Kues'lu Nicholas'ın (1401 to 1464) en ünlü öğretisi olan "bilgili cehalet" (docta ignorantia), bilmenin doruğunun bilinemezliği kabul etmek olduğunu söyler. Aşağıdaki pasaj Cusanus'un "Gerçek Bilgelik Üzerine" adlı diyaloğundan alınmıştır. Burada okumuş bir hatibe bilgelik öğreten yoksul bir sıradan adam, evrenin ve her şeyin İlkesi olan sonsuzluğun akılla, sözle ve ölçüyle kavranamayacağını gösterir. Bu, karşıtların örtüşmesi (coincidentia oppositorum) düşüncesinin ve Cusanus'un merkezsiz, sınırsız evren tasavvurunun çekirdeğidir.
İşte kardeşim, en yüce bilgelik budur: erişilmezin erişilmez bir biçimde nasıl erişildiğini bilmen. Zira her şeyin İlkesi, kendisi aracılığıyla, kendisinden ve kendisinde her var olanın var olduğu şeydir; yine de var olan hiçbir şeyle ona erişilemez. O, kendisi aracılığıyla, kendisinden ve kendisinde her anlaşılabilir olanın anlaşıldığı şeydir; yine de akıl için akıl ermezdir.
Aynı biçimde o, kendisi aracılığıyla, kendisinden ve kendisinde söylenebilir olan her şeyin söylendiği şeydir; yine de söz ile dile getirilemezdir. O, kendisi aracılığıyla, kendisinden ve kendisinde sınırlanabilir olan her şeyin sınırlandığı şeydir; yine de sınır ile sınırsız, son ile sonsuzdur.
Böylesi apaçık doğru önermelerden sayısızca kurabilir, bütün ciltlerini onlarla doldurabilir ve bunlara sonu gelmez başkalarını ekleyebilirsin; öyle ki bilgeliğin en yüce yerlerde nasıl oturduğunu göresin. Çünkü en yüce olan, kendisinden daha yücesi olamayandır. Yalnızca sonsuzluk odur.
Özgün metin (İngilizce)
Bu metin neden önemli
Bu metin, Cusanus'un "Idiota de Sapientia" (Gerçek Bilgelik Üzerine) diyaloğunun ikinci kitabından gelir. Sıradan adam, hatibe önce sayının, tartının ve ölçünün nasıl hep bir tek "bir" ile yapıldığını gösterir; sonra bu akıl yürütmeyi tüm evrenin İlkesine taşır. Sayılabilir olan her şey ölçülebilir, ama ölçünün kendisi sayı ile erişilmez. İşte tam bu noktada bilgili cehalet doğar: sonsuz olan İlke, ancak onun kavranamaz olduğunu kabul ederek "kavranır". Bu paradoks, Cusanus'un kozmolojisinin temelidir ve bir yüzyıl sonra Giordano Bruno'nun sonsuz evren tasavvurunu besleyecektir. Erken basımlarda eser yanlışlıkla Petrarca'ya atfedilmiştir; gerçek yazarı Kues'lu Nicholas'tır.
Eser hakkında
Kues'lu Nicholas (Nicholaus Cusanus, 1401-1464), Orta Çağ düşüncesinin kapanış evresinde ve erken Rönesans dönemecinde yaşamış etkili bir düşünür ve din adamıdır. Skolastik gelenek ile yeni filizlenen hümanist yaklaşımların kesiştiği bir entelektüel iklimde ürün veren Cusanus, felsefe, teoloji ve matematik alanlarını harmanlayan özgün bir kuramsal çizgi geliştirmiştir. Döneminin yerleşik bilgi kalıplarını ve skolastik tartışma yöntemlerini sorgulayan filozof, Platoncu ve Yeni-Platoncu unsurlardan beslenen bir mistik felsefe anlayışını benimser. Düşüncesinin merkezine insanın bilme yetisinin sınırlarını yerleştiren yazar, bilginin doruğuna ancak bilinemezliğin teslim edilmesiyle varılabileceğini savunan "bilgili cehalet" (docta ignorantia) öğretisiyle tanınmıştır.
Cusanus'un "Idiota de Sapientia" (Gerçek Bilgelik Üzerine) adlı eseri, klasik diyalog formunda kurgulanmış felsefi bir metindir. Eser, kitabi bilgiye boğulmuş bir hatip ile pazar yerinde yaşayan ve pratik aklıyla hareket eden sıradan bir adam arasındaki konuşmayı temel alır. Metnin bütününde Cusanus, hakiki bilgeliğin kuru kavramsal ezberlerde veya dar mantık kurallarında değil, insanın kendi bilişsel sınırlarını kavramasında yattığını savunur. Diyalog boyunca varlığın kaynağı, sayıların niteliği ve akılla kavranamayan mutlak İlke ele alınır. Eser, zıtlıkların birliği (coincidentia oppositorum) fikrini temellendirerek, sonlu akıl ile sonsuz hakikat arasındaki ilişkinin doğasını ve bu ilişkinin doğurduğu kaçınılmaz sınırları inceler.
Bu sayfada sunulan pasaj, diyaloğun ikinci kitabında sıradan adamın söz konusu felsefi paradoksu doğrudan özetlediği can alıcı bir kesiti temsil eder. Cusanus burada, dilin, kavramların ve sınırların kurucu ilkesi olan sonsuzluğun, paradoksal bir biçimde yine aynı dil ve akıl araçlarıyla tüketilemeyeceğini ortaya koyar. Okur bu metne yaklaşırken, yazarın kurduğu diyalektik zıtlıklara dikkat etmelidir. Çünkü metin, aklı bir çıkmaza sürüklemek yerine, sonlu bir varlığın sonsuz olanı kavramasının yegane yolunun o sonsuzluğun erişilemezliğini teslim etmekten geçtiğini gösteren disiplinli bir felsefi alıştırma olarak okunmalıdır.
Bu eser Kozmoloji Koleksiyonu'nun parçasıdır →
- Kaynak eser
- Idiota de Sapientia (De Vera Sapientia) — On True Wisdom
- Neşir
- Zwolle basımı, Peter van Os, yak. 1488 (Latince incunable); Koninklijke Bibliotheek, Lahey nüshası
- Konum
- Sayfa 28 (ikinci diyalog)
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Source Library
Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Erişilmezin Erişilmez Biçimde Erişilmesi. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/cusanus-erisilmezin-erisilmezligi@misc{kk_nicholas_cusa,
author = {Uysal, Şira Nur},
title = {{Erişilmezin Erişilmez Biçimde Erişilmesi}},
year = {2026},
publisher = {Kadim Kütüphane},
url = {https://kadimkutuphane.com/cusanus-erisilmezin-erisilmezligi},
note = {Türkçe çeviri, özgün eser: Nicholaus Cusanus (Kues'lu Nicholas)},
}Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.