Bilgelerin Su Taşı

BİLGELERİN SU TAŞI

Yahut, Bilgelerin Su Taşı; yani yolun gösterildiği, maddenin adlandırıldığı ve sürecin betimlendiği bir kimya eseri — şöyle ki, Evrensel Tentür'ü elde etme yöntemi. Şimdi ilk kez yayımlanmıştır. Kamunun yararına, kamu masrafıyla basılmıştır. (Eserin adı Yunanca «hydor» su ile «lithos» taş sözcüklerinden kurulmuştur: Su Taşı. Ad, Taş'ın hem katı hem akışkan — hem cisim hem su — oluşuna dair simyasal bir bilmecedir ve kitabın tamamı bu ikiliğin açımlanmasıdır.)

BİLGELERİN HARİKULADE SU TAŞI ÜZERİNE KISA BİR AÇIKLAMA

Yaygın adıyla FİLOZOF TAŞI.

Dünyanın başlangıcından bu yana, aşağı Yaratılış'ın tabiatını ve hassalarını gayretle inceleyen, Tanrı'nın nuruyla aydınlanmış kimseler, tecrübeli filozoflar ve bilge putperestler daima var olmuştur. Bunlar, Tabiat'ın bünyesinde toprak bedenimizi çürümekten ve ölümden koruyacak, onu daimî sıhhat ve kuvvet içinde tutacak bir şey bulunup bulunmadığını keşfetmek için zahmetle çalıştılar ve hararetle can attılar. Zira Tabiat'ın ışığıyla ve İlahî vahiyle sezgisel olarak idrak etmişlerdi ki Kâdir-i Mutlak, insanlara olan sevgisinden ötürü, dünyada öyle harikulade bir arkanum gizlemiş olmalıdır ki onun sayesinde cümle âlemdeki her noksan, her hasta, her kusurlu şey yenilensin ve eski kuvvetine kavuşturulsun.

En gayretli ve en dikkatli araştırmayla yavaş yavaş anladılar ki bu dünyada, toprak ve fâni bedenimize ölümden muafiyet sağlayabilecek hiçbir şey yoktur; zira ölüm, ilk yaratılanlara — Âdem ile Havva'ya — ve onların soyuna ebedî bir ceza olarak yüklenmiştir. Lâkin bir şeyi hakikaten keşfettiler: kendisi çürümez olan, hastalığı gidermek, her noksanı iyileştirmek, ihtiyarlığı arıtmak ve kısa ömrümüzü uzatmak üzere Tanrı tarafından insanın hayrına takdir edilmiş bir şey — ki Ataların fiilen nail olduğu bir lütuftur.

Bu harikulade deva, bilenler ve idrak sahipleri tarafından yılmadan arandı; nihayet onu ve onun kıymetli faziletini buldular. İşte Atalar onu bedenlerinin kuvvetini geri getirmek ve ömürlerini uzatmak için kullandılar; ve şüphesiz o, Tanrı tarafından üç kere büyük atamız Âdem'e açılmıştı. Âdem de sırrı kendi soyundan gelen bütün Atalara miras bıraktı; onlar da bu sayede uzun günler ve hesapsız servet elde ettiler. Sözü geçen putperestler bu bilgiyi aldıklarında, onu haklı olarak Tanrı'nın en kıymetli armağanı ve en kutsal Sanat saydılar; ve Tanrı'nın takdiriyle bu bilginin yalnız birkaç kişiye açıldığını, insanların çoğundan ise gizlendiğini gördüklerinden, onu saklı tutmayı daima bir vicdan ve şeref meselesi bildiler.

Ne var ki sır büsbütün yitip gitmesin, bilakis sürsün ve gelecek nesillere ulaşsın diye, onu hem yazılarında hem de sadık müritlerine verdikleri sözlü öğretide, sonrakilerin faydası için en sadık biçimde şerh ettiler; bununla beraber hakikati öyle bir mecaz diline sarıp gizlediler ki bugün bile onların talimatını anlayıp fiiliyata dökebilenlerin sayısı pek azdır. Bu tutumun çok sağlam bir sebebi vardı: bu hikmeti arayanları, her şeyin elinde olduğu Tanrı'ya muhtaç olduklarını hissetmeye, onu ısrarlı dua ile talep etmeye, kendilerine açıldığında ise bütün şerefi O'na vermeye mecbur bırakmak istiyorlardı. Üstelik incilerin domuzların önüne atılmasını da istemiyorlardı. Zira biliyorlardı ki bu şey kötü dünyaya duyurulsa, insanlar ondan başka hiçbir şeye göz dikmez, bütün emeği bırakır, sefih ve alçalmış bir hayata kendilerini kaptırırlardı.

Sözü geçen filozoflar bu konuyu son derece çeşitli usullerle ele almış, pek çok tuhaf ve nadir tabir, garip meseller ve acayip, hayale dayalı sözcükler kullanmış olsalar da, hepsi aynı hedefi ve Sanat'ın doğru yürütülmesi için elzem olan bir ve aynı Madde'yi işaret etmekte birleşirler. Buna rağmen Sanat'ın nice talebesi, onların kastettiğini ve sözünü ettikleri gizli Madde'yi büsbütün ıskalamıştır. Zira bugün de, tıpkı her devirde olduğu gibi, yalnız aşağılık şarlatanlar değil, ciddi ve âlim kimseler de bu bilgiyi bitmez bir gayretle aramış, yine de ona erişememiştir. Hatta bazıları altın olta ile balık avlamaya kalkıp kendilerini büsbütün mahvetmiş ve aramalarını umutsuzluk içinde bırakmak zorunda kalmıştır.

Bu yüzden, kimse bu gizli Sanat'ın varlığından şüphe etmesin yahut bu kötü dünyanın âdeti üzere onu kuru bir hayal saymasın diye, Kutsal Yazı'da adı geçenlerin dışında, bu Sanat'ı gerçekten bilmiş olan hakiki Bilgelerden bazılarını, birbirini izleyen tabiî sıralarıyla anacağım. Bunlar Hermes Trismegistos, Pythagoras, Büyük İskender, Platon, Theophrastos, İbn Sînâ, Galenos, Hipokrat, Lukianos, Longanus, Râzî, Arkhelaos, Rupescissa'lı Johannes, Büyük Gül Tacı'nın yazarı, Kâhin Meryem, Dionysios, Zachaire, Halî, Morienus, Kalid, Constantius, Serapion, Albertus Magnus, Estrod, Arnaldus de Villa Nova, Câbir, Raymundus Lullus, Roger Bacon, Alan, Thomas Aquinas, Marcellus Palingenius'tur; yenilerden ise Trevisa'lı Bernard, Rahip Basilius Valentinus, Philippus Theophrastus — yani Paracelsus — ve daha niceleri. Kendi çağdaşlarımız arasında da, Tanrı'nın lütfuyla bu arkanumdan her gün nasiplenen, ne var ki onu dünyadan sıkı bir sır olarak saklayan kimselerin bulunduğundan şüphe yoktur.

Lâkin bu Üstatlık hakkında doğru ve dürüstçe yazmış olan büyük Bilgelerin yanı başında, bu Sanat'ı bildiğini yalandan iddia eden pek çok şarlatan ve sahtekâr da bulunur; bunlar yalanlarını Bilgelerin diliyle süsleyerek insanların gözüne toz atar, ağızlarını sulandırır, sonunda da vaatlerini yerine getiremezler. Ağlarına düşenler şu ihtarı iyi tartmalıdır: «Senin para kutundan altın damıtana güvenme. Akıllıysan böylelerine karşı tetikte olursun. Hem zarara hem alaya uğramak istemiyorsan bu namussuz şarlatanlardan sakın. Sade, dosdoğru ve mütevazı olanların ardından git. İyiye sahip olan, ondan sessizce faydalanır.» Peki böylelerini nerede bulacaksın? «İyileri ara; onları ağırlıkta, maddede ve icraatta ötekileri aşmalarından tanırsın.»

Mademki bu Sanat'ın sırrını doğru ve dosdoğru bir yoldan öğrenmeyi candan isteyen nice talebe vardır ve mademki bunlar sahtekârların ve şarlatanların boş lafları ile yüksek iddiaları yüzünden öyle şaşkına dönmüşlerdir ki ne yana döneceklerini bilemezler; işte bu yüzden bu Sanat'ın hakiki esaslarını kısaca şerh etmeye karar verdim. Böylesine büyük bir Sır'dan söz etmeye kendimi lâyık görmesem de, hiçbir kendini övme kaygısı gütmeden şunu söyleyebilirim: Tanrı'nın lütfuyla bu Üstatlık'ta çoğu kimseden daha ileri gittim; ve Efendim ve Rabbim olan yüce ve iyi Tanrı'nın benim nâçiz emanetime bıraktığı yeteneği gizlememeyi vazifem sayıyorum.

Bu sebeple, kimya sevdalılarının hepsine, bu konunun hakiki bilgisine ulaşabilecekleri doğru yolu göstermeye razı oldum ve bütün Sanat'ın bu Kısa Hulâsa ve Beyanını — yazıya emanet edilebildiği ölçüde — ortaya koydum; umarım ki benim vesilemle Tanrı, bazılarının gözlerini açar, onları peşin hükümlerinden alıkoyup doğru yola döndürür ve böylece kudretli işlerini onlara aşikâr eder. Okurun daha büyük kolaylığı için eseri dört bölüme ayıracağım.

Birinci bölümde Sanat'ın ilk esaslarını ve onun tahsiline hazırlanmanın en iyi tarzını ortaya koyacağım.

İkinci bölümde gereken maddenin niteliğini ve hassalarını, ayrıca hazırlanma ve işlenme yöntemini gösterip betimleyeceğim.

Üçüncü bölümde Sanat'ın büyük faydası ile onun dile gelmez tesiri ve fazileti üzerine bir şeyler söylenecektir.

Dördüncü bölümde ise bir Ruhanî Temsil gelecektir; bu Üstatlığın tamamı orada serimlenir, ki o, Yüceler Yücesi'nin Semavî, Ebedî ve Mübarek Köşe Taşı'nın hakiki suretidir. O bölüm ayrıca, nasıl ilerleneceğine dair hakiki, kısa ve sade bir amelî kılavuz da içerecektir; zira ben gösterişli sözlerin çokluğundan hoşlanmam. (Yazarın «Köşe Taşı» deyişi tesadüf değildir: eser boyunca simyasal Taş ile Mesih arasında bilinçli, sürekli ve ayrıntılı bir koşutluk kurulur. Bu, metnin bir süsü değil, asıl iddiasıdır.)

BİRİNCİ BÖLÜM

« Rab'den korkan kimdir? Rab ona doğru yolu öğretecektir. »

Her şeyden önce, dindar ve Tanrı korkusu taşıyan her kimyager ve bu Sanat'ın her talebesi şunu düşünsün: bu arkanum yalnızca hakikaten büyük bir Sanat olarak değil, en kutsal Sanat olarak görülmelidir; zira o, en yüce semavî iyiliğin timsalidir ve onun gölgesini düşürür. Şu hâlde, bu büyük ve dile gelmez Sır'a ulaşmak isteyen kimse hatırlasın ki o, insanın kudretiyle değil Tanrı'nın lütfuyla elde edilir; ve onu bize bağışlayabilecek olan bizim irademiz yahut arzumuz değil, yalnızca Yüceler Yücesi'nin merhametidir. Bu sebeple her şeyden evvel kalbini temizlemeli, onu yalnız O'na yükseltmeli ve bu armağanı O'ndan hakiki, ciddi ve şüphesiz bir dua ile istemelisin. Onu verip bağışlayabilecek olan yalnız O'dur.

Bütün kalpleri şaşmaz biçimde yoklayan her şeye kâdir Tanrı sende dürüstlük, sadakat, samimiyet ve bu Sanat'ı bencil bir gaye için değil O'nun hakiki şerefi ve izzeti için bilme arzusu bulursa, vaadi uyarınca duanı şüphesiz işitecek ve seni Kutsal Ruhu ile öyle sevk edecektir ki bu sanatı anlamaya başlayacak ve şunu hissedeceksin: en lütufkâr Rab senin niyazına karşılık verip en basit ilkelerin idrakini bile sana açmasaydı, bu bilgi kalbine asla girmezdi.

O zaman dizlerinin üstüne düş ve mütevazı, pişman bir kalple duanın işitilmesi için O'na lâyık olan hamdi, şerefi ve izzeti sun; ve tekrar tekrar niyaz et ki lütfunu sana sürdürsün ve bu derin Sır'ın tam ve kâmil bilgisine erdikten sonra onu O'nun en Kutsal İsmi'nin izzeti ve şerefi için, bir de acı çeken hemcinslerinin hayrına kullanabilesin.

Bundan başka, ruhunu seviyorsan, Sır'ı lâyık olmayan yahut kötü hiçbir kimseye, en küçük ayrıntısında bile açmaktan, onu herhangi bir manada ortak etmekten sakın. Tanrı'nın armağanını herhangi bir suretle kötüye kullanır yahut kendini yüceltmek için kullanırsan, Kâdir Bağışlayıcı seni mutlaka hesaba çekecektir; o vakit onu hiç bilmemiş olsaydın senin için daha iyi olurdu diye düşüneceksin.

Kendini böylece, deyim yerindeyse, alay edilmeyi kaldırmayan Tanrı'ya adadıktan ve bu Sanat'ın gayesini ve kapsamını hakkıyla takdir etmeyi öğrendikten sonra, her şeyden önce şunu kavramaya çalışmalısın: Üçlü Tanrı tarafından düzene sokulmuş olan Tabiat, şimdi her gün görünmez biçimde işler, yalnız Tanrı'nın iradesinde hareket eder ve orada oturur. Zira hiç kimse tabiî süreçleri hakkıyla takdir etmeden bu Sanat'ın tahsiline girişmemelidir. Tabiat hakikaten şöyle tarif edilebilir: kendi özünde bir, hakiki, sade ve kâmildir; ve görünmez bir ruhla canlandırılmıştır. Şu hâlde onu bilmek istiyorsan, sen de hakiki, tek kalpli, sabırlı, sebatlı, dindar, hoşgörülü olmalı, kısacası yeni ve yeniden doğmuş bir insan olmalısın.

Kendini böyle kurulmuş ve tabiatını Tabiat'a uyarlanmış bilirsen, onun işleyişine sezgisel bir nüfuz kazanırsın ki başka türlü bunu elde etmek imkânsız olurdu.

Zira bu Sanat'ın tahsili öyle kâmil bir mükemmellik kılavuzudur ki onun ilkelerini iyi bilmek, âdeta iradenin dışında, seni Tanrı'nın bütün harikulade işlerinin idrakine sürükler ve bütün geçici, dünyevî şeyleri hakiki değeriyle ölçmeyi öğretir. Lâkin bu bilgiyi servet ve zevk devşirmek için isteyen kimse, ona bir gün erişeceğini sanmasın. Şu hâlde bırak zihnin ve düşüncelerin dünyaya ait her şeyden çevrilsin, âdeta yeniden yaratılsın ve yalnız Tanrı'ya adansın. Zira şunu gözlemelisin: beden, ruh ve can — bu üçü — bu Sanat'ın tahsilini hayırlı bir sona erdireceksen ahenk içinde birlikte çalışmalıdır; çünkü bir insanın zihni ve kalbi, bütün işi geliştiren aynı yasayla yönetilmedikçe, o kimse Sanat'ta muhakkak yanılacaktır.

İçten içe Tanrı'nın dünyasıyla ahenk içinde olduğunda, dıştaki uygunluk da eksik kalmayacaktır. Yine de bizim sanatkârımız ekmekten, dikmekten ve sulamaktan başka bir şey yapamaz; büyümeyi Tanrı vermelidir. Şu hâlde, bir kimse Tanrı'nın düşmanı ise bütün Tabiat ona savaş ilan eder; lâkin Tanrı'yı seven kimseye gök, yer ve bütün unsurlar yardım etmek zorundadır. Bunları aklında tutar ve hakiki İlk Madde'yi — ki ondan ileride söz edeceğiz — bilirsen, bu tahsilin amelî kısmına hemen girişebilirsin; işin bütün safhalarında muvaffak olsun diye Tanrı'dan lütuf, yön ve rehberlik dileyerek.

« Rab korkusunda duran, O'nun Sözü'ne sarılan ve vazifesinde sadakatle bekleyen kimse, kalayı ve bakırı gümüşe ve altına dönüştürecek ve Tanrı'nın yardımıyla büyük işler yapacaktır; evet, Yehova'nın lütfuyla, bayağı süprüntüden altın çıkarma gücüne sahip olacaktır. »

İKİNCİ BÖLÜM

Yeşaya 28

« Bundan ötürü Rab şöyle diyor: İşte, Sion'da temel olarak bir Taş, denenmiş bir Taş, kıymetli bir köşe Taşı, sağlam bir temel koyuyorum. Ona iman eden utandırılmayacaktır. »

Bizim en soylu Sanat'ımız üzerine yazan sayısız kalem, onu övmekten ve ona yeni, şanlı adlar icat etmekten hiç yorulmamıştır. Onun en kıymetli konusuna FİLOZOF TAŞI adını, yahut Bilgelerin en kadim, gizli, tabiî, kavranamaz, semavî, mübarek, kutlu ve üçlü-bir evrensel Taşı adını vermişlerdir. Ona taş demelerinin, yahut onu bir taşa benzetmelerinin sebebi şuydu: her şeyden önce, onun asıl Maddesi hakikaten bir tür taştır; taş gibi sert ve katı olduğundan dövülebilir, toza indirgenebilir ve Tabiat'ın kendisinin birleştirmiş olduğu üç unsuruna çözülebilir; sonra da Tabiat yasasını ayarlayan mahir sanatkârın eliyle yeniden, balmumu kadar eriyebilen katı bir taşa dönüştürülebilir.

Filozof Taşı'nın ilk yahut ikinci Maddesinin tam bilgisiyle işe başlamanın önemi üzerinde, bu konuda yazan herkes uzun uzun durmuştur. Bu Madde tek bir şeyde bulunur; Taş'ımız yalnız ondan, hiçbir yabancı katkı olmaksızın hazırlanır — gerçi ona bin türlü ad verilir. Onun niteliği, görünüşü ve hassaları şöyle ortaya konmuştur. O üç şeyden mürekkeptir, yine de yalnızca birdir. Aynı şekilde, birden, ikiden, üçten, dörtten ve beşten yaratılmış ve yapılmış olduğundan, her yerde bir ve ikide bulunur. Ona ayrıca evrensel Magnesia, yahut bütün tabiî nesnelerin kendisinden doğduğu dünyanın tohumu derler. Hassaları eşsiz cinstendir; zira harikulade tabiatı ve suretine ilaveten, o ne ateş gibi sıcak ve kuru, ne su gibi soğuk ve yaş, ne de toprak gibi soğuk ve kurudur; bilakis bütün unsurların kâmil bir terkibidir. Cismi çürümezdir, dört unsurun hiçbiriyle bozulmaz; hassaları ise dört unsuru ve dört niteliği, gök ile Beşinci Öz gibi, çok aşar.

Dış görünüşü, biçimi, sureti ve şekline gelince, ona taş derler ve taş demezler; onu zamka ve ak suya, bir de Okyanus'un suyuna benzetirler. Ona hayat suyu, suların en arısı ve en mübareği denir; ne var ki bu, bulutların yahut herhangi bir bayağı pınarın suyu değildir; koyu, kalıcı, tuzlu ve bir manada kuru bir sudur, eli ıslatmaz; toprağın yağından fışkıran sümüksü bir sudur. Aynı şekilde o, çifte bir cıva ve Azoth'tur; büyük ve küçük semavî kürenin ve yer küresinin buharı yahut terlemesiyle desteklendiğinden ateşle tüketilemez. Zira kendisi, Tabiat ışığının evrensel ve kıvılcımlanan alevidir; içinde semavî Ruh'u taşır, ki her şeye nüfuz eden Tanrı onu başlangıçta bu Ruh'la canlandırmıştır ve İbn Sînâ ona dünyanın Canı der.

Zira can, bedenin bütün uzuvlarında nasıl yaşayıp hareket ediyorsa, o ruh da bütün unsurî yaratıklarda öylece yaşayıp hareket eder ve beden ile canın çözülmez bağıdır; en arı ve en soylu özdür, bütün sırlar tükenmez harikulade fazilet ve tesir doluluklarıyla onda saklıdır. Bundan başka, ona sonsuz İlahî kudret ve fazilet atfederler; derler ki o, Evren'i dolduran ve başlangıçta suların yüzü üzerinde hareket eden Rab'bin Ruhu'dur. Ona ayrıca dünyada gizlenmiş hakikat ruhu derler; ki Kutsal Ruh'un ilhamı yahut onu bilenlerin öğretisi olmaksızın anlaşılamaz. O, potansiyel olarak her yerde ve her şeyde bulunur, lâkin bütün kemali ve doluluğuyla yalnız tek bir şeyde. Kısacası o, ne semavî ne cehennemî olan Ruhanî bir Öz'dür; havaî, arı ve kıymetli bir cisimdir, en yüksek ile en alçak arasında ortada durur, gök altındaki şeylerin en seçkini ve en soylusudur. Lâkin cahil ve acemi onu şeylerin en bayağısı ve en değersizi sanır. Onu nice Bilge arar, pek azı bulur; uzaktakiler ondan şüphelenir, yakındakiler onu alır; herkes onu görür, pek az kimse onu bilir. Şu satırlarda göreceğiniz gibi:

« Büyük iyilik üçe bölünmüştür, yine de birdir ve dünyaca pek kıymetli sayılır. İnsanlar onu gözlerinin önünde tutar, elleriyle yoklar, yine de onu bilmezler; hem de durmadan onu ayaklarının altında çiğnerler. O, servetlerin en büyüğüdür; Sanat'ı bilen kimse en zenginlerle boy ölçüşebilir. »

BİLGELERİN BİR BİLMECESİ

Sanat'ın temelinde yatan ve Bilgelerin Anka'sı denen cevherin, üç kere üç katlı olduğu bu bilmecede bulunur. (Bu bilmeceler çözülsün diye değil, korunsun diye yazılmıştır: kastedilen şeyi bilene hatırlatır, bilmeyene hiçbir şey vermez. Anlaşılmazlıkları bir kusur değil, bilerek kurulmuş bir kilittir.)

« Sana bir şeyin üç parçasını söylersem şikâyete hakkın kalmaz. Üçün birini ara, üçün biri orada bulunacaktır: zira beden ile canın olduğu yerde Ruh da vardır, ve orada tuz, kükürt ve cıva parıldar. Sözüme güven, üç yapraklı otu ara. Adını biliyorsun; onu bulursan bilge ve kurnazsın. »

BİR BAŞKA BİLMECE

Çok daha kolayı.

« Bu dünyada ara sıra bulunan bir şey vardır. Mavimsi gri ve yeşildir; ve söylemesi şaşırtıcı, bu şeyde kırmızı ile beyaz bir renk vardır. Su gibi akar, yine de ıslatmaz; hem çok ağırdır hem az. Ona bin ad verebilirim, yine de bin kişi onu bilmez. Bakışa bayağı görünür, oysa Bilge için kıymetlidir. Onu ikinciyle çözen ve üçüncüyle yoğunlaştıran kimse, bizim şanlı konumuza sahiptir. »

YİNE BİR BAŞKA BİLMECE

Her şey bu Taş'ın oluşumuna katkıda bulunur. O, yerin altında ana rahmine düşer, yerde doğar, gökte canlanır, zamanda ölür, ebedî izzeti elde eder.

Şimdi, işaret edilen cevhere sahip olduğunda — ki o kısmen semavî, kısmen dünyevîdir ve tabiî hâlinde belirli bir adı yahut rengi olmayan karmakarışık bir kaostur — ve onu iyice bildiğinde — ki Bilgeler bu bilgiyi daima işin başlıca kısmı saymışlardır — bütün zihnini onu gereken tarzda işlemeye vermelisin. Lâkin talebe, ona elleriyle bir şey yapmadan önce, şunu hatırlasın: bu büyük ve nüfuz edilemez arkanumun hazırlığına, onda pusuya yatmış olan ruhu özsel nitelikleri ve hassalarıyla iyice bilmeden başlamasın. Bir filozof der ki: « Bu ruh hakkında tam ve kesin bir bilgin olmadıkça ona karışmamalısın. Zira Tanrı işlerinde harikuladedir ve alay edilmeyi kaldırmaz. Bu işe büyük bir hafiflikle girişip ağır ceza görmüş, kimileri laboratuvarlarında ölümcül kazalara uğramış kimselerden örnekler verebilirim. Zira bu iş, birçoklarının belki de Bilgelerin ona çocuk oyunu demesine bakarak sandığı gibi hafif bir şey değildir. Tanrı'nın sırlarını açtığı kimseler deneyi hakikaten basit ve kolay bulabilir. Lâkin sen, mevsimsiz bir dikkatsizlikle kendini büyük tehlikeye atmaktan iyice sakın. Bilakis işine saygılı bir korku ve heybetle, ciddi bir dua ile başla; o zaman pek az tehlikede olursun. »

Şimdi, dua odasında son derece büyük bir gayretle kendini çalıştırdıktan sonra, madde elinin altında hazırken laboratuvara gir, işaret edilen cevheri al ve şu tarzda işe koyul.

Her şeyden önce ilk gayen bu cevheri — yahut Bilgelerin en yüksek tabiî iyilik de dedikleri ilk Varlığı — çözmek olmalıdır. Sonra o, sulu ve topraksı tabiatından arıtılmalıdır; zira başlangıçta topraksı, ağır, koyu, sümüksü ve puslu bir cisim olarak görünür; ondaki koyu, bulanık, donuk ve karanlık olan her şey kaldırılmalıdır ki nihaî bir süblimasyonla, onda bulunan kalp ve iç can ayrılıp kıymetli bir öze indirgensin.

Bütün bunlar bizim Pontik ve Katolik suyumuzla başarılabilir; o su, geri akan seyriyle bütün yeryüzünü sular ve bereketlendirir; tatlıdır, güzeldir, berraktır, durudur ve altından, gümüşten, lâl taşından yahut elmastan daha parlaktır. Bu mübarek su, bizim Maddemizin içine kapatılmış ve orada tutulmuştur. («Pontik su» deniz suyu demektir — Yunanca pontos, deniz; «Katolik» ise burada mezhep değil, «evrensel, her yeri kaplayan» anlamındadır. Yazar sıradan bir suyu değil, örtük bir simya adını kastediyor.)

Sonra çıkarılan Kalp, Can ve Ruh, kendilerine ait tuzla bir kez daha damıtılmalı ve teke yoğunlaştırılmalıdır; o tuz, cevherin iç kısmında önce kan kırmızısı renktedir, sonra parlak, berrak ve saydam bir beyaza döner ve Bilgeler ona Hikmet Tuzu derler. Böylece, öncül işlem denen şeyle, arıyı arı olmayandan ayırmış; önce görüneni görünmez, sonra yine görünmezi görünür yahut elle tutulur kılmış olursun — gerçi artık başlangıçtaki kadar kaba ve şekilsiz değildir. Şimdi o, hoş ve nüfuz edici bir kokusu olan parlak bir cisimdir; öyle ince ve esirîdir ki sabitlenmiş olmasaydı buharlaşıp uçar giderdi. Bu sebeple Bilgeler ona cıva suyu, yahut güneş suyu, yahut güneşin cıvası, yahut bilgelerin cıvası derler.

Lâkin o, anılan biçimde kaldığı sürece, ilaç olarak kullanılsa hiçbir hayırlı tesir doğurmaz, bilakis zehir gibi işlerdi. Şu hâlde onun şanlı faziletinden ve çok yönlü kudretinden faydalanmak istiyorsan, onu bazı ileri kimyevî işlemlerden geçirmelisin.

Bu maksatla Tabiat'ın işleyişini — ki hayli uzun bir zamana yayılır — gayretle gözlemeli ve onun rehberliğine sıkı sıkıya uymalısın. Bu bilgiye eriştiğinde, sözü geçen hazırlanmış sulu maddeden iki parça, sonra da ayrı üç parça almalısın. İlk iki parçayı saklamalısın; üç parçaya ise başka bir madde katmalısın, şöyle ki: en kıymetli ve ilahî donanımlı Altın Cismi'ni, ki o İlk Madde'ye en yakın akrabadır. Bundan, ilk mayalanma için on ikide bir kat; zira hem ruhanî ve semavî hazırlanmış cevher hem de bu dünyevî Altın Cismi birleştirilmeli ve tek bir cisimde pıhtılaştırılmalıdır.

Ne var ki şu kaydedilmelidir: bayağı altın bu maksat için işe yaramaz, uygunsuz ve ölüdür. Zira her şeye kâdir Tanrı onu madenlerin en kıymetlisi ve en güzeli ilan etmiş olsa da, madende gizli kaldığı sürece kâmil büyümesi ve gelişmesi engellenmiştir. Üstelik gündelik kullanım onun içkin güçlerini — yani kükürdünü, yani canını — körletir; ve o, tabiatına yabancı başka şeylerle durmadan karışıp kirlenir. Böylece sanata konu olmaya günden güne daha elverişsiz hâle gelir. Şu hâlde, arı ve diri bir ruhu olan, kükürdü henüz zayıflatılmamış ve bozulmamış, bilakis arı ve berrak olan bir altın elde etmeye bakmalısın — ki bu, altının antimondan geçirilmesiyle, yahut Satürn'ün göğünden ve küresinden geçirilip bütün kirinden arıtılmasıyla olur; yoksa ruhanî ve esirî olan ilk cevher onunla birleşmez. Zira bu Üstatlık yalnız arı cisimlerle uğraşır ve yanında, üstünde yahut çevresinde hiçbir murdar şeye tahammül etmez.

Şimdi, suyun ve altının bu eşit olmayan parçaları — ki yalnız nitelikçe değil nicelikçe de ayrışırlar, zira birincisi hazırlanışından sonra esirî, ince, latif ve yumuşaktır, öteki ise pek ağır, sıkı ve serttir — bir çözme imbiğinde birleştirilip kuru bir sıvıya yahut malgamaya indirgendiğinde, en azından ılık sayılabilecek hafif bir ısıya açık olarak altı yedi gün bırakılmalıdır. Sonra suyun üç parçasından birini al ve onu yumurta biçiminde yuvarlak, oval bir cam şişeye dök; ayarlanmış sıvıyı onun ortasına koy ve altı yedi gün daha bırak; o zaman Güneş'in Cismi su tarafından yavaş yavaş çözülecektir. Bunun ardından ikisi de birleşmeye başlayacak, biri ötekine buzun ılık suya karıştığı kadar yumuşak ve sezilmez biçimde karışacaktır. Bilgeler bu birleşmeyi çeşitli tarzlarda örtük anlatmış, sözgelimi — Süleyman'ın Ezgisi'nde olduğu gibi — bir gelinle güveyin nikâhına benzetmişlerdir. Bu olduğunda, sakladığın üçüncü parçayı ötekilere kat; lâkin hepsini birden yahut tek bir günde değil, yedi ayrı taksitte kat; yoksa Cisim fazla sulanır ve aşırı rutubetten büsbütün bozulur.

Zira tohum toprağa atıldığında nasıl aşırı rutubet ve yağmurla bozulup işe yaramaz hâle geliyorsa, bizim işimiz de su ölçülü verilmedikçe yürümez. Bütün bunlar yapıldıktan sonra, terkip buharlaşmasın yahut kokusunu yitirmesin diye şişe dikkatle kapatılıp mühürlensin; ve fırına yerleştirilip orada hafif, sürekli, havaî, buharlı ve iyi ayarlanmış bir ısıya bırakılsın — tavuğun yumurtalarını kuluçkaya yatırdığı sıcaklık derecesine benzer bir ısıya.

[NOT. — Bilgeler buharlı ateş üzerine çok şey söylemiş, ona hikmet ateşi demişlerdir; o ateş unsurî yahut maddî değil, onlara göre özsel ve tabiatüstüdür. Ona ayrıca İlahî ateş, yani bayağı ateşle harekete geçirilen cıva suyu derler.]

Onu iyice hazmet ve ısıt; yine de hiçbir kısmının süblimleşmemesine dikkat et, yahut Bilgelerin mesel dilinde söylersek, karının kocaya hükmetmemesine ve kocanın karı üzerindeki yetkisini kötüye kullanmamasına dikkat et. Bunu yaparsan, senin hiçbir müdahalen olmaksızın bütünü olağan seyrinde ilerleyecektir — tabiî ateşi sürdürmen dışında. Önce Güneş'in dünyevî Cismi büsbütün çözülür, ayrışır ve bütün kuvvetinden yoksun kalır; ilkin çamurlu bir bulanıklıkta olan Cisim, kırk gün içinde kömür karası bir renge döner, ki Bilgeler ona Kuzgun'un Başı derler; ve böylece Canından soyulur. Can yukarı taşınır; Candan ayrılmış olan Cisim ise bir süre imbiğin dibinde küller gibi ölü yatar. Lâkin ateş artırılır ve iyi ayarlanırsa, Can yavaş yavaş damlalar hâlinde yeniden iner, Cismini doyurur ve ıslatır, böylece onun büsbütün yanıp tükenmesini önler. Sonra yine yükselir ve iner; bu işlem yedi kez tekrarlanır. Sıcaklığı baştan sona aynı noktada tutmalısın. Yavaş acele et — zira ateşin tesirinin yumuşak ve tedricî biçimde işlemesi en büyük öneme sahiptir. Bu arada damıtma kabında çeşitli kimyevî değişmeler, yani renk değişmeleri göreceksin; onlara dikkatle bakmalısın. Zira gereken sırayla belirirlerse, bu senin girişiminin hayırlı bir sona ereceğinin işaretidir. (Kuzgun Başı, işlemin karalık safhasıdır; simyacılar ona nigredo derler ve onu ölüm ile çürümenin zorunlu evresi sayarlar. Yazar için bu, mezarda geçen üç güne karşılık gelir.)

Önce balık gözü gibi taneli cisimler belirir, sonra cevherin çevresinde bir halka; o halka önce kızılımsıdır, sonra beyaza döner, sonra tavus kuyruğu gibi yeşil ve sarı olur, sonra göz kamaştırıcı bir beyaz, en sonunda da derin bir kırmızı — nihayet ateşin seyrelten tesiri altında Can ile Ruh, dipte yatan Cisimleriyle sabit ve çözülmez bir Öz'de birleşinceye kadar; ki bu birleşme ve kavuşma, dile gelmez bir hayranlık ve heybet duymadan seyredilemez. O zaman diriltilmiş, canlandırılmış, kemale erdirilmiş ve yüceltilmiş Cismi göreceksin; o, kırmız böceği gibi son derece güzel bir erguvan rengindedir ve onun tentürü her noksan cismi değiştirmeye, boyamaya ve iyileştirmeye kâdirdir — ileride daha ayrıntılı göstereceğimiz gibi. Böylece, Tanrı'nın lütfu ve yardımıyla emeğinin hedefine mutlulukla eriştiğinde ve Bilgelerin Anka'sını bulduğunda, bütün kalbinle bir kez daha O'na şükretmeli ve O'nun dile gelmez armağanını yalnızca O'nun izzeti için ve acı çeken kardeşlerinin yararına kullanmalısın. İşte sana, bu en soylu Sanat'ın ve en yüksek başarının, yani Bilgelerin Yumurtası yahut Filozof Taşı'nın nasıl başlatılıp muvaffakiyetle tamamlanacağı sürecinin tamamını en sadık biçimde açıklamış oldum.

Şu var ki, işlem sırasında arızî bir aksaklık çıkarsa, ona vaktinde bakılmalıdır; yoksa kimyevî süreç asla kemale ermez. Şunları gözlersen dikkat et: birincisi, terkip çözülüp kararmadan önce bir şey süblimleşiyor yahut buharlaşıyorsa, yahut cevherin yüzeyinde kırmızı bir yağa benzer bir şey yüzüyorsa — ki bu kötü işarettir; ikincisi, beyazlamadan önce yahut sonra fazla ani biçimde kızarıyorsa; üçüncüsü, sona doğru gerektiği gibi pıhtılaşmıyorsa; dördüncüsü, cevher ısıdan öyle güçlü etkilenmişse ki dışarı alındığında kızgın demir üzerinde balmumu gibi hemen erimiyor, bilakis demiri boyayıp renklendiriyor ve sonra ateşte sabit kalmıyorsa — bütün bu belirtileri yanlış bir terkip ve sıcaklığın, yahut şu ya da bu türden bir dikkatsizliğin arazı sayabilirsin.

Bu kusurlara derhâl bakılmazsa çabucak düzeltilemez hâle gelirler. Kurnaz bir ehil, onların giderilebileceği çeşitli tedbirleri bilmelidir; acemi için burada onları sayacağım.

Yukarıdaki kusurlardan biri yahut birkaçı gözlenirse, terkibin tamamı şişeden yeniden çıkarılmalı ve sözü geçen cıva suyunda bir kez daha çözülmelidir — o suya bâkire sütü de derler, yahut İlk Madde'nin sütü, kanı ve teri, yahut hiç tükenmeyen pınar, yahut hayat suyu; ne var ki o su en habis zehri de içinde taşır. Bu suyla bir kez daha ıslatılıp doyurulmalı, sonra da hiçbir süblimleşme yahut gaz buharı oluşumu kalmayıncaya dek, yahut yukarıda anlatıldığı gibi nihaî pıhtılaşma gerçekleşinceye dek ateşin tesirine bırakılmalıdır. Onun sonraki mayalanması, çoğaltılması ve kullanımları hakkında üçüncü bölümde daha çok şey söylenecektir.

Bütün sürecin gerektirdiği zamana gelince, çok kesin bir şey söylemek imkânsızdır; nitekim Bilgeler bu noktada birbiriyle en çok çelişen görüşleri ileri sürmüşlerdir — şüphesiz kimileri onunla ötekilerden daha uzun uğraştığı için. Lâkin bir kimse Tabiat'ın işleyişini dikkatle gözler, onun öğretisine uyar ve her şeyde orta yolu tutarsa, gayesine kendi hikmetine körü körüne güvenen kimseden daha erken erişecektir.

Sana şunu söylüyorum: işlemin ne önceki ne sonraki safhasında X harfinin orta noktasını aşma; bilakis çözme zamanı için yarısını, terkip için öteki yarısını al. Sonra, nihaî birleşme için XX sayısı sana kılavuz olsun — beklenmedik bir şey olmadıkça. Bu zaman aralığıyla yetin. Öte yandan sonucu aceleye getirmeye çalışma; zira bir saatlik yanlış seni bütün bir ay geri atabilir. Zamanı fazlaca kısaltmaya uğraşırsan, düşük doğurursun. Nice kimse, cehaletinden yahut kendini beğenmiş aceleciliğinden ötürü, umduğu İksir yerine bir Hiçsir elde etmiştir.

Bu sihrî ilmin ehemmiyetini göz önünde tutarak, bunu bilginin evlatlarının dikkatli mütalaasına sunmayı doğru buldum.

BİLMECE

« Yedi şehir, yedi maden, yedi gün ve yedi sayısı vardır; yedi harf, sırayla buluşan yedi söz, yedi vakit ve o kadar da yer; yedi ot, yedi sanat ve yedi taş. Yediyi üçe böl, bilge olursun. O zaman kimse yarıyı öne atmaya uğraşmaz. Kısacası bu sayı içinde her şey elverişli biçimde ilerler. »

Aşağıdaki satırlarda Süreç'in tamamı kısaca betimlenir:

BİRİNCİ AŞAMA

« Cevherini çöz, sonra bırak ayrışsın; sonra bırak damıtılsın ve bir kez daha yoğunlaşsın. »

İKİNCİ AŞAMA

« İki şeyi birleştir, onları ayrıştır, bırak kararsınlar. Onları hazmet ve maharetinle beyaza çevir; en sonunda bırak terkip derin bir kırmızıya dönsün, bırak pıhtılaşsın ve onu sabitle; o zaman gözde bir kimse olursun. Ardından onu mayalandırırsan, bütün işi hayırla yürütmüş olursun. Sonra dilediğin her şeyi onunla boya; o sana sonsuz hazine olarak çoğalacaktır. »

Yahut daha kısaca şöyle: « Birde üçü ara, sonra yine üçte biri ara. Çöz ve yoğunlaştır; Sanat'ın efendisi olursun. »

Sürecin yine işaret edildiği bir bilmece: « Bedene bir süreliğine bir ruh verilir ve o ruh bir canın hayatıdır. Ruh, canı kendine çekerse, ikisi de bedenden ayrılır. O zaman üçü aynı yerde durur, ta ki kıymetli beden çözülene, ayrışıp ölene kadar. Lâkin bir müddet sonra ruh ile can yumuşak bir sıcaklıkla geri getirilir ve eski yerlerini yeniden tutarlar. İşte o zaman öz elindedir; hiçbir kemal eksik değildir ve iş sevinçli bir sonla yüceltilir. »

Süleyman'ın Meselleri 23

« Oğlum, kalbini bana ver ve gözlerin benim yollarımı gözlesin. »

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Sirak 43

« O'nu gören kim ki O'ndan söz edebilsin? Kim O'nu büyüklüğüne yaraşır biçimde yüceltebilir? Biz O'nun işlerinin ancak en küçüğünü görürüz; çok daha büyük olanları bizden gizlidir. Zira her şeyi yaratan Tanrı'dır ve onun idrakini kendisinden korkanlara verir. »

Bu büyük Sanat'ın gayesi ve harikulade Filozof Taşı'nın mükemmelliği, fazileti, tesiri ve dile gelmez faydası hakkında çok şey yazılmıştır; yine de hiç kimse onun düşünceyi aşan izzetini söyleyip bitirememiş yahut şöhretini yeterince ortaya koyamamıştır. Bütün Bilgeler onu, bu yeryüzünün verebileceği başlıca saadet saymışlardır; onsuz hiç kimse bu dünyada kemale eremez. Nitekim Morienus der ki: « Bu Taş'a sahip olan her şeye sahiptir ve başka bir yardıma ihtiyacı yoktur. » Zira o, bütün geçici saadeti, beden sıhhatini ve sağlam talihi içinde toplar.

Ayrıca Taş'ı şunun için övmüşlerdir: onda gizli duran ruh ve tesir, ay diskinin altındaki her şeyin Beşinci Öz'ünün ruhudur; bu sebeple derler ki o, göğü tutar ve denizi hareket ettirir. Onu ayrıca semavî ruhların en seçkini, en latifi, en arısı ve en soylusu diye tarif ederler; öteki bütün ruhlar krallarına itaat eder gibi ona itaat eder; o, insanlara her türlü sıhhat ve refah bağışlar, bütün hastalıkları iyileştirir, Tanrı korkusu taşıyanlara geçici şeref ve uzun ömür verir, onu kötüye kullanan kötülere ise ebedî ceza. Bilgeler onu şunun için de göklere çıkarırlar: onun gayesini gerçekleştirmekte şaşırdığı hiç görülmemiştir, bilakis her denemede sınanmış, kâmil ve şaşmaz bulunmuştur. Bu yüzden Hermes ile Aristoteles ona arkanumların hakiki, aldatmaz ve yanılmaz arkanumu, akılsızlardan gizlenmiş İlahî Fazilet derler. Kısacası onu gök altındaki şeylerin başı, bütün felsefî işlerin harikulade neticesi yahut sonsözü diye adlandırmışlardır. Bundan ötürü bazı dindar Bilgeler onun İlahî biçimde Âdem'e açıldığını ve onun eliyle bütün kutsal Atalara aktarıldığını ileri sürmüşlerdir.

Zira onun yardımıyla Nuh'un Gemi'yi, Musa'nın bütün altın kaplarıyla birlikte Çadır'ı ve Süleyman'ın Mabet'i inşa ettiği söylenir; bunun yanında daha nice büyük iş başarmış, nice kıymetli süs yapmış, kendisine uzun ömür ve hesapsız zenginlik sağlamıştır.

Bundan başka Bilgeler kabul ederler ki yedi hür sanatı onun vasıtasıyla icat etmiş, geçimlerini onunla aramış ve bulmuşlardır. Tanrı bu armağanı onlara verdi ki araştırmalarında yoksulluk yüzünden engellenmesinler, kazanç uğruna zenginlere yaltaklanmaya sürüklenip hor görülür hâle gelmesinler ve O'nun gözünde bir maskaraya yahut dillere düşmüş bir söze dönmesinler.

Taş onlara İlahî harikaların büyük sırlarını ve İlahî İzzet'in tükenmez zenginliklerini seçme imkânı verdi. Onunla kalpleri uyandı ve Tanrı'nın daha yakın bilgisine kışkırtıldı. Zira onlar büyük servet yahut bu dünyanın şerefini ve zevklerini elde etmeye çalışmıyorlardı; bütün hazları Tabiat'ın harikulade sırlarını araştırmak ve seyretmekti. Tanrı'nın işlerine çok başka gözlerle ve kendi çağımızın çoğu insanından çok başka bir tarzda bakıyorlardı; ki bugünkü insanlar, ne yazık ki, o işlere inekler yahut danalar gibi bakıyor ve soylu Sanat'ımızın tahsiline servet, geçici menfaat ve zevk uğruna girişiyorlar. Lâkin aradıklarını asla bulamayacaklar. Zira Tanrı bu armağanı, sözünü hor gören kötülere değil, bu kötü ve murdar dünyada dürüst ve sakin yaşamaya çalışan, muhtaç kardeşlere yardım eli uzatan dindarlara verir; yahut şairin sözleriyle:

« Tanrı bu Sanat'ı samimi ve iyi olana verir; dünya onu bütün altınıyla satın alamaz. Ayaktakımı bu Sır'dan hiçbir şey bilmez; zira bir kimse dinsizse Taş'ı boşuna arar. Onu sessizce elinde tutan, dilediği yerde oturur; ne kazadan, ne hırsızdan, ne de herhangi bir kötülükten korkar. Bu sebeple bu kutsal armağan pek az kimseye verilir: o, Tanrı'nın elindedir ve O, onu dilediğine verir. »

Bu Sanat'ın işleyişi, fazileti ve faydası hakkında, bugüne dek ışık yüzü görmüş çeşitli yazılarda çok şey söylenmiştir; sözgelimi, hazırlanmış ve kâmilden de kâmil kılınmış olan söz konusu Taş'ın ne dereceye kadar her ilacın üstünde bir ilaç hâline geldiği anlatılmıştır. Ona evrensel derman denmiştir; yalnız bütün hastalıklar — mesela cüzam ve nikris — ona boyun eğmekle kalmaz, onun kullanımıyla ihtiyarlar yeniden gençleşebilir, yitirdikleri melekeleri ve eski kuvvetlerini geri alabilir; yarı ölü olanlar bile diriltilip canlandırılabilir. Lâkin ben hekim olmadığımdan bu noktada görüş bildirmekten sakınacağım. Taş'ın bu faziletinin bulunduğunu, ona sahip olan herkes kendisi keşfedebilir. Ben, Taş'ın bana günlük tecrübeyle malum olan nitelikleri ve kullanımları hakkında birkaç müşahede kaydetmeyi yeğliyorum.

Her şeyden önce, bu Sanat'ın icrası bize yalnız Tabiat'ın harikalarını değil, bütün dile gelmez izzetiyle Tanrı'nın kendi tabiatını da anlama imkânı verir. O, harikulade bir tarzda şunları örtük biçimde gösterir: insanın en Kutsal Teslis'in sureti oluşunu, Kutsal Teslis'in özünü, o Teslis'te Cevherlerin Birliği'ni ve bununla birlikte Şahısların farkını; Kutsal Teslis'in İkinci Şahsı'nın bedenlenmesini, Doğuşunu, Çilesini, Ölümünü ve Dirilişini; O'nun Yüceltilişini ve biz insanlar için kazandığı Ebedî Saadeti; ayrıca ilk günahtan arınmamızı — ki bu arınma olmadıkça insanların bütün iyi işleri boş ve hükümsüz kalırdı — kısacası Hristiyan imanının bütün maddelerini ve insanın niçin yeni bir hayata dirilmeden önce çok sıkıntı ve keder çekmesi, ölüme av düşmesi gerektiğini. Bütün bunları Sanat'ımızda âdeta bir aynada görürüz; Dördüncü Bölüm'de bunu ortaya koymaya fırsat bulacağız. (Yazarın burada yaptığı benzetme değil, iddiadır: ona göre imbikteki çözülme, kararma ve yeniden diriliş ile Mesih'in ölümü ve dirilişi aynı tek yasanın iki ayrı düzlemdeki görünüşüdür. Bu koşutluk eserin dördüncü bölümünde bütünüyle açılacaktır.)

İkincisi, onun dünyevî ve tabiî kullanımı, bütün noksan madenleri tentürü vasıtasıyla arı ve som altına çevirmekten ibarettir; bunu elimden geldiğince kısa göstermeye çalışacağım.

Taş yahut İksir, sürecimizin önceki safhasının sonunda bıraktığımız biçimiyle bu maksat için kullanılamaz; bilakis şu tarzda daha da mayalandırılmalı ve artırılmalıdır, zira aksi hâlde noksan madenlere ve cisimlere elverişli biçimde uygulanamaz.

Öz'den bir parça al ve ona, antimon vasıtasıyla arıtılıp eritilmiş ve pek ince levhalara indirgenmiş en arı altından üç parça kat. Bunlar birlikte potaya konsun.

Bunun üzerine bütün terkip arı ve tesirli bir Tentür'e dönüşecektir; o Tentür, bayağı madenlere bire bin nispetinde uygulandığında onları arı altına çevirecektir.

NOT. — Madenler ne kadar arı ve bizim cevherimizle akrabalıkları ne kadar yakınsa, Tentür tarafından o kadar kolay kabul edilirler ve yenilenme süreci o kadar kâmil ve hızlı olur. Zira dönüşüm, arı ve uygun olmayan her şeyin arıtılıp cüruf gibi atılmasından ibarettir. Aynı tarzda kusurlu taşlar kıymetli elmaslara dönüştürülebilir ve bayağı billur, en kıymetli taşlara denk olacak şekilde boyanabilir. Bundan başka Tentür'le daha nice şey yapılabilir ki bunlar kötü dünyaya açılmamalıdır. Taş'ın bu ve benzeri faziletleri, Bilgelerce ve Tanrı'nın bu en kıymetli armağanı bahşettiği bütün Hristiyanlarca en önemsiz sayılır. Böyle kimseler, Taş'ın sağladığı Tanrı bilgisi ve O'nun işlerinin bilgisiyle kıyaslandığında bunları hakikaten bayağı bulurlar.

Zira şunu söyleyeyim: Yüceler Yücesi'nin bu Sır'ın bilgisini bahşettiği kimse, salt parayı ve dünyevî zenginlikleri sokakların çamuru kadar hafif görür. Kalbi ve bütün arzuları, bütün bu şeylerin ancak birer suret olduğu semavî hakikati görmeye ve ondan hazza yönelmiştir; nitekim kralların en bilgesi Süleyman, Hikmet Kitabı'nın yedinci babında buna şahitlik eder ve der ki: « Hikmeti asalara ve tahtlara yeğledim; zenginlikleri onun yanında hiç saydım. Ona hiçbir kıymetli taşı denk tutmadım; zira bütün altın onun yanında bir avuç kum, gümüş ise onun önünde balçık sayılır. » Şu hâlde bu Sanat'ı geçici şeref, zevk ve servet devşirmenin aracı olarak isteyenler insanların en akılsızıdır; ve uğruna bunca para, zaman ve zahmet harcadıkları, kalplerini, zihinlerini ve bütün düşüncelerini dolduran şeyi asla elde edemeyeceklerdir.

Bu sebeple Bilgeler dünyevî servete derin bir hor görüş ifade etmişlerdir — onun kendiliğinden kötü bir şey olmasından değil, zira Kutsal Yazı onu Tanrı'nın mükemmel bir armağanı diye çokça över; bilakis onun bayağı biçimde kötüye kullanılmasından ötürü. Servetten tiksinmelerinin sebebi, onun insanları iyiyi ve hakikati izlemekten alıkoyar, doğru ile eğri hakkındaki tasavvurlarına zararlı bir karışıklık sokar görünmesiydi. Paranın bu kötüye kullanımlarını, seçkin Marcellus Palingenius Stellatus, Yay burcu altında yer alan Hayatın Zodyağı adlı manzumesinde çarpıcı biçimde tasvir etmiştir; nazik okuru bu manzumeye havale ederim.

Bu manzumeden anlayabiliriz ki bu güzide adam — Tabiatın Zodyağı adlı eserinden anlaşıldığı üzere besbelli bir Taş sahibiydi — altını, gümüşü ve bütün geçici şeyleri fazilet karşısında ne kadar hafif tutuyordu.

Onun durumu hiç de istisna değildir. Bütün Bilgeler hikmeti ve semavî şeylerin bilgisini yeryüzünün gelip geçici şeylerinden çok daha iyi saymış, hayatlarını ve fiillerini öyle düzenlemişlerdir ki sonunda ölümsüzlüğü ve ebedî izzeti elde edebilsinler. Bu duyguyu Süleyman, Meseller Kitabı'nın on altıncı babında güzelce dile getirir: « Hikmet edinmek altından ne kadar iyidir! Ve idrak edinmek gümüşten ne kadar yeğdir! » Ve yine yirmi ikinci bapta: « İyi bir ad büyük zenginliklerden, bilgi de gümüş ve altından yeğdir. » Aynı özlem, Sirak oğlunun şu sözlerini de doğurmuştur: « İyi bir adı korumaya bak, zira o bin altın hazineden daha iyidir. »

Taş felsefesinden doğan bu ve öteki faziletler yüzünden Bilgeler onun harikulade mükemmelliğini övmekten hiç yorulmamış; ve hikmeti lâyık olanlarca kabul edilsin ve fiilen sergilensin diye onu onlara bildirmek için büyük gayret göstermişlerdir. Lâkin akılsız için her şey karanlıktır ve anlaşılması güçtür. Süleyman'ın Meseller Kitabı'nın ilk altı babının özü budur; orada insanların bizim hikmetimize erişmek için bütün güçlerini zorlamaları gerektiğini söyler. Vaiz Kitabı'nda da şu sözleri kullanır: « Oğlum, alçak bir mertebeyle yetin: zira o, bu dünyanın arzuladığı her şeyden iyidir. Ne kadar büyüksen o kadar alçalt kendini, Tanrı da sana lütuf verecektir. Zira Rab en Yüce Tanrı'dır ve büyük işleri alçakgönüllüler eliyle yapar. »

Mezmurlar 78 ve Matta 13

«Ağzımı mesellerle açacağım ve dünyanın kuruluşundan beri gizli kalmış şeyleri bildireceğim.»

Kadîr Tanrı, İlahî Sözü aracılığıyla insan soyuna Kendi harikulade, derin ve semavî sırlarını bildirmeyi dilediğinde, bunu mesellerle yapmayı âdet edinmiştir; muradını gözümüzün alıştığı, önümüzde görünür biçimde resmedilmiş şeylerde gölgelendirir. Söz gelimi, Düşüş'ten sonra Cennet'te Âdem hakkında ölüm hükmünü verirken, ona topraktan yapılıp biçimlendirildiği gibi yine toprağa döneceğini söyledi — toprak ki kendinde hiçbir hayat taşımaz. Yine, İbrahim'e sayısız bir zürriyet vaat ederken, muradını göklerin yıldızlarını, deniz kıyısının kumunu ve yerin toprağını göstererek anlattı. Aynı tarzda Tanrı, İsrailoğullarına iradesini Peygamberler eliyle bildirirken türlü değerli timsallerden faydalandı. Bu usul Yeni Ahit'te bizzat Mesih tarafından da benimsendi — Hakikatin Temeli ve Apaçık Sûreti olan O, öğretisi daha iyi anlaşılsın diye onu mesellerle ortaya koydu. Böylece İlahî ve Mübarek Müjdesini — insanın en yüce saadetini — bir tarlaya ekilen tohuma benzetir ki düşman aralarına kötü tohum saçar; gizli bir hazineye; paha biçilmez bir inciye; bir buğday tanesine; bir hardal tohumuna; mayaya ve daha nicesine.

[Krş. Luka 7; Matta 13 ve 22; Luka 19; Matta 20.]

Göklerin Egemenliğini büyük bir Düğün Ziyafeti sûretinde tasvir eder. Hıristiyan Kilisesini ise bir Bağa ve hizmetkârlarını hesap vermeye çağıran bir Krala benzetir. Malını hizmetkârlarına emanet eden asil bir efendinin, kaybolmuş bir koyunun, savurgan bir oğulun ve buna benzer başkalarının teşbihini de kullanır.

[Krş. Matta 18; Luka 16; Matta 25; Luka 18; Markos 12; Luka 18; Luka 10.]

Bu timsaller ve teşbihler bize, göğe ait şeyleri anlamamıza ve zihnimizde canlandırmamıza engel olan beşerî zaafımız yüzünden verilmiştir. Madem Tanrı'nın âdeti muradını mesellerle ve suretlerle açmaktır, En Yüce İyilik olan Oğlu'nun, Rabbimiz ve Kurtarıcımız İsa Mesih'in — ki itaatiyle bütün insan soyunu ebedî ölümden kurtardı ve Göklerin Egemenliğini bize geri verdi — kendi tabiatını somut, bedensel bir suret içinde dile getirmiş olmasını da Tanrı'nın bütün öteki muamelelerinden ayrı göremeyiz. Kadîr Tanrı'nın en büyük sırrı, bilinmeye en lâyık ve en yüce nesne budur.

[Efesliler 3; Koloseliler 1; Yeşaya 45: «Ey gökler, yukarıdan damlayın; bulutlar doğruluk yağdırsın. Yer açılsın ve Kurtarıcıyı çıkarsın.»]

Bu büyük İyilik bize Eski Ahit'te İshak'ın kurban edilişi, Yakup'un merdiveni, Yusuf'un ihanete uğrayışı ve harikulade yükselişi, tunç yılan, Şimşon, Davut ve Yunus gibi timsallerle önceden gösterilmiş olsa da, Kadîr Tanrı bütün bunların yanı sıra semavî hazinelerinin ve armağanlarının daha tam bir vahyini, bedenli, görünür ve kavranabilir bir Fikrini Oğlu'nun Şahsında bize lütfetmeye tenezzül etti. Bu dünyevî ve bedensel zuhuru, Yeşaya peygamberde açıkça önceden bildirdi (krş. 28): «İşte, Siyon'da temel olarak bir köşe taşı, denenmiş bir taş, sağlam bir temel koyuyorum; iman eden acele etmeyecek.» Aynı manada Kraliyet Görücüsü Davut, Kutsal Ruh aracılığıyla 118. Mezmurda konuşur: «Yapıcıların reddettiği Taş, köşenin baş taşı oldu. Bu, Rab'bin işidir ve gözümüzde harikulâdedir.» Bu timsali, yani mezkûr Köşe Taşını, Mesih Kendisine tatbik eder (Matta, krş. 21) ve şöyle der: «Kutsal Yazılarda hiç okumadınız mı? Yapıcıların reddettiği Taş, köşenin baş taşı oldu. Bu, Rab'bin işidir ve gözümüzde harikulâdedir. Bu Taşın üstüne düşen paramparça olacak; Taş kimin üzerine düşerse onu toz edecek.» Petrus (Elçilerin İşleri, krş. 4) ile Pavlus da Romalılara Mektubunda (krş. 9) hemen hemen aynı sözleri tekrarlar.

Denenmiş, mübarek ve semavî Taş olan İsa Mesih, dünyanın başlangıcından beri Atalar ve Kutsal Patrikler tarafından hasretle beklendi; Tanrı'nın aydınlattığı kimseler, vaat edilen Mesih'i bedensel ve görünür suretinde görmeye lâyık sayılmak için dua ettiler. Onu Kutsal Ruh aracılığıyla doğru bildilerse, hayatlarında O'nun huzuruyla teselli buldular ve sıkıntıda ve tehlikede, ömürlerinin sonuna dek ruhanî bir dayanak gibi kendisine yaslanabilecekleri görünmez bir Dost edindiler.

Gerçi o semavî Taş, Tanrı tarafından zengin fakir demeden bütün insan soyuna karşılıksız bir armağan olarak bağışlanmıştır (Matta 11:6); lâkin bugüne dek nispeten pek azı O'nu bilip kavrayabilmiştir. İnsanların ekserisi için O daima gizli bir sır ve ağır bir sürçme taşı olagelmiştir; nitekim Yeşaya sekizinci babında önceden bildirmişti: «O, bir sürçme taşı, bir tökezleme kayası, bir tuzak ve bir kapan olacak; öyle ki birçokları sürçüp düşecek, kırılacak, tuzağa düşüp yakalanacak.» Aynı şey yaşlı Şimon'a da açılmıştı; o, Köşe Taşının Annesi Meryem'e şöyle demişti: «İşte bu çocuk, İsrail'de birçoklarının düşmesine ve kalkmasına ve aleyhinde konuşulacak bir belirti olmaya adanmıştır.» Buna Aziz Pavlus da tanıklık eder (Romalılar 9): «Sürçme Taşına ve tökezleme kayasına çarpıp düştüler. O'na iman eden utandırılmayacaktır.» Bu Taş iman edenler için değerlidir; iman etmeyenler içinse «bir tökezleme ve sürçme taşıdır; zira söze çarpıp kırılırlar ve üzerine bina edildikleri O'na iman etmezler» (Sirak 43). Bütün bu bakımlardan Değerli, Mübarek ve Semavî Taş, bizim dünyevî, bedensel ve felsefî Taşımızla en harikulade biçimde uyuşur; bu yüzden Taşımızı Semavî aslıyla karşılaştırmaya değer. Böylece anlarız ki dünyevî felsefî Taş, gerçek, ruhanî ve semavî Taş olan İsa Mesih'in hakiki suretidir. (Yazarın bundan sonra adım adım kuracağı Taş—Mesih karşılaştırması gelişigüzel bir benzetme oyunu değil, kasıtlı bir yorum yöntemidir: simyanın maddî işlemi ile kurtuluş tarihi, aynı ilahî gramerin iki ayrı okunuşu sayılır.)

Şu hâlde Filozof Taşının ilk Maddesini — bu yeryüzünün başlıca ve asıl sırrını — hakkıyla bilmek ve hazırlamak isteyenler, şeylerin tabiatına derin bir nüfuz sahibi olmalıdır; tıpkı Semavî Taşı (yani hakiki ve diri Tanrı'nın çözülmez, üçlü özünü) bilmek isteyenlerin göğe ait şeylerde derin bir ruhanî nüfuza sahip olması gerektiği gibi. Bu yüzden birinci bölümde dedik ki Sanatımızın talebesi önce Tabiatı ve onun hassalarını esaslıca bilmelidir. İnsan en yüce iyiliği tanıyacaksa, önce Tanrı'yı, sonra kendini doğru bilmelidir (Elçilerin İşleri 17: «Zira O'nda yaşıyoruz» vs.). Kim kendini ve Tanrı'yı bilmeyi öğrenirse (yani insan olarak vazifemizi, kökenimizi, varlığımızın gayesini ve Tanrı'ya olan yakınlığımızı), en yüksek irfana ermiştir; ki bu olmadan ne bu dünyada ne de gelecek dünyada saadet elde etmek mümkündür.

O yüce ve semavî Taşı bulacaksak, şunu hatırlamalıyız: dünyevî Felsefî Taşımız nasıl her yerde rastlanan bir şeyde ve iki şeyde aranacaksa, O'nu da Tanrı'nın ebedî Sözünden ve (Eski ile Yeni Ahitten müteşekkil) Kutsal Yazıdan başka hiçbir yerde aramamalıyız — nitekim Baba Tanrı, Tabor Dağındaki Suret Değiştirmede buna tanıklık etti (Markos 9, Luka 9) ve dedi: «Bu, Sevgili Oğlumdur; O'nu dinleyin.» Aynı şekilde Tanrı'nın özsel ve ebedî Sözü olan Mesih Kendisi hakkında konuşur: «Benim aracılığım olmadan kimse Baba'ya gelmez» — İlahî Sözün yanılmaz tanıklığı olan Kutsal Yazıya göre (Yeşaya 34). Yeşaya 8'de şu sözleri buluruz: «Yasaya ve Tanıklığa!» Mezkûr Köşe Taşı olan Mesih de Kutsal Yazının zaruretine tanıklık eder ve der ki: «Kutsal Yazıları araştırın; çünkü onlarda sonsuz yaşama sahip olduğunuzu sanırsınız; oysa Bana tanıklık eden onlardır.» Bu yüzden Davut, Mesih'in gelişinden çok önce 119. Mezmurda şöyle der: «Ya Rab, hazzım Senin buyruklarındadır, zira onlar benim danışmanlarımdır; Sözün ayaklarıma bir çıradır; Senin tanıklıklarının yolunda büyük servetten daha çok sevinirim. Yollarını da düşünür ve tanıklıklarında yürürüm.»

[Krş. Tekvin 13; Mezmur 45; Yeşaya 9 ve 49; Yeremya 32.]

Bundan başka, bu semavî Taşın İlk Maddesinin ne zaman ve nerede kurulduğu («dünyanın başlangıcından beri»), Kutsal Yazının birçok yerinde, hususiyle Mika'nın beşinci babında açıkça bildirilir: «Çıkışı eskiden, ezelden beridir.» Yahudiler Köşe Taşının Kendisine kim olduğunu sorduklarında, O şöyle cevap verdi: «Size söylemekte olan Ben, başlangıçtan beriyim»; ve yine: «İbrahim doğmadan önce Ben varım.» Bu pasajlardan çıkan sonuç şudur: O, başlangıcı olmaksızın, bütün ezelden beri vardı ve bütün ebediyet boyunca kalacaktır.

Bu bilgi Eski ve Yeni Ahitten başka hiçbir yerde bulunup elde edilmezse de, onu kazanmak isteyen en büyük dikkatle ilerlemelidir (2. Timoteos 3); zira tek bir yanlış adım bütün sonraki emeğimizi boşa çıkarabilir. Hakikat sözünün altın bir idrakine varmak isteyen, canının gözleri açılmış ve zihni, Tanrı'nın başlangıçtan beri yüreklerimizde tutuşturduğu iç ışıkla aydınlanmış olmalıdır (1. Yuhanna 5); çünkü bu bilgiyi İlahî ışık olmadan elde etmeye çalışan, kolayca Saul'u Pavlus sanabilir ve doğru yol yerine yanlış bir yola sapabilir. Aynı şey dünyevî Taşımız hususunda mütemadiyen vuku bulur. On kişi onun aynı tarifini okur, lâkin belki yalnız biri sözleri doğru okur. Böylece insanların ekserisi Semavî Taşın bilgisini her gün ıskalar; gözlerinin önünde olmadığı için değil, onu görecek gözleri olmadığı için. Bu yüzden Mesih der ki (Luka 11): «Göz bedenin ışığıdır; göz kararırsa bütün beden karanlıkla dolar.» Aynı Müjdenin on yedinci babında da der ki: «İşte, Tanrı'nın egemenliği içinizdedir.» Bu sözlerden apaçık görünür ki insandaki ışığın bilgisi dışarıdan değil, içeriden gelmelidir.

Dışsal nesne, dedikleri gibi, yahut harf, zaafımız yüzünden, içimize ekilmiş lütuf ışığına ek bir yardım olsun diye yazılmıştır (Matta 24); nitekim dışarıdan söylenen söz de bilginin aktarılmasına ve ilerlemesine yardımcı bir vasıta olarak kullanılır. Söz gelimi önünüze beyaz ve siyah birer levha koysalar ve hangisinin beyaz hangisinin siyah olduğunu söylemeniz istense, o renklere dair önceden bir bilginiz yoksa bu soruya cevap veremezdiniz; cevap verebilmeniz levhalara bakmaktan değil, önceden zihninizde bulunan bilgiden gelir. Nesne yalnızca idrak melekenizi kımıldatır ve önceden içinizde olan bilgiyi dışarı çağırır; lâkin o bilgiyi kendiliğinden vermez. Aynı şekilde biri elinize bir çakmaktaşı verse ve ondan kendisine dışsal ve görünür bir ateş çıkarmanızı istese, ona ait olan çeliğe sahip olmadan bunu yapamazdınız; taşta uyuklayan kıvılcımı ancak onunla koparabilirdiniz. Üstelik onu bir kavın üzerinde tutup üfleyerek aleve çevirmeniz gerekirdi — yoksa kıvılcım derhal yine yok olurdu. Bunu yaparsanız parlak bir ateşiniz olur ve onu beslediğiniz müddetçe onunla dilediğinizi yapabilirsiniz.

Aynı tarzda semavî ışık insan canında uyuklar ve dışsal bir temasla, yani hakiki iman aracılığıyla, okumakla ve işitmekle, bir de Mesih'in bize geri verdiği ve vermeyi vaat ettiği Kutsal Ruh aracılığıyla çakılıp çıkarılmalıdır (Yuhanna 14: «Benim aracılığım olmadan kimse Baba'ya gelmez»); Ruh, karanlık ama hâlâ közlenen yüreklerimize bir çeşit kav gibi konulur, orada üflenip parlak bir aleve tutuşturulabilir ve canlarımızda Tanrı'nın iradesini işler. Zira O, yaklaşılmaz ışıkta ve iman edenlerin yüreklerinde oturmaktan hoşlanır. Hiçbir insan Tanrı'yı dışsal bedenî gözleriyle görmemiş ve göremeyecekse de, canın iç gözleriyle O pekâlâ görülebilir ve bilinebilir. (Çakmaktaşı ile kav benzetmesi metnin bilgi kuramıdır: bilgi dışarıdan aktarılmaz; içeride uyuklayan ışık, dışarıdan gelen bir darbeyle uyandırılır. Okumak ve işitmek burada kaynak değil, kıvılcımı koparan çeliktir.)

Lâkin o iç ışık, parlak huzmelerini bütün dünyaya ve hiçbir ayrım gözetmeksizin her insanın yüreğine saçıyor olsa da, dünya doğuştan gelen bozukluğu yüzünden onu doğru göremez ve tanımayı reddeder; bu yüzden de onun hakkında bunca yanlış ve zararlı kanaat dolaşır. Ne var ki Tanrı'nın başımızı iki gözle ve iki kulakla donatmasının iyi bir maksadı olduğunu düşünmek yerinde olur; zira bununla bize insanın çifte bir görüşü ve çifte bir işitmesi bulunduğunu, yani dışsal ve içsel olanı öğretmek ister. İçsel olanla ruhanî şeyleri hükme bağlayacak, dışsal olan da kendi mahsus vazifesini görecektir. Aynı ayrımı Kutsal Yazının ruhunda ve harfinde de buluruz. Bu sebeple, üçlü Taşın tam manasını kavramakta güçlük çekebilecek sade talebeler hatırına bu meseleyi açıklamayı uygun gördüm.

Yine, dünyevî Taşın maddesi nasıl dünyada hiçe sayılır ve insanların ekserisince reddedilirse, Baba'nın ebedî Sözü ve Semavî Üçlü Taş olan Mesih de bu dünyada hafife alınır ve neredeyse yüzüne bile bakılmaz; hatta diyebiliriz ki insanoğlunca Tanrı'nın Kurtarıcı Sözü kadar derinden ve büsbütün hor görülen bir şey yoktur. Bu yüzden (Korintliler 1 ve 2) bu dünyanın bilgeleri ona akılsızlık der. Yalnız hor görülüp değersiz sayılmakla da kalmaz; yalancı ve sapkın bir öğreti gibi yasaklanır ve mahkûm edilir; Tanrı korkusu taşıyan bir insan için ona karşı söylenen küfür sözlerini işitmek ağırdır. Lâkin iman eden onunla sınanmalı, dünya da onun zuhuruyla elenmelidir. Nitekim Aziz Yuhanna der ki (krş. 1): «Kendi yurduna geldi, ama kendi halkı O'nu kabul etmedi»; ve yine: «Dünyadaydı ve dünya O'nu tanımadı.»

Yine, Bilgelerin maddî ve dünyevî su-Taşı, araştırılamaz üstünlüğü yüzünden filozofların çokluğunca nasıl pek çeşitli adlarla anılmışsa, zenginliği ve şanı idrak edilemez olan Semavî Işık, biricik Nûmen ve Aydınlatıcı da Kutsal Yazıda pek çok unvanla adlandırılır. İkisinin de en mühim adlarını sırayla anacağız. Filozof Taşına Bilgelerin en kadîm, gizli yahut bilinmeyen, tabiî, kavranamaz, semavî, mübarek, mukaddes Taşı denir. O, hakiki, kesinliğin kendisinden daha kesin, bütün arkanumların arkanumu diye tarif edilir — akılsızlardan gizlenmiş İlahî fazilet ve tesir, göğün altındaki her şeyin gayesi ve sonu, Bilgelerin bütün emeklerinin harikulade hatimesi yahut neticesi — bütün unsurların kâmil özü, hiçbir unsurun zarar veremediği bozulmaz beden, beşinci öz; kendinde semavî ruhu taşıyan çifte ve diri cıva — sağlıksız ve nakıs bütün madenlerin devası — ebedî ışık — bütün hastalıkların panzehiri — şanlı Anka — hazinelerin en değerlisi — Tabiatın en yüce iyiliği — üç şeyden tabiî surette terkip edilmiş, buna rağmen yalnızca bir olan evrensel üçlü Taş — hatta birden, ikiden, üçten, dörtten ve beşten doğurulup meydana getirilen. Bilgelerin yazılarında ondan Katolik Magnesia yahut dünyanın tohumu diye de söz edildiğini bulabiliriz; ve benzer tabiatta daha nice ad ve unvanla ki bunları en iyi bin gibi kâmil bir sayıda toplayıp kavrarız.

Ve dünyevî Filozof Taşının ve maddesinin bin adı olduğu gibi, Kâinatın En Yüce İyiliğine sonsuz çeşitlilikte unvan yüklenmesi çok daha haklıdır. Zira O, Tanrı'dır, Tanrı'nın Sözüdür, Ebedî Oğuldur, yapıcıların geri çevirip reddettiği hakiki, ebedî, denenmiş ve değerli köşe ve temel Taşıdır. O hakikidir ve her şeyden kadîmdir, zira dünya kurulmadan önce ve ezelden beri vardı. O hakiki, gizli ve bilinmeyen Tanrı'dır: tabiatüstü, kavranamaz, semavî, mübarek ve çok övülmüş.

O biricik Kurtarıcı ve Tanrılar Tanrısıdır (Tesniye 10). Emindir, hakikidir ve yalan söyleyemez (Sayılar 23, Romalılar 3). Kendi hoşnutluğuna göre dilediğini yapan yegâne Kudretlidir. Gizli ve ebedîdir; bilginin bütün hazineleri ve sırları O'nda saklıdır (Romalılar 16, Koloseliler 2). Akılsızlardan, yani bu dünyanın bilgelerinden gizli olan biricik İlahî fazilet ve kâdirimutlaklıktır. Bütün unsurların yegâne hakiki özüdür, zira her şey O'ndan var oldu ve yaratıldı (Romalılar 11, Yakup 1). O beşinci özdür, özlerin özüdür, buna rağmen Kendisi hiçbir şeyin özü değildir. Her şeye hayatın kendisiyle can veren Semavî Ruhu Kendinde taşır (Bilgelik 7, Yeşaya 42, Yuhanna 14). Bütün nakıs bedenlerin ve insanların biricik kâmil Kurtarıcısı, canın hakiki semavî hekimi, bütün insanları aydınlatan ebedî ışıktır (Yeşaya 60, Yuhanna 1); bütün hastalıkların evrensel Devası, hakiki ruhanî panzehirdir. O, kadîm Yılanın, yani İblisin yaralayıp öldürdüğü küçüklerini kendi kanıyla dirilten ve onaran şanlı Ankadır. En büyük hazine, gökte yahut yerde bulunanın en iyisi, Yehova denen üçlü evrensel özdür: birden, İlahî öz; ikiden, Tanrı ve İnsan; üçten, yani üç Şahıs; dörtten, yani üç Şahıs ve tek bir İlahî Cevher; beşten, yani üç Şahıs, bir İlahî ve bir İnsanî Cevher. O ayrıca hakiki Katolik Magnesia yahut dünyanın evrensel tohumudur; gökte ve yerde her şey O'ndan, O'nun aracılığıyla ve O'na doğrudur — Alfa ve Omega, başlangıç ve son, diyor var olan, var olmuş ve gelecek olan Rab, Kâdirimutlak (Vahiy 1).

Lâkin yine, felsefî işte olduğu gibi, bir kimsenin onun maddesini, üçlü özünü, keyfiyetini ve hassasını bilmesi, nereden elde edeceğini ve faydalarına nasıl ortak olacağını bilmiyorsa yetmez — ki bu ancak, yukarıda söylediğimiz üzere, maddeyi üç parçasına çözerek, ayrıştırarak ve böylece onu karanlık gölgesinden ve kıllı özünden arındırarak, iç gizli yüreğini ve canını (kendinden çıkarılan) tatlı, evrensel, ateşli, denizsi su vasıtasıyla uçucu bir öze yükselterek yapılabilir. İşte böylece Yehova denen o şanlı üçlü Özü de, O'nun sureti önce kendi canlarımızda çözülüp arıtılmadıkça bilemeyiz: Musa'nın peçesi (yani Tanrı'yı olduğu gibi görmemize engel olan kendi umutsuz günahkârlığımız) kaldırılmadıkça ve iç yüreğimiz ile canımız, içimizde oturanın, yani yüreklerimizi arı su gibi yıkayan (Yeşaya 44) ve onları tatlı, yumuşak tesellisiyle dolduran Mesih'in İlahî aydınlatmasıyla arıtılıp temizlenip yüceltilmedikçe. Böylece önce Tanrı'nın gazabını, sonra sevgisini müşahede edersiniz.

Bir kere daha: Felsefî işte Maddemiz, üç parçasına yahut ilkesine çözüldükten sonra nasıl yeniden pıhtılaştırılıp kendi mahsus tuzuna ve bir öze indirgenmeli, ki o zaman ona Bilgelerin tuzu denir; öyle de Tanrı ve Oğlu, özsel cevherleri vasıtasıyla Bir olarak bilinmeli, birden çok özü olan iki yahut üç Tanrılık gibi görülmemelidir. Tanrı'yı Oğlu aracılığıyla böyle bildiğinizde ve onları Kutsal Ruhun bağıyla birleştirdiğinizde, Tanrı artık görünmez yahut gazapla dolu değildir; O'nun sevgisini duyabilir, âdeta gözlerinizle görebilir ve Oğlu ve apaçık sureti olan İsa Mesih'in şahsında ellerinizle dokunabilirsiniz.

Lâkin Üçlü Tanrı'nın bu bilgisi bile, O'nun lütfunda ilerleyip büyümeyi sürdürmedikçe size pek az fayda eder; yoksa Tanrı yine korkunç olacaktır ve O'nun hakkında dendiği gibi (Tesniye 7 ve 18) «yakıp yok eden bir ateştir». Zira Bilgelerin maddesi, geçirdiği bütün değişimlerden sonra, son hazırlık olmadan bedene ilaç diye tatbik edildiğinde nasıl faydadan çok zarar verirse, siz de Mesih'i tam ve kâmil surette kavramadıkça, O'na dair salt bilgi canınızın kurtuluşundan ziyade mahkûmiyetinize yarayacaktır (1. Yuhanna 4). Bu yüzden Mesih'e ortak olmak, semavî armağanlarına ve hazinelerine sahip olup onlardan faydalanmak istiyorsanız, Mesih'in şahsî bilgisinde ilerlemeli ve O'na yalnızca arı ve maddesiz bir Ruh olarak değil, vaktin dolgunluğunda insan bedeni alan, Tanrı'nın Oğlu olduğu kadar İnsanoğlu da olan Kurtarıcı olarak bakmalısınız.

Zira felsefî işimizde, ilk maddemize (başka madenleri kemale erdirmekte tesirli kılınacaksa) bir başka pek asil ve hısım madenî beden birleştirilmeli ve onunla bir bedende bir araya getirilmelidir; öyle de Tanrı Oğlunun İlahî Tabiatı, nakıs insanları kemale erdirme kudretine sahip olsun diye, âdeta bir başka hısım «madenî» bedeni, yani insan tabiatımızı, Tanrı'nın suretinde yaratılmış olduğu için O'nunla en büyük yakınlığı taşıyan insan etimizi ve kanımızı üstlenmek ve onunla çözülmez bir bütün hâlinde birleşmek zorundaydı.

Lâkin yine dedik ki bayağı altın, noksanı ve safsızlığı yüzünden maddemizle birleşmez, zira sayısız kusuru onu «ölü» ve maksadımıza yaramaz kılmıştır; ve bu yüzden önce parlak ve arı bir beden almalıdır (kötü iç Kükürdün varlığıyla bozulmuş yahut zayıflatılmış olmayan bir beden). Aynı şekilde Tanrı Oğlunun İlahî özü de, günah içinde döllenmiş, ırsî pislikle, nice fiilî günahla ve çepeçevre kuşatan zaaflarla lekelenmiş bayağı insan tabiatına birleşemezdi (gerçi bunların hiçbiri insan tabiatının kendisinin ayrılmaz parçası değildir); arı, günahsız ve kâmil bir insanlık gerekiyordu.

Zira dünyevî Âdem, Düşüşten önce (nihayetinde yalnızca yaratılmış bir varlık olsa da) kutsal, kâmil ve günahsız idiyse, Tanrı'nın biricik Oğlunun kendisine birleştiği semavî Âdem'in ne kadar daha çok kâmil bir insanlığı olması gerekir? Bu yüzden semavî, ebedî, temel Köşe Taşı olan İsa Mesih (dünyevî Felsefî Taş gibi) şimdi Bir'dir; hayret verici bir doğuşa ve kökene sahip çifte bir tabiatı ve hem Tanrı'nın hem insanın hassalarını Kendinde, akıl ermez bir tarzda birleştirir. Zira İlahî Tabiatına göre O, semavî ve ebedî Babasının Cevherinden hakiki Tanrı'dır ve çıkışları (Kutsal Yazının dediği gibi) ezelden beri olan Tanrı Oğludur (Mika 5). İnsan tabiatına göre ise vaktin dolgunluğunda hakiki ve kâmil bir insan olarak, günahsız fakat gerçek bir beden ve canla doğdu (Matta 26). Bu yüzden O şimdi ebedî olarak İlahî ve insanî cevherin çözülmez ve şahsî birliğini, Tanrı ve insan tabiatlarının tekliğini temsil eder.

Kendi görüşüne tapan doktorlarımızın gözlerinin açılması yahut görüşlerini karartan bulanık zarın, safsatacı maskenin kaldırılması ne çok arzu edilir; ki böylece daha açık göreler. Bilhassa Aristotelesçileri ve İlahî şeyler üzerine en Hıristiyanlık dışı bir tarzda çekişip tartışarak ömür tüketen, bitip tükenmez ayrımlar, bölmeler ve karışıklıklar ortaya koyan, böylece Mesih'te tabiatların birliğine ve cevherlerin iletişimine dair Kutsal Yazı öğretisini karartan öbür kör ilahiyat kılkırkyarıcılarını kastediyorum. Tanrı'ya ve O'nun Kutsal Sözüne inanmayacaklarsa, hiç değilse kimyevî Sanatımızın ve Sanatımızın böylesine çarpıcı, böylesine elle tutulur biçimde sergilediği iki suyun (yani cıvanın suyu ile Güneşin suyunun) birleşmesinin tetkikiyle aydınlanabilirlerdi. Lâkin onların Etnik felsefelerinin skolastik hikmeti bütünüyle pagan felsefesine dayanır ve ne Kutsal Yazıda ne Hıristiyan İlahiyatında temeli vardır. Aristotelesçi kaideleri, «cevher»leri ve «araz»ları onları şeylerin hakiki nispetlerine büsbütün kör eder; Tertullianus'un «filozoflar sapkınlığın patrikleridir» sözünü de unuturlar. Lâkin bu mevzuu daha ileri götürmeye değer bulmuyoruz. («İki suyun birleşmesi» cıva suyu ile Güneşin, yani altının suyunun potada tek bir cisimde kaynaşmasıdır; yazar bunu, Mesih'te iki tabiatın birliğinin gözle görülür kanıtı sayar ve skolastik tartışmaya karşı laboratuvardan delil getirir.) (Yazar kendini ilahiyatçı saymaz; risale boyunca sıradan bir meslek erbabı olarak konuşur. İlahiyat kürsüsüne yönelttiği bu sert sataşmanın ağırlığı da buradan gelir: iddiasını kitaba değil, elinin altındaki işleme dayandırır.)

Yine, kimyevî bileşiğimiz (ki iki öz onda birleştirilmiştir) nasıl ateşin tesirine bırakılır, ayrıştırılır, çözülür ve iyice hazmedilirse ve bu işlem, tamamlanmadan önce nasıl türlü renk değişimleri sergilerse, öyle de bu İlahî İnsan ve İnsanî Tanrı olan İsa Mesih, semavî Babasının iradesiyle ıstırap ocağından, yani nice sıkıntıdan, hakaretten ve acıdan geçmek zorunda kaldı; bu esnada dış görünüşü ağır surette değişti. Nitekim Vaftizinden ve Söz hizmetine başlamasından sonra Kutsal Ruh O'nu İblis tarafından denenmek üzere çöle götürdüğünde açlık çekti ve orada, Mesih'in ardından gittiklerini ilan eden ve O'nun gibi denenip türlü ağır saldırıların sarsıntısına dayanmak zorunda kalan bütün vaftizli Hıristiyanlara örnek olsun diye, İblisle üç katlı bir çekişmeye girdi. Yine yorgunluğa uğradı, gözyaşı döktü, titredi, ölümle güreşti, kan karışmış ter damlaları döktü, tutsak alınıp bağlandı, başkâhinin hizmetkârınca yüzüne vuruldu, alaya alındı, aşağılandı, üzerine tükürüldü, kamçılandı, dikenle taçlandırıldı, Kendi taşımak zorunda kaldığı Haçta ölüme mahkûm edildi; iki suçlunun arasında Haça çivilendi, içmesi için sirke ve öd aldı, yüksek sesle haykırdı, ruhunu Babasının ellerine emanet etti — ve böylece can verip Haçta öldü. Müjdecilerin sadakatle naklettiği bu ve öteki mihnetlere dünyevî hayatı boyunca katlanmak zorunda kaldı.

Ve Bilgeler mezkûr kimyevî hazım işleminin umumiyetle kırk gün içinde tamamlandığını söyledikleri gibi, aynı sayının Kutsal Yazıda, bilhassa Rabbimizin hayatıyla bağlantılı olarak pek hususi bir mana taşıdığı görülür. İsrailoğulları çölde kırk yıl kaldı; Musa Sina Dağında kırk gün kırk gece durdu; İlyas'ın Ahav'dan kaçışı aynı müddeti tuttu. Mesih çölde kırk gün kırk gece oruç tuttu; yeryüzünde kırk ay vaaz etti; kırk saat mezarda yattı; Dirilişinden sonra kırk gün öğrencilerine göründü. Mesih'in Göğe Yükselişinden kırk yıl içinde Yeruşalim Romalılarca yıkıldı ve yerle bir edildi.

Sonra yine Bilgeler, bileşiğimizi ayrışma işleminden geçerken siyahlığı yüzünden Kuzgun Başı diye adlandırmışlardır. Aynı şekilde Mesih'in de (Yeşaya 53) ne biçimi ne güzelliği vardı — hor görülmüş ve insanlarca reddedilmişti — acılar adamıydı ve dertle haşır neşirdi — öyle hor görülmüştü ki insanlar âdeta yüzlerini O'ndan gizlediler; 22. Mezmurda ise «bir solucan olduğundan, insan olmadığından», «halkın maskarası ve alay konusu» olduğundan yakınır. (Kuzgun Başı simyanın kararma safhasıdır: madde ateşte simsiyah kesilir ve iş öldü sanılır. Yazar bu safhayı doğrudan Mesih'in horlanmasıyla eşler; koşutluk süs değil, işlemin takvimidir.)

Mesih'e bir benzerliği şu vakıada da görebiliriz: Güneşin ayrıştırılmış bedeni bir müddet, sönmüş kül gibi, şişenin dibinde ölü ve cansız yatar; sonra «canı» daha büyük bir ısının tesiriyle yavaş yavaş ona iner, ölü ve çürümekte olan bedeni âdeta yeniden doyurur ve onu bütünüyle yok olmaktan kurtarır. Zira Zeytin Dağında ve Haçta büsbütün terk edilmişlik duygusunu tadan Mesih, sonradan yukarıdan gelen İlahî bir nektarla teselli edildi, güçlendirildi ve âdeta beslendi. Nihayet can verip bedeninden bütün kuvvet çekildiğinde ve yerin altındaki bölgelere indiğinde, orada bile ebedî Tanrılığın can veren kudretiyle korundu, tazelendi ve dolduruldu; böylece ruhunun ölü bedeniyle yeniden birleşmesiyle canlandırıldı, ölülerden diriltildi, göğe yükseltildi ve her şeyin Rabbi ve Kralı olarak atandı — orada, Babasının sağında oturarak, şimdi Sözünün kudretiyle her şeye hükmeder, her şeyi yönetir, korur ve canlandırır.

Bu harikulade Birleşmeyi ve İlahî Yücelişi, gökte, yeryüzünde ve yerin altında melekler ve insanlar kutsal bir korku ve titrek bir dehşet duymadan güçlükle düşünebilir — ki O'nun kudreti, kuvveti ve erguvan Tentürü (yani Kanı) biz nakıs insanları ve günahkârları bedende ve canda değiştirir ve ileride göreceğimiz gibi bütün hastalıklarımız için harikulade bir ilaçtır. («Erguvan Tentür» simyada kırmızı iksirin adıdır; yazar onu doğrudan Mesih'in kanıyla özdeşleştirerek maddî işlemin son ürünü ile kurtuluşun aracını tek bir imgede toplar.)

Semavî Köşe Taşı olan İsa Mesih ile dünyevî Filozof Taşımız arasındaki timsalî bağı kuran ve Taşın, insanların Kurtarıcısının Bedenlenmesine mecazî benzerliğini gösteren en aşikâr koşutlukları kısaca ve sadelikle ele aldık. Şimdi dünyevî Taşın, biz günahkâr, zavallı ve nakıs insanlara yönelik dönüştürücü, güçlendirici, iyileştirici ve canlandırıcı kudretini de nasıl gölgelendirdiğini göstermeye geçeceğiz.

Zira Tanrı, insanı başlangıçta Kendi suretinde yaratmış, onu öteki yaratıklardan daha şanlı ve kâmil kılmış ve içine diri ve ölümsüz bir can üflemiş olsa da, düşüşle Tanrı'nın sureti bozuldu ve insan, Tanrı'nın onun için murat ettiğinin tam tersine döndü.

Lâkin eski şanlı hâlimize kavuşturulalım diye, Tanrı büyük merhametinde şu devayı tertip etti: Kâmil dünyevî Taş yahut Tentür, tamamlanışından sonra can veren tesirini ve tentürünün kemale erdirici faziletini öteki nakıs madenlere nasıl uzatırsa, o mübarek semavî Taş olan Mesih de erguvan Tentürünün can veren tesirini bize uzatır, bizi arıtır ve kâmil ve semavî Bedeninin benzerliğine uydurur. Zira Aziz Pavlus'un dediği gibi (Romalılar 8), O birçok kardeş arasında ilk doğandır; nitekim bütün yaratıklardan da önce ilk doğandır, ki gökte ve yerde her şey O'nun aracılığıyla yaratıldı ve Tanrı'yla barıştırıldı. Tabiatça murdar, nakıs ve ölümlü olan bizler arı, ölümsüz ve kâmil olmayı arzu ediyorsak, bu dönüşüm ancak Semavî Köşe Taşı İsa Mesih'in aracılığıyla gerçekleşebilir; O ki tek Şahsın birliğinde hem Tanrı hem insan olan, biricik kutsal, dirilmiş, yüceltilmiş semavî Kraldır.

Zira Kimyevî Kral olan Filozof Taşı, tentürü ve gelişmiş kemali vasıtasıyla öteki nakıs ve bayağı madenleri arı altına çevirme faziletine sahipse, semavî Kralımız ve temel Köşe Taşımız İsa Mesih de biz günahkârları ve nakıs insanları Mübarek yakut renkli Tentürüyle, yani Kanıyla, bütün tabiî pisliğimizden ve murdarlığımızdan yalnız Kendisi arıtabilir ve tabiatımızın habis hastalığını tastamam iyileştirebilir; zira O'ndan başka kurtuluş yoktur ve insanların saadeti ve kemali elde edebileceği başka bir ad göğün altında verilmemiştir.

Kör ve duygusuz dünya, İblisin hilesi ve aldatmasıyla ebedî kurtuluşu elde etmenin başka nice yolunu ve usulünü denemiş, gayeye varmak için çok çabalamıştır; lâkin Mesih yine de biricik hakiki Kurtarıcı ve Aracıdır, ki bizi Tanrı'nın gözünde ancak O aklayabilir ve ruhanî cüzamımızdan ancak O arıtabilir — tıpkı yeryüzünde, bütün nakıs madenlerin kemale erdirilmesi ve bütün bedenî hastalıkların (bilhassa o korkunç ve başka türlü tedavisi olmayan cüzamın) iyileştirilmesi gereken tek bir kraliyet Taşı, kurtarıcı kimyevî Taş bulunduğu gibi. Bütün öteki ruhanî devalar — Yahudilerin, Türklerin, putperestlerin ve sapkınların icat edip kullandıkları gibi — yalancı ve safsatacı simyacıların hilelerine benzetilebilir; zira bunlarla insanlar arıtılmaz, kirletilir; canlandırılmaz, güçten düşürülür ve daha çaresiz bir ruhanî ölülük hâline terk edilir. Nitekim sözde simyacılar, yahut daha yerinde bir adla kötü-simyacılar, nice tentür ve renk keşfeder ki bunlarla insanlar yalnız aldatılmakla kalmaz, günlük tecrübenin öğrettiği üzere çoğu kez servetçe, bedence ve canca mahvolur.

Yine, biz insanlar ilk günahtan ve Âdem'in pisliğinden (ki Kakodaimon'un kurnazlığıyla bütün soyumuz ta ilk kalıpta bozulmuştur) arıtılıp temizlenmek istiyorsak, kemali ve ebedî saadeti ancak sudan ve Ruhtan yeniden doğuşla elde edebiliriz; nasıl ki kraliyet kimyevî maddesi de su ve onun ruhu vasıtasıyla yeniden doğurulursa. Vaftizde su ve Ruh aracılığıyla gerçekleşen bu yeni ve ruhanî yeniden doğuşta, Mesih'in Kanıyla yıkanıp arıtılır, O'nun Bedenine katılır ve bir giysi gibi O'nu giyiniriz (Koloseliler 3, Efesliler 5).

Zira Filozof Taşı, tentürü vasıtasıyla öteki madenlere katılıp onlarla çözülmez bir birlik kurduğu gibi, Başımız olan Mesih de Kanının yakut tentürü aracılığıyla bütün azalarıyla dâimî ve diri bir beraberlik içindedir; ve bütün Bedenini, Tanrı'ya göre doğrulukta ve hakiki kutsallıkta yaratılmış kâmil bir ruhanî bina hâline getirir. (Risalenin bütün koşutluğu en açık hâliyle burada dile gelir: Taş'ın madenleri boyayıp kendine kattığı tentür ile Mesih'in Kanı aynı kelimeyle — tentür — anılır, üstelik ikisi de kızıldır. Bu, yazarın kurduğu benzetmenin süs değil, metnin taşıyıcı ekseni olduğunu gösterir.)

İmdi vaftizde Kutsal Ruh'un işleyişiyle vuku bulan o yeniden doğuş, gerçekte düşmüş insanın içten ve ruhanî bir yenilenmesinden başka bir şey değildir; onun sayesinde Tanrı'nın düşmanları olmaktan çıkıp dostları oluruz, böylece Tanrı'nın mirasçıları ve Mesih'in mirasta ortakları hâline geliriz (1. Korintliler 2, Romalılar 12, Efesliler 2, İbraniler 3). Zira Mesih tam da bunun için öldü ve yeniden dirildi: bu vasıtayla, yani çilesi, ölümü, dirilişi ve göğe yükselişi yoluyla, el yapısı olmayan Kutsal Yer'e girsin ve bize ebedî Vatanımıza giden yolu hazırlasın diye. Şu hâlde biz de, O'nun kardeşleri olarak, O'nun çilesinin ardınca gitmeli, sevgide, alçakgönüllülükte ve bütün öteki erdemlerde O'na benzeyerek büyümeliyiz; ta ki yüceltilmiş bedenine uygun kılınalım ve O'nunla yaşayıp O'nunla ölmüş olarak O'nunla birlikte hüküm sürelim, O'nun ebedî görkemini paylaşalım.

Lâkin göksel Kralımız Mesih'in gündelik hayatımızdaki bu içten dirilişi ve taklidi, kendi liyakatimizin yahut tabiî irademizin ürünü değildir — zira insanlar ruhanî şeyler bakımından tabiatları icabı kör, sağır ve ölüdürler — yalnızca, yeniden doğuşun mübarek yıkanma teknesi aracılığıyla içimizde ikamet eden Kutsal Ruh'un müessir işleyişiyle meydana gelir. Aynı şekilde madenler ve metaller de kendi başlarına kaba ve ölüdürler; kendilerini arıtamaz yahut iyileştiremezler, ancak spagirik ruhun aracılığıyla arıtılır, yenilenir, çözülür ve kemale erdirilirler. İmdi göksel Kralımızın Bedenine katıldığımızda, O'nun erguvanî Tentürüyle yıkanıp ilk günahtan arındırıldığımızda ve böylece Kutsal Ruh'un turfanda meyvelerini vermeye elverişli kılındığımızda, küçük çocuklar gibi beslenir, lütfun saf ve sıhhat verici sütüyle doyuruluruz; ta ki nihayet göksel binaya ve en yüce kâhinliğe yaraşır canlı taşlar oluncaya dek — ki bu kâhinlik, İsa Mesih aracılığıyla Baba Tanrı'nın makbulü olan ruhanî kurbanlar sunmaktan ibarettir. Zira bir Hristiyan, su ve Söz aracılığıyla yeniden doğmuş olsa dahi her şeyi bir anda kavrayıp idrak edemez; Tanrı'nın ve Mesih'in bilgisinde tedricen, gün gün büyümesi gerekir.

Nitekim felsefî deneyimizde iki özün, yani yeryüzü altını ile göksel tarzda hazırlanmış Maddenin birleşmesi — ki bunlar önce çözücü imbikte bir tür kuru sıvıya yahut malgamaya indirgenmiştir — bir anda vuku bulmaz, çünkü ayrı ayrı kısımlar tedricen ve belirli aralıklarla eklenir. İşte aynı şekilde diriltilmiş ruhun büyümesinin de ağır ve tedricî olmasını beklemeliyiz. Zira insanın vaftizde Mesih'le ruhanî birleşmesi bir kez vuku bulup O'nun Bedenine ilelebet katıldıktan sonra, Hristiyan imanında yavaş yavaş ilerlemesi ve canında bir maddeyi ötekinin ardından özümsemesi gerekir; ta ki tam bilgiyi elde edip kanaatin bütün doluluğunda sağlamca yerleşinceye dek.

İmdi Hristiyan imanı, hazırlanmış sulu cevher gibi, Havarilerin sayısınca on iki maddeden oluşur; bunlar da üç ana bölüme ayrılır: (1) yaratılışımızı ele alan, (2) kurtuluşumuzu işleyen, (3) kutsanmamızı anlatan bölüm. Hristiyan bu maddelerin hepsini teker teker ve azar azar kendine mal etmelidir. Hepsine birden hâkim olamaz; zira kendisine bir defada fazlaca ruhanî gıda verilecek olsa, canı yiyeceğinden tiksinmeye başlayabilir ve imandan büsbütün yabancılaşabilir. Bu yüzden meselâ üçüncü madde yedi parçaya bölünmeli ve yedi ayrı derste öğretilmelidir — tıpkı maddenin şişeye bir defada konulmayışı gibi. İnsan bütün imanı iyice kendine mal ettiğinde, onu her türlü bozulmadan ve tahriften arı olarak titizlikle muhafaza etmelidir.

Bundan başka, kimyevî işlemde Taş, önce son derece rafine edilmiş ve arıtılmış altının üç ayrı kısmıyla birleştirilmedikçe nakıs metaller üzerinde tesirini gösteremez; bu, Taşın kendi tentürü nakıs olduğundan değil, aksi hâlde onun latif tesirini alamayacak olan metallerin kabalığındandır. Taşın kendisi kâmildir; lâkin bayağı metaller o kadar cılız ve ölüdür ki, Tentürün meleksi ve ruhanî kemalini, Antimon ile arıtılıp eritilmiş altının daha cana yakın vasıtası olmaksızın idrak edemezler. Aynı şekilde göksel Kralımız İsa Mesih de, Babasının iradesine itaati sayesinde bizi günahtan ve murdarlıktan ilelebet kurtarmış, bizi Tanrı'nın oğulları ve mirasçıları kılmıştır. Ne var ki kurtarıcı Kanı, o hakikî erguvanî Tentür, doğuştan gelen zaafımız ve kaba günahkârlığımız yüzünden bize ancak Tanrı'nın bu iş için tayin ettiği üç vasıta aracılığıyla ulaşabilir; şöyle ki: (1) yedi kez arıtılmış yeryüzü altınından daha iyi ve daha saf olan Kutsal Sözü; (2) Tanrı'nın şaşılası bir armağanı olan, Tanrı'nın Sözü aracılığıyla gelen, insanların yüreklerini birleştiren ve sıkıntı ateşinde sınanan kurtarıcı iman; (3) yine bir Tanrı armağanı olan, şeriatın yerine getirilişi ve Tanrı'nın tabiatının kusursuz taklidi olan, Tanrı'ya ve komşumuza karşı riyasız sevgi.

Şayet bu üç şeye, yani Söze, imana ve sevgiye gereği gibi sahip olursak, Mesih bizim üzerimizde göksel Tentürü ve göksel Mesh yağıyla hakkıyla amel edebilir, onların mübarek tesirini nakıs tabiatlarımızın her yanında duyurabilir ve böylece bütün varlığımıza nüfuz ederek bizi kendi göksel tabiatına ortak kılabilir. Lâkin o asık suratlı sahte simyacı Şeytan, Mesih'in yeniden doğurduğu, iman yoluyla vaftizde Tanrı'nın oğulları kıldığı, iyi savaşı savaşan ve imanı ile temiz vicdanını koruyan kimseleri doğru yoldan çelmek için daima pusuda yatar — ve ne yazık ki bu teşebbüsünde, sadık uşakları olan günahkâr bedenimiz ile o kötü, baştan çıkarıcı dünya ile birlikte pek sık muvaffak olur; zira doğru kişi bile günde yedi kez düşer (Süleyman'ın Özdeyişleri 24).

Nitekim Rabbimiz, Efendimiz ve Kılavuzumuz olan Mesih'e pusu kurup Vaftizinin hemen ardından O'na şiddetli bir taarruzda bulunduğu gibi, bugün dahi Hristiyan Kilisesinde kurnaz ağlarını ve muzır tuzaklarını serer. Rabbimizi önce Tanrı'nın Sözünden şüphe etmeye ve Babasının sevgisini sorgulamaya sürüklemeye çalıştı; bunun için Tanrı'nın çölde O'na çektirdiği yokluğa, açlığa ve bedenî sıkıntıya işaret etti. Fakat Hristiyanlar bu ayartıya boyun eğmezlerse, Şeytan onlara başka bir noktadan saldırır ve göksel Babalarına, Tanrı'nın sözünün müsaade etmediği türden delice bir güven beslemeye kandırmayı dener; tıpkı Mesih'i, Tanrı elbette O'nu koruyacaktır diye Tapınağın tepesinden kendini aşağı atmaya ikna etmeye çabaladığı gibi. Bu hile de tutmazsa, o Kötü Olan üçüncü bir çareye başvurmaktan utanmaz: Tanrı'yı terk edip putperest olur ve bizzat Şeytan'a taparsak, bize bu dünyanın bütün zenginliklerini ve ihtişamını vaat eder — ki bu teklifi Mesih'e yapmaya bile cüret etmişti.

Tanrı, akıl ermez hikmetiyle bu şeytanî dolaplara müsaade eder; ta ki insanlar bu sayede imanda, ümitte, sabırda ve hakikî duada talim görsünler ve eski insanın bir gün çekmek zorunda kalacağı ölüm ıstırabına hazırlansınlar — böylece ezelî düşmanları üzerinde nihaî bir zafer kazansınlar. Bu zaferi, Tanrı'nın lütfuyla İblis'in aldatıcı ve kurnaz hilelerine nasıl karşı koyacakları öğretilirse kazanacaklardır.

Zira Aziz Pavlus'un dediği gibi, bizim güreşimiz etle kanla değil, yönetimlerle ve hükümranlıklarla, bu dünyanın karanlığının hükümdarlarıyla, göksel yerlerdeki kötülüğün ruhanî kuvvetleriyledir. Şu hâlde onların ruhanî taarruzlarına kendi gücümüzü karşı koyamayız; Sancaktarımız İsa Mesih'in örneğine uyarak ruhanî düşmanlarımıza karşı kendimizi ruhanî silahlarla, yani Tanrı'nın Sözü ve Ruhun kılıcıyla kuşatmalıyız. Kutsal Ruh'un cephaneliğinden doğruluk zırhını almalı, belimizi hakikatle kuşanmalı, ayaklarımıza barış Müjdesinin hazırlığını giymeliyiz; ve kötü olanın bütün ateşli oklarını söndürebileceğimiz o büyük iman kalkanıyla örtünmeliyiz: zira İsa Mesih'e iman, Kötü Cinin hiçbir silahının delmeye gücü yetmediği pek sağlam bir kalkandır.

Yine görmüştük ki kimyevî amelimizde ateşin ayarlanması, hararetinin son derece sabırlı ve dikkatli biçimde tavlanması, cevherin gereğince hazmedilmesi için en büyük ehemmiyeti taşır. Ayrıca kimyevî işlemimizin başlıca faillerinden biri olarak «Bilgelerin ateşi»nden söz etmiş, onun aslî, tabiatüstü ve İlahî bir ateş olduğunu, cevherimizin içinde gizli yattığını ve dıştaki maddî ateşin tesiri ve yardımıyla harekete geçirildiğini söylemiştik. Aynı şekilde, Yeremya'nın bir ateşe benzettiği Tanrı'nın hakikî Sözü yahut Tanrı'nın Ruhu da yüreklerimizde gizli yatar; Tabiat onu canlarımıza dikmiştir, düşüş ise onu ancak silikleştirip karartmıştır. Bu ruhun bir başka dış ateşle desteklenmesi, harekete geçirilmesi ve parlak bir aleve dönüşecek şekilde körüklenmesi gerekir: yani dindarlığın gündelik ateşiyle, iyi günde ve kötü günde bütün Hristiyan erdemlerinin talimiyle ve saf İlahî Sözün tetkikiyle. Ancak o zaman içteki lütuf ışığı, yahut Tanrı'nın Ruhu, sönmek yerine bizde amel eder.

Zira yeryüzünün bir ustası, kendiliğinden soğuk olan demiri, sürekli sürtünmeyle ısınıncaya dek nasıl parlatırsa ve bir kandil sürekli yağla beslenmezse nasıl sönerse, insanın içindeki ateş de gayretle beslenmedikçe yavaş yavaş azalmaya başlar ve nihayet büsbütün söner. Bu yüzden bir Hristiyanın Tanrı'nın Sözünü hırsla dinlemesi, dikkatle tetkik etmesi ve sadakatle tatbik etmesi elzemdir.

Yine, ruhanî görüş hakkında söylediklerimiz — yani onun bedenin dış gözleriyle değil, canın iç gözüyle vuku bulması gerektiği — ruhanî işitme için de aynen geçerlidir. Ben insanların dış sözünü dinlemekten söz etmiyorum; ne de bugünlerde ne yazık ki Tanrı'nın samimi ve katıksız Sözünün yerine ikame edilen yeni Yazıcıların Ferisî mayasını. Bizzat Tanrı'nın Sesini dinlemekten söz ediyorum. Tanrı'nın ağzından çıkan ve Kutsal Ruhu tarafından bildirilen, üç kez arıtılmış Sözünden söz ediyorum (Mezmur 119) — ki o, bu sahte öğretmenlerin küstahça iddia ettiği gibi boş ve beyhude bir ses değil, iman eden herkes için Tanrı'nın Ruhu, hayatı ve kurtarıcı kudretidir. Kral Gören Davut onun hakkında şöyle der: «Rabbin bana ne söyleyeceğini işiteceğim.» Tanrı'nın Sözünün bu içten ve İlahî işitilişinden, bir çeşme başından fışkırır gibi, sevgiyle amel eden iyi ve diri iman doğar. Zira Aziz Pavlus'un dediği gibi (Romalılar 10): «İman işitmekle, işitmek ise Tanrı'nın Sözüyle gelir.»

İmdi Söz saf ve lekesizse, işitme de saf ve lekesiz olabilir; böyle bir işitmeden doğan iman da hakikî olacak ve kendini sevgiyle, duada, hamdde ve şükranda Tanrı'nın iradesine alçakgönüllü itaatle gösterecektir. Aynı zamanda komşumuza karşı bütün iyi işlerde de dile gelecektir. Mesih, uzun veda konuşmasında (Yuhanna 13) bizi bu sevginin talimine çağırır ve onu bize son sözü olarak bırakır: «Benim buyruğum şudur: Ben sizi nasıl sevdiysem, siz de birbirinizi öyle sevin.» «Biri, Tanrı'yı bilirim deyip de kardeşini sevmezse, yalancıdır ve hakikat onda yoktur. Lâkin Tanrı'nın Sözünü tutan kimsede Tanrı sevgisi kemale ermiştir» (1. Yuhanna 2). Ve yine (1. Yuhanna 4): «Tanrı sevgidir; sevgide kalan Tanrı'da kalır, Tanrı da onda kalır.»

Bu parçalardan öğreniyoruz ki sevgi, bizi Mesih'e bağlayan kemal bağıdır; onunla biz O'nda, O Babasında ve Babası O'ndadır. Mesih der ki: «Biri sözümü tutarsa, beni seven odur; ben de onu seveceğim ve ona gelip onunla birlikte mesken tutacağız.» Ve yine: «Buyruklarımı tutarsanız, sevgimde kalırsınız.» Lâkin Tanrı'ya olan bu sevgimiz komşumuza da yönelmelidir. Zira «biri görmüş olduğu kardeşini sevmezse, görmediği Tanrı'yı nasıl sevebilir? Ve O'ndan aldığımız buyruk şudur: Tanrı'yı seven, kardeşini de sevsin.»

Bu sevginin tabiatını Aziz Pavlus şu sözlerle tarif eder (1. Korintliler 13): «Sevgi sabreder, sevgi şefkatlidir; sevgi kıskanmaz, övünmez, kabarmaz ve asla düşmez.» Buradan anlaşılıyor ki hemcinslerimize karşı iyilik işlerinde kendini göstermeyen hakikî sevgi diye bir şey yoktur; yine buradan anlaşılıyor ki Tanrı'nın makbulü olan iyi işler imandan önce gelemez, aksine imanın filizi ve değerli meyvesidir. İşler imanı iyi ve makbul kılmaz; işlere asıl değerini veren imandır — zira biz yalnızca imanla aklanır ve ebedî hayatı elde ederiz.

Ve yeniden doğmuş bir insan bütün hayatında böyle sevgiyle ve alçakgönüllülükle davranırsa, mevsiminde meyvesi hiç eksilmeyecektir. Zira böyle bir insanı Tanrı sıkıntı ocağına koyar ve — tıpkı hermetik bileşim gibi — eski Âdem ölünceye dek ıstırap ateşiyle arıtır; sonra Aziz Pavlus'un dediği gibi (Romalılar 6), doğrulukta ve hakikî kutsallıkta Tanrı'ya göre yaratılmış yeni bir insan doğar: «Mesih ölümden nasıl dirildiyse, biz de yeni bir hayat yolunda yürüyelim diye, vaftiz aracılığıyla O'nunla birlikte ölüme gömüldük.» Bu tamamlandığında ve insan artık günahın hükmü altında olmadığında, onda kimyevî işlemimizde cevhere eklenen altının çözülmesine benzer bir şey başlar. Eski tabiat yıkılır, çözülür, ayrışır ve az yahut çok bir zaman içinde başka bir şeye dönüşür. Böyle bir insan sıkıntı ateşinde öyle iyi hazmedilmiş ve eritilmiştir ki kendi gücünden ümidini keser, yardımı ve tesellisi için yalnız Tanrı'nın merhametine bakar. Bu Haç ocağında insan, yeryüzü altını gibi, hakikî kara «Kuzgun Başı»na erişir; yani dünyanın gözünde bütün güzelliğini ve itibarını yitirir. Hem de yalnızca kırk gün kırk gece yahut kırk yıl değil, çoğu zaman bütün ömrü boyunca — öyle ki ömrü tesellisinden ve sevincinden ziyade kederle ve ıstırapla dolu olur. («Kuzgun Başı» (caput corvi), simyada işlemin ilk safhası olan kararmayı, yani nigredo'yu gösterir; yazar onu kasten insanın itibar kaybıyla eşlemektedir.) Ve bu ruhanî ölüş sayesinde canı kendisinden alınıp yükseklere kaldırılır.

Bedeni hâlâ yeryüzündeyken, ruhu ve yüreği çoktan ebedî Vatanındadır; bütün amelleri göksel bir kaynaktan gelir ve artık bu dünyaya ait değilmiş gibi görünür. Zira o artık bedene göre değil Ruha göre yaşar; karanlığın verimsiz işlerinde değil, ışıkta ve gündüzde — ateşin imtihanına dayanan işlerde. Beden ile canın bu ayrılması ruhanî bir ölüşle gerçekleşir. Nitekim beden ile canın çözülmesi, yeniden doğmuş altında da yerine getirilir: orada beden ile can birbirinden ayrılır, yine de aynı şişe içinde yan yana kalırlar, can her gün bedeni yukarıdan tazeler ve belirlenmiş bir vakte kadar onu nihaî yıkımdan korur. İşte aynı şekilde insanın çürüyen ve yarı ölü bedenî kısmı da Haç ocağında canı tarafından büsbütün terk edilmez, aksine yukarıdan gelen ruhla göksel çiy misali tazelenir, İlahî nektarla beslenip korunur. (Zira günahın karşılığı olan geçici ölümümüz gerçek bir ölüm değil, yalnızca beden ile canın tabiî ve yumuşak bir ayrılışıdır.)

Tanrı'nın Ruhu ile Hristiyanın canının çözülmez birleşmesi ve birlikteliği gerçek ve kalıcı bir vakıadır. Ve burada yine kimyevî işlemdeki canın yedi kat yükselip alçalmasına bir benzerlik buluyoruz. Zira Tanrı halkının sıkıntıları ve geçici ıstırapları altı bin yıldır sürmektedir; lâkin bu süre boyunca insanlar defalarca Tanrı'nın Ruhu tarafından tazelenmiş, teselli edilmiş ve güçlendirilmiştir — bugün de böyledir ve yedinci binyılın o büyük evrensel Şabatına ve dinlenme gününe dek böyle olacaktır. O zaman bu ara sıra gelen ruhanî tazelenme sona erecek, ebedî sevinç hüküm sürecektir, çünkü Tanrı her şeyde her şey olacaktır.

İnsandaki ölü ruhanî bedenin hazmı ilerlerken, kimyevî işlemde olduğu gibi, birçok alaca renk ve alâmet görülebilir; yani her türlü ıstırap, sıkıntı ve bela — İblis'in, dünyanın ve bedenin durup dinlenmeyen saldırıları da buna dâhildir. Lâkin bütün bu alâmetler hayra yorulur, zira böyle bir insanın nihayet arzuladığı hedefe varacağını gösterirler. Çünkü Kutsal Yazı bize der ki Mesih'in ebedî saadetine erişecek olanların hepsi bu dünyada zulüm görmelidir ve göklerin egemenliğine ancak çok sıkıntı ve ıstırapla girebiliriz.

Bu hakikat Aziz Augustinus'un şu sözlerinde güzelce dile getirilmiştir: «Kardeşim, Hristiyan olduktan sonra başına birçok dert gelirse şaşırma. Zira Mesih bizim Başımızdır; O'nun uzuvları olarak yalnız O'nu değil, hayatını ve ıstıraplarını da izlemeli ve taklit etmeliyiz. Mesih'in hayatı her türlü sıkıntıyla, yoksullukla, hakaretle, alayla, istihzayla, kederle ve keskin bedenî ıstırapla çepeçevre kuşatılmıştı; besbellidir ki Mesih'in hayatını elde etmek istiyorsan, O'nun gibi ıstırap yoluyla kemale ermelisin. Zira bu sıkıntılar ve belalar olmadan Tanrı'ya varamayız. Cennete girmek isteyen bir kimse ateşten ve sudan geçmelidir; ister göklerin anahtarları kendisine emanet edilen Petrus olsun, ister Tanrı'nın seçilmiş kabı Pavlus, ister Tanrı'nın bütün sırları kendisine açılan Yuhanna. Her kardeş göklerin egemenliğine ancak çok sıkıntıyla girmelidir.»

Şuna da dikkat edilmelidir: altının, İksire yahut o krallara lâyık kimyevî cevhere eklenmeden önce (yahut ak saçlı ihtiyar Satürn ile bir terletme banyosuna girmeden önce) kendisiyle arıtılması gereken Bilgelerin Antimonu, bir işaretle gösterilir. Aynı şekilde Kutsal Roma İmparatorluğunun Efendisinin eline üzerinde haç bulunan bir küre verilir; bununla, onun da tahtına huzur içinde oturabilmesi için bu dünyanın sıkıntılarını tatması ve onlarla sınanması gerektiği anlatılır. (Üzerinde haç bulunan küre, imparatorluk alâmeti olan globus cruciger'dir; yazar onu simyevî Antimon işaretiyle bir tutuyor, zira ikisi de aynı biçimi taşır.) Bütün bunlara, yukarıda söz edilen Haç Mektebinde, bütün Hristiyanların geçmesi gereken sıkıntılarda ve zulümlerde, ve ebedî sevince ve dinlenmeye girmeden önce ak saçlı Satürn'e — yani eski Âdem ile Şeytan'a — karşı vermeleri gereken mücadelede bir benzerlik bulabiliriz.

Bahsi geçen kederlerin ve sıkıntıların yanı sıra, bu dünyada dikkatle düşünüp tartmamız gereken birtakım alâmetler, harikalar ve büyük dünyevî altüst oluşlar da vardır. Önce savaşları ve savaş söylentilerini, çeşitli mezhepleri, salgınları ve kıtlıkları işitmemiz gerekir; zira bütün bunlar kurtuluşumuzun hakikî öncüleri ve müjdecileridir. Sonra ölülerin genel dirilişi gelmelidir; onunla, Kuzunun Kanı sayesinde zaferi kazananlar — zira bu ikinci yeniden doğuş, onların bu hayattaki ilk yeniden doğuşuyla başlamış ve mümkün kılınmıştır — bedenlerinin, canlarının ve ruhlarının nihaî ve çözülmez birleşmesi yoluyla yeni ve sonsuz bir hayata geçerler. Zira her şeye kadir göksel Kralımız Mesih'in kudreti ve müessir işleyişi sayesinde — ki O'na tabiatüstü bir tarzda imanla bağlıyız — saf ruhanî sıhhatle, kuvvetle, görkemle ve mükemmellikle donatılacağız.

Bedenin, canın ve ruhun bu şaşılası birleşmesi, seçilmişlerin bu İlahî yüceltilişi ve yükseltilişi, huşu dolu ve tarif edilmez bir dehşetle yüklü bir düşüncedir — tıpkı nihaî kimyevî dönüşümün görüntüsü gibi. Öyle bir manzaradır ki meleklerin kendileri bile anlatılamaz bir hayranlıkla donup kalacaklardır; sonra bizim göklere geçtiğimizi ve Mesih'le, onlarla ve hizmet eden ruhlarla birlikte ebedî görkemde ve anlatılmaz sevinçte, ebedler ebedince hüküm sürdüğümüzü göreceklerdir.

Sözü bağlamak için: kimyevî-felsefî işlemimizde her kusuru yahut her düzensizliği derhâl düzeltmek nasıl mümkün ve gerekliyse — zira aksi hâlde bütün bileşim bozulur ve işe yaramaz hâle gelirdi — Hristiyan hayatında da her hata derhâl dikkatle düzeltilmeli ve bir yana atılmalıdır. Yoksa Şeytan'a, dünyaya ve bedene yeniden içeri sızacak bir gedik açar ve bizde, tabir caizse, muzır bir süblimasyona yahut vaktinden önce bir kızıllığa yol açar — ki bunlar birinci ve ikinci kimyevî kusurlara karşılık gelir. Yahut sayısız ağır günahımızı düşündüğümüzde bizi Tanrı'nın merhametinden ümit kesmeye sürükler, yahut Tanrı'nın terbiyesinin büyük ocak hararetine karşı içimizde bir söylenme ruhu kabartır — ki bu son iki kusur da üçüncü ve dördüncü kimyevî kusurlara karşılık gelir. (Yazar burada koşutluğu en uç noktasına götürüyor: simyevî işlemin bilinen dört tipik kazası ile ruhun dört tipik hastalığı birebir eşleştiriliyor — kibir süblimasyondur, acelecilik erken kızıllıktır, ümitsizlik ve isyan ise ocağın yanlış idaresidir.) Canlarımızın başına bu talihsiz kazalardan biri gelirse, kimyevî bileşimin benzerince yeniden çözülmeleri gerekir: tövbeyle ve kutsal günah bağışlanmasının çözücü anahtarıyla. Böylece, ne kadar gerekiyorsa o kadar sık, hem günah bağışlanmasıyla hem de göksel Kuzunun teri, su ve kan, hayat pınarı olan Rabbin Sofrasının saf göksel sütüyle günahtan ve vaftiz sonrası kirlenmeden arıtılmalıdırlar. Bu süt, kimyevî işlemin cıvalı suyu gibi, lâyık olmayanlar ve kötüler için en öldürücü zehirdir; lâkin tövbekâr mümin için yiyecek, içecek ve bir kuvvet kaynağıdır. Böylece o kimse, nihaî pıhtılaştırmaya ve kusursuz kimyevî yoğunlaşmaya karşılık gelen şeye, yani ebedî saadetin göksel kemaline yine de erişebilir.

Vaftiz sonrası günah için bu iki pek şifalı devayı — yani günah bağışlanmasını ve Rabbin Sofrasını — Tanrı merhametinden tayin etmiş ve tövbekâr Hristiyanların şifası için en Sevgili Kilisesinin muhafazasına emanet etmiştir. Onun aracılığıyla ya günah bağışlanmasıyla suçsuz ilan ediliriz, yahut tövbesiz kalır ve kötü yolumuzda direnirsek, aforozla Şeytan'a teslim ediliriz; ta ki bedenin yıkımıyla canlarımız Rab İsa'nın gününde kurtulsun.

SONUÇ

Böylece, ey nazik ve hayırhah okur, yeryüzüne ait kimyevî Taşımız ile hakikî ve göksel Taş olan İsa Mesih arasındaki kusursuz koşutluğu sana kısaca ve sadelikle serdetmiş oldum; ki onunla yalnız yeryüzü hayatında değil, ebedî hayatta da kesin saadete ve kemale erişebiliriz. Bunu daha tantanalı ve daha bol sözle yapabilirdim; lâkin bilmelisin ki ben ne bir ilahiyatçıyım, ne de bugünkü modaya uygun bir Aristotelesçi-ilahiyatçı; sade ve süssüz bir sıradan kişiyim. Tanrı'nın bana emanet ettiği bilgiyi herhangi bir âlim akademide değil, Tabiatın evrensel mektebinde ve Tanrı'nın açık kitabını okuyarak elde ettim. Bu sebeple düşüncelerimi sadelikle ifade ettim; profesyonel ilahiyatçıların âdeti üzere onları karış karış kelimelerle süslemedim. Konuyu tükettiğimi de iddia etmiyorum; bütün yaptığım, meseleyi daha dikkatle araştırmak isteyenlere yol göstersin diye birkaç ipucu atmaktan ibarettir. (Yazarın kendini ilahiyatçı saymayışı bir tevazu formülünden ibaret değildir: dönemin ilahiyat fakülteleri dışından böyle bir koşutluk kurmak tehlikeliydi, bu yüzden metin baştan sona kendini «laik bir okurun düşüncesi» diye takdim eder.)

Elimden geleni yaparken vazifemi de yerine getirmeye çalıştım; zira hakikati seven herkes kendisine emanet edilen bilgiyi açıklayarak Tanrı'yı övmekle mükelleftir. Bütün bunların yanı sıra, hakikî Hristiyan imanına olan inancımı alenen ikrar etmek istedim; çünkü şu sıralar birçok dindar ve Tanrı korkusu taşıyan Hristiyan, yalancı iftiracılar tarafından sapkın diye yanlış tanıtılıyor ve karalanıyor. Hakikî Hristiyan, kendisine yöneltilen kötü dünyanın küfürlerinden ve pervasız hükümlerinden tasalanmasın; zira İblis ve uşakları, Mesih'e ne yaptılarsa, her devirde Mesih'in ardıllarına da onu yapmışlardır. Bu yüzden bu konuda başka bir şey söylemeyeceğim, kararı bütün dünyanın Yargıcına bırakıyorum.

Yeryüzüne ait Taşın kendisine gelince, okurdan risalemizde bu konuda daha önce söylenenleri hırsla tetkik etmesini rica etmeliyim. Zira nasıl güzel bir şiirde bir mısra hiç değilse bir kez tekrarlanırsa, biz de bu noktada aynısını yapmayı âdet edinmişizdir; çünkü okur, Göksel Taşın doğru bilgisine erişmeden ve onu hazırlamadan, yahut hiç olmazsa ikisinin hazırlığına birden son derece gayretle başlamadan, yeryüzüne ait Felsefe Taşına gözünü ve fikrini yöneltmemelidir. Zira yeryüzüne ait Taş, Göksel Taşın lütfuyla inen bir Tanrı armağanıdır. Bütün Bilgelerle hemfikirim ki Tabiatın ve hassalarının iyi bir önbilgisi olmadan böylesine derin bir sırrın tetkikine kalkışmak akılsızlık olur. Lâkin şunu da söylüyorum: bütün Tabiatın içinde yaşadığı, hareket ettiği ve var olduğu göksel Köşe Taşı olan Mesih'in hakikî bilgisi olmadan Felsefe Taşını hazırlamak yalnızca zor değil, düpedüz imkânsızdır. Bu ikaz gereğince düşünülmelidir; kendini rezilce bir başarısızlığın kesinliğine maruz bırakmak istemeyen kimse, herhangi bir sanatta ustalığın yılmaz bir talim gerektirdiğini ve Felsefe Taşının bu arayışına girişmeden önce kendini dikkatli ve sabırlı bir tetkikle hazırlaması gerektiğini düşünsün. Bu ikazı savsaklayan olursa, başarısızlığı kendi cehaletinin ve zihnî hamlığının neticesi olacaktır.

Lâkin daha çok şaşırdığım şey şudur: öyle kimseler var ki bu Sanatı yalnız tetkik etmekle kalmıyor, tatbik etmeye bile kalkışıyor; yine de onun tabiî ve meşru bir büyüyle mi işlediğini, yoksa nihayetinde cehennem güçlerinin gayrimeşru yardımıyla icra edilen bir ölü-büyüsü yahut kara sanat mı olduğunu tam bilmiyorlar. Hayır, dostum. İblis'in, kötü meleklerin ve kötü insanların, Tanrı'nın onlara sahip olmalarına müsaade ettiğinden başka hiçbir kudreti yoktur — ve bizim şu şanlı Sanatımızla onların kesinlikle hiçbir alâkası yoktur. O tümüyle Tanrı'nın elindedir; dilediğine verir, dilediğinden alır; hiçbir zevk düşkününün yahut kötü ruhun ona ortak olmasına müsaade etmez. Onu yalnız saf, hakikatli ve alçakgönüllü olanlara verir. Bu üstünlüğü bu neslin çoğunluğu ne bilir ne de idrak eder; sesi kulaklarına çarptığında ve onu anlamadıklarında derhâl ona akılsızlık derler. Bu körlükleri yüzünden o ruh zihinlerinden daima gizli kalacak ve nihayet büsbütün ellerinden alınacaktır.

Ne var ki dindar ve sofu okurlarımın zihnine bir şeyi kazımama müsaade edilsin. İnsan hayatını, canını, yüreğini ve amellerini Tanrı'nın gözünde ne kadar doğru düzenlerse, Taşın keşfinde, hazırlanışında ve kullanımında o kadar iyi ilerlediğini o kadar görecektir. Bu iddia uzun yıllar süren kendi şahsî tecrübemin neticesidir ve benim yerleşmiş kanaatimi taşır. Şu hâlde bu tetkik için en iyi hazırlık, benim hükmümce, yürekte ve hayatta hırslı bir ıslahtır.

Burada kendimi şu itiraza açık bıraktığımın farkındayım: bu Taşa yahut Tentüre gerçekten sahip olan ve onunla bayağı metalleri altına ve gümüşe çeviren, buna rağmen iyi insanlar olmayıp kibirli, sefih ve Tanrı bilgisinden yoksun bulunan birkaç adam sayılabilir. Bu itiraza cevabım şudur: bu adamlar Tentürü nereden elde etmiş olurlarsa olsunlar, onu — yani hakikî ve doğru Tentürü — kendilerinin hazırladığına asla inanmayacağım. Bu adamların çoğunun trajik sonu ve Tentürlerinin başlarına getirdiği ani yıkım, söylediğimin doğruluğunu fazlasıyla açıkça ispatlıyor. Üstelik kendine simyacı diyen herkes, illa Taşın hakikî sahibi değildir. Zira bilginin öteki dallarında olduğu gibi burada da birçok farklı mektep ve mezhep bulunur; bu değerli Tentürün peşine düşenlerin hepsine simyacı denir, hâlbuki hepsi bu adı hak etmez.

Bu risalede hakikî, tabiî ve ilmî simyadan söz ettim; o simyadan ki bize kötü ve murdar olanı iyi ve saf olandan ayırmayı öğretir, böylece Tabiatın zaafına yardım eder ve bozulmasını düzeltir. Biz metallerin olgunluğa erişmesine yardım ederiz; tıpkı bir bahçıvanın, bir kaza yüzünden olgunlaşamayan meyveye yardım etmesi gibi, yahut bir tohumun ya da bir buğday tanesinin toprağa ekilerek kolayca çoğalması gibi. Sahte simyaya gelince, ondan bir şey bildiğimi ne iddia ederim ne de bilmeyi umursarım; zira öğretmenlerinin yollarının eğri olduğunu ve verdikleri sözün en küçük parçasını bile yerine getiremezken altın dağları vaat ettiklerini görüyorum. Ayrıca onların peşinden gidenlerin büyük masrafa girdiğini, dinmez bir zahmet çektiğini ve çoğu zaman bedence ve canca mahvolduğunu da görüyorum. Şu hâlde bu tarife uyan, Sanatlarından övünerek söz eden ve onu sana para karşılığı öğretmeyi teklif eden simyacılarla karşılaşırsan, sana onlara karşı tetikte olmanı tembih ederim. Zira böyle adamlarda çoğunlukla otların arasında yatan bir yılan bulunur (Mika 2).

Şunu güvenle söyleyebileceğimi sanıyorum: Tentürü hazırlamanın masrafı — kendi gündelik geçimin ile gereken yakıt bir yana — üç florini aşmaz. Zira Madde, daha önce söylendiği gibi, çoğunlukla pek yaygındır ve her yerde bol bol bulunabilir; emek ise kolay ve sadedir. Kısacası, Tanrı'nın bu iş için seçtiklerine, yani O'nu sevenlere bütün tasarım hiçbir güçlük çıkarmaz; lâkin kötüler için aşılmaz engellerle kuşatılmıştır. (Yazarın öne sürdüğü «üç florin»lik masraf, dönemin altın yapma iddialarına karşı bilinçli bir cevaptır: hakikî işlemin ucuz ve yaygın bir maddeyle görüldüğü, pahalı malzeme isteyen her tarifin sahte olduğu ima edilir.) Sözün sonunda şunu söyleyeyim: Tanrı lütufkâr merhametinden sana bu açık sırrı bildirmeye tenezzül ederse, onu iyi kullanmak, bilgini lâyık olmayanlardan gizlemek, dudaklarına bir mühür vurmak ve hakkında kesintisiz bir sükût muhafaza etmek senin mukaddes vazifen olacaktır. Bu iyi niyetli ikazı savsaklarsan, Tanrı'nın gazabını ve kötü insanların zulmünü başına getirebilir, hem geçici hem ebedî yıkımla haklı olarak cezalandırılabilirsin.

«Bu mukaddes Sanat aracılığıyla zenginlik arayan kimse
dindar, temiz yürekli, suskun ve hikmetli olsun.
Bu erdemlerin peşine düşmeyen kimse
arzuladığının tersine kavuşacaktır:
yoksul, muhtaç, çıplak ve zavallı olacaktır.»

Bütün bunları, ey sevgili Okur, sana bir veda öğüdü olarak tembih etmek istedim. İçtenlikle umuyorum ki Tanrı gözlerini açmıştır ve maksadımı tamamıyla idrak etmişsindir. Meseleyi yaptığımdan daha açık ve daha alenî biçimde izah etmek bana yeminimle yasaklanmıştır. Yalnızca bir kez daha bu risaleyi dikkatle okumanı ve Tanrı'dan anlayışını aydınlatmasını istemeni rica edebilirim.

Bu bilgiyi elde ettikten sonra kibre yahut — tutumluluk ve basiret bahanesiyle — tamahkârlığa kapılırsan ve böylece yavaş yavaş Tanrı'dan yüz çevirirsen, sır zihninden anlayamayacağın bir tarzda mutlaka silinip gidecektir. Bu, ikaz edilmek istemeyen nicelerinin gerçekten başına gelmiştir.

ÖZET DİZELER

«Öğretime uyarsan ve dindar bir Hristiyan kişiysen,
daha önce işaret ettiğim cevheri alabilirsin;
ve verdiğim talimatlara uyarak
bütün dünyanın bütün zenginliklerine sahip olabilirsin.»

Bu maksada — eğer lâyıksan — Tanrı merhametinden sana bereketini bahşetsin. Bu duayı senin için yüreğimin ta dibinden ediyorum.

DUA

Her şeye kadir, ezelî ve ebedî Tanrı, göksel ışığın Babası, bütün iyi ve kâmil armağanlar Kendisinden çıkan Rab: Senden niyaz ederiz ki sonsuz merhametinden, tahtının çevresinde daima duran ve kendisiyle her şeyin yaratılıp var edildiği, hâlâ da yönetilip korunduğu ebedî hikmetini bize açasın. Onu bize gökten, görkeminin tahtından indir ki bizimle olsun ve bizimle amel etsin; zira o bütün göksel ve gizli sanatların öğretmenidir, her şeyi bilir ve idrak eder. Bütün işlerimizde bize eşlik etsin ki Ruhunla bu Mübarek Sanatın ve Bilgelerin o şaşılası Taşının hakikî anlayışına ve kesin bilgisine erişelim — ki Sen onu yalnız seçtiklerine açmayı âdet edinmiş ve dünyadan gizlemişsindir. Ve bizi hikmetinle öyle ilerlet ki bu işi hatasız başlayalım, sürdürelim ve tamamlayalım, meyvelerini de büyük bir sevinçle ebediyen devşirelim — Göksel ve Ebedî Temel ve Köşe Taşı olan, Seninle ve Kutsal Ruhla birlikte yaşayan ve hüküm süren, ebedler ebedince tek Tanrı olan İsa Mesih aracılığıyla. Âmin.

Yeşu 21:43-44
«Ve Rab, atalarına vermeye ant içtiği bütün ülkeyi İsrail'e verdi; ve Rabbin İsrail evine söylediği iyi şeylerden hiçbiri boşa çıkmadı; hepsi vuku buldu.»

Tesniye 32:3
«Görkemi Yalnız Tanrı'ya Atfedin!»
ÂMİN.

EPİGRAM

«Metallerden ocakta altın hazırlamak kolay bir iştir: zaman zaman, sırrın kendisine açıldığı bir kimse bulunur. Peki neden her simyacı zengin değildir? Sebep şudur ki, nicelerinin telaşlı bir ihtimamla aradığı tek bir şey eksiktir. Bayağı altın sabit değildir; ateşin imtihanına getirildiğinde çabucak kaybolur ve yok olur.» (Metin burada, elimizdeki basımda cümle ortasında kesilmektedir; devamında sabit altını bilen kimsenin hakikî sırra sahip olduğu söylenmektedir. Bu bir çeviri eksikliği değil, kaynaktaki bir kopukluktur.)

«Lâkin sabit altını bilen kimse — ki o her vakit aynı kalır ve ondan hiçbir şey eksilmez — hakiki Sanat'ın sahibidir; iyi ve ameli bir Bilge ve Kimyager diye anılmaya lâyıktır.»

BİR BAŞKA EPİGRAM

«Simyasız ilahiyat, sağ eli olmayan asil bir bedene benzer. Bu, önümüzde duran resimde apaçık gösterilmiş ve sergilenmiştir. (Bu bölüm bir gravür tarifidir: yazar, kitabın başındaki alegorik levhayı unsur unsur okur. Miğfer, maske, ziller gibi ayrıntılar gerçek nesneler değil, amblem geleneğine ait simgesel işaretlerdir; Sophia'nın çıplak tasviri de bu geleneğe aittir, edep dışı bir imâ taşımaz.) Önce miğfere ve iki kanada bak; bunlar Sanat sevgisine delâlet eder. Onlar bizi, Phoibos (Güneş) gibi parlak olan Sophia'ya — Hikmet'e — doğru taşırlar. Bedeni çıplaktır, zira o ateşle sevilmektedir.

Sevilmektedir, çünkü bütün dünyanın zenginlikleri onun tasarrufundadır. Onun güzel suretine bakan kimse, bir tanrıça olduğu hâlde ona âşık olmaktan kendini alamaz. Bu sevgi sanki gizlidir, lâkin yine de sabittir; maskenin işaret ettiği budur. (Maske burada ikiyüzlülüğü değil, örtülü kalan sadakati gösterir; amblem kitaplarında maske çoğu kez gizlenmiş ama değişmeyen bir hâlin nişanıdır.) Yüreği samimidir, sözleri mütevazıdır, adımlarını doğruluk ayakta tutar; kinden ve hileden azadedir. Yiğit görünüşü, açık bir zihne sahip olduğunu gösterir. Bununla birlikte düşüyor gibi de görünür: bunun sebebi, alçak dünyanın ondan nefret etmesi ve azgın bir yırtıcılıkla onu yere çalmaya çabalamasıdır. Ne var ki o dâima yiğitçe yükseğe doğrulur, gerçi ihtiras onu kımıldatmaz. Tanrı da insan da onu sever.

Gürültülü zillerin gösterdiği üzere alay onun için bir giysi olsa da, o buna hiç aldırmaz; bilâkis hikmete daha büyük bir sadakatle sarılır. Gözlerini ona kaldırır, adımlarını ona yöneltir. Zira bilir ki yegâne hakiki kurtuluş odur; bu sebeple gece gündüz onunla meşgul olur.

Dünyevî övgü için kaygılanmaz; insanların nefretine ve haksızlığına aldırmadığı gibi, kanaatlerini ne fazla ne az umursar. Bu kötü dünya ona çok ıstırap ve mihnet yükler; o ise bunu yiğit bir yürekle taşır ve hor görür. Zira arzuladığı her şeyi kendisine veren hazineye sahiptir ve tamah onun düşüncelerinde barınmaz. Dünyanın haz duyduğu şeyi, ayaklarının altındaki toprak sayar; çünkü talih bir çarktır ve dönüşleri hızlıdır. (Talih Çarkı — Rota Fortunae — ortaçağ ve Rönesans amblem geleneğinin en yaygın imgesidir: dünyevî bahtın her an tersine dönebileceğini anlatır.) Bu yüzden dikenli yolu çiğnemekten hoşlanır; tâ ki dünyayı bırakıp mezarda huzur buluncaya dek. — O vakit onun salih ruhu göğe yükselecek ve âdil bir mükâfat olarak kendisine yıldızlardan bir taç verilecektir. Ölümünden sonra övgüsü ve şanı, güneşin muhteşem parıltısı gibi dünyada parlayacak; hiç solmayacak, bilâkis yıllar ilerledikçe daha da yoğunlaşacak ve adı ebediyen parlak bir yıldız gibi ışıyacaktır.»

YÜCELİK YALNIZ TANRI'YA

Âmin.