Dokuzuncu yüzyılın İrlandalı düşünürü Eriugena, var olan her şeyi tek bir ada bağlar: Doğa. Bu ad hem yaratılmamış Tanrı'yı hem de yaratılmış evreni kucaklar. Aşağıdaki pasajda Öğretmen ile öğrenci arasındaki söyleşi biçiminde, Doğa'nın dört türe bölünüşü serilir önümüze. Yaratıp yaratılmayan, yaratılıp yaratan, yaratılıp yaratmayan ve ne yaratan ne de yaratılan. Bu dörtlü şema, Yeni Platoncu düşüncenin varlığın kademe kademe iniş ve dönüşünü nasıl kavradığını gösteren en berrak örneklerden biridir.
Öğretmen. Sık sık düşündüğümde, gücümün yettiği tüm dikkatle, şu gerçeği araştırırım: Bütün şeylerin ilk ve en yüce bölünüşü, ki zihinle kavranabilen yahut onun erişimini aşan her şey buna dahildir, var olan şeylerle var olmayan şeyler arasındaki bölünüştür. Bütün bunlar için aklıma genel bir ad geliyor, Yunancada physis, Latincede ise Natura yani Doğa denilen ad. Madem bu adın genel olduğunda hemfikiriz, senden onun farklarına göre türlere bölünüş yöntemini ortaya koymanı isterim.
Bana öyle geliyor ki Doğa, dört fark aracılığıyla dört tür kazanır. Birincisi, yaratan ve yaratılmayandır. İkincisi, yaratılan ve yaratandır. Üçüncüsü, yaratılan ve yaratmayandır. Dördüncüsü ise ne yaratan ne de yaratılandır. Bu dördünden ikisi çiftler halinde birbirine karşıttır. Zira üçüncü birinciye, dördüncü de ikinciye karşıttır. Ne var ki dördüncü, imkânsızlıklar arasına konur. Onun farkı, var olamayışıdır.
Birincisi, kanaatimce, var olan ve var olmayan bütün şeylerin Nedeni olarak anlaşılır. İkincisi, ilksel nedenler içindedir. Üçüncüsü ise oluşta, zamanlarda ve mekânlarda bilinen şeyler içindedir. İşte bu yüzden her birini daha ince bir dikkatle tartışmak gerekir.
Bütün şeylerin ilk ve en yüce bölünüşü, var olan şeylerle var olmayan şeyler arasındaki bölünüştür.
Özgün metin (İngilizce)
Bu metin neden önemli
Johannes Scotus Eriugena (yaklaşık 810 ile 877), Kel Charles'ın sarayında görev yapan İrlandalı bir ilahiyatçı ve Yeni Platoncu filozoftur. Peri Physeon yani Doğanın Bölünmesi Üzerine adlı beş kitaplık eseri, Yunanlı Kilise Babaları ile Batı düşüncesini birleştiren en iddialı ortaçağ sentezlerinden biridir. Eriugena burada bütün gerçekliği tek bir Doğa kavramı altında toplar ve onu dört türe böler. Bu dörtlü şema, varlığın Tanrı'dan taşarak evrene inişini ve nihayet yine Tanrı'ya dönüşünü betimler. Eser, Tanrı'nın hiçbir kategoriyle kavranamayacağını savunan cüretkâr olumsuzlayıcı ilahiyatı yüzünden sonraki yüzyıllarda mahkûm edilmiş, buradaki 1681 Latince baskısı ise metni yeniden dolaşıma sokan önemli erken modern neşirlerden biri olmuştur.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
- Kaynak eser
- De Divisione Naturae libri quinque (On the Division of Nature)
- Neşir
- 1681 Latince baskı (Thomas Gale neşri), Oxford
- Konum
- Kitap 1 (Birinci Kitap), açılış bölümü; kaynak sayfa 21
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Source Library
