Talihin Çarkı: Boethius ve Felsefenin Tesellisi
Talih Çarkı (Rota Fortunae), Minchiate destesi IX. tarot kartı, Floransa, yaklaşık 1860. Merkezî çarkın çevresinde dört figür: yukarıda hüküm süren, iki yanda yükselen ve düşen, altta ise kitap okuyarak uzanan adam. Bu imge, doğrudan Boethius'un Felsefenin Tesellisi'ndeki çark alegorisine dayanır.
Neoplatonizm

Talihin Çarkı: Boethius ve Felsefenin Tesellisi

Boethius· MS 524 (bu baskı 1481)· Özgün: İngilizce· Source Library
NeoplatonizmTürkçe çeviriAçık erişim

Boethius, ölüm hükmünü beklediği zindanda kaleme aldığı Felsefenin Tesellisi'nde, kendisini ziyaret eden Felsefe'ye Talih'in kararsızlığından yakınır. İkinci Kitap'ın bu bölümünde Felsefe, bizzat Talih'i konuşturur. Dönen çarkın efendisi olan Talih, ağzından döktüğü sözlerle insanı hiçbir şeyin gerçekten kendisine ait olmadığına ikna eder. Kral Kroisos ile Romalı konsül Paulus'un kaderleri ve Zeus'un evindeki iki testi, bu değişkenliğin kadim örnekleri olarak anılır. Aşağıdaki pasaj, Talih'in kendi savunmasını yaptığı doğrudan hitaptır.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

Yollarımı bilmiyor muydun? Lidyalıların kralı Kroisos'un, bir vakit Perslerin kralı Kyros için ne kadar korkunç olduğunu, ama sonradan aynı Kyros tarafından esir alınıp yakılmak üzere ateşe teslim edildiğini, gökten gönderilen yağmurla korunup nasıl kurtulduğunu bilmiyor muydun? Romalı konsül Paulus'un, esir aldığı Pers kralının felaketleri karşısında nasıl merhametli gözyaşları döktüğü de gözünden mi kaçıyor? Trajedilerin o feryadı, kararsız bir darbeyle mutlu krallıkları alt üst eden ben Talih'ten başka neye ağıt yakar ki?

Daha bir delikanlıyken, Zeus'un evinde biri hayır biri şer olmak üzere iki testinin durduğunu, oraya girmek zorunda olan herkesin ikisinden de tatması gerektiğini öğrenmedin mi? İyilik payından daha cömertçe aldıysan neden yakınıyorsun? Senden büsbütün ayrılmadıysam neden yakınıyorsun? Bu değişkenliğim, daha iyi şeyleri ummana haklı bir gerekçeyken neden yakınıyorsun? Yine de yılma; herkese ortak olan bir krallığın, yani şu dünyanın içine yerleştirildiğine göre, kendi yasanla yaşamayı arzu ediyorsun. Oysa insanların ortak yasasından muaf tutulman mümkün değildir.

Bu değişkenliğim, daha iyi şeyleri ummana haklı bir gerekçeyken neden yakınıyorsun?
Özgün metin (İngilizce)
Did you not know my ways? Did you not know how Croesus, the king of the Lydians, who was previously formidable to Cyrus, the king of the Persians, was afterward captured by Cyrus and delivered to the fires to be burned, but was defended by rain sent from heaven and escaped? Does it also escape you how Paulus, the Roman consul, shed pious tears over the calamities of the Persian king whom he had captured? For what else does the clamor of tragedies lament except me, Fortune, overturning happy kingdoms with an indiscriminate blow? Being a young man, did you not learn that there lie in the house of Jove two urns, one good, the other evil, from which it was necessary for everyone entering to taste? Why do you complain if you have taken more generously from the portion of goods? Why do you complain if I have not departed from you entirely? Why do you complain if this mutability of mine is a just cause for you to hope for better things? Nevertheless, do not waste away, and since you are placed within a kingdom common to all, namely the world, you desire to live by your own law, because this cannot be, that you should be exempted from the common law of men.

Bu metin neden önemli

Boethius (yaklaşık MS 477-524), Ostrogot kralı Theoderic tarafından hapsedilip idam edilmeden önce bu eseri yazdı. Felsefenin Tesellisi, Geç Antik Neoplatonizm ile Hristiyan düşüncesini birleştirir; Talih'in çarkı imgesi bütün Orta Çağ boyunca dünyevi malların geçiciliğini anlatan başlıca alegori oldu. Buradaki pasaj, eserin en meşhur bölümü olan İkinci Kitap İkinci Düzyazı'dan alınmıştır; burada Felsefe, prosopopeia sanatıyla bizzat Talih'i sahneye çıkarır. Metin, üzerine Thomas Aquinas'a atfedilen bir şerhin eklendiği 1481 Latince baskıdan çevrilmiştir.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye
Kaynak eser
De consolatione philosophiae (Felsefenin Tesellisi), Kitap II, Düzyazı 2
Neşir
De consolatione philosophiae, Thomas Aquinas'a atfedilen şerhle, 1481 Latince baskı (415 sayfa), Source Library dijital nüshası
Konum
Kitap II, Düzyazı 2 (Talih'in Mutluluğu); dijital nüsha sayfa 187
Çeviren
Şira Nur Uysal
Dijital nüsha
Source Library
Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →
← Kütüphaneye dön