On yedinci yüzyılın en etkili kimya kuramcılarından biri olan Johann Joachim Becher, "Physica Subterranea" (Yeraltı Fiziği) adlı eserinde bütün maddenin üç ayrı "toprak" ilkesinden meydana geldiğini öne sürer. Aşağıdaki pasajda Becher, madenlerin ne sudan ne de akışkan cıvadan doğduğunu, aksine özleri bakımından tümüyle topraksı ve kuru olduklarını kanıtlamaya girişir. Bu düşünce, sonraki kuşakların flojiston kuramına giden yolu açacak, simyadan modern kimyaya uzanan köprünün taşlarından birini döşeyecektir.

Türkçe çeviri (önizleme) · Çeviren Şira Nur Uysal

Hayvanlardan akışkan cıva ummak nasıl bir budalalıksa, onu madenlerden dilemek de öylesine bir bilgisizliktir; zira ikisi de madenlerin bileşimine girmez. Üstelik burada söz konusu ettiğimiz, türdeş yeraltı karışımları, yani madensel ve mineral olanlardır; suyun bir parçaya karıştığını yukarıda söylediğimiz tuz, güherçile, şap ve boraks gibi türdeş olmayanlar değildir. Geri kalan karışımlar ise, topraktan meydana gelenler, bütünüyle türdeş ve topraksıdır.

Her şeyin kökenini yalnızca sözle suya bağlamak yeterli değildir; ne de Helmont'un bir ağacın büyümesine dair yaptığı ve Robert Boyle'un Şüpheci Kimyager adlı eserinde andığı deneyle. Su, ancak topraksı zerrecikleri beraberinde taşıdığı ölçüde toprağa dönüşür; bunun dışında asla toprak olmayacaktır.

Fakat çıkmaz sokaklarda dolaşmayalım diye kendi işimize dönmeli ve madenlerin topraktan ibaret olduğunu, yani topraksı olduklarını kanıtlamalıyız. Bunu daha ilk görünüşleri gösterir; sonra ateşte tabi tutuldukları işlem; ve nihayet, ergime akışında çeşitli toprak türleriyle kurdukları uyum ve yakınlık. İşte orada madenler, hem soylu hem de bayağı olanları, muhtelif topraklardan pay alarak artarlar.

Özgün metin (İngilizce)

For just as it is folly to hope for flowing Mercury from animals, so it is ignorance to desire it from metals: for neither enters into their composition. Moreover, we are speaking here of homogeneous, subterranean mixtures, metallic and mineral, not heterogeneous ones, of which we said above that water enters into a part, as in salt, nitre, alum, and borax. The remaining mixtures, however, which consist of earth, are entirely homogeneous and earthy; nor is it enough to attribute the origin of all things to water by words alone, or by the experiment of Helmont regarding the growth of a tree, which Robert Boyle cites in The Sceptical Chymist. Water will certainly never become earth, except insofar as it carries earthy corpuscles along with it. But lest we wander into mazes, we must return to our task, and prove that metals consist of earth, namely, that they are earthy, which their first appearance demonstrates; then their treatment in fire; and finally, their harmony and sympathy with various kinds of earths in the smelting flow, where metals, both noble and base, take on increases from various earths.

Bu metin neden önemli

Becher'in üçlü toprak öğretisi, maddenin taşsı (vitrifiye), yağlı-yanıcı ve cıvamsı-akışkan olmak üzere üç temel toprak ilkesinden kurulduğunu ileri sürer. Bu pasaj, eserin Birinci Kitap, Üçüncü Bölüm, Beşinci Fasıl kısmından alınmıştır ve madenlerin özünde topraksı olduğu tezini savunur. Becher'in "yağlı toprak" (terra pinguis) kavramı, sonradan Georg Ernst Stahl'ın eline geçerek flojiston kuramına dönüşecek, böylece bu metin simyanın nicel kimyaya evrildiği kritik eşiğin tanıklarından biri hâline gelecektir. Metinde geçen Jan Baptista van Helmont'un söğüt ağacı deneyi ile Robert Boyle'un Şüpheci Kimyager'i, dönemin su temelli madde kuramına yapılan doğrudan göndermelerdir.

Eser hakkında

Johann Joachim Becher, onyedinci yüzyılın ikinci yarısında Orta Avrupa'da faaliyet göstermiş hekim, iktisatçı ve doğa felsefecisidir. Erken modern dönemde Aristotelesçi dört unsur anlayışı ile Paracelsusçu cıva, kükürt ve tuz temelli töz öğretisinin sorgulandığı bir düşünce ikliminde yetişmiştir. İlk kez 1669 yılında yayımlanan ve 1738 tarihli neşirleriyle etkisini sürdüren Latince temel yapıtı Physica Subterranea, dönemin madencilik pratikleri ile gelişmekte olan laboratuvar kimyası arasında kuramsal bir bağ tesis etmeyi amaçlar. Becher, bu çevre içerisinde yeraltı dünyasının fiziksel düzenini ve madenlerin kökenini açıklamaya çalışan özgün bir doğa kuramcısı olarak öne çıkar.

Physica Subterranea, yerin alt katmanlarındaki maddesel süreçleri, mineral teşekküllerini ve kimyasal başkalaşımları kapsamlı bir dizgeyle ele alır. Eserin ana savı, minerallerin ve madenlerin sanıldığı gibi su kaynaklı veya salt cıvamsı akışkanlıklardan değil, farklı özelliklere sahip üç ayrı toprak ilkesinin birleşiminden vücuda geldiğidir. Becher, madenlerin oluşumunu yer altındaki türdeş karışımlar üzerinden temellendirir. Su bazlı yaklaşımları ve maddelerin kökenini tek bir sıvı unsura bağlayan çağdaş modelleri eleştirerek katı, dayanıklı ve madensel cisimlerin özünü belirleyen asli cevherin toprak olduğunu savunur.

Bu sayfadaki pasaj, eserin madensel cevherlerin niteliğini ve bileşimini inceleyen Birinci Kitap, Üçüncü Bölüm, Beşinci Fasıl kısmından derlenmiştir. Becher metinde, madenlerin görünüşleri, ateşe maruz kaldıklarındaki davranışları ve ergitme esnasında diğer toprak türleriyle girdikleri etkileşim üzerinden doğrudan madencilik deneyimlerine başvurur. Okur, bu satırları incelerken yazarın dönemin meşhur su odaklı deneylerine ve metinlerine yönelttiği itirazları gözlemleyebilir; simyanın spekülatif dilinden ampirik metalürji gözlemlerine geçiş arayışını doğrudan metnin kendi akışı içinde takip edebilir.

Bu eser Simya Koleksiyonu'nun parçasıdır →

Künye

Kaynak eser: Physica subterranea. Specimen Beccherianum (Subterranean Physics), Liber I, Sectio III, Caput V
Neşir: 1738 basımı (eserin ilk yayımı 1669); Latince asıl, Source Library İngilizce çevirisi
Konum: Birinci Kitap, Üçüncü Bölüm, Beşinci Fasıl, No. 8-9 (basılı sayfa 87; dijital sayfa 132)
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY-SA 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin, değiştirirseniz aynı lisansla paylaşın). Kullanım & lisans →

Bu Çeviriye Atıf

Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Metaller Topraktan İbarettir: Becher'in Üçlü Toprak Öğretisi. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/becher-physica-subterranea-madenler-topraktir

Özgün Sayfalar60 sayfa