Uçan Adam ve Ruh — Kadim Kütüphane

İbn Sînâ, ruhun bedenden ayrı bir varlığa sahip olduğunu göstermek için düşünce tarihinin en zarif deneylerinden birini kurar. Bir anda ve eksiksiz yaratılmış, gözleri örtülü, uzuvları birbirinden ayrık, boşlukta asılı duran bir insan tahayyül edelim. Bu insan hiçbir duyuya sahip olmadan bile kendi varlığını tereddütsüz tasdik edecektir. İşte bu doğrudan sezgi, ruhun bedene indirgenemeyeceğinin kanıtıdır. Aşağıdaki pasaj, sonraki yüzyıllarda Descartes'a dek uzanan bu ünlü "Uçan Adam" delilinin özgün ifadesidir.

Türkçe çeviri · Çeviren Şira Nur Uysal

İçimizden birinin şöyle tahayyül etmesi gerekir. Kendisinin bir anda ve eksiksiz olarak yaratıldığını düşünsün. Gözleri örtülü olsun ki dış şeyleri görmesin. Sanki havada ya da boşlukta asılı duruyormuş gibi yaratılsın öyle ki havanın inceliği ona dokunmasın ve o bu dokunuşu duyumsamasın. Uzuvları da birbirinden ayrık olsun öyle ki ne kendisine değsinler ne de birbirlerine.

Böyle bir insan kendi varlığını tasdik etmekte hiç tereddüt etmeyecektir. Ne var ki uzuvlarının dışını tasdik etmeyecek ne içindeki gizli şeyleri ne ruhunu ne beynini ne de bu türden herhangi bir şeyi. Yalnızca kendi varlığını tasdik edecektir. Onun uzunluğunu genişliğini yahut kalınlığını ise tasdik etmeyecektir. Şayet o anda bir elini ya da uzuvlarından birini tahayyül edebilseydi bunu kendisinin bir parçası olarak ya da özüne zorunlu bir şey olarak görmezdi.

İşte böylece o kişi uyanışa benzer bir yol bulmaya hazır hale gelir. Ruhun varlığının bedenin varlığından başka bir şey olduğunu böylece bilir. Zira o ruhu bilmek ve onu idrak etmek için bedene muhtaç değildir.

Böyle bir insan kendi varlığını tasdik etmekte hiç tereddüt etmeyecektir.

Özgün metin (İngilizce)

We will say, therefore, that someone of us ought to imagine as if he were created all at once and perfect, with his sight veiled so that he does not see external things, and he were created as if moving in the air, or in a vacuum, so that the thinness of the air might touch him, which he himself could feel, and as if his members were disjointed so that they would not touch him nor would they touch each other. He will not doubt, indeed, to affirm himself to be, but he will not affirm the exteriors of his members, nor the hidden things of his interiors, nor the soul, nor the brain, nor anything of such things. But externally he will affirm himself to be. Whose length, nor breadth, nor thickness he will not affirm. If, however, at that hour it were possible for him to imagine a hand or some of his members, he would not imagine that to be a part of himself nor necessary to his essence. He is thereby made ready to have a way of waking up to know that the being of the soul is other than the being of the body. Indeed, he does not need the body for this, that he may know the soul and perceive it.

Bu metin neden önemli

Pasaj, İbn Sînâ'nın büyük ansiklopedik eseri "eş-Şifâ"nın (Kitâbü'ş-Şifâ) ruh üzerine olan kısmından, Latince "De anima" başlığıyla 1500 yılında basılan Rönesans erken dönem baskısından alınmıştır. "Uçan Adam" ya da "Asılı İnsan" delili, ruhun özbilincinin herhangi bir bedensel duyuma dayanmadığını göstererek, ruhun cismani olmayan bir cevher olduğunu temellendirir. Neoplatonik geleneğin ruhu maddeden ayrık bir ilke sayan anlayışını akıl yürütmeyle destekleyen bu deney, İslam felsefesinden Latin skolastiğine ve modern öznellik düşüncesine uzanan bir köprü kurar.

Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

Künye

Kaynak eser: De anima (On the Soul) — Avicenna, Latin incunable edition
Neşir: Latince baskı (incunabulum), 1500; Hain 2219, GW 3124
Konum: Sayfa 7-8 (translation), "Uçan Adam" bölümü
Çeviren: Şira Nur Uysal
Dijital nüsha: Source Library

Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin). Kullanım & lisans →

← Kütüphaneye dön