Ksenophon'un (M.Ö. yaklaşık 430-354) "Sokrates'in Hatıraları" (Memorabilia) adlı eseri, hocası Sokrates'i savunmak ve öğretilerini kayda geçirmek amacıyla kaleme aldığı dört kitaplık bir derlemedir. II. Kitap'ın açılışında Sokrates, çağdaşı sofist Prodikos'un aktardığı ünlü bir alegoriyi nakleder: genç Herakles'in, hayatının yolunu seçmek üzere Erdem ve Kötülük'ün kişileştirilmiş halleriyle karşılaştığı sahne.
II. Kitap, I. Bölüm — Herakles'in Seçimi
Sofist Prodikos da, çoğu insana yeteneğinin bir örneği olarak sunduğu Herakles üzerine anlatısında, erdem hakkında benzer bir görüş dile getirir. Hatırladığım kadarıyla şöyle anlatır: Herakles çocukluktan gençliğe geçtiği, gençlerin kendi efendisi olmaya başlayıp hayata erdem yoluyla mı yoksa kötülük yoluyla mı gireceklerine dair ilk işaretleri verdikleri o dönemde, ıssız bir yere gidip oturmuş, hangi yolu izleyeceğine karar veremeden düşünüp durmuş. Derken, uzun boylu iki kadın figürü ona doğru yaklaşır gibi görünmüş: biri çekici ve zarif bir görünüşe, doğal bir şekil inceliğine, alçakgönüllü bir bakışa ve ölçülü bir tavra sahip, beyaz bir kaftan giymiş; öteki ise dolgunluğa ve yumuşaklığa beslenmiş, ama sanatın yardımıyla hem teni gerçekte olduğundan daha aydınlık ve pembe görünsün diye, hem de duruşuyla boyu gerçekte olduğundan daha uzun görünsün diye süslenmiş; gözleri iri açık, güzelliğinin kolayca göründüğü bir kaftan giyinmiş; sık sık kendi bedenine bakıyor, başkalarının onu izleyip izlemediğine göz atıyor ve durmadan kendi gölgesine dönüp bakıyormuş.
Herakles'e yaklaştıklarında, önce tarif ettiğim kadın aynı hızla ilerlerken, öteki onu geçmek için koşarak Herakles'e yaklaşmış ve şöyle haykırmış: "Görüyorum ki Herakles, hangi yoldan hayata gireceğine karar veremiyorsun; eğer beni kendine dost edinirsen, seni en keyifli ve en kolay yoldan götürürüm, her tür hazzı tadarsın ve her türlü sıkıntıdan uzak bir yaşam sürersin. Her şeyden önce, savaşları ya da devlet işlerini hiç düşünmeyeceksin; bunun yerine iştahını hangi yiyecek ve içecekle doyurabileceğini, neyi görüp duyarak kendini keyiflendirebileceğini, neyi koklayıp dokunarak hoşlanabileceğini, hangi sevgili kişilerle birlikte olmaktan en çok zevk alabileceğini, nasıl en yumuşak biçimde uyuyabileceğini ve bütün bu zevkleri en az zahmetle nasıl sağlayabileceğini düşünerek vakit geçireceksin. Eğer bu zevkleri elde etmek için gereken imkânların yetersizliğine dair bir kaygı içine düşersen, seni bunları beden ya da zihin emeğiyle elde etmeye zorlayacağımdan korkma; başkalarının emekle kazandığını sen tadarsın, kâr sağlayabileceğin hiçbir şeyden kaçınmazsın, çünkü ben takipçilerime her kaynaktan yararlanma özgürlüğü tanırım."
Herakles bu sözleri işitince sormuş: "Peki adın nedir, ey kadın?" O da yanıtlamış: "Dostlarım bana Mutluluk derler, ama benden nefret edenler, beni küçük düşürmek için Kötülük adını verirler."
Bu sırada öteki kadın da yaklaşmış ve şöyle demiş: "Ben de sana seslenmeye geldim Herakles, çünkü ailenı tanıyorum ve çocukluğunun eğitiminde huyunu gözlemledim; bu yüzden, eğer benim evime giden yolda adımlarını yönlendirirsen, onurlu ve soylu olan her şeyin mükemmel bir uygulayıcısı olacağına ve senin şanlı işlerin sayesinde benim de daha onurlu ve çekici görüneceğime dair umut besliyorum. Seni haz vaatleriyle aldatmayacağım; tersine, şeyleri gerçekte oldukları gibi, tanrıların onları belirlediği gibi önüne sereceğim: çünkü değerli ve mükemmel olan hiçbir şeyi tanrılar insana emek ve özen olmaksızın bahşetmez."
Dostlarım bana Mutluluk derler, ama benden nefret edenler bana Kötülük derler.
Bu sayfa şimdilik bir önizlemedir. Eserin tam çevirisi yayımlandığında haberdar olmak isterseniz, bültene katılabilirsiniz ↓
Özgün metin (İngilizce)
BOOK II. CHAPTER I. — THE CHOICE OF HERCULES.
Prodicus the sophist, also, in his narrative concerning Hercules, which indeed he declaims to most people as a specimen of his ability, expresses a similar notion respecting virtue. For he says that Hercules, when he was advancing from boyhood to manhood, a period at which the young, becoming their own masters, begin to give intimations whether they will enter on life by the path of virtue or that of vice, went forth into a solitary place, and sat down, perplexed as to which of these two paths he should pursue; and that two female figures, of lofty stature, seemed to advance toward him, the one of an engaging and graceful mien, gifted by nature with elegance of form, modesty of look, and sobriety of demeanor, and clad in a white robe; the other fed to plumpness and softness, but assisted by art both in her complexion, so as to seem fairer and rosier than she really was, and in her gesture, so as to seem taller than her natural height; she had her eyes wide open, and a robe through which her beauty would readily show itself; she frequently contemplated her figure, and looked about to see if any one else was observing her; and she frequently glanced back at her own shadow.
As they approached nearer to Hercules, she, whom I first described, came forward at the same pace, but the other, eager to get before her, ran up to Hercules, and exclaimed, "I see that you are hesitating, Hercules, by what path you shall enter upon life; if, then, you make a friend of me, I will conduct you by the most delightful and easy road, and you shall taste of every species of pleasure, and lead a life free from every sort of trouble. In the first place, you shall take no thought of wars or state affairs, but shall pass your time considering what meat or drink you may find to gratify your appetite, what you may delight yourself by seeing or hearing, what you may be pleased with smelling or touching, with what objects of affection you may have most pleasure in associating, how you may sleep most softly, and how you may secure all these enjoyments with the least degree of trouble. If an apprehension of want of means, by which such delights may be obtained, should ever arise in you, there is no fear that I shall urge you to procure them by toil or suffering either of body or mind; but you shall enjoy what others acquire by labor, abstaining from nothing by which it may be possible to profit, for I give my followers liberty to benefit themselves from any source whatever."
Hercules, on hearing this address, said, "And what, O, woman, is your name?" "My friends," she replied, "call me Happiness, but those who hate me, give me, to my disparagement, the name of Vice."
In the mean time the other female approached, and said, "I also am come to address you, Hercules, because I know your parents, and have observed your disposition in the training of your childhood, from which I entertain hopes, that if you direct your steps along the path that leads to my dwelling, you will become an excellent performer of whatever is honorable and noble, and that I shall appear more honorable and attractive through your illustrious deeds. I will not deceive you, however, with promises of pleasure, but will set before you things as they really are, and as the gods have appointed them; for of what is valuable and excellent, the gods grant nothing to mankind without labor and care."
Bu metin neden önemli
"Herakles'in Seçimi" (Hercules at the Crossroads), Batı ahlak edebiyatının en kalıcı imgelerinden biridir: genç kahraman, ıssız bir yerde otururken, biri sade ve vakur, öteki gösterişli ve süslü iki kadın figürüyle karşılaşır. Kötülük — kendini önce "Mutluluk" diye tanıtıp, ancak sıkıştırıldığında gerçek adını itiraf eder — ona zahmetsiz, anlık hazlarla dolu bir yol vaat eder. Erdem ise yalan söylemeyeceğini belirtip, hiçbir değerli şeyin emek ve özen olmadan tanrılar tarafından insana bahşedilmediğini söyler. Bu alegori, antik çağdan Rönesans resmine (Annibale Carracci'nin ünlü tablosu dahil) ve modern ahlak felsefesine kadar sürekli yeniden yorumlanmıştır.
Yeni metinlerden ilk sen haberdar ol
Tam çeviriler, PDF'ler ve yeni eklenen kaynaklar hazırlandıkça e-postana düşsün.
Bu eser Gizli Cemiyetler Koleksiyonu'nun parçasıdır →
- Kaynak eser
- The Anabasis...and the Memorabilia of Socrates (İngilizce, 1855 basım)
- Neşir
- M.Ö. 4. yy (yazım) / 1855 (basım)
- Konum
- Memorabilia, II. Kitap, I. Bölüm, s.393-394
- Çeviren
- Şira Nur Uysal
- Dijital nüsha
- Archive.org
Uysal, Ş. N. (Çev.). (2026). Herakles'in Seçimi: Erdem ile Kötülüğün Yol Ayrımında. Kadim Kütüphane. https://kadimkutuphane.com/xenophon-herakles-secimi-erdem-kotuluk