Dokuzuncu yüzyılın İrlandalı düşünürü Eriugena, var olan her şeyi tek bir ada bağlar: Doğa. Bu ad hem yaratılmamış Tanrı'yı hem de yaratılmış evreni kucaklar. Aşağıdaki pasajda Öğretmen ile öğrenci arasındaki söyleşi biçiminde, Doğa'nın dört türe bölünüşü serilir önümüze. Yaratıp yaratılmayan, yaratılıp yaratan, yaratılıp yaratmayan ve ne yaratan ne de yaratılan. Bu dörtlü şema, Yeni Platoncu düşüncenin varlığın kademe kademe iniş ve dönüşünü nasıl kavradığını gösteren en berrak örneklerden biridir.

Türkçe çeviri (önizleme) · Çeviren Şira Nur Uysal

Öğretmen. Sık sık düşündüğümde, gücümün yettiği tüm dikkatle, şu gerçeği araştırırım: Bütün şeylerin ilk ve en yüce bölünüşü, ki zihinle kavranabilen yahut onun erişimini aşan her şey buna dahildir, var olan şeylerle var olmayan şeyler arasındaki bölünüştür. Bütün bunlar için aklıma genel bir ad geliyor, Yunancada physis, Latincede ise Natura yani Doğa denilen ad. Madem bu adın genel olduğunda hemfikiriz, senden onun farklarına göre türlere bölünüş yöntemini ortaya koymanı isterim.

Bana öyle geliyor ki Doğa, dört fark aracılığıyla dört tür kazanır. Birincisi, yaratan ve yaratılmayandır. İkincisi, yaratılan ve yaratandır. Üçüncüsü, yaratılan ve yaratmayandır. Dördüncüsü ise ne yaratan ne de yaratılandır. Bu dördünden ikisi çiftler halinde birbirine karşıttır. Zira üçüncü birinciye, dördüncü de ikinciye karşıttır. Ne var ki dördüncü, imkânsızlıklar arasına konur. Onun farkı, var olamayışıdır.

Birincisi, kanaatimce, var olan ve var olmayan bütün şeylerin Nedeni olarak anlaşılır. İkincisi, ilksel nedenler içindedir. Üçüncüsü ise oluşta, zamanlarda ve mekânlarda bilinen şeyler içindedir. İşte bu yüzden her birini daha ince bir dikkatle tartışmak gerekir.

Özgün metin (İngilizce)

Teacher. Often as I think, and as diligently as my strength allows, I inquire into the fact that the first and highest division of all things—which can either be perceived by the mind or surpass its reach—is into those things that are and those things that are not. A general term for all these occurs to me, which in Greek is called physis and in Latin is called Natura (Nature). Since we are then in agreement about this term being general, I would like you to state the method of its division into species by their differences. It seems to me that the division of Nature through four differences receives four species: The first is that which creates and is not created; the second is that which is created and creates; the third is that which is created and does not create; the fourth is that which neither creates nor is created. Of these four, two are opposed to each other in pairs; for the third is opposed to the first, and the fourth to the second. But the fourth is placed among the impossibilities; its difference is the inability to be. The first, as I judge, is understood as the Cause of all things that are and are not. The second is in the primordial causes. The third is in those things known in generation, times, and places, and therefore it is necessary to dispute each one more subtly.

Bu metin neden önemli

Johannes Scotus Eriugena (yaklaşık 810 ile 877), Kel Charles'ın sarayında görev yapan İrlandalı bir ilahiyatçı ve Yeni Platoncu filozoftur. Peri Physeon yani Doğanın Bölünmesi Üzerine adlı beş kitaplık eseri, Yunanlı Kilise Babaları ile Batı düşüncesini birleştiren en iddialı ortaçağ sentezlerinden biridir. Eriugena burada bütün gerçekliği tek bir Doğa kavramı altında toplar ve onu dört türe böler. Bu dörtlü şema, varlığın Tanrı'dan taşarak evrene inişini ve nihayet yine Tanrı'ya dönüşünü betimler. Eser, Tanrı'nın hiçbir kategoriyle kavranamayacağını savunan cüretkâr olumsuzlayıcı ilahiyatı yüzünden sonraki yüzyıllarda mahkûm edilmiş, buradaki 1681 Latince baskısı ise metni yeniden dolaşıma sokan önemli erken modern neşirlerden biri olmuştur.

Eser hakkında

Johannes Scotus Eriugena, Karolenj Rönesansı döneminde Batı ile Doğu Hristiyan düşüncesi arasında köprü kurmuş İrlandalı bir müelliftir. Kel Charles'ın saray çevresinde yürüttüğü ilmi faaliyetlerle tanınan düşünür, Yunanca kaynaklara doğrudan erişebilen nadir Batılı bilginler arasında yer almıştır. Yeni Platoncu geleneğin Hristiyan teolojisiyle yoğrulduğu bu entelektüel iklimde Eriugena, Yunan Kilise Babalarının metinlerini Latinceye kazandırırken kendi felsefi çizgisini de bu miras üzerinden şekillendirmiştir. Düşüncesi, hem dönemin manastır ve saray eğitimi içindeki diyalektik arayışları hem de antik metafizik metinlerin yeniden yorumlanması sürecini yansıtır.

Özgün adıyla *Peri Physeon* veya Latince bilinen adıyla *De Divisione Naturae*, beş kitaptan meydana gelen kapsamlı bir diyalogdur. Eser, Tanrı ile evren arasındaki bağı Doğa genel kavramı etrafında çözümler ve varlığı dört temel türe ayırarak ele alır. Eriugena, var olan ve zihnin sınırlarını aşan her şeyi kapsayan bu yapıda, ilahi olanın ilksel nedenler aracılığıyla maddesel dünyaya inişini ve ardından tüm yaratılmışların nihai olarak kaynağına geri dönüşünü felsefi bir sistem dahilinde açıklar. Öğretmen ile öğrenci arasındaki soru-cevap yöntemiyle ilerleyen metin, Hristiyan yaratılış öğretisini metafizik bir bütünlük içine yerleştirerek varlığın kademeli düzenini ortaya koyar.

Bu sayfada sunulan pasaj, eserin Birinci Kitabının açılışını teşkil eder ve Eriugena'nın kurduğu sistemin kavramsal omurgasını oluşturur. Öğretmen, Doğa kavramını var olanlar ve olmayanlar ayrımından başlatarak dörtlü tasnife ulaştırır ve takip eden tartışmaların zeminini hazırlar. Okurun bu metne yaklaşırken, yazarın geliştirdiği ayrımları yalnızca soyut bir sınıflama olarak değil, tüm varlık hiyerarşisini kuşatan dinamik bir hareketin başlangıcı olarak değerlendirmesi faydalı olacaktır. Zira pasajda kısaca zikredilen ilksel nedenler, zamansal oluş ve nihai dönüş temaları, eserin devamındaki geniş teolojik tartışmaların anahtar kavramlarını sunmaktadır.

Bu eser Neoplatonizm Koleksiyonu'nun parçasıdır →

Künye

Kaynak eser: De Divisione Naturae libri quinque (On the Division of Nature)
Neşir: 1681 Latince baskı (Thomas Gale neşri), Oxford
Konum: Kitap 1 (Birinci Kitap), açılış bölümü; kaynak sayfa 21
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY-SA 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin, değiştirirseniz aynı lisansla paylaşın). Kullanım & lisans →

Bu Çeviriye Atıf

Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Doğanın Bölünmesi: Dört Tür Üzerine. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/eriugena-doganin-bolunmesi-dort-tur

Özgün Sayfalar60 sayfa

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

← Kütüphaneye dön

Bu metin neden önemli

Eser hakkında

İlgili eserler

Doğanın İncelenmesinden İlâhî Öze: Simplikios'un Fizik Şerhi

Empedokles: Dört Kök, Sevgi ve Çekişme

İlk Akıl ve Aklın Dört Türü

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol