engelliyor; okuyucularım kısa süre içinde bu konulara dair daha ayrıntılı açıklamalar bekleyebilirler.

Jüpiter'in Uydularının Galileo tarafından 1610 yılının Ocak, Şubat ve Mart aylarında gözlemlenen ve kitabı *Sidereus Nuncius*'un 1. baskısıyla birlikte yayımlanan Özgün Konfigürasyonları.