Rönesans hekimi ve doğa filozofu Girolamo Cardano, 1550 tarihli bu ansiklopedik eserde inceliği ele alır. Ona göre incelik, algılanabilir ve düşünülebilir şeylerin ancak güçlükle kavranmasını sağlayan bir ilkedir. Cardano bu açılış bölümünde inceliğin doğasını tanımlar ve onu üç temel ulama ayırır.
Bu eserdeki çabamızın amacı inceliği ele almaktır. İncelik, duyularla algılanabilir şeylerin duyular yoluyla, düşünülebilir şeylerin ise akıl yoluyla ancak güçlükle kavranmasını sağlayan belli bir ilkedir. Bu yüzden, incelikten oluşan tek tek şeyler kendi içlerinde büyük bir uğraş gerektiriyor ve son derece güç ise, incelik doğasının bütününün açıklanması gereken bu incelemeye ne demeli? Ve yalnızca her disiplinin en karanlık kısmı olan şey açık ve kolay görünebilir.
Öyleyse incelik üç şeyde bulunur: tözler, ilinekler ve temsiller. Temsillerin dört türü vardır: imge, suret, söz ve yazı. Tözlere gelince, bunların bazıları bedenle birleşmiştir, bazıları ise ondan yoksundur. Kimi ilinekler tözlere bağlıdır, ışık, parlaklık ve sıcaklık gibi. Kimileri tözlerin kendilerinin var olduğu araçlardır, karışım, edim ve oluşum gibi. Kimileri ise her iki gruba da aittir, birincil dedikleri nitelikler, sıcak ve soğuk gibi.
Cisimlerin inceliği kimi zaman tözlerinin doğasından kaynaklanır, hava gibi. Kimi zaman ise niceliğin mantığından kaynaklanır, toz gibi. Karışım yoluyla bazı şeyler incedir, altın gibi. Sanat yoluyla yapılanlar arasında ise ipek gibi.
İncelik, algılanabilir şeylerin duyularla, düşünülebilir şeylerin ise akılla ancak güçlükle kavranmasını sağlayan belli bir ilkedir.
Özgün metin (İngilizce)
Bu metin neden önemli
Girolamo Cardano (1501-1576) Milanolu bir hekim, matematikçi ve doğa filozofuydu. Yirmi bir kitaptan oluşan De Subtilitate, Rönesans ansiklopedizminin en iddialı örneklerinden biridir ve fizikten mineralojiye, mekanikten doğa tarihine uzanan geniş bir alanı kapsar. Cardano burada Pliny ve Albertus Magnus gibi otoriteleri eleştirir, deneye dayalı gözlemi eski metinlerin otoritesinin önüne koyar. Seçilen pasaj eserin açılışıdır ve tüm çalışmanın anahtar kavramı olan inceliğin tanımını verir.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
- Kaynak eser
- De Subtilitate
- Neşir
- Nuremberg, Johann Petreius, 1550
- Konum
- Birinci Kitap, İlkeler Üzerine (sayfa 39-40)
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Source Library
