Yıldızların Kaderi: Firmicus Maternus ve Kaderin Egemenliği

Mademki tartışma bizi bu zorunluluk sorusuna sürükledi, insan huylarına ve tenlerin rengine dair vermeyi tasarladığımız yanıtı -ki temelleri bir ölçüde zaten atılmıştır- şimdilik erteleyelim ve yasaların da kaderin gücüne ve zorunluluğuna hizmet ettiğini, kaderin buyurduğunu her zaman yerine getirdiğini gösterelim. Bunu kanıtlamak için daha uzun örneklere başvurmamız gerekiyor.

İşte, tüm gücüyle ayakta, zengin, suçsuz ve ölçülü bir genç, ne evinde işlenmiş bir cürümün kışkırtmasına ne de bir korku ürpertisine kapılmadan kendini ipe asıp canına kıyar; bir başkasının, henüz can çekişirken, ipini bir düşmanı keser ve yaşamının utancı yüzünden kendi eliyle ölüme yönelmiş olan o adam, ip çözülünce yargıcın kararıyla özgürlüğüne kavuşur. Bunu, kaderin gücünden ve zorunluluğundan başka ne yapabilirdi? Öyle ki suçluyu teşhir etmek için görevlendirilmiş cellatlar, kendi kötülükleriyle ezilmiş ve vicdanının mahkûmiyetiyle lanetlenmiş bir adamı, yaklaşan ölüm tehlikesinin tam ortasında kurtarıverdiler.

Bir başkası, herkesin masumiyetine tanıklık ettiği o adam, sanki bir güç onu buna zorluyormuş gibi, çekilmiş bir kılıcın üzerine kapanır ve o tehditkâr ucu kendi masum böğrüne saplar. Yaşamını ve tutumunu daima hayranlıkla izlediğimiz o dürüst, ölçülü ve iffetli adam, işte bir uçurumdan aşağı yuvarlanan bedeniyle acıklı bir biçimde paramparça olur. O dürüst adam yaşamını sefil bir dilencilikle sürdürürken, adını kötü şöhretli bir suçun lekelediği öbürü, mutlu bir yükselişle taşınır ve en büyük onur nişaneleriyle donatılır. İşte bir korsan, sonu gelmez masum cinayetlerinden sonra kanlı koynunda mutlu evlatlar besler; oysa suçların her türlüsünden uzak duran masum bir adam, kıskançlığın kurbanı olur.

Bütün bunları kime yüklüyorsun? Bunların olmasına kim izin veriyor? Üzerimizde bu denli büyük bir yetkiyi kim taşıyor? Elini uzat ve bizi bir kez olsun bu çekişme ve tartışmalardan kurtar; kırılgan ve gelip geçici ölümlülüğün taşıdığı bütün bu şeylerin, yıldızların rastlantısal seyriyle belirlendiğini sen de kendi ağzınla doğrula.

Kötülerin haksız yere onurlanmasına, iyilerin ise sürgüne ve kaçışa mahkûm edilmesine ne diyelim? Görmüyor musun, köle damgasıyla lekelenmiş, soyunun kirini ve utancını taşıyan biri, konsüllük asalarının soyluluğuyla o lekeyi nasıl örtüyor? Öte yandan hür kanın süslerini taşıyan bir başkası, hak ettiği onur nişanelerinden yoksun bırakılıyor.

Şu adam, yaşamın ilk basamağına yeni ayak basmış, hiçbir erdem süsü taşımadığı halde, baş döndürücü bir hızla tüm onurlara erişiyor; bir başkası ise, çöküşe yüz tutmuş yaşamın ihtiyarlığıyla yıpranmış ve mükemmel bir hayatın tanıklığını taşıdığı halde, işlerin akışı içinde ancak şimdi, kendisine yaklaşan onurlara ilk kez ulaşmaya başlıyor.

O yaşlı adamı hangi sebep geride tuttu? Oysa hayatının değeri ona onurların bütün süslerini vaat etmişti. Kendisinden henüz böyle bir şey ummamıza imkân bulunmayan o genç adamı, ansızın gelen bir mutluluğun akışıyla, onurların bu denli yüksek yığınına doğru kim sürükledi? Bunu, yıldızların hareketiyle tamamlanan ve bizim kader dediğimiz o güçten başka ne yapabilirdi? O güç öyle işledi ki, birini ileri sürerken ötekini geride tuttu.

Artık suçlar ve günahlar yüzünden hak edilen mahkûmiyetlerden ne söyleyeyim? Az önce sen de şöyle demiştin: bu türden haksızlıkların, herkesin oybirliğiyle onayladığı bir yargıyla, masum insanlara sıkça reva görüldüğünü çok kez gördük.

Atinalıların en bilgesi ve eşsiz adalet sahibi o adamı -ki yaşamının ve erdemlerinin hakkı olarak "Adil" sanını kazanmıştı- o rezil çömlek parçası oylamasıyla sürgüne gönderdiler. Sokrates ise, bilgeliği tanrısallığın tanıklığıyla süslenmiş, insanların huylarını biçimlendirmiş ve onları ilahi bir terbiyeyle yoğurmuş olduğu hâlde, asılsız suçlamalar altında ezildi; acımasız bir ihbarın kıskançlığıyla yüklü, savunmasız ve ele verilmiş biçimde, kendisini yargılayanların o sert gücüne boyun eğdi.

Talih, Alcibiades'i kaç kez komutan yaptı, kaç kez sürgüne gönderdi?