Dokuzuncu yüzyılın büyük gökbilimcisi el-Fergânî, Batı'da yüzyıllar boyunca Alfraganus adıyla anıldı. Astronominin temel kavramlarını derli toplu bir biçimde sunan bu eseri, İslam biliminin gökyüzü bilgisini Avrupa'ya taşıyan başlıca köprülerden biri oldu. Aşağıdaki pasaj, göğün küresel biçimini ve tüm yıldızları taşıyan o tek, sarsılmaz devinimi kanıtlarla ortaya koyduğu ikinci bölümün açılışından alınmıştır.
Bilgeler arasında hiçbir tartışma yoktur ki gök küresel biçimdedir ve tüm yıldızlarla birlikte, sabit ve kımıldamaz iki kutup üzerinde dairesel bir devinimle döner. Bu kutuplardan biri kuzey bölgesinde, öteki ise güney bölgesinde bulunur.
Bunu kanıtlayan şey şudur ki bütün yıldızlar doğudan yükseldikten sonra, devinimlerinde, büyüklüklerinde ve aralarındaki uzaklıklarda hep aynı düzeni koruyarak yavaş yavaş yükselir, göğün doruğuna erişir ve oradan aynı biçim ve sırayla batıya doğru geri taşınırlar. Bu devinimlerin, hızda ya da gecikmede en ufak bir ayrılık göstermeksizin, birbirine koşut daireler üzerinde gerçekleştiği gözlenir.
Sanki yıldızların kendileri, hepsini birden tek bir devinimle çepeçevre döndüren bir kürenin yüzeyine çakılıymışçasına.
Sanki yıldızların kendileri, hepsini birden tek bir devinimle çepeçevre döndüren bir kürenin yüzeyine çakılıymışçasına.
Özgün metin (İngilizce)
Bu metin neden önemli
El-Fergânî'nin bu satırları, Kopernik öncesi kozmolojinin kalbindeki yer merkezli evren tasavvurunu yansıtır. Gök, yeryüzünü çepeçevre saran bir küredir ve yıldızlar bu kürenin yüzeyine tutturulmuş gibi tek bir düzenli devinimle döner. Yazar burada soyut bir inancı değil, doğrudan gözleme dayanan bir kanıtı ortaya koyar. Yıldızların doğuşundan batışına dek koruduğu değişmez düzen, göğün küreselliğinin ve dairesel dönüşünün en açık delili sayılır. Bu görüş, Batlamyus geleneğinden beslenip İslam gökbilimcilerinin gözlem ve titizliğiyle olgunlaşmış, Golius'un 1669 baskısı aracılığıyla Avrupa bilim dünyasına yeniden ulaşmıştır.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
- Kaynak eser
- Elementa Astronomica, Arabicè et Latinè (Elements of Astronomy / Cevâmiʿ ʿilm en-nücûm)
- Neşir
- Jacob Golius editio, Amsterdam, 1669 (Arapça-Latince, Elementa Astronomica)
- Konum
- Cap. II ("De rotunditate cæli"), fiziksel sayfa 30; Source Library book_id 69af59ba522dc3dfdf725eae
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Source Library
