Dünyaların Çokluğu Üzerine Söyleşiler
Fontenelle'in Dünyaların Çokluğu Üzerine Söyleşiler adlı eserinin (1750 baskısı) frontispis gravürü: her biri bir güneş sistemini temsil eden sayısız Kartezyen girdabın (tourbillon) doldurduğu sonsuz evren tasviri.
Kozmoloji

Dünyaların Çokluğu Üzerine Söyleşiler

Bernard Le Bovier de Fontenelle· 1750· Özgün: İngilizce· Source Library
KozmolojiTürkçe çeviriAçık erişim

Fontenelle, gökyüzünü bir markiz ile filozof arasında geçen zarif söyleşilere dönüştürerek Kartezyen kozmolojiyi ve dünyaların çokluğu düşüncesini geniş bir okur kitlesine taşır. Önsözünden alınan bu bölümde yazar, başka gök cisimlerinde yaşayanlar bulunduğu fikrinin dine aykırı olduğunu düşünenlere ince bir alayla yanıt verir. Aydaki varlıkların Âdem'in soyundan gelmesi gerektiği kaygısını, kendi kurduğu düzende Ay'a hiç insan yerleştirmediğini söyleyerek çürütür. Böylece hem teolojik itirazı zarafetle savuşturur hem de sonsuz sayıda dünyanın kendine özgü, bizden bambaşka sakinlerle dolu olabileceği tasavvurunu açık bırakır.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Size Ay'ın meskûn olduğu söylendiğinde, hemen zihninizde bizim gibi yaratılmış insanlar canlandırırsınız ve o zaman, birazcık ilahiyatçıysanız, birdenbire güçlüklerle dolarsınız. Âdem'in zürriyeti Ay'a kadar uzanmış olamazdı, o diyara koloniler de göndermiş olamazdı. Öyleyse Ay'da bulunan insanlar Âdem'in oğulları değildir. Oysa ilahiyat bakımından, ondan türememiş insanların bulunması pek sıkıntı verici olurdu.

Fazlasını söylemeye gerek yok. Akla gelebilecek bütün güçlükler buna indirgenir ve daha uzun bir izahta kullanılması gereken tabirler, bunun kadar ciddiyetten uzak bir kitaba konulamayacak denli saygıya lâyıktır. Demek ki itiraz tümüyle Ay'ın insanları üzerinde dönüp durmaktadır. Ne var ki Ay'a insan yerleştirenler, bu itirazı ileri sürenlerin ta kendileridir. Bana gelince, oraya hiç insan koymuyorum. Oraya, hiç de insan olmayan sakinler yerleştiriyorum.

Bana gelince, oraya hiç insan koymuyorum. Oraya, hiç de insan olmayan sakinler yerleştiriyorum.
Özgün metin (İngilizce)
When you are told that the Moon is inhabited, you immediately represent to yourself men made like us, and then, if you are a bit of a theologian, you are suddenly full of difficulties. The posterity of Adam could not have extended as far as the Moon, nor sent colonies to that country. The men who are in the Moon are therefore not sons of Adam. Now, it would be embarrassing in theology if there were men who did not descend from him. There is no need to say more; all imaginable difficulties reduce to that, and the terms it would be necessary to use in a longer explanation are too worthy of respect to be put in a book as little serious as this one. The objection therefore turns entirely on the men of the Moon, but it is those who make the objection who put men in the Moon; as for me, I put none there. I put inhabitants there who are not at all men.

Bu metin neden önemli

Fontenelle'in 1686'da yayımladığı bu eser, bilimi salon sohbetinin zarafetiyle buluşturan popüler bilim yazınının ilk büyük örneklerinden biridir. Kartezyen girdap (tourbillon) kozmolojisini temel alarak evrenin sonsuz sayıda güneş ve dünyayla dolu olduğunu savunur. Buradaki pasaj, kitabın önsözünden gelir ve yazarın başka dünyalarda yaşam fikrine yöneltilecek dinî itirazları nasıl önceden savuşturduğunu gösterir. Metin, 1750 tarihli Fransızca baskıdan alınmış olup İngilizce çevirisi üzerinden Türkçeye aktarılmıştır.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye
Kaynak eser
Entretiens sur la pluralité des mondes
Neşir
Jean Gottlob Bierwirth baskısı, 1750
Konum
Önsöz (Préface), s. 15
Çeviren
Şira Nur Uysal
Dijital nüsha
Source Library
Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →
← Kütüphaneye dön