Edessalı bilge Bardaisan, öğrencileri Philip ve Baryama ile kaderin insan yaşamı üzerindeki hakimiyetini tartışırken üç görüşü karşı karşıya getirir. Kimileri her şeyin Yedi Yıldız denen gezegenlerin etkisiyle belirlendiğini savunan Keldanilere kulak verir, kimileri kaderi boş bir ad sayarak her şeyi insanın eline bırakır, kimileriyse her edimin özgür iradeden doğduğunu söyler. Bardaisan bu üç mezhebin de kısmen doğru kısmen yanlış olduğunu söyleyerek, gökyüzünün etkisini büsbütün yadsımadan ona bir sınır çizer. Aşağıdaki pasaj, geç antik çağın astroloji ile özgür irade arasındaki en zarif uzlaşma denemelerinden birini sunar.
Keldani denen kimseler vardır, bir de bu sanatın bilgisini seven başkaları; nitekim ben de bir zamanlar onu sevmiştim. Zira başka bir yerde söylemiştim ki insanın ruhu, çoğu kimsenin bilmediğini bilme gücüne sahiptir. Onlara göre insanların işlediği bütün kötülükler ve bütün iyilikler, zenginlikte ve yoksullukta, hastalıkta ve sağlıkta, bedenin kusurlarında başlarına gelen her şey, Yedi diye anılan o Yıldızların etkisinden gelir; insanlar bu yıldızlar tarafından yönetilir.
Fakat bunun tam tersini söyleyen başkaları da vardır: bu sanatın Keldanilerin bir yalanı olduğunu, yahut Kaderin hiç var olmadığını, yalnızca boş bir addan ibaret olduğunu, büyük küçük her şeyin insanın eline bırakıldığını ileri sürerler. Kimileri ise insanın yaptığı her şeyi kendi isteğiyle, ona bahşedilmiş olan Özgür iradeyle yaptığını söyler.
Bana gelince, naçizane kanaatimce bu üç mezhep de kısmen doğru kısmen yanlıştır. Çünkü Tanrı’nın hikmeti onların hepsinden daha zengindir; o hikmet ki dünyaları kurmuş, insanı yaratmış, Yöneticileri atamış ve her şeye kendine yakışan gücü vermiştir.
Bu üç mezhep de kısmen doğru kısmen yanlıştır; çünkü Tanrı’nın hikmeti onların hepsinden daha zengindir.
Özgün metin (İngilizce)
Bu metin neden önemli
Bardaisan (Bardesanes, 154 - 222), Edessa’da yaşamış Süryani filozof, şair ve düşünürdür. Kendisine atfedilen bu diyalog, öğrencisi Philip tarafından kaleme alınmış ve Süryanice “Ktaba d-namuse d-atrawata”, yani Ülkelerin Yasaları Kitabı adıyla korunmuştur. Metnin özgün Süryanice başlığındaki asıl konu doğrudan kaderdir. Bardaisan burada Keldani astrolojisinin gökyüzüne yüklediği mutlak belirlenimciliğe karşı çıkar; ancak yıldızların etkisini tümüyle reddetmek yerine üçlü bir düzen kurar: beden Doğa tarafından, dış talih Kader (Fortuna) tarafından, ahlaki edimlerse insanın Özgür iradesi tarafından yönetilir. Böylece her ulusun kendi âdet ve yasalarını sürdürebilmesini, gezegenlerin konumundan bağımsız olarak, iradenin kaderi kırabilmesinin kanıtı sayar. Buradaki İngilizce metin, Süryanice özgün nüshayı ilk kez tam olarak yayımlayan William Cureton’ın 1855 tarihli Spicilegium Syriacum çevirisinden alınmıştır.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
- Kaynak eser
- Bardaisan, The Book of the Laws of Countries (Bardesan’ın Kader Üzerine Diyaloğu); William Cureton, Spicilegium Syriacum içinde, Londra, 1855, s. 11-12.
- Neşir
- William Cureton (ed. ve çev.), Spicilegium Syriacum, Londra: Rivingtons, 1855.
- Konum
- s. 11-12 (Cureton baskısı); Source Library sayfa 41-42
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Source Library