İncelik Üzerine
Giambattista della Porta, Magia Naturalis (Doğal Büyü), Cardano ile çağdaş bir Rönesans doğal felsefe eseri
Kozmoloji

İncelik Üzerine

De Subtilitate
Girolamo Cardano· 1550· Özgün: İngilizce· Source Library
KozmolojiTürkçe çeviriAçık erişim

Rönesans hekimi ve doğa filozofu Girolamo Cardano, 1550 tarihli bu ansiklopedik eserde inceliği ele alır. Ona göre incelik, algılanabilir ve düşünülebilir şeylerin ancak güçlükle kavranmasını sağlayan bir ilkedir. Cardano bu açılış bölümünde inceliğin doğasını tanımlar ve onu üç temel ulama ayırır.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Bu eserdeki çabamızın amacı inceliği ele almaktır. İncelik, duyularla algılanabilir şeylerin duyular yoluyla, düşünülebilir şeylerin ise akıl yoluyla ancak güçlükle kavranmasını sağlayan belli bir ilkedir. Bu yüzden, incelikten oluşan tek tek şeyler kendi içlerinde büyük bir uğraş gerektiriyor ve son derece güç ise, incelik doğasının bütününün açıklanması gereken bu incelemeye ne demeli? Ve yalnızca her disiplinin en karanlık kısmı olan şey açık ve kolay görünebilir.

Öyleyse incelik üç şeyde bulunur: tözler, ilinekler ve temsiller. Temsillerin dört türü vardır: imge, suret, söz ve yazı. Tözlere gelince, bunların bazıları bedenle birleşmiştir, bazıları ise ondan yoksundur. Kimi ilinekler tözlere bağlıdır, ışık, parlaklık ve sıcaklık gibi. Kimileri tözlerin kendilerinin var olduğu araçlardır, karışım, edim ve oluşum gibi. Kimileri ise her iki gruba da aittir, birincil dedikleri nitelikler, sıcak ve soğuk gibi.

Cisimlerin inceliği kimi zaman tözlerinin doğasından kaynaklanır, hava gibi. Kimi zaman ise niceliğin mantığından kaynaklanır, toz gibi. Karışım yoluyla bazı şeyler incedir, altın gibi. Sanat yoluyla yapılanlar arasında ise ipek gibi.

İncelik, algılanabilir şeylerin duyularla, düşünülebilir şeylerin ise akılla ancak güçlükle kavranmasını sağlayan belli bir ilkedir.
Özgün metin (İngilizce)
The purpose of our endeavor in this work is to treat of subtlety. Subtlety is a certain reason by which perceptible things are grasped by the senses, and intelligible things by the intellect, only with difficulty. Therefore, if individual things that consist of subtlety present a great task in themselves and are most difficult, what must be said of this treatise, in which the whole nature of subtlety must be explained? And only that can seem clear and easy which is the most obscure part of every discipline. Therefore, subtlety consists in three things: substances, accidents, and representations. There are four kinds of representations: image, species, speech, and writing. Of substances, some are indeed joined to the body, while others are devoid of it. Some accidents depend on substances, such as light, radiance, and heat; some are the means through which substances themselves come to be, such as mixture, action, and generation; some belong to both categories, such as the qualities they call primary, like hot and cold. The thinness of bodies is sometimes due to the nature of their substance, like air, and sometimes due to the logic of quantity, like dust. By mixture, some things are thin, like gold, and among those made by art, silk.

Bu metin neden önemli

Girolamo Cardano (1501-1576) Milanolu bir hekim, matematikçi ve doğa filozofuydu. Yirmi bir kitaptan oluşan De Subtilitate, Rönesans ansiklopedizminin en iddialı örneklerinden biridir ve fizikten mineralojiye, mekanikten doğa tarihine uzanan geniş bir alanı kapsar. Cardano burada Pliny ve Albertus Magnus gibi otoriteleri eleştirir, deneye dayalı gözlemi eski metinlerin otoritesinin önüne koyar. Seçilen pasaj eserin açılışıdır ve tüm çalışmanın anahtar kavramı olan inceliğin tanımını verir.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye
Kaynak eser
De Subtilitate
Neşir
Nuremberg, Johann Petreius, 1550
Konum
Birinci Kitap, İlkeler Üzerine (sayfa 39-40)
Çeviren
Şira Nur Uysal
Dijital nüsha
Source Library
Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →
← Kütüphaneye dön