Yaratılışın İki Işığı: Adalet ve Merhamet

Bereşit Rabbah, Yaratılış kitabının açılış sözleri üzerine kurulmuş klasik aggadik midraşların en görkemli derlemesidir; kökleri geç antik çağın Filistin bilgin okullarına uzanır. Aşağıdaki bölüm, "Başlangıçta Tanrı yarattı" cümlesine getirilen ardışık yorumların (peşer) bir örgüsüdür. Bu pasaj, elimizdeki nüshada Musa Cordovero'nun Zohar şerhi Or Yakar ile aynı ciltte yer alsa da, Cordovero'nun kendi mistik açıklaması değil, ondan yüzyıllar önce biçimlenmiş klasik midraşın kendisidir. Ustaların soruları sadedir ama derindir: Sonsuz olan, sınırlı dünyayı nasıl var eder? Yaratıcı gücün yardımcısı var mıdır? Ve "Tanrı" (Elohim) ile "Rab" (Adonay) adlarının değişmesi neyi haber verir? Yanıtlar, ilahi ışığın katı adalet ile merhamet arasında dengelenmesi fikrinde birleşir.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Bir başka yorum: "Başlangıçta Tanrı yarattı." Rabbi Tanhuma söze başladı: "Zira sen yücesin ve harikalar yaparsın; yalnız sen Tanrısın" (Mezmurlar 86:10). Rabbi Tanhuma dedi ki: Dünyanın gidişatında, bir insan bir saray inşa ettiğinde, yardımcıları yoksa onu bina edemez. Fakat Kutsal Olan, mübarek O, dünyasını tek başına yarattı, nitekim şöyle denmiştir: "Ben Rabbim, her şeyi yapan, gökleri tek başına geren, yeryüzünü kendi elimle yayan" (İşaya 44:24).

Bir başka yorum: "Başlangıçta Tanrı yarattı" denir de "Başlangıçta Rab yarattı" denmez. Bunun sebebi şudur: Başlangıçta O'nun düşüncesine dünyayı adalet ölçüsüyle yaratmak geldi. Dünyanın buna dayanamayacağını gördü, bu yüzden ona merhamet ölçüsünü de kattı. Yazılmış olan da budur: "Rab Tanrı'nın yeri ve göğü yaptığı günde" (Yaratılış 2:4).

Bir başka yorum: "Başlangıçta Tanrı yarattı." Rabbi İshak dedi ki: "Tanrı" (Elohim) denen her yerde bir yargıç kastedilir, nitekim şöyle yazılmıştır: "İki tarafın davası da yargıçların önüne gelsin" (Çıkış 22:8). Ve "Rab" (Adonay) denen her yerde merhamet kastedilir, nitekim şöyle yazılmıştır: "Rab, Rab, esirgeyen ve lütfeden Tanrı" (Çıkış 34:6).

Dünyanın buna dayanamayacağını gördü, bu yüzden ona merhamet ölçüsünü de kattı.

Özgün metin (İngilizce)

Another interpretation: "In the beginning God created." Rabbi Tanhuma began: "For You are great, and do wondrous things; You are God alone" (Psalms 86:10). Rabbi Tanhuma said: In the way of the world, when a human being builds a palace, if he does not have assistants, he cannot build it. But the Holy One, blessed be He, created His world alone, as it is said, "I the Lord, who make all things, who stretch out the heavens alone, who spread abroad the earth by Myself" (Isaiah 44:24). Another interpretation: "In the beginning God created," and it does not say "In the beginning the Lord created." This is because originally it entered His thought to create the world with the attribute of justice. He saw that the world could not endure, so He associated with it the attribute of mercy, and this is what is written, "In the day that the Lord God made earth and heaven" (Genesis 2:4). Another interpretation: "In the beginning God created." Rabbi Isaac said: Wherever it says "God," it refers to a judge, as it is said, "The cause of both parties shall come before the judges" (Exodus 22:8). And wherever it says "The Lord," it refers to mercy, as it is said, "The Lord, the Lord, God, merciful and gracious" (Exodus 34:6).

Bu metin neden önemli

Bu bölüm, Bereşit Rabbah'ın açılış paraşasından bir demettir ve her biri "Başka bir yorum" (davar aher) diye başlayan ardışık midraşları bir araya getirir. Saray yapan insan benzetmesi, Sonsuz'un yaratıcı gücünün yardımcısız ve mutlak oluşunu vurgular. Asıl çekirdek ise adlar üzerinedir: "Elohim" (Tanrı) adı katı yargıyı, "Adonay" (Rab) adı ise merhameti simgeler. Ustalar, dünyanın yalnız adaletle var olamayacağını, bu yüzden yaratılışa merhamet ölçüsünün de katıldığını söyler. Sonraki Kabala geleneği, özellikle Cordovero'nun içinde çalıştığı Safed okulu, bu klasik adalet-merhamet öğretisini sefirot ağacına taşıyacak, yargıyı sol koldaki Gevura'ya, sevgiyi sağ koldaki Hesed'e bağlayacaktır; ne var ki buradaki metnin kendisi bu mistik çerçeveden önce gelen, saf midraş dilidir.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye

Kaynak eser: Bereşit Rabbah (Genesis Rabbah), I. Paraşa. Klasik aggadik midraş derlemesi (İbranice, y. 5. yüzyıl). Metnin çevrildiği nüsha: Bodleian Library, University of Oxford elyazması ("Zohar, Parashat Bereshit, with Moses Cordovero commentary Or Yakar" başlıklı çok metinli mecmua), 1591, sayfa 240; bu sayfa Cordovero'nun kendi şerhinin değil, klasik Bereşit Rabbah midraşının aktarımıdır. Kaynak metin: SourceLibrary.org üretimi çeviri (translation content). Lisans: CC BY-SA 4.0.
Neşir: Bodleian Library, University of Oxford (Bodleian UUID 4452c109-f425-46b6-b319-b65ccc61e721); 378 sayfalık el yazması, 1591
Konum: Sayfa 240 (translation content); satır: \"Another interpretation: 'In the beginning God created.' Rabbi Tanhuma began...\" ile başlar
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →

← Kütüphaneye dön