Cusalı Nicholas'ın "Bilgili Cehalet"iyle taçlanacak olan karşıtların birliği (coincidentia oppositorum) öğretisinin kökü, ondan beş yüzyıl önce yazılmış bu Neoplatonik başyapıtta atar. İrlandalı düşünür Johannes Scotus Eriugena, "Doğanın Bölünüşü Üzerine" adlı diyaloğunda Tanrı'yı, var olan ile var olmayanın, benzer ile benzemezin, karşıt ile karşıtın ötesinde ve hepsini kendinde toplayan bir birlik olarak tanımlar. Aşağıdaki pasaj, bu geleneğin en çarpıcı ifadesini sunar: Tanrı, ancak bilinmeyerek bilinebilir; O'na dair cehalet, gerçek bilgeliğin ta kendisidir.
Akıl her yerde şunu göstermeye ve kesin hakikat araştırmalarıyla kanıtlamaya çalışır: Tanrı hakkında hiçbir şey gereğince söylenemez, çünkü O her türlü aklı, duyulur ve düşünülür her anlamlandırmayı aşar. O, bilinmeyerek daha iyi bilinir; O'na dair cehalet, gerçek bilgeliktir. O, her şeyde olumlanmaktan çok, daha hakiki ve daha sadık biçimde olumsuzlanır. Zira O'ndan neyi olumsuzlarsanız, doğru olumsuzlamış olursunuz; ama olumladığınız her şeyi doğru olumlamış olmazsınız.
Nitekim O'nun şu ya da bu olduğunu ileri sürerseniz, yanlışlıkla suçlanırsınız, çünkü O var olan, sözle anlatılabilen yahut kavranabilen şeylerden hiçbiri değildir. Fakat O'nun ne şu, ne bu, ne de başka herhangi bir şey olduğunu bildirirseniz, doğruyu söylemiş görünürsünüz, çünkü O ne var olan şeylerdendir ne de var olmayan şeylerden.
Hiç kimse O'na yaklaşamaz; meğer ki zihnin yolculuğunu önce güçlendirip bütün duyuları, düşünsel işlemleri, duyulur şeyleri ve var olan ile var olmayan her şeyi geride bıraksın; ve böylece, mümkün olduğunca, bir bilmezlik hâline geçerek her tözün ve her anlağın üzerinde olan O'nun birliğine yükseltilsin.
O, bilinmeyerek daha iyi bilinir; O'na dair cehalet, gerçek bilgeliktir.
Özgün metin (İngilizce)
Bu metin neden önemli
Bu metin, Cusalı Nicholas'ın (1401 - 1464) "De Docta Ignorantia" (Bilgili Cehalet) eserinde sistemleştirdiği iki büyük fikrin kökenini gösterdiği için önemlidir: bilgili cehalet ve karşıtların birliği. Eriugena'nın burada "bilinmeyerek daha iyi bilinir" diye formüle ettiği apofatik (olumsuzlayıcı) ilahiyat, Pseudo-Dionysius'tan devraldığı Yunan Neoplatonik mirasını Latin Batı'ya taşır. Aynı eserin ilerleyen sayfalarında Eriugena, Tanrı'yı "benzerlerin benzerliği, benzemezlerin benzemezliği, karşıtların karşıtlığı" olarak tanımlayarak coincidentia oppositorum düşüncesini doğrudan haber verir. Kütüphanemizde Cusa'nın kendi "Bilgili Cehalet" metni temiz bir nüsha hâlinde bulunmadığından, aynı Neoplatonik geleneğin bu kurucu birincil kaynağını, konunun en sadık ve en berrak ifadesi olarak seçtik.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
- Kaynak eser
- De Divisione Naturae libri quinque (Periphyseon) — On the Division of Nature
- Neşir
- 1681 baskısı (Thomas Gale nüshası); özgün metin 9. yüzyıl
- Konum
- Kitap I, § 68 (çeviri sayfası 55); Source Library nüshası, çeviri katmanı
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Source Library
