Fontenelle, gökyüzünü bir markiz ile filozof arasında geçen zarif söyleşilere dönüştürerek Kartezyen kozmolojiyi ve dünyaların çokluğu düşüncesini geniş bir okur kitlesine taşır. Önsözünden alınan bu bölümde yazar, başka gök cisimlerinde yaşayanlar bulunduğu fikrinin dine aykırı olduğunu düşünenlere ince bir alayla yanıt verir. Aydaki varlıkların Âdem'in soyundan gelmesi gerektiği kaygısını, kendi kurduğu düzende Ay'a hiç insan yerleştirmediğini söyleyerek çürütür. Böylece hem teolojik itirazı zarafetle savuşturur hem de sonsuz sayıda dünyanın kendine özgü, bizden bambaşka sakinlerle dolu olabileceği tasavvurunu açık bırakır.
Size Ay'ın meskûn olduğu söylendiğinde, hemen zihninizde bizim gibi yaratılmış insanlar canlandırırsınız ve o zaman, birazcık ilahiyatçıysanız, birdenbire güçlüklerle dolarsınız. Âdem'in zürriyeti Ay'a kadar uzanmış olamazdı, o diyara koloniler de göndermiş olamazdı. Öyleyse Ay'da bulunan insanlar Âdem'in oğulları değildir. Oysa ilahiyat bakımından, ondan türememiş insanların bulunması pek sıkıntı verici olurdu.
Fazlasını söylemeye gerek yok. Akla gelebilecek bütün güçlükler buna indirgenir ve daha uzun bir izahta kullanılması gereken tabirler, bunun kadar ciddiyetten uzak bir kitaba konulamayacak denli saygıya lâyıktır. Demek ki itiraz tümüyle Ay'ın insanları üzerinde dönüp durmaktadır. Ne var ki Ay'a insan yerleştirenler, bu itirazı ileri sürenlerin ta kendileridir. Bana gelince, oraya hiç insan koymuyorum. Oraya, hiç de insan olmayan sakinler yerleştiriyorum.
Bana gelince, oraya hiç insan koymuyorum. Oraya, hiç de insan olmayan sakinler yerleştiriyorum.
Özgün metin (İngilizce)
Bu metin neden önemli
Fontenelle'in 1686'da yayımladığı bu eser, bilimi salon sohbetinin zarafetiyle buluşturan popüler bilim yazınının ilk büyük örneklerinden biridir. Kartezyen girdap (tourbillon) kozmolojisini temel alarak evrenin sonsuz sayıda güneş ve dünyayla dolu olduğunu savunur. Buradaki pasaj, kitabın önsözünden gelir ve yazarın başka dünyalarda yaşam fikrine yöneltilecek dinî itirazları nasıl önceden savuşturduğunu gösterir. Metin, 1750 tarihli Fransızca baskıdan alınmış olup İngilizce çevirisi üzerinden Türkçeye aktarılmıştır.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
- Kaynak eser
- Entretiens sur la pluralité des mondes
- Neşir
- Jean Gottlob Bierwirth baskısı, 1750
- Konum
- Önsöz (Préface), s. 15
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Source Library
