On yedinci yüzyıl iyatrokimyasının öncülerinden Angelus Sala (1576-1637), simyayı hasta başında sınanan bir tıp sanatına dönüştüren hekimlerdendi. Aşağıdaki pasaj, Franz Ritter'in 1674 tarihli Astronomia inferior adlı eserinde Sala'nın kendi Gezegenlerin İncelemesi ve Aforizmalar adlı yapıtlarından aktarılmıştır. Burada Sala, gümüşten hazırladığı Diana'nın Kristalleri adlı müshil üstün hazırlığını tanıtır; ardından, dürüst bir laboratuvar insanı olarak, bu spagirik işlemin taşıdığı aşındırıcı keskinlik yüzünden onu iç kullanımdan neden çıkardığını itiraf eder. Metin, bir çağın kimyasal umudunu ve o umudun sınırlarını aynı sayfada gösterir.
Sayın Angelus Sala, Gezegenlerin İncelemesi adlı eserinde şöyle der: Gümüşe, ay cismiyle taşıdığı en yüksek benzeşim ve o kendine özgü yıldız uyumu nedeniyle, Filozoflar tarafından Yersel Ay adı verilir. Aynı biçimde anlatır ki, Diana'nın Kristalleri yahut Ay Müshili diye adlandırdığı böyle bir üstün hazırlık başlangıçta onu pek hoşnut kılmıştır. Bunu hastalar üzerinde yararlı tedavilerde, bilhassa Küçük Evrenin tufanı denilen, yani su toplanması hastalığında, suyu dışarı çeken özgül bir ilaç olarak kullanmış ve bunun bütün hazırlanışını da ortaya koymuştur.
Ne var ki sonradan, Aforizmalar adlı eserinde bambaşka bir kanaate varır. Şöyle der: Onun yardımıyla pek çok tedaviyi son derece başarıyla gerçekleştirmiş olsam da, Tanrı şahidimdir ki, o keskin ve aşındırıcı ruhların iyice yatıştırılması ve iç kullanıma elverişli kılınması uzun bir zaman gerektirdiğinden ve bu her defasında aynı başarıyla sonuçlanmadığından, çoğu kez sevimsiz bir keskinliği üzerinde taşıdığından ve hazırlanış iyi yürümezse yarardan çok zarar verecek güçle donandığından, onun iç kullanımını bıraktım. Artık damağa daha hoş gelen ve bizim güvenli tabiatımıza daha yakın olan başka su söktürücüler kullanıyorum ve başkalarına da açık yüreklilikle aynısını salık veriyorum.
Hazırlanış iyi yürümezse, o yarardan çok zarar verecek güçle donanmıştır.
Özgün metin (İngilizce)
Bu metin neden önemli
Angelus Sala, Venedik yakınlarındaki Vicenza doğumlu bir hekim ve kimyagerdi; Paracelsus geleneğinden gelmekle birlikte, aşırı simya iddialarına kuşkuyla yaklaşan ölçülü bir iyatrokimyacıydı. Bu pasajdaki üstün hazırlık, gümüşün aşındırıcı asitlerle çözülüp kristalleştirilmesiyle elde edilen bir tuz preparatıdır; dönemin hekimleri bunu su toplanması ve sara gibi ağır hastalıklara karşı kullanırdı. Sala'nın kayda değer yanı, kendi tarifini önce yayması, sonra da uzun deneyimin ışığında onu geri çekecek dürüstlüğü göstermesidir. Metnin bulunduğu Astronomia inferior, yedi yersel gezegeni yani yedi metali spagirik açıdan ele alan bir Almanca derlemedir ve Sala gibi otoriteleri doğrudan alıntılayarak dönemin laboratuvar bilgisini aktarır.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
- Kaynak eser
- Astronomia inferior, oder septem planetarum terrestrium spagyrica recensio (Franz Ritter, 1674), s. 321-322; Angelus Sala'nın Recensio planetarum ve Aphorismi adlı eserlerinden aktarma
- Neşir
- 1674 baskısı (Almanca), Source Library sayısallaştırması
- Konum
- Sayfa 321-322 (kenar başlığı: Magistery of Angelus Sala)
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Source Library
