Göklerin Yuvarlaklığı ve Yıldızların Dairesel Devinimi Üzerine
Bede'nin De natura rerum eserinden yer merkezli evren şeması: merkezde yeryüzü, çevresinde Ay, Merkür, Venüs, Güneş, Mars, Jüpiter ve Satürn'ün eşmerkezli gök küreleri.
Kozmoloji

Göklerin Yuvarlaklığı ve Yıldızların Dairesel Devinimi Üzerine

el-Fergânî (Alfraganus); Jacob Golius (yay. haz.)· 1669· Özgün: İngilizce· Source Library
KozmolojiTürkçe çeviriAçık erişim

Dokuzuncu yüzyılın büyük gökbilimcisi el-Fergânî, Batı'da yüzyıllar boyunca Alfraganus adıyla anıldı. Astronominin temel kavramlarını derli toplu bir biçimde sunan bu eseri, İslam biliminin gökyüzü bilgisini Avrupa'ya taşıyan başlıca köprülerden biri oldu. Aşağıdaki pasaj, göğün küresel biçimini ve tüm yıldızları taşıyan o tek, sarsılmaz devinimi kanıtlarla ortaya koyduğu ikinci bölümün açılışından alınmıştır.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Bilgeler arasında hiçbir tartışma yoktur ki gök küresel biçimdedir ve tüm yıldızlarla birlikte, sabit ve kımıldamaz iki kutup üzerinde dairesel bir devinimle döner. Bu kutuplardan biri kuzey bölgesinde, öteki ise güney bölgesinde bulunur.

Bunu kanıtlayan şey şudur ki bütün yıldızlar doğudan yükseldikten sonra, devinimlerinde, büyüklüklerinde ve aralarındaki uzaklıklarda hep aynı düzeni koruyarak yavaş yavaş yükselir, göğün doruğuna erişir ve oradan aynı biçim ve sırayla batıya doğru geri taşınırlar. Bu devinimlerin, hızda ya da gecikmede en ufak bir ayrılık göstermeksizin, birbirine koşut daireler üzerinde gerçekleştiği gözlenir.

Sanki yıldızların kendileri, hepsini birden tek bir devinimle çepeçevre döndüren bir kürenin yüzeyine çakılıymışçasına.

Sanki yıldızların kendileri, hepsini birden tek bir devinimle çepeçevre döndüren bir kürenin yüzeyine çakılıymışçasına.
Özgün metin (İngilizce)
There is no controversy among the wise that the sky is spherical in shape and rotates with all the stars in a circular motion upon two poles, which are fixed and immovable: one of these exists in the northern region, and the other in the southern. This is demonstrated by the fact that all stars, having emerged from the east, gradually ascend, maintaining a single tenor in their motions, sizes, and intervals, until they reach the peak of the sky, and from there are borne back down toward the west in the same manner and order. These motions are observed to be performed in parallel circles, without any discrepancy in speed or delay: not otherwise than if they themselves were fixed into the surface of some sphere that carries them all around together with a single motion.

Bu metin neden önemli

El-Fergânî'nin bu satırları, Kopernik öncesi kozmolojinin kalbindeki yer merkezli evren tasavvurunu yansıtır. Gök, yeryüzünü çepeçevre saran bir küredir ve yıldızlar bu kürenin yüzeyine tutturulmuş gibi tek bir düzenli devinimle döner. Yazar burada soyut bir inancı değil, doğrudan gözleme dayanan bir kanıtı ortaya koyar. Yıldızların doğuşundan batışına dek koruduğu değişmez düzen, göğün küreselliğinin ve dairesel dönüşünün en açık delili sayılır. Bu görüş, Batlamyus geleneğinden beslenip İslam gökbilimcilerinin gözlem ve titizliğiyle olgunlaşmış, Golius'un 1669 baskısı aracılığıyla Avrupa bilim dünyasına yeniden ulaşmıştır.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye
Kaynak eser
Elementa Astronomica, Arabicè et Latinè (Elements of Astronomy / Cevâmiʿ ʿilm en-nücûm)
Neşir
Jacob Golius editio, Amsterdam, 1669 (Arapça-Latince, Elementa Astronomica)
Konum
Cap. II ("De rotunditate cæli"), fiziksel sayfa 30; Source Library book_id 69af59ba522dc3dfdf725eae
Çeviren
Şira Nur Uysal
Dijital nüsha
Source Library
Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →
← Kütüphaneye dön