Priskianos Lydos'un "Hosroes'e Çözümler" adlı eseri, tam bir İngilizce çeviriyle kütüphanede bağımsız bir kitap olarak bulunmadığından, konuya en yakın gerçek birincil kaynak seçildi. Damaskios, Atina'daki Yeni Platoncu Akademi'nin son başkanıydı ve Iustinianus'un 529'da okulları kapatması üzerine, tıpkı Priskianos Lydos ile Simplikios gibi, Pers hükümdarı I. Hüsrev'in (Chosroes) sarayına sığınan bilgeler arasındaydı. Dolayısıyla bu metin, tam da "Hosroes'e Çözümler" pasajının doğduğu felsefi çevrenin ve o çevrenin ilahi Bir üzerine düşüncesinin en olgun tanığıdır. Aşağıdaki bölüm, Damaskios'un aktardığı Herennios alıntısıdır ve söylenemez olana yükselişin üç katlı yöntemini betimler.

Türkçe çeviri (önizleme) · Çeviren Şira Nur Uysal

Derim ki, aynı anda mantıksal olarak, aklî olarak ve ilahî olarak eylemde bulunabilmemiz gerekir; ve coşkuyla, Bir'in söylenemez ve kavranamaz idrakine doğru sıçrayalım. Çünkü biz de, ilk nedenlere göre düzenlenmiş ruhlar olarak, onların suretlerini taşırız ve bütün ruhtan, aklî genişlikten ve ilahi birlikten pay alırız. Onların bizdeki o güçlerini, önümüze konan konuların algısına doğru uyandırmamız gerekir. Yoksa Bir'e daha da yakın mı olacağız? Ruhun bizde bulunan biriciğini, sanki Bir'in bir sureti gibi, uyandırmamız gerekmez mi? Öyle ki söylevlerin daha isabetli olanları, coşkunun işte buna göre meydana geldiğini söyler.

Peki bu Bir'in kendisini ve ruhun çiçeğini nasıl parlatabiliriz? Ancak önce akla göre eylemde bulunursak; çünkü akla göre etkinlik, ruhu dingin bir hale ve etkinliğe götürür. Öyleyse söylevimizin tarzı şöyle olsun: mantıksal, aklî ve coşkulu. Zira ancak böylece, öne sürülen varsayımı gereğince kavramış oluruz.

Özgün metin (İngilizce)

And I would say that we might be able to act logically, and intellectually, and divinely all at once; and let us spring up enthusiastically toward the ineffable and incomprehensible apprehension of the One. For we too possess, as souls ordered according to the primary causes, images of them, and we partake of the whole soul and the intellectual breadth and the divine unity. And we must awaken those powers of theirs within us toward the perception of the subjects proposed. Or shall we be closer to the One? Are we not to awaken the one of the soul which is in us, as it were an image of the One, according to which the more accurate of the discourses say that enthusiasm occurs? But how could we cause this very One itself and the flower of the soul to shine forth? Only if we first act according to the intellect; for the activity according to the intellect leads the soul toward a calm state and activity. Let the mode of our discourse be such, then: logical, intellectual, enthusiastic; for thus we would grasp the proposed hypothesis appropriately.

Bu metin neden önemli

Iustinianus 529 yılında Atina'daki felsefe okullarını kapattığında, Yeni Platoncu geleneğin son büyük temsilcileri Doğu'ya yöneldi. Akademi'nin son başkanı Damaskios, öğrencisi Kilikyalı Simplikios ve Lydos'lu Priskianos ile birlikte Pers hükümdarı I. Hüsrev'in sarayına gitti. Hüsrev'in felsefeye duyduğu ilgi, Priskianos'un ünlü "Hosroes'e Çözümler" (Solutiones ad Chosroem) adlı eserini doğurdu. Bu metin, işte o çevrenin metafizik zirvesidir. Damaskios burada, dille anlatılamayan mutlak İlk İlke'yi, yani "söylenemez" olanı ve onun ötesindeki Bir'i konu edinir. Seçilen bölümde ruhun ilahi kaynağına yükselişi, mantık, akıl ve coşkunun üç katlı yöntemiyle betimlenir. Bu, geç antik çağın kapanışında Yeni Platoncu tefekkürün en saf ifadelerinden biridir.

Eser hakkında

Altıncı yüzyılın başında Atina Akademisi'nin yöneticiliğini üstlenen Damaskios, Geç Antik Çağ Yeni Platoncu geleneğinin son temsilcileri arasında yer alır. İmparator Iustinianus'un 529 yılında pagan okullarını kapatma kararının ardından, aralarında Priskianos Lydos ve Simplikios gibi düşünürlerin de bulunduğu maiyetiyle birlikte Sasani hükümdarı I. Hüsrev'in sarayına sığınmıştır. Doğu ile Batı arasındaki bu zorunlu intikal dönemi, klasik felsefi mirasın korunmasını ve Atina okulunun geliştirdiği karmaşık metafizik sistemlerin son kez derlenmesini sağlamıştır. Damaskios, selefleri Proklos ve Iamblikhos'un kurduğu dizgeleri eleştirel bir süzgeçten geçirerek Platoncu teolojiyi mantıksal sınırlarına kadar taşımıştır.

Düşünürün başlıca metinlerinden olan İlk İlkeler Üzerine Güçlükler ve Çözümler, varlığın ve bilginin nihai temellerine yönelen kapsamlı bir aporia incelemesidir. Eserin ana odağını, bilinemeyen ve dille ifade edilemeyen Mutlak İlk İlke ile onun ardılı olan Bir arasındaki ontolojik ayrım oluşturur. Damaskios, insan aklının aşkın olanı kavrama çabasında karşılaştığı çelişkileri adım adım serimler; zihnin bir yandan ilkeyi tanımlama zorunluluğunu, diğer yandan bu tanımın imkânsızlığını diyalektik bir yöntemle çözümler. Metin boyunca, düşüncenin kendi sınırlarına ulaştığı noktada negatif teolojinin ve sezgisel aşmanın zorunluluğu temellendirilir.

Kütüphanemizde sunulan bu pasaj, eserin kuramsal tartışmalarının içinde insan ruhunun aşkın ilkeye yöneliş yöntemini aydınlatan kilit bir Herennios alıntısına dayanır. Damaskios, hakikatin idrakinde mantıksal akıl yürütme, aklî temaşa ve ilahi coşkunun eşzamanlı işletilmesini önerir. Okur, bu satırları yalnızca soyut bir ontoloji metni olarak değil, ruhun kendi içindeki "çiçeği" uyandırarak Bir'e yönelmesini amaçlayan bütüncül bir epistemolojik yol haritası şeklinde değerlendirmelidir. Bilişsel yetilerin dinginlik ve arınma üzerinden aşılması, metnin teorik güçlüklerini pratik bir tefekkür pratiğine dönüştürmektedir.

Bu eser Neoplatonizm Koleksiyonu'nun parçasıdır →

Künye

Kaynak eser: Damascius, Quaestiones de Primis Principiis (Dubitationes et solutiones de primis principiis), ed. Joseph Kopp, Frankfurt, 1826. Sayfa 29 (Herennios alıntısı).
Neşir: Joseph Kopp editörlüğünde Latince edisyon, 1826
Konum: Sayfa 29
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY-SA 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin, değiştirirseniz aynı lisansla paylaşın). Kullanım & lisans →

Bu Çeviriye Atıf

Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). İlk İlkeler Üzerine Güçlükler ve Çözümler. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/damascius-ilk-ilkeler-uzerine-guclukler-ve-cozumler

Özgün Sayfalar60 sayfa