Zihnin Tanrı'ya Yolculuğu: Yükseliş Merdiveni

Eser hakkında

On üçüncü yüzyıl düşünce dünyasının belirleyici simalarından Aziz Bonaventura, Paris Üniversitesi çevresinde şekillenen skolastik felsefe ile Fransisken maneviyatını telif eden yetkin bir teologdur. Tarikatın kurucusu Assisili Francis’in mistik mirasını entelektüel bir temele oturtmayı amaçlayan düşünür, Augustinusçu gelenek ve Neoplatonik kavram dağarcığından beslenmiştir. La Verna dağında tecrübe edilen seraf görümünden ilhamla 1259 yılında kaleme alınan bu metin, Orta Çağ Hıristiyan düşüncesinde aklın sınırları ile mistik temaşanın birlikteliğini ortaya koyan dönemsel iklimin berrak bir yansımasıdır.

Itinerarium mentis in Deum, insanın nihai gayesi olan esenliğe ve Tanrı ile birleşmeye yönelen içsel tırmanışı sistemli bir biçimde inşa eder. Eserin ana savı, duyulur dünyanın yaratıcıya işaret eden sembolik bir düzen barındırdığı ve zihnin bu basamakları aşarak kendi hakikatine, oradan da aşkın İlk İlke’ye varabileceği fikrine dayanır. Yaratılışın bütünü, basitten yetkine doğru hiyerarşik bir yükseliş düzeni olarak kurgulanır. Bonaventura, zihinsel güçlerin arınması, aydınlanması ve yetkinleşmesi süreçlerini titizlikle tasvir ederek metafizik bir tefekkür kılavuzu ortaya koyar.

Sayfamızda yer alan açılış pasajı, bu büyük tırmanışın yöntemsel ve ahlaki koşullarını ilan eden eşik metnidir. Bonaventura, yükselişin yalnızca insani bir zihin çabasıyla değil, ilahi lütuf ve içten bir dua yönelimiyle mümkün olabileceğini hatırlatarak okuru uyarır. Dış dünyadaki maddi varlıkların birer iz, içsel melekelerin ise birer suret olarak nitelendirildiği bu satırlar, eserin ilerleyen bölümlerinde detaylandırılacak olan üçlü tefekkür evresinin anahtarını sunar. Okurun bu metne yaklaşırken, nesneler evrenini salt bir duyulur alan değil, aşkın olana uzanan basamaklar dizisi olarak gören Orta Çağ simgesel kavrayışını göz önünde bulundurması gerekir.