Arnobius, Paganlara Karşı: Attis'in Gizemi
The Seven Books of Arnobius Adversus Gentes, Hamilton Bryce ve Hugh Campbell çevirisi, Ante-Nicene Christian Library, Edinburgh, T. & T. Clark, 1871, Internet Archive taraması.

Arnobius, Paganlara Karşı: Attis'in Gizemi

Paganlara Karşı, V. Kitap'tan (Bryce ve Campbell çevirisi, 1871)
Siccalı Arnobius· MS yaklaşık 300 / 1871 (Hamilton Bryce ve Hugh Campbell çevirisi)· Özgün: Latince (İngilizce çeviriden)· Archive.org· ~4 dk okuma

Siccalı Arnobius, 3. yüzyılın sonları ile 4. yüzyılın başlarında Kuzey Afrika'da yaşamış bir retorik öğretmenidir. Hristiyanlığa geçtikten sonra pagan dinine karşı yedi kitaplık Paganlara Karşı'yı yazdı. Eserde Yunan ve Roma mitlerini ve gizem ayinlerini alaycı bir dille ama ayrıntılı biçimde aktarır. Bu bölüm Hamilton Bryce ile Hugh Campbell'in 1871 çevirisinden aktarılmıştır.

Türkçe çeviri (önizleme) · Çeviren Şira Nur Uysal

Çünkü şimşek çarpan şey için kefaret kurbanının bir insan başıyla verilmesi gerektiğine dair akla uygun bir gerekçe ve doğal bir uygunluk vardıysa, kralın neden soğan başı önerdiğini anlamıyorum; yok eğer bu kurban bir soğanla da yerine getirilebiliyorsa, o zaman insan kanına karşı doymak bilmez bir şehvet vardı demektir. Üstelik her iki taraf da kendi kendisiyle çelişir duruma düşürülmüştür: Öyle ki bir yandan Numa'nın aslında ne dilediğini bilmek istemediği gösterilirken, diğer yandan da Numa'nın bir soğan başıyla yapabileceği kefareti insanların başlarıyla talep ettiğini söylediği için Jupiter'in acımasız olduğu gösterilmektedir.

5. Sıradan bir mitolog olmayan Timotheus'ta ve onun kadar iyi bilgi sahibi başkalarında, tanrıların Büyük Anası'nın doğumu ve onun ayinlerinin kökeni, (bizzat kendisinin yazıp ima ettiği gibi) antik çağlara dair derinlikli kitaplardan ve en gizli sırlardan derlenerek şu şekilde ayrıntılarıyla anlatılır: Phrygia sınırları içinde, her bakımdan duyulmamış bir vahşiliğe sahip bir kaya bulunduğunu ve o yörenin yerlilerince buna Agdus adı verildiğini söyler. Themis kehanetinde buyurduğu için, o dönemde insandan yoksun kalmış olan yeryüzüne Deukalion ile Pyrrha bu kayadan aldıkları taşları fırlatmışlardı; anıldığı adıyla bu Büyük Ana da diğerleriyle birlikte bunlardan şekillendirilmiş ve Tanrı tarafından canlandırılmıştı. Kayanın tam zirvesinde dinlenmeye ve uykuya bırakılan bu kadına Jupiter en ahlaksız arzularla saldırdı. Fakat uzun bir mücadeleden sonra niyetlendiği şeyi başaramayınca, yenilgiye uğrayarak şehvetini kayanın üzerine boşalttı. Kaya bunu kabul etti ve birçok iniltinin ardından onuncu ayda, adını ana kayasından alan Acdestis doğdu. Onda karşı konulmaz bir güç, dizginlenemez bir hırçınlık ve her iki cinsiyetten kaynaklanan çılgınca bir şehvet vardı. Şiddetle yağmalayıp yerle bir ediyor; mizacının vahşeti onu nereye sürüklerse oraya yıkım saçıyordu; ne tanrıları ne insanları umursuyor, ne de kendisinden daha güçlü bir şeyin var olduğuna inanıyordu; yeri, göğü ve yıldızları hor görüyordu.

6. Tanrılar meclisinde onun bu cüretini kırmanın veya dizginlemenin hangi yolla mümkün olabileceği sık sık tartışıldığında, diğerleri geri dururken Liber bu görevi üzerine aldı. Acdestis'in spor ve avlanmanın kendisinde uyandırdığı harareti ve yakıcı susuzluğu dindirmeyi alışkanlık edindiği, sıkça uğradığı bir kaynağa en sert şarabı kattı. Acdestis ihtiyaç hissettiğinde su içmek için buraya koşar; açılmış damarlarına bu içkiyi açgözlülükle akıtır. Hiç alışık olmadığı bu şeyin etkisiyle alt edilerek hemen derin bir uykuya dalar. Liber kurduğu tuzağın yakınındadır; çok ustaca örülmüş kıldan bir kementin bir ucunu onun ayağına geçirir; diğer ucunu ise onun mahrem yerlerine bağlar. Şarabın dumanı dağıldığında Acdestis öfkeyle fırlar ve ayağı ilmiği sürüklerken, kendi gücüyle kendi erkekliğini koparır; bu uzuvların parçalanmasıyla muazzam bir kan akışı olur; her ikisi de sürüklenip toprak tarafından yutulur; bunların içinden birdenbire meyvelerle kaplı bir nar ağacı filizlenir; bunun güzelliğini hayranlıkla gören kral veya nehir Sangarios'un kızı Nana, meyvelerden bazılarını toplayıp koynuna koyar. Bununla gebe kalır; babası onun iffetsizce baştan çıkarıldığını varsayarak onu kapatır ve açlıktan ölmesini sağlamaya çalışır; tanrıların anası tarafından elmalar ve diğer yiyeceklerle hayatta tutulur ve bir çocuk doğurur, fakat Sangarios onun ölüme terk edilmesini emreder. Phorbas adında biri çocuğu bularak evine götürür, keçi sütüyle büyütür; ve Lydia'da yakışıklı delikanlılar bu şekilde adlandırıldığından ya da Phrygialılar kendi dillerinde keçilerine attagi dediklerinden, sonuçta çocuğa Attis adı verilir. Tanrıların anası, eşsiz güzellikte olduğu için onu fazlasıyla sevdi; arkadaşı olan Acdestis de o büyüdükçe onu okşayıp severek ve artık mümkün olan tek yolla şehvetine uyup boyun eğerek ona bağlandı, onu ağaçlık açıklıklarda gezdirdi ve Attis'in ilk başlarda böbürlenerek kendi emeği ve zahmetiyle elde edildiğini söylediği birçok vahşi hayvanın avlarını ona sundu. Daha sonra şarabın etkisi altındayken, hem Acdestis tarafından sevildiğini hem de ormandan getirilen hediyelerle onurlandırıldığını itiraf eder; sırrını açığa vurduğu için, şarapla kirlenmiş olanların onun kutsal alanına girmesi işte bu yüzden yasaktır.

7. Ardından Pessinus kralı Midas, bu genci böylesine utanç verici bir yakınlıktan çekip kurtarmak isteyerek ona kendi kızını eş olarak vermeye karar verir ve uğursuz hiçbir şeyin evlilik sevinçlerini bozamaması için kentin kapılarını kapattırır. Fakat gencin kaderini ve evlilik bağlarından uzak kaldığı sürece insanlar arasında güvende yaşayacağını bilen tanrıların anası, hiçbir felaket meydana gelmesin diye başıyla surları yukarı kaldırarak kapalı kente girer; bunun sonucunda başı kulelerle taçlanmaya başlar. Delikanlının kendisinden koparılmasına ve bir eş aramaya sevk edilmesine öfkeden deliye dönen Acdestis, tüm konukları çılgınca bir delilikle doldurur; Phrygialılar tanrıların belirmesi karşısında dehşete düşerek feryat ederler; zina yapan Gallus'un bir kızı göğüslerini keser; Attis onları çılgınlığa sürükleyen kişinin taşıdığı kavalı kapar; kendisi de artık dizginlenemez bir tutkuyla dolarak, çılgınca sayıklayıp çırpınarak sonunda kendini yere atar ve bir çam ağacının altında, "Uğruna böylesine büyük ve korkunç tehlikeli kargaşalar kopardığın bunları al, Acdestis!" diyerek kendini hadım eder. Oluk oluk akan kanla birlikte hayatı uçup gider; fakat tanrıların Büyük Anası kesilen parçaları toplar, önce üzerlerini örtüp ölünün kefenine sardıktan sonra üzerlerine toprak atar. Akan kandan bir çiçek, menekşe filizlenir ve bununla ağaç çepeçevre sarılır. Kutsal çamı bugün bile örtülerle sarıp çiçeklerle donatmanız âdeti işte oradan başlayıp doğmuştur. Gelin olan bakire (başrahip Valerius'un aktardığına göre adı Ia idi) bu cansız gencin göğsünü yumuşak yünle örter, Acdestis ile birlikte gözyaşı döker ve kendini öldürür. Ölümünden sonra kanı erguvani menekşelere dönüşür. Tanrıların anası da gözyaşları döker ve bundan ölümün acılığını simgeleyen bir badem ağacı biter. Ardından Attis'in kendini hadım ettiği çam ağacını mağarasına taşır; Acdestis de onun feryatlarına katılarak, artık hareketsiz kalan ağacın gövdesi etrafında dövünür ve göğsünü yaralar. Acdestis tarafından Jupiter'e, Attis'in hayata döndürülmesi için yalvarılır; fakat Jupiter buna izin vermez. Ancak kaderin elverdiği ölçüde, bedeninin çürümemesini, saçlarının daima uzamasını, parmaklarının en küçüğünün yaşamasını ve sürekli hareket halinde tutulmasını seve seve bahşeder; bu lütuflarla yetinen Acdestis'in bedeni Pessinus'ta kutsadığı ve her yıl düzenlenen ayinler ve rahiplik hizmetleriyle onurlandırdığı söylenir.

Özgün metin (İngilizce)

Özgün İngilizce metin için Internet Archive nüshasına bakınız (V. Kitap, Attis ve Kybele mitinin anlatıldığı bölüm).

Bu metin neden önemli

V. Kitap, Anadolu'nun Büyük Ana tanrıçası Kybele ile genç Attis'in mitini, Arnobius'un Acdestis dediği Agdistis'in doğuşunu ve Attis'in kendini iğdiş edişini, Arnobius'un Timotheos adlı bir ilahiyatçıya dayandırdığı Frigya kaynaklı bir anlatımla aktarır. Bu anlatı, Attis mitinin en ayrıntılı antik versiyonudur ve Pessinus'taki Kybele kültünün ve Roma'daki Megalensia bayramının gizem yönünü anlamak için temel kaynaktır.

Bu eser İnisiyasyon Koleksiyonu'nun parçasıdır →

Künye
Kaynak eser
The Seven Books of Arnobius Adversus Gentes, Hamilton Bryce ve Hugh Campbell çevirisi, Ante-Nicene Christian Library, Edinburgh, T. & T. Clark, 1871
Neşir
MS yaklaşık 300 / 1871 (Hamilton Bryce ve Hugh Campbell çevirisi)
Konum
V. Kitap, Attis ve Kybele mitinin anlatıldığı bölüm
Çeviren
Şira Nur Uysal
Dijital nüsha
Internet Archive
Bu Türkçe çeviri © Şira Nur Uysal, CC BY-SA 4.0 ile paylaşılmıştır (serbestçe kullanın, kaynak gösterin, değiştirirseniz aynı lisansla paylaşın). Kullanım & lisans →
Bu Çeviriye AtıfUysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Arnobius, Paganlara Karşı: Attis'in Gizemi. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/arnobius-paganlara-karsi-attis-gizemleri
Bülten

Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol

Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.

← Kütüphaneye dön