İlk Akıl ve Aklın Dört Türü

Arapların ilk filozofu sayılan el-Kindî, İlk Felsefe tasavvurunun kalbini bu kısa risalede kurar. Aklın dört mertebesini ayırt eder ve hepsinin üstüne daima fiil hâlinde duran İlk Aklı yerleştirir. Ruhun maddesiz sureti kavrayışı ile şeylerin özleşmesi olan bu ilk ilkeden akıl edinişi, Yeni Platoncu südur öğretisinin İslam düşüncesindeki en berrak yankısıdır. Aşağıdaki pasaj, Cremonalı Gerard'ın on ikinci yüzyılda Latinceye aktardığı metinden çevrilmiştir.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Aklın üzerine kısa bir söz yazmamı istediğinizi anladım. Bunu Platon ile Aristoteles'in görüşüne göre kaleme almamı diliyorsunuz. Onların görüşüne göre akıl dört türlüdür. Birincisi daima fiil hâlinde bulunan akıldır. İkincisi ruhta güç olarak bulunan akıldır. Üçüncüsü ruhta güçten fiile geçen akıldır. Dördüncüsü ise bizim kanıtlayıcı diye adlandırdığımız akıldır.

Aristoteles der ki suret iki türlüdür. Bunlardan biri maddeye sahiptir ve duyunun kapsamına girendir. Öteki ise maddesi olmayandır ve aklın kapsamına girendir. Ruh onu kavradığında o bizzat ruhun içindedir. Ne var ki bir kaptaki şey gibi değildir ruhun içinde. Bir bedendeki oyma gibi de değildir çünkü ruh bir beden değildir ve sınırlanmış da değildir. Öyleyse o ruhtadır ve ruh tek bir şeydir. Kendisi olan bir şeydir kendinden başkası değildir.

Maddesi ve hayali olmayan bu suret ilk akıldan ruhun edindiği akıldır. İlk akıl ise şeylerin özleşmesidir ve daima fiil hâlindedir. Zira ruh güç olarak akledicidir ama ilk akıl daima fiil hâlindedir.

İlk akıl şeylerin özleşmesidir ve daima fiil hâlindedir.

Özgün metin (İngilizce)

I have understood what you are requesting, namely to have written for you a brief discourse on the intellect, according to the opinion of Plato and Aristotle. But their opinion is that the intellect is according to four species. The first is the intellect that is always in act. The second is the intellect that is in the soul in potentiality. The third is the intellect when it exits in the soul from potentiality to effect. The fourth is the intellect, which we call demonstrative. Aristotle said that form is two forms. One of which has matter and that is what is subject to sense; and the other is that which does not have matter and that is what is subject to the intellect. And when the soul apprehends it, then it itself is in the soul. However, it is not in the soul like something in a vessel, nor like a carving in a body; for the soul is not a body nor is it circumscribed. It is, therefore, in the soul, and the soul is one thing, which is itself, not other than itself. This form, which has no matter nor imagination, is the intellect acquired by the soul from the first intelligence, which is the specialization of things, which is always in act. For the soul is intelligent in potentiality, but the first intelligence is always in act.

Bu metin neden önemli

el-Kindî'nin bu risalesi Latin Batı'da Liber de intellectu adıyla dolaşıma girdi ve Albertus Magnus ile Aquino'lu Thomas gibi skolastiklerin akıl kuramını derinden etkiledi. Dört akıl öğretisi, faal aklın ruhtan ayrı ve daima fiil hâlinde oluşu, Yeni Platoncu südur şemasının Aristotelesçi psikoloji ile kaynaştığı noktadır. Böylece Proklos'tan Plotinos'a uzanan İlk İlke düşüncesi, İslam felsefesi eliyle ortaçağ Avrupasına taşınmış oldu.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye

Kaynak eser: Die philosophischen Abhandlungen des al-Kindi (Liber de intellectu), nşr. Albino Nagy, Beiträge zur Geschichte der Philosophie des Mittelalters II.5, Münster, 1897
Neşir: Nagy neşri (1897); metin Cremonalı Gerard'ın on ikinci yüzyıl Latince çevirisine dayanır
Konum: Risale metni, s. 42-46 (Liber de intellectu bölümü)
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →

← Kütüphaneye dön